Η έλλειψη συναίνεσης και ο περιορισμένος ρόλος του ΝΑΤΟ στη Μέση Ανατολή καθιστούν την κρίση ιδιαίτερα δύσκολη να επιλυθεί για τον επικεφαλής της Συμμαχίας.
19 Μαρτίου 2026, 1:44 π.μ. CET
Του Victor Jack
ΒΡΥΞΕΛΛΕΣ — Η δοκιμασμένη και αποτελεσματική προσέγγιση του Μαρκ Ρούτε για τη διαχείριση του Ντόναλντ Τραμπ αρχίζει να δοκιμάζεται, καθώς ο πόλεμος του Αμερικανού προέδρου με το Ιράν ανοίγει νέα ρήγματα στο εσωτερικό του ΝΑΤΟ.
Την Τρίτη, ο Τραμπ χαρακτήρισε τους συμμάχους του ΝΑΤΟ «πολύ ανόητους» επειδή απέρριψαν τα αιτήματά του για στρατιωτική υποστήριξη στην ασφάλιση της κρίσιμης εμπορικής αρτηρίας των Στενών του Ορμούζ. Ως αποτέλεσμα, προειδοποίησε ότι η επανεξέταση του ρόλου των Ηνωμένων Πολιτειών στη Συμμαχία ήταν «σίγουρα κάτι που θα έπρεπε να σκεφτούμε».
Σε απάντηση, ο γενικός γραμματέας του ΝΑΤΟ καταφεύγει στο συνηθισμένο του εγχειρίδιο διαχείρισης του Τραμπ: να αποφεύγει τη δημόσια κριτική προς τον πρόεδρο και να εργάζεται παρασκηνιακά για μια λύση.
«Υπολογίζει ότι δεν έχει πολλά να κερδίσει αν μιλήσει τώρα δημόσια», δήλωσε ένας διπλωμάτης του ΝΑΤΟ, ο οποίος, όπως και άλλοι σε αυτό το ρεπορτάζ, έλαβε ανωνυμία για να μιλήσει ελεύθερα. «Δεν βλέπω πώς θα μπορούσε να ικανοποιήσει την επιθυμία [του Τραμπ]. Άρα καλύτερα να κρατήσει χαμηλούς τόνους — τουλάχιστον δημοσίως.»
Όμως ο πόλεμος φέρνει τον Ρούτε σε δύσκολη θέση.
Παρά τις απαιτήσεις του Τραμπ, το ΝΑΤΟ διαθέτει ελάχιστες εξουσίες για να δράσει στο Ιράν, ενώ η αποστροφή των συμμάχων προς τον πόλεμο καθιστά δύσκολη την εξεύρεση της αναγκαίας συναίνεσης για οποιαδήποτε εμπλοκή της Συμμαχίας. Την ίδια στιγμή, όσο περισσότερο παρατείνεται η σύγκρουση, τόσο περισσότερο απορροφά πόρους από τις βασικές αποστολές της Συμμαχίας: τη στήριξη της Ουκρανίας και την προετοιμασία για έναν πιθανό πόλεμο με τη Ρωσία.
«Είναι απολύτως σαφές ότι οτιδήποτε χρησιμοποιείται αυτή τη στιγμή στη Μέση Ανατολή, ιδίως τα συστήματα αεράμυνας, κατά πάσα πιθανότητα θα πρέπει να αντικατασταθεί», δήλωσε ο Pieter Wezeman, ανώτερος ερευνητής εξοπλισμών στο think tank Stockholm International Peace Research Institute. «Όλα αυτά προστίθενται στην ήδη πολύ υψηλή ζήτηση για όπλα στην Ευρώπη.»
Το ΝΑΤΟ αρνήθηκε να σχολιάσει επισήμως.
Αφήνοντας το στίγμα του
Μέχρι τώρα, ο Ρούτε έχει καταφέρει να αποτρέψει τον Τραμπ από το να τινάξει τη Συμμαχία στον αέρα, προσφέροντας στον Αμερικανό πρόεδρο νίκες σε βασικούς τομείς, όπως η αύξηση των αμυντικών δαπανών από τους συμμάχους και η εξεύρεση μιας οδού απεμπλοκής που επέτρεψε στον Τραμπ να εγκαταλείψει την εκστρατεία του για προσάρτηση της Γροιλανδίας.
«Όταν υπάρχουν διαφωνίες μεταξύ συμμάχων, προσπαθώ πάντα να παραμένω κάπως συγκρατημένος και έτσι να μπορώ, αν χρειαστεί, να βοηθήσω λίγο», δήλωσε ο Ρούτε την περασμένη εβδομάδα, αναφερόμενος στη διαμάχη μεταξύ του Τραμπ και του Ισπανού πρωθυπουργού Πέδρο Σάντσεθ σχετικά με την άρνηση της Μαδρίτης να επιτρέψει σε αμερικανικά αεροσκάφη να χρησιμοποιήσουν το αεροδρόμιό της για επίθεση στο Ιράν, καθώς και στην οργή του Τραμπ για τις χαμηλές ισπανικές αμυντικές δαπάνες.
Παρότι η Συμμαχία δεν έχει καταρρεύσει, ο Ρούτε έχει δεχθεί επικρίσεις επειδή εμφανίζεται υπερβολικά δουλικός απέναντι στον Τραμπ και επειδή έχει συνταχθεί μαζί του απέναντι σε άλλους συμμάχους.
«Στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο … έχουμε ανοιχτά θέσει το ερώτημα αν ακούγαμε τον εκπρόσωπο του ΝΑΤΟ ή τον εκπρόσωπο των Ηνωμένων Πολιτειών», δήλωσε η Lucia Yar, φιλελεύθερη Σλοβάκα βουλευτής και μέλος της επιτροπής άμυνας του Κοινοβουλίου. «Ελπίζω ο κ. Ρούτε να συνεχίσει να διατηρεί τακτική επαφή και με τις δύο πλευρές του Ατλαντικού.»
Ακολουθεί την ίδια τακτική και κατά τη διάρκεια της κρίσης με το Ιράν.
Σε ένα από τα πρώτα του σχόλια, ο Ρούτε υποστήριξε ότι υπήρχε «ευρεία στήριξη» μεταξύ των μελών της Συμμαχίας για τις αμερικανοϊσραηλινές επιθέσεις κατά του Ιράν — ένας ισχυρισμός που προκάλεσε έντονη επίπληξη από την Ισπανία.
Ύστερα από ημέρες κατά τις οποίες διατήρησε χαμηλό προφίλ, ο Ρούτε βρέθηκε αντιμέτωπος την Τετάρτη με μια ευθεία ερώτηση σχετικά με την απειλή του Τραμπ για ένα «πολύ κακό μέλλον» του ΝΑΤΟ, εξαιτίας της απροθυμίας των συμμάχων να συμβάλουν στο άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ.
Ο πρώην πρωθυπουργός της Ολλανδίας δεν έπεσε στην παγίδα, αλλά αντιθέτως παρέπεμψε στις συζητήσεις που διεξάγονται παρασκηνιακά. «Αυτό που γνωρίζω είναι ότι οι σύμμαχοι συνεργάζονται και συζητούν πώς θα [ανοίξουν ξανά τα Στενά]», είπε.
«Η δουλειά του Ρούτε είναι να κρατήσει το ΝΑΤΟ ενωμένο, και είναι δύσκολο να δει κανείς πώς μια ρητορική σύγκρουση με τον Τραμπ θα μπορούσε να τον βοηθήσει να το πετύχει αυτό», δήλωσε η Oana Lungescu, πρώην εκπρόσωπος του ΝΑΤΟ, η οποία σήμερα εργάζεται ως ανώτερη ερευνήτρια στο βρετανικό think tank Royal United Services Institute στο Λονδίνο.
Εκτός περιοχής
Ωστόσο, υπάρχουν όρια στο πόσα μπορεί να κάνει ο Ρούτε για να καθησυχάσει τον Τραμπ σε σχέση με το Ιράν.
Αυτό οφείλεται εν μέρει στην έλλειψη συναίνεσης μεταξύ των συμμάχων ως προς τον πόλεμο — καθώς πολλοί έχουν καταδικάσει τη σύγκρουση, η οποία ξεκίνησε χωρίς να υπάρξει διαβούλευση μαζί τους.
Παρότι το ΝΑΤΟ έχει καταρρίψει ιρανικούς πυραύλους που κατευθύνονταν προς την Τουρκία, οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν μπορούν να πείσουν τους συμμάχους να συμμετάσχουν με το επιχείρημα ότι απειλείται το δικό τους έδαφος, δήλωσε δεύτερος διπλωμάτης της Συμμαχίας. Η ρήτρα αμοιβαίας άμυνας της Συμμαχίας, το «Άρθρο 5», «εφαρμόζεται σε περίπτωση ένοπλης επίθεσης κατά συμμάχου, άρα δεν είναι άμεσα σχετική με καταστάσεις όπως αυτή», είπε ο διπλωμάτης.
Η Μέση Ανατολή βρίσκεται εκτός της στρατιωτικής «περιοχής ευθύνης» της Συμμαχίας, σύμφωνα με δύο ακόμη διπλωμάτες του ΝΑΤΟ, γεγονός που περιπλέκει ακόμη περισσότερο μια συλλογική απάντηση.
Τέλος, η Ουάσιγκτον δεν έχει διατυπώσει κανένα επίσημο αίτημα προς το ΝΑΤΟ. Σε μια κεκλεισμένων των θυρών συνάντηση πρεσβευτών την Τρίτη, οι Ηνωμένες Πολιτείες επανέλαβαν τις εκκλήσεις τους προς τους συμμάχους να βοηθήσουν, αλλά δεν υπέβαλαν κανένα συγκεκριμένο αίτημα προς τη Συμμαχία, ανέφεραν οι δύο διπλωμάτες.
Ωστόσο, με τον πόλεμο να βρίσκεται ήδη στην τρίτη του εβδομάδα, και η αδράνεια ενέχει τους δικούς της κινδύνους για το ΝΑΤΟ.
Η Ουάσιγκτον έχει ήδη αποσύρει εξοπλισμό, συμπεριλαμβανομένων μαχητικών αεροσκαφών F-35, από άσκηση του ΝΑΤΟ στη Νορβηγία, ενώ το Ηνωμένο Βασίλειο έχει απομακρύνει το αντιτορπιλικό HMS Dragon από δραστηριότητες που συνδέονται με τη νέα αρκτική αποστολή της Συμμαχίας, στέλνοντάς το στην ανατολική Μεσόγειο.
Η άμυνα απέναντι στα ιρανικά αντίποινα με drones και πυραύλους έχει επίσης αναγκάσει τις ευρωπαϊκές χώρες να καταναλώνουν ταχύτατα πυραύλους αεράμυνας, εξαντλώντας τα αποθέματά τους και δυσχεραίνοντας τον στόχο του ΝΑΤΟ να ενισχύσει τις αεράμυνές του, δήλωσε ο αναλυτής Wezeman. Η Γαλλία έχει ήδη προειδοποιήσει ότι το απόθεμά της σε πυραύλους αέρος-αέρος MICA μειώνεται επικίνδυνα.
Είναι πιθανό να είναι μόνο «ζήτημα εβδομάδων» μέχρι οι ευρωπαϊκές χώρες να αναγκαστούν να αποφασίσουν αν οι μελλοντικές παραδόσεις συστημάτων αεράμυνας θα πρέπει να κατευθυνθούν προς τους συμμάχους τους στον Κόλπο ή προς την Ουκρανία, είπε.
«Σε μεγαλύτερο χρονικό ορίζοντα, αυτό θα αφήσει αποτύπωμα στον σχεδιασμό για το πώς θα οικοδομηθούν οι ευρωπαϊκές άμυνες», είπε. «Και έχει άμεση επίπτωση στην ικανότητα της Ουκρανίας να αμύνεται.»
«Δεν ξεκινάμε από θέση πλεονάσματος … και θα βρεθούμε ακόμη πιο πιεσμένοι», παραδέχθηκε ο τρίτος διπλωμάτης του ΝΑΤΟ.
