Αν εξαιρέσει κανείς την Ελλάδα, αυτή τη στιγμή στις σημαντικότερες χώρες της Ευρώπης εκδηλώνονται κοινωνικές εξεγέρσεις, με αφορμή κυβερνητικές πολιτικές που αποσκοπούν στον περαιτέρω έλεγχο του συστήματος, στον περιορισμό αυτού που στη Δύση αποκαλούμε δημοκρατία και στην αντιμετώπιση μιας οικονομικής κρίσης με εμφανείς πολιτικές αιτίες.
Αλβανία, Βουλγαρία, Γαλλία, Ιταλία, Ισπανία, Σερβία, Πολωνία, Ρουμανία, Ουγγαρία και άλλες χώρες βρίσκονται σε κοινωνικό αναβρασμό. Οι κοινωνίες αμφισβητούν το σύστημα, διότι αισθάνονται ότι τις πνίγει. Είναι νομοτέλεια.
Εδώ και μερικά χρόνια γράφω ότι η περίοδος κοινωνικής ανοχής απέναντι σε ένα πολιτικοοικονομικό σύστημα έχει εκπνεύσει. Κατά την εκτίμησή μου, η περίοδος αυτή κυμαίνεται, σε γενικές γραμμές, γύρω στον μισό αιώνα.
Ο μισητός πλέον από πολλούς στο διαδίκτυο Κάρολος Μαρξ είχε υποστηρίξει ότι, όταν αναπτύσσονται νέες παραγωγικές δυνάμεις —στην περίπτωσή μας, οι νέες τεχνολογίες και κυρίως η Τεχνητή Νοημοσύνη—, μεταβάλλονται οι παραγωγικές σχέσεις και η μεταβολή αυτή οδηγεί σε έναν νέο τρόπο παραγωγής.
Η μετάβαση αυτή, ιστορικά, δεν γίνεται ομαλά. Συνοδεύεται από πολέμους και εξεγέρσεις. Οι εξεγέρσεις, εφόσον τα αιτήματά τους γίνουν αποδεκτά από το σύστημα, μπορούν να οδηγήσουν σε εκτόνωση της πίεσης που υφίσταται η κοινωνία και, ενδεχομένως, να αποτρέψουν πολέμους και επαναστάσεις.
Σε όλο αυτό το πλαίσιο πρέπει να λάβουμε υπόψη ότι, κατά την περίοδο που διανύουμε, συντελείται και μια ανακατανομή ισχύος σε διεθνές επίπεδο, η οποία εντείνει τη διεθνή ρευστότητα.
Η προηγούμενη ανάλογη περίοδος κοινωνικών εξεγέρσεων κορυφώθηκε τον Μάη του ’68. Λέω «κορυφώθηκε», διότι είχαν προηγηθεί κινητοποιήσεις και εξεγέρσεις στην Αμερική, με πρωταγωνιστές τους φοιτητές, οι οποίοι αμφισβήτησαν το εκπαιδευτικό σύστημα, τα κυρίαρχα πολιτιστικά πρότυπα και τον πόλεμο στο Βιετνάμ.
Και οι σημερινές κινητοποιήσεις έχουν ανάλογες βάσεις.
Οι κινητοποιήσεις αυτές δεν θα σταματήσουν μέχρι να διαμορφωθεί μια νέα ισορροπία. Ακόμη και αν υποχωρήσουν, η υποχώρησή τους θα είναι προσωρινή.
Εξεγέρσεις συμβαίνουν σχεδόν παντού, πλην της Ελλάδας, η οποία δείχνει κουρασμένη. Δεν είναι, όμως, αυτή η πραγματική αιτία. Η ελληνική κοινωνία δεν είναι κουρασμένη. Έχει βολευτεί μέσα σε ένα πελατειακό κράτος, το οποίο εκφράζει κατεξοχήν ο Μητσοτάκης.
Το εξέφρασαν και οι προηγούμενοι, αλλά σε λιγότερο ακραίο βαθμό. Ο Μητσοτάκης το εκφράζει με έναν ιδιαίτερο αμοραλισμό. Δεν διαθέτει κανένα αξιακό σύστημα. Η κατοχή και η νομή της εξουσίας αποτελούν τον απόλυτο στόχο του.
Έχει εντάξει σε αυτό το παιχνίδι τους κοτζαμπάσηδες, των οποίων η πολιτικοοικονομική κουλτούρα είναι επίσης ολοκληρωτική, όπως και η δική του, καθώς και μια ομάδα αυτοαποκαλούμενων διανοητών, οι οποίοι διαπνέονται από την ίδια αρχή: την υπηρεσία προς το ολοκληρωτικά δομημένο ελληνικό κράτος και την εκάστοτε κυβερνητική του έκφραση.
Αυτή η παθητική στάση, όμως, δεν θα διαρκέσει πολύ. Με μια χρονική υστέρηση σε σχέση με τις άλλες ευρωπαϊκές χώρες, της Δύσης, της Ανατολής και των Βαλκανίων, κάποια στιγμή θα βγει στους δρόμους και η ελληνική κοινωνία. Το τι θα πετύχει παραμένει ζητούμενο.
Στην Ελλάδα υπάρχει ήδη, εν τη γενέσει του, ένα κοινωνικό κίνημα, στο οποίο επιχείρησε να δώσει πολιτική μορφή η Μαρία Καρυστιανού.
Το σύστημα δείχνει να έχει καταφέρει να περιορίσει τη δυναμική του. Αυτό, όμως, μπορεί να αποτελεί μια ψευδαίσθηση των υπηρετών του, οι οποίοι ενδέχεται να πάνε ανήσυχοι για ύπνο το βράδυ των εκλογών.
Οι διεθνείς εξελίξεις, πάντως, ευνοούν την πολιτική εξέλιξη του κινήματος της Καρυστιανού.
Η κεντρική αμφισβήτηση που αναδύεται από τα ευρωπαϊκά κοινωνικά κινήματα θα εστιαστεί στην ανεπάρκεια της ευρωπαϊκής ηγεσίας.
Τέτοια «παιδική χαρά» δεν γνώρισε η Ευρώπη στην ιστορία της προσπάθειας ενοποίησής της.
Δεν αμφισβητείται η Ευρωπαϊκή Ένωση. Αμφισβητούνται η ανεπαρκής ηγεσία της και το μοντέλο που προωθεί. Η τακτική της ανέχεται και ήπια πραξικοπήματα όπως αυτό που συνέβη τις προηγούμενες ημέρες στην Πολωνία.
Μια νέα αντίληψη για την Ευρώπη θα αναδυθεί μετά το τέλος των κινητοποιήσεων, των οποίων παρακολουθούμε μόλις την αρχή.
Έχουμε πολύ δρόμο μπροστά μας.
