Οι πολλές ελληνικές εξεγέρσεις που οδήγησαν στην Ελληνική Επανάσταση ξεκίνησαν ήδη από το 1481, με τους Έλληνες να παίρνουν τα όπλα εναντίον των Οθωμανών 123 φορές πριν από το 1821.
Η πρώτη εξέγερση έγινε στη χερσόνησο της Μάνης το 1481, όταν ο Κροκόδειλος ή Κροκόνδειλος ή Ακροκόδυλος ή Κορκόντυλος Κλαδάς και οι γενναίοι Μανιάτες αγωνιστές ξεσηκώθηκαν κατά των Οθωμανών.
Με τόλμη και χωρίς ουσιαστική βοήθεια— από τις δυτικές δυνάμεις της εποχής, οι Έλληνες αγωνιστές έφτασαν μέχρι την Ήπειρο, απελευθερώνοντας την περιοχή της Χιμάρας. Σύντομα όμως η Ήπειρος καταλήφθηκε ξανά και οι Έλληνες τράπηκαν σε φυγή. Εννέα χρόνια αργότερα, οι Οθωμανοί συνέλαβαν τον Κλαδά και τον έγδαραν ζωντανό.
Στα τέλη του 15ου αιώνα, ο τελευταίος γόνος του βυζαντινού αυτοκρατορικού οίκου, ο Ανδρέας Παλαιολόγος, που είχε καταφύγει στην Ιταλία, επιχείρησε να υψώσει τη σημαία της επανάστασης στην τουρκοκρατούμενη Ελλάδα.
Ο Παλαιολόγος ταξίδεψε πολλές φορές σε όλη την Ευρώπη αναζητώντας έναν ηγεμόνα που θα μπορούσε να τον βοηθήσει στην ανακατάληψη της Κωνσταντινούπολης, αλλά συγκέντρωσε μικρή υποστήριξη. Ο Οθωμανός σουλτάνος Μωάμεθ Β’, ο οποίος είχε κατακτήσει την Κωνσταντινούπολη το 1453, πέθανε το 1481 και οι δύο γιοι του Τζεμ και Βαγιαζήτ πολέμησαν για το ποιος θα τον διαδεχόταν.
Ο Ανδρέας επιχείρησε να οργανώσει μια αποστολή στη νότια Ιταλία το καλοκαίρι του 1481 για να διασχίσει την Αδριατική θάλασσα και να αποκαταστήσει τη Βυζαντινή Αυτοκρατορία.
Η αποστολή ακυρώθηκε το φθινόπωρο αφού ο Βαγιαζήτ είχε σταθεροποιήσει επιτυχώς την κυριαρχία του. Αν και ο Παλαιολόγος διατήρησε την ελπίδα να ανακαταλάβει τουλάχιστον τον Μωριάς σε όλη του τη ζωή, δεν επέστρεψε ποτέ στην Ελλάδα.
Από το 1492 και μετά, οι άνεμοι της επανάστασης πήραν τη μορφή σταυροφορίας, αφού ο Κάρολος VIII της Γαλλίας προσχώρησε στην υπόθεση ως σύμμαχος.
Ο Κάρολος VIII ήταν πρόθυμος να διεκδικήσει τη Νάπολη και να τη χρησιμοποιήσει ως βάση για μια σταυροφορία κατά των Οθωμανών Τούρκων. Ανήγγειλε με διάταγμα σε όλα τα χριστιανικά έθνη στις 22 Νοεμβρίου 1494 ότι η εισβολή του στην Ιταλία αντιπροσώπευε το πρώτο βήμα για την εκδίωξη των Τούρκων και την απελευθέρωση των Αγίων Τόπων.
Ωστόσο, ένας συνασπισμός χριστιανικών κρατών συμμαχούσε ταυτόχρονα εναντίον του Καρόλου, ο οποίος αναγκάστηκε να επιστρέψει στη Γαλλία.
Ελληνική εξέγερση τον 16ο αιώνα και η μάχη της Ναυπάκτου
Από το 1522 έως το 1533, υπήρξαν αρκετές μικρές ένοπλες εξεγέρσεις σε διάφορα μέρη της Ελλάδας, με αποτέλεσμα όλες σφαγές των επαναστατών:
Στη Ρόδο σφάχτηκαν ο Μητροπολίτης Ευθύμιος και όλοι οι κληρικοί και οι τοπικοί διοικητές.
Στον Μωριά, οι ιππότες της Μάλτας που είχαν συμμετάσχει στην εξέγερση στη Μεθώνη, τράπηκαν σε φυγή όταν είδαν τις οθωμανικές δυνάμεις κατέφθασαν, αφήνοντας τους Έλληνες στην τύχη τους. Η εξέγερση στην Ήπειρο το 1565, κατέληξε σε αιματηρή ήττα.
Τον Οκτώβριο του 1571, η Ιερά Συμμαχία, ένας συνασπισμός των Καθολικών δυνάμεων, συμπεριλαμβανομένης της Ισπανίας και της Βενετίας, που οργανώθηκε από τον Πάπα Πίο Ε’, έδωσε ένα σημαντικό πλήγμα κατά των Οθωμανών. Ο στόλος συναντήθηκε με τα οθωμανικά πλοία να εγκαταλείπουν τη ναυτική βάση της Ναυπάκτου σε μια ιστορική ναυμαχία.
Ο χριστιανικός στόλος κατέστρεψε 117 γαλέρες και 20 γαλιότες και περίπου 50 άλλα πλοία σε αυτή τη δράση. Περίπου 10.000 Τούρκοι αιχμαλωτίστηκαν και πολλές χιλιάδες χριστιανοί σκλάβοι διασώθηκαν.
Η χριστιανική πλευρά υπέστη περίπου 7.500 θανάτους. η τουρκική πλευρά περίπου 30.000. Μετά από εκείνη τη θεμελιώδη μάχη, ο Οθωμανικός στόλος δεν αποτελούσε πλέον απειλή για τη Δύση.
Η νίκη της Ιερής Συμμαχίας αναπτέρωσε τις ελπίδες των Ελλήνων, καθώς χιλιάδες από αυτούς ανήκαν στα πληρώματα των χριστιανικών πλοίων. Όμως, τοπικές εξεγέρσεις στην Παρνασσίδα, τη Θεσσαλονίκη, την Πάτρα και το Αιγαίο πνίγηκαν στο αίμα. Οι μητροπολίτες Πατρών και Θεσσαλονίκης κάηκαν ζωντανοί για τους ρόλους που έπαιξαν στις εξεγέρσεις κατά των Οθωμανών.
Το 1585, νέες εξεγέρσεις στην Ακαρνανία και την Ήπειρο απελευθέρωσαν τη Βόνιτσα, το Ξηρόμερο, την Άρτα και βάδισαν προς τα Ιωάννινα. Ωστόσο, ηττήθηκαν επίσης, με πολλούς νεκρούς στα πεδία της μάχης.
Από το 1609 έως το 1624, ο Δούκας του Νεβέρ Κάρολος Γκονζάγκα, η Γαλλία και οι Έλληνες οργάνωσαν ένα φιλόδοξο σχέδιο για να εκδιώξουν τους Τούρκους από την Ελλάδα και δημιούργησαν έναν Χριστιανικό Στρατό για να ενταχθούν στους επαναστάτες. Το σχέδιο δεν υλοποιήθηκε ποτέ πλήρως. Όμως σε αυτά τα δεκαπέντε χρόνια οι Μανιάτες επαναστάτησαν πολλές φορές.
Το 1616 ο Μητροπολίτης Τρίκκης Διονύσιος οδήγησε τους χωρικούς σε εκστρατεία στα Ιωάννινα και κατέλαβε την πόλη. Τελικά ηττήθηκε, αιχμαλωτίστηκε και γδάρθηκε ζωντανός.
Το 1659, μια νέα επανάσταση ξέσπασε στη χερσόνησο της Μάνης που κράτησε μέχρι το 1667, καταλήγοντας επίσης σε ήττα, με πολλούς Μανιάτες να καταφεύγουν στο μεσογειακό νησί της Κορσικής.
Η επανάσταση έλαβε χώρα ενώ ο πόλεμος στο Μωριά λάμβανε χώρα ως μέρος της ευρύτερης σύγκρουσης μεταξύ της Δημοκρατίας της Βενετίας και της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Οι Μανιάτες συμμάχησαν με τους Ενετούς κατά των Οθωμανών ηγεμόνων.
Οι στρατιωτικές επιχειρήσεις κυμαίνονταν από τη Δαλματία μέχρι το Αιγαίο Πέλαγος, αλλά η κύρια εκστρατεία του πολέμου ήταν η ενετική κατάκτηση της χερσονήσου του Μωριά (Πελοπόννησος) στη νότια Ελλάδα.
Ο πόλεμος του Μωριά ήταν η μόνη οθωμανο-βενετική σύγκρουση από την οποία η Βενετία βγήκε νικήτρια, κερδίζοντας σημαντική επικράτεια. Η επεκτατική αναβίωση της Βενετίας θα ήταν βραχύβια, καθώς τα κέρδη της θα αντιστραφούν από τους Οθωμανούς το 1718.
Ταυτόχρονα, από το 1660 και μετά, πολλές μικρές εξεγέρσεις έγιναν στην Ελλάδα — σχεδόν όλες υποκινούμενες από τους Ενετούς.
Ελληνική εξέγερση και Ρωσία
Από το 1711 και μετά, μια άλλη μεγάλη δύναμη ενεπλάκη στην προσπάθεια των Ελλήνων να απαλλαγούν από τους Οθωμανούς. Το 1711, ο παντοδύναμος Τσάρος της Ρωσίας, Μέγας Πέτρος, εξέδωσε μια προκήρυξη καλώντας τον ελληνικό λαό σε εξέγερση.
Ο Πέτρος αυτοπροσδιορίστηκε επίσης ως ο «Αυτοκράτορας της Ρωσίας», τροφοδοτώντας τη φαντασία των Ελλήνων που λαχταρούσαν τις μεγάλες μέρες της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας και τη χριστιανική πίστη.
Το όνομα του Πέτρου περιλαμβανόταν ακόμη και στις λειτουργίες της Εκκλησίας, ενώ οι προφητείες μιλούσαν για σωτηρία που «θα φέρει το ξανθό γένος».
Πενήντα πέντε χρόνια αργότερα, τα μεγάλα σχέδια της Αικατερίνης της Μεγάλης οδήγησαν στην εξέγερση του 1766 και στην εξέγερση του Ορλόφ το 1770.
Οι Έλληνες επαναστάτες εγκαταλείφθηκαν για άλλη μια φορά από μια μεγάλη δύναμη και αναγκάστηκαν να πολεμήσουν μόνοι τους. Πολέμησαν στον Μωριά μέχρι το έτος 1779, νικώντας κάποιες μάχες και ανακτώντας κάποια εδάφη.
Το 1780 οι Τούρκοι άρχισαν να λυγίζουν τους επαναστάτες στον Μωριά. Τότε ήταν που ο μεγάλος αρχηγός Κωνσταντίνος Κολοκοτρώνης αντιστάθηκε συνολικά δώδεκα μέρες στη Μάνη και μετά έκανε ηρωική έξοδο. Οι περισσότερες δυνάμεις του σκοτώθηκαν.
Ο γιος του, ο 10χρονος Θεόδωρος Κολοκοτρώνης, που έγινε τελικά ένας από τους μεγαλύτερους ηγέτες της Ελληνικής Επανάστασης το 1821, ήταν από τους λίγους που επέζησαν. Το 1788 το Σούλι επαναστάτησε, ενώ την ίδια χρονιά ο μικρός στόλος του Λάμπρου Κατσώνη, αξιωματικού του ρωσικού στρατού, άρχισε να πλήττει τους Οθωμανούς σε μάχες στη θάλασσα μέχρι το 1790.
Όταν το 1792 η Ρωσία και η Τουρκία υπέγραψαν συνθήκη ειρήνης, ο Κατσώνης αρνήθηκε να καταθέσει τα όπλα και εξέδωσε μια προκήρυξη, στην οποία κατήγγειλε τη Μεγάλη Αικατερίνη. Στη διακήρυξη δήλωνε επίσης ότι οι Έλληνες θα πολεμούσαν μόνοι τους τον δικό τους Πόλεμο της Ανεξαρτησίας.
Η επανάσταση των Σουλιωτών έληξε τον Δεκέμβριο του 1803 με μια συνθήκη που τους επέτρεπε να εγκαταλείψουν το πεδίο της μάχης με τα δικά τους όπλα. Όμως ο Αλή Πασάς δεν κράτησε την υπόσχεσή του και τους κυνήγησε. Ομάδα Σουλιωτών βρέθηκε στη Ρινιάσα από ομάδα Αλβανών, οι οποίοι τους έσφαξαν. Η Δέσπω Μπότση μαζί με τις δέκα κόρες και τα εγγόνια της οχυρώθηκε στον Δημουλά.
Οι Αλβανοί πολιόρκησαν τους Σουλιώτες, οι οποίοι αντιστάθηκαν γενναία. Στο τέλος ανατινάχτηκαν, για να μην πέσουν ζωντανοί στα χέρια του εχθρού. Ο Σουλιώτης Κίτσος Μπότσαρης και οι άνδρες του συνέχισαν τον αγώνα στη δυτική Ελλάδα μέχρι που ο ίδιος έπεσε στην παγίδα των ψεύτικων υποσχέσεων του Αλή Πασά και σκοτώθηκε.
Πρελούδιο της Ελληνικής Επανάστασης
Αλλά ένας νέος επαναστατικός άνεμος φυσούσε σε όλη την Ελλάδα μέχρι το 1806, καθώς οι Ρώσοι και ο γαλλικός στρατός του Ναπολέοντα ανταγωνίζονταν για το ποιος θα ενωθεί με τους Έλληνες εναντίον των Οθωμανών.
Ωστόσο, για άλλη μια φορά, οι εξεγερμένοι εγκαταλείφθηκαν στην τύχη τους και οι Τούρκοι εξαπέλυσαν την οργή τους στους επαναστατημένους Έλληνες.
Στο Μωριά οι Τούρκοι ηγεμόνες ζήτησαν την εκτέλεση ολόκληρης της οικογένειας Κολοκοτρώνη. Ο Θεόδωρος Κολοκοτρώνης και οι συμπατριώτες του πολέμησαν για μήνες σττο Μωριά.
Τελικά, ο Κολοκοτρώνης και οι άνδρες του αναγκάστηκαν να μετακομίσουν στο νησί των Κυθήρων και από εκεί να καταφύγουν στο νησί της Ζακύνθου.
Ταυτόχρονα, όμως, ο Νικοτσαράς, στη Στερεά Ελλάδα, και ο Γιάννης Σταθάς, που αναγκάστηκε να καταφύγει στη Σκιάθο και να κατασκευάσει ένα στόλο 70 πλοίων, συνέχισαν τον αγώνα. Η εξέγερσή τους ανάγκασε την Υψηλή Πύλη να ξεκινήσει διαπραγματεύσεις με τους επαναστάτες.
Μόλις λίγα χρόνια αργότερα, στις 25 Μαρτίου 1821, οι επαναστάτες πήραν τα όπλα για 124η φορά. Αλλά αυτή τη φορά, η μοίρα δεν τους αρνήθηκε την ελευθερία τους.
Αυτό σηματοδότησε την έναρξη της Ελληνικής Επανάστασης που οδήγησε στην απελευθέρωση και στη γέννηση του σύγχρονου ελληνικού κράτους.
Στο στόχαστρο των ΗΠΑ δίκτυα που σχετίζονται με το πυρηνικό πρόγραμμα, τους πυραύλους, τον κυβερνοχώρο και το πετρέλαιο. Ο Τραμπ είναι σε επικοινωνία με ηγέτες άλλων χωρών, σύμφωνα με τον Αμερικανό υπουργό Οικονομικών Σκοτ Μπέσεντ
Οι ΗΠΑ ανακοίνωσαν κυρώσεις για σχεδόν 60 οντότητες, πρόσωπα και πλοία που συνδέονται με το Ιράν και δραστηριοποιούνται σε δίκτυα που σχετίζονται με το πυρηνικό πρόγραμμα, τους πυραύλους, τον κυβερνοχώρο και το πετρέλαιο. Οι σχετικές ανακοινώσεις του υπουργείου Οικονομικών τωνΗΠΑ έγιναν με φόντο τις απειλές για «οικονομική D-Day», που είχε προαναγγείλει ο Αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ.
Οπως ανακοινώθηκε, το αμερικανικό υπουργείο Οικονομικών αναστέλλει άδειες που επέτρεπαν ορισμένες πληρωμές εμβασμάτων προς το Ιράν και θέτει στο στόχαστρο πέντε τομείς για ενδεχόμενη επιβολή δευτερογενών κυρώσεων: τα ψηφιακά περιουσιακά στοιχεία, τον κλάδο της τεχνολογίας, τον χρυσό, την αεροπορία και τη ναυτιλία.
Οι κυρώσεις του υπουργείου Οικονομικών στοχεύουν επίσης δίκτυο εταιρειών-μεσιτών και πλοίων του «σκιώδους στόλου» στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, στο Χονγκ Κονγκ, στην Κίνα, στη Σιγκαπούρη, στην Ελβετία και την Ευρώπη.
Ο Αμερικανός υπουργός Οικονομικών Σκοτ Μπέσεντ δήλωσε ότι οι ΗΠΑ θα εφαρμόσουν πολιτική «μηδενικών διαρροών» ως προς την επιβολή των κυρώσεων κατά του Ιράν. Ο Μπέσεντ ανέφερε ακόμη ότι ο Ντόναλντ Τραμπ πραγματοποιεί τηλεφωνικές επικοινωνίες με ηγέτες χωρών σε όλο τον κόσμο, ζητώντας τους να διακόψουν τους οικονομικούς δεσμούς με το Ιράν.
«Κάθε χώρα έχει συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα για να τερματίσει τις σχετικές δραστηριότητες που έχουμε εντοπίσει. Εάν δεν αναλάβουν δράση, θα το πράξουμε μονομερώς, αξιοποιώντας τις αρμοδιότητες του υπουργείου Οικονομικών», διεμήνυσε ο Μπέσεντ.
Μεταξύ των μέτρων που αναμένονται είναι και το κλείσιμο υποκαταστημάτων ιρανικών τραπεζών στο εξωτερικό. Τέλος, ο Μπέσεντ προειδοποίησε πως όποιος συνεργαστεί οικονομικά με το Ιράν θα βρεθεί αντιμέτωπος «με όλη την ισχύ» των ΗΠΑ.
Παρότι οι επιχειρήσεις έχουν υποχωρήσει, οι διπλωματικές προσπάθειες για τον τερματισμό της σύγκρουσης φαίνεται να έχουν περιέλθει σε τέλμα και η ροή πετρελαίου και πρώτων υλών μέσω των Στενών του Ορμούζ παραμένει μπλοκαρισμένη, διατηρώντας τις τιμές της ενέργειας σε υψηλά επίπεδα.
Τα ποσοστά αποδοχής του Τραμπ έχουν υποχωρήσει σε ιστορικά χαμηλό επίπεδο, με μόλις το 33% των Αμερικανών στην τελευταία δημοσκόπηση των Reuters/Ipsos να εγκρίνει τις κινήσεις του. Ο ίδιος δηλώνει ότι το οικονομικό κόστος είναι αναγκαίο προκειμένου να διασφαλιστεί ότι το Ιράν δεν θα αποκτήσει πυρηνικά όπλα.
Οι ΗΠΑ διατηρούν κυρώσεις κατά του Ιράν εδώ και δεκαετίες, οι περισσότερες από τις οποίες στοχεύουν στον περιορισμό των εσόδων της χώρας από το πετρέλαιο, στον τομέα των αερομεταφορών, στα κρυπτονομίσματα, στην προμήθεια εξαρτημάτων όπλων και λοιπού στρατιωτικού υλικού, καθώς και στη διακοπή της χρηματοδότησης επιχειρήσεων που ελέγχονται από τους Φρουρούς της Ισλαμικής Επανάστασης.
Οι κυρώσεις αυτές αποκλείουν τις οντότητες που βρίσκονται στη «μαύρη λίστα» από το χρηματοπιστωτικό σύστημα του δολαρίου, ωστόσο το Ιράν καταφέρνει να παρακάμπτει ορισμένους περιορισμούς.
Γκαλιμπάφ: Οι εταίροι μας αγνοούν πλήρως τις κυρώσεις των ΗΠΑ
Αντιδρώντας στις ανακοινώσεις του Αμερικανού υπουργού Οικονομικών, Σκοτ Μπέσεντ, για επιβολή νέων κυρώσεων σε κράτη που συναλλάσσονται με το Ιράν, ο επικεφαλής των Ιρανών διαπραγματευτών, Μοχάμεντ Μπαγκέρ Γκαλιμπάφ, απάντησε ότι οι ΗΠΑ δεν βρίσκονται σε οικονομική θέση που να τους επιτρέπει να περιορίσουν περαιτέρω τις σχέσεις τους με άλλες χώρες.
«Στις ΗΠΑ γνωρίζουν καλά πως οι λεονταρισμοί και οι απειλές τους δεν πείθουν κανέναν. Σε καθαρά οικονομικό επίπεδο, οι ΗΠΑ δεν έχουν τα περιθώρια να απομονωθούν περισσότερο από άλλες χώρες», σημείωσε ο πρόεδρος του ιρανικού κοινοβουλίου.
Παράλληλα, σε τοποθέτησή του στην πλατφόρμα X, ο Γκαλιμπάφ πρόσθεσε πως οι εμπορικοί εταίροι της Τεχεράνης έχουν ήδη ξεκαθαρίσει -τόσο δημόσια όσο και μέσω κατ’ ιδίαν μηνυμάτων- ότι «αγνοούν πλήρως τις αμερικανικές δηλώσεις».
Νέα συστήματα TraffiStar S295 θα καταγράφουν παραβάσεις και στα δύο ρεύματα
Νέα δεδομένα διαμορφώνονται για τους οδηγούς που κινούνται στην Εθνική Οδό Αθηνών-Κορίνθου, καθώς προχωρά η διαδικασία για την εγκατάσταση φορητών καμερών-ραντάρ σε 15 διαφορετικά σημεία του δρόμου.
Τα συστήματα που έχουν εγκριθεί είναι τύπου TraffiStar S295 και μπορούν να χρησιμοποιούνται τόσο στην κατεύθυνση προς Κόρινθο όσο και στην αντίθετη κατεύθυνση προς Αθήνα.
Η συγκεκριμένη τεχνολογία μπορεί να εντοπίζει οχήματα που κινούνται με ταχύτητες από 10 έως 300 χλμ./ώρα, ενώ παράλληλα αναγνωρίζει τον τύπο του οχήματος. Τα ραντάρ μπορούν επίσης να ελέγχουν έως και έξι λωρίδες κυκλοφορίας, γεγονός που τους επιτρέπει να καλύπτουν μεγάλο τμήμα του δρόμου.
Αναλυτικά τα 15 σημεία
Οι νέες θέσεις έχουν καθοριστεί ως εξής:
Προς Κόρινθο:
Τ-33,750 χ/θ Ν.Ε.Ο.Α.Κ.
Τ-34,750 χ/θ Ν.Ε.Ο.Α.Κ.
Τ-39,750 χ/θ Ν.Ε.Ο.Α.Κ.
Τ-41 χ/θ Ν.Ε.Ο.Α.Κ.
Τ-56 χ/θ Ν.Ε.Ο.Α.Κ.
Τ-64,250 χ/θ Ν.Ε.Ο.Α.Κ.
Τ-69,300 χ/θ Ν.Ε.Ο.Α.Κ.
Τ-81 χ/θ Ν.Ε.Ο.Α.Κ.
Προς Αθήνα:
Ε-81 χ/θ Ν.Ε.Ο.Α.Κ.
Ε-64,250 χ/θ Ν.Ε.Ο.Α.Κ.
Ε-49,750 χ/θ Ν.Ε.Ο.Α.Κ.
Ε-48 χ/θ Ν.Ε.Ο.Α.Κ.
Ε-45 χ/θ Ν.Ε.Ο.Α.Κ.
Ε-41 χ/θ Ν.Ε.Ο.Α.Κ.
Ε-33 χ/θ Ν.Ε.Ο.Α.Κ.
Οι συγκεκριμένες θέσεις βρίσκονται κατά μήκος ενός σημαντικού τμήματος της εθνικής οδού, καλύπτοντας περιοχές από την Ελευσίνα και τη Μάνδρα έως τα Μέγαρα, τη Νέα Πέραμο, την Κινέτα και τους Αγίους Θεοδώρους.
Δεν θα ενεργοποιηθούν αμέσως
Παρά την έγκριση της εγκατάστασης, οι οδηγοί δεν θα πρέπει να θεωρούν ότι τα ραντάρ λειτουργούν ήδη σε όλα τα παραπάνω σημεία.
Για να τεθεί σε εφαρμογή η σχετική απόφαση απαιτείται πρώτα να τοποθετηθούν οι ειδικές προειδοποιητικές πινακίδες που θα ενημερώνουν τους οδηγούς για την παρουσία των συστημάτων ηλεκτρονικής επιτήρησης.
Μετά την τοποθέτησή τους, τα νέα ραντάρ θα μπορούν να χρησιμοποιούνται για την καταγραφή παραβάσεων.
Η εξέλιξη αυτή έρχεται σε μια περίοδο κατά την οποία η χρήση καμερών και ηλεκτρονικών συστημάτων στους ελληνικούς δρόμους αυξάνεται, με στόχο να περιοριστούν κυρίως η υπερβολική ταχύτητα και οι επικίνδυνες παραβάσεις του ΚΟΚ.
Ισραηλινά στρατιωτικά οχήματα εισήλθαν στο χωριό Σαΐντα αλ-Γκολάν
Νέα ισραηλινή στρατιωτική επιδρομή σε περιοχή της νότιας Συρίας καταγράφεται, την ώρα που η κατάσταση παραμένει ιδιαίτερα τεταμένη και οι προσπάθειες για αποκλιμάκωση μεταξύ Ισραήλ και Συρίας βρίσκονται σε εξέλιξη.
Συγκεκριμένα, ισραηλινά στρατιωτικά οχήματα εισήλθαν στο χωριό Σαΐντα αλ-Γκολάν, στην επαρχία της Κουνέιτρα, στην περιοχή των Υψιπέδων του Γκολάν.
Οι ισραηλινές δυνάμεις φέρεται να πραγματοποίησαν έρευνα σε αγρόκτημα κοντά στον οικισμό, προτού αποχωρήσουν από την περιοχή.
Η νέα επιχείρηση έρχεται σε μια περίοδο κατά την οποία οι ισραηλινές στρατιωτικές κινήσεις στη νότια Συρία έχουν αυξηθεί. Τις τελευταίες ημέρες έχουν καταγραφεί και άλλες επιχειρήσεις στην Κουνέιτρα και τη Νταράα, με έρευνες, μετακινήσεις στρατιωτικών οχημάτων και δημιουργία σημείων ελέγχου.
Σε τεντωμένο σχοινί οι σχέσεις Ισραήλ – Τουρκίας
Η νέα ισραηλινή επιδρομή πραγματοποιείται ενώ οι εξελίξεις στη Συρία έχουν προκαλέσει νέα αντιπαράθεση μεταξύ Άγκυρας και Τελ Αβίβ.
Αφορμή αποτέλεσε η ισραηλινή αεροπορική επίθεση στην αεροπορική βάση Αμπού αλ-Ντουχούρ, στη βορειοδυτική Συρία, στις 18 Αυγούστου. Το Ισραήλ υποστήριξε ότι υπήρχαν ενδείξεις για ενίσχυση της τουρκικής στρατιωτικής παρουσίας στην περιοχή, ενώ η Τουρκία απέρριψε τις σχετικές αιτιάσεις και καταδίκασε την επίθεση.
Η εξέλιξη αυτή προκάλεσε ανησυχία για πιθανή περαιτέρω κλιμάκωση μεταξύ δύο χωρών που έχουν πλέον αντικρουόμενα συμφέροντα στη Συρία.
Σε εξέλιξη προσπάθειες αποκλιμάκωσης
Παρά τις νέες στρατιωτικές κινήσεις, την ίδια στιγμή βρίσκονται σε εξέλιξη διπλωματικές προσπάθειες για την αποκλιμάκωση της έντασης.
Στις 23 Αυγούστου πραγματοποιήθηκαν στην Ιορδανία συνομιλίες μεταξύ Σύρων και Ισραηλινών αξιωματούχων με αμερικανική διαμεσολάβηση.
Στόχος είναι να περιοριστούν οι στρατιωτικές ενέργειες και να επανέλθει ο διάλογος για ζητήματα ασφαλείας στη νότια Συρία.
Η νέα επιδρομή στην Κουνέιτρα, ωστόσο, δείχνει ότι η κατάσταση στο έδαφος παραμένει εύθραυστη, ενώ οι κινήσεις των ισραηλινών δυνάμεων στη νότια Συρία συνεχίζονται παράλληλα με τις διπλωματικές επαφές.
Το επόμενο διάστημα θεωρείται κρίσιμο, καθώς οποιοδήποτε νέο στρατιωτικό επεισόδιο θα μπορούσε να περιπλέξει ακόμη περισσότερο τις σχέσεις Ισραήλ, Συρίας και Τουρκίας και να δυσκολέψει τις προσπάθειες για τη δημιουργία ενός σταθερού μηχανισμού αποκλιμάκωσης στην περιοχή.
Την παραίτησή του από τη θέση του μετακλητού συμβούλου στη Γενική Γραμματεία Πρωθυπουργού, με αντικείμενο την εξωτερική πολιτική, υπέβαλε ο Σωτήρης Σέρμπος, αναπληρωτής καθηγητής Διεθνούς Πολιτικής στο Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης.
Η παραίτηση έγινε αποδεκτή με απόφαση του υπουργού Επικρατείας Χρήστου Σκέρτσου, η οποία δημοσιεύθηκε στο ΦΕΚ της 21ης Αυγούστου 2026.
Η αποχώρηση του κ. Σέρμπου πραγματοποιείται σε μια περίοδο κατά την οποία βρίσκονται σε εξέλιξη σημαντικές διπλωματικές και γεωπολιτικές εξελίξεις, τόσο στις ελληνοτουρκικές σχέσεις όσο και στην ευρύτερη περιοχή της νοτιοανατολικής Μεσογείου.
Είχε προηγηθεί δημόσια αποστασιοποίηση της κυβέρνησης
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον αποκτά η εξέλιξη λόγω των πρόσφατων δηλώσεων του Σωτήρη Σέρμπου σχετικά με την αμερικανική πολιτική και τις εξελίξεις στη Μέση Ανατολή.
Ο σύμβουλος του πρωθυπουργού είχε κάνει λόγο για αμερικανική προσπάθεια δημιουργίας μιας «Βενεζουέλα 2.0», με στόχο την ανατροπή του Αλί Χαμενεΐ, υποστηρίζοντας ότι τελικά η κατάσταση οδηγήθηκε σε μια «Βόρεια Κορέα 2.0».
Παράλληλα, είχε χαρακτηρίσει «απερίσκεπτες» ορισμένες από τις κινήσεις του Αμερικανού προέδρου Ντόναλντ Τραμπ.
Οι συγκεκριμένες τοποθετήσεις προκάλεσαν την αντίδραση της κυβέρνησης, με τον κυβερνητικό εκπρόσωπο Παύλο Μαρινάκη να παίρνει αποστάσεις.
Η πορεία του στο κυβερνητικό επιτελείο
Ο Σωτήρης Σέρμπος είχε αναλάβει καθήκοντα στη Γενική Γραμματεία Πρωθυπουργού τον Οκτώβριο του 2025, με αντικείμενο ζητήματα διπλωματίας και εξωτερικής πολιτικής, έπειτα από απόφαση του Κυριάκου Μητσοτάκη.
Πρόκειται για πρόσωπο με παρουσία στον χώρο της εξωτερικής πολιτικής, έχοντας στο παρελθόν εργαστεί σε διάφορα πολιτικά γραφεία και υπουργεία.
Μεταξύ άλλων, είχε διατελέσει επιστημονικός διευθυντής σχεδιασμού πολιτικής στο υπουργείο Εξωτερικών, ενώ είχε εργαστεί ως ειδικός σύμβουλος στα υπουργεία Οικονομικών, Εξωτερικών, Εθνικής Άμυνας και Μακεδονίας – Θράκης.
Παράλληλα, το 2022 είχε αναλάβει για περίπου έξι μήνες καθήκοντα διπλωματικού συμβούλου του προέδρου του ΠΑΣΟΚ-ΚΙΝΑΛ Νίκου Ανδρουλάκη.
Είχε ενταχθεί στη Νέα Δημοκρατία το 2024
Ο κ. Σέρμπος είχε ενταχθεί στη Νέα Δημοκρατία τον Μάρτιο του 2024, με το κυβερνών κόμμα να αναφέρεται τότε στην εμπειρία του σε ζητήματα διεθνών σχέσεων, στις σχέσεις ΗΠΑ-ΕΕ, καθώς και στις κρίσεις της Ευρωζώνης και της Ουκρανίας.
Κατά την ένταξή του στη ΝΔ είχε υπογραμμίσει την ανάγκη ενίσχυσης της θέσης της Ελλάδας στην ευρωατλαντική κοινότητα, κάνοντας λό
γο για έναν «υγιή και εξωστρεφή πατριωτισμό» και για μια Ελλάδα που θα μπορεί να διαπραγματεύεται και να διεκδικεί με αξιοπιστία.
Σε νέο επίπεδο φαίνεται να περνά η αντιπαράθεση ανάμεσα στη Ρωσία και τη Βρετανία, με τη Μόσχα να επιβεβαιώνει ότι ο Ρώσος πρεσβευτής στο Λονδίνο, Αντρέι Κελίν, αποχώρησε από τη Βρετανία χωρίς να έχει μέχρι στιγμής οριστεί αντικαταστάτης του.
Ο Κελίν, ο οποίος κατείχε τη θέση από το 2019, έφυγε από το Λονδίνο στις 21 Ιουλίου.
Η εξέλιξη έγινε γνωστή καθώς οι σχέσεις των δύο χωρών παραμένουν ιδιαίτερα τεταμένες, κυρίως λόγω της βρετανικής στρατιωτικής και πολιτικής υποστήριξης προς την Ουκρανία.
Από τη ρωσική πλευρά γίνεται λόγος για μια πολιτική του Λονδίνου που έχει οδηγήσει τις διμερείς σχέσεις σε πορεία αντιπαράθεσης, ενώ η αποχώρηση του πρεσβευτή έρχεται σε μια περίοδο κατά την οποία η Μόσχα προειδοποιεί ότι η στήριξη της Βρετανίας προς το Κίεβο δεν θα μείνει χωρίς απάντηση.
Το ζήτημα δεν περιορίζεται πλέον στο διπλωματικό επίπεδο.
Η Ρωσία έχει προειδοποιήσει ότι η παροχή όλο και πιο προηγμένων όπλων και drones στην Ουκρανία από δυτικές χώρες δημιουργεί μια νέα πραγματικότητα στο πεδίο της σύγκρουσης.
Ο Ρώσος υπουργός Εξωτερικών Σεργκέι Λαβρόφ έχει δηλώσει ότι η Μόσχα θα εντείνει την πίεση απέναντι στις πηγές δυτικής στρατιωτικής υποστήριξης προς την Ουκρανία, καθώς η Ρωσία θεωρεί ότι η εμπλοκή δυτικών κρατών στη σύγκρουση έχει πλέον αυξηθεί σημαντικά.
Στο στόχαστρο και τα ευρωπαϊκά πλοία
Παράλληλα, ένα ακόμη μέτωπο αντιπαράθεσης έχει ανοίξει στη θάλασσα, με τη Μόσχα να προειδοποιεί για αντίποινα σε περίπτωση που ευρωπαϊκές χώρες συνεχίσουν τις νηοψίες, τις κατασχέσεις και την παρεμπόδιση ρωσικών εμπορικών πλοίων που συνδέονται με τον λεγόμενο «σκιώδη στόλο».
Ο Βλαντίμιρ Πούτιν έχει προειδοποιήσει ότι εάν οι ευρωπαϊκές χώρες προχωρήσουν στην κατάληψη ρωσικών πλοίων, η Ρωσία θα απαντήσει με τον ίδιο τρόπο.
Μάλιστα, ο Ρώσος πρόεδρος ξεκαθάρισε ότι η απάντηση της Μόσχας δεν θα περιοριστεί απαραίτητα στα ίδια θαλάσσια ύδατα όπου πραγματοποιούνται οι ενέργειες εναντίον ρωσικών πλοίων, αλλά μπορεί να πραγματοποιηθεί «όπου κρίνουμε απαραίτητο και κατάλληλο».
Η προειδοποίηση ήρθε μετά την εντατικοποίηση των ευρωπαϊκών ελέγχων σε πλοία που θεωρούνται ότι ανήκουν ή συνδέονται με τον ρωσικό «σκιώδη στόλο».
Χαρακτηριστικό είναι ότι στις 2 Αυγούστου, ιταλικό πολεμικό πλοίο πραγματοποίησε νηοψία σε δεξαμενόπλοιο σε διεθνή ύδατα, κοντά στην Παντελερία, στο πλαίσιο της ευρωπαϊκής επιχείρησης EUNAVFOR MED IRINI. Στην επιχείρηση συμμετείχε επίσης ελληνικό πλοίο και πολωνικό αεροσκάφος θαλάσσιας επιτήρησης.
Η Μόσχα έχει χαρακτηρίσει τέτοιες ενέργειες «πειρατεία και ληστεία», υποστηρίζοντας ότι παραβιάζονται οι κανόνες του διεθνούς δικαίου της θάλασσας.
Μάλιστα, ο διοικητής του Ρωσικού Στόλου του Ειρηνικού, Βίκτορ Λίνα, δήλωσε ότι οι ρωσικές δυνάμεις είναι έτοιμες να «επιθεωρούν και να κρατούν» πλοία χωρών που θεωρούνται εχθρικές, καθώς και πλοία που συνδέονται με τον αντίστοιχο «σκιώδη στόλο» τους.
«Δεν έχουμε τίποτα να συζητήσουμε»
Η αποχώρηση του Ρώσου πρεσβευτή έρχεται έτσι ως ένα ακόμη σαφές μήνυμα για το βάθος της κρίσης στις σχέσεις Μόσχας-Λονδίνου.
Η ρωσική πρεσβεία έχει κατηγορήσει το Λονδίνο ότι επέλεξε «τον δρόμο της αντιπαράθεσης», ενώ υποστήριξε ότι οι σχέσεις Ρωσίας και Βρετανίας έχουν φτάσει σε εξαιρετικά χαμηλό επίπεδο.
Το γεγονός ότι μέχρι στιγμής δεν έχει οριστεί νέος Ρώσος πρεσβευτής ενισχύει την εικόνα της σοβαρής επιδείνωσης των διμερών σχέσεων.
Η Ανθή Βούλγαρη η γνωστή παρουσιάστρια του MEGA, κατήγγειλε τον σύζυγό της για εξύβριση και μαλλιοτράβηγμα, προκαλώντας την παρέμβαση της Αστυνομίας στην Αγία Παρασκευή.
Σύμφωνα με πληροφορίες, επικοινώνησε με τις Αρχές καταγγέλλοντας ότι ο σύζυγός της την εξύβρισε κατά τη διάρκεια έντονου καβγά.
Αστυνομικοί έσπευσαν στην κατοικία της οικογένειας και προχώρησαν στην προσαγωγή του άνδρα στο αρμόδιο αστυνομικό τμήμα, ακολουθώντας την προβλεπόμενη διαδικασία.
Ωστόσο, καθώς η εξύβριση αποτελεί αδίκημα που απαιτεί έγκληση από τον παθόντα, για να προχωρήσει η διαδικασία θα πρέπει η παρουσιάστρια να υποβάλει μήνυση σε βάρος του συζύγου της.
Μέχρι στιγμής πάντως, δεν φαίνεται να έχει αποφασίσει να κάνει αυτό το βήμα.
Σημειώνεται ότι το ζευγάρι είναι παντρεμένο και έχει ένα παιδί, ενώ προηγουμένως δεν είχαν καταγραφεί αντίστοιχες καταγγελίες.
Μια εξαιρετικά σοβαρή καταγγελία των εργαζομένων της «Εγνατία Οδός Α.Ε.» περιγράφει μια σύμβαση παραχώρησης στην οποία το κράτος φέρεται να αναλαμβάνει το κόστος, ο ιδιώτης να κατοχυρώνει τα έσοδα και οι πολίτες να πληρώνουν διαρκώς ακριβότερα διόδια. Σύμφωνα με το κείμενο, η κυβέρνηση Μητσοτάκη τροποποίησε μετά τον διαγωνισμό κρίσιμους όρους της σύμβασης υπέρ του παραχωρησιούχου, δεσμεύοντας εκατοντάδες εκατομμύρια ευρώ δημόσιου χρήματος για εργασίες που αρχικά εμφανίζονταν ως δικές του υποχρεώσεις.
Οι εργαζόμενοι καταγγέλλουν ότι:
Παραχωρήθηκαν επιπλέον 240 εκατ. ευρώ από τα αποθεματικά της δημόσιας «Εγνατία Οδός Α.Ε.».
Είχαν ήδη αφαιρεθεί 180 εκατ. ευρώ από το τίμημα για προσωρινά μέτρα και αδειοδοτήσεις σηράγγων.
Προβλέπονται ακόμη 60 εκατ. ευρώ από τον κρατικό προϋπολογισμό για επισκευές γεφυρών.
Η διαδικασία πιστοποίησης των σηράγγων, μολονότι κατά τους εργαζομένους είχε ολοκληρωθεί κατά 90%, ανατέθηκε ουσιαστικά από την αρχή στον παραχωρησιούχο.
Εργασίες εκατοντάδων εκατομμυρίων χρηματοδοτούνται πλήρως από το Δημόσιο, χωρίς άμεση δημόσια επίβλεψη, καθώς ο έλεγχος ασκείται από μηχανικό που πληρώνεται από τον ιδιώτη.
Η κυβέρνηση απομάκρυνε το έμπειρο προσωπικό της «Εγνατία Οδός Α.Ε.» από την εποπτεία της σύμβασης και οδήγησε τη δημόσια εταιρεία σε ουσιαστική διάλυση.
Η σύμβαση πέρασε από τη Βουλή με διαδικασία εξπρές, μέσα σε δύο εργάσιμες ημέρες και, σύμφωνα με την καταγγελία, χωρίς όλα τα κρίσιμα παραρτήματα.
Τα διόδια προβλέπεται να αυξηθούν συνολικά περίπου 170%: η διέλευση ολόκληρης της Εγνατίας με επιβατικό αυτοκίνητο υπολογίζεται να ανέβει από 19,30 ευρώ το 2023 σε 52,20 ευρώ το 2028.
Καταργήθηκαν τα εκπτωτικά προγράμματα, ενώ ακόμη και οι δωρεάν διελεύσεις συγκεκριμένων ομάδων αποζημιώνονται από το Δημόσιο προς τον παραχωρησιούχο.
Το δημόσια χρηματοδοτημένο σύστημα e-pass και περισσότεροι από 350.000 συνδρομητές παραδόθηκαν στον ιδιώτη.
Κατά τους υπολογισμούς των εργαζομένων, ένα δημόσιο περιουσιακό στοιχείο αξίας άνω των 7 δισ. ευρώ παραχωρήθηκε για 35 χρόνια με ουσιαστικό αντάλλαγμα μικρότερο των 460 εκατ. ευρώ, εφόσον συνυπολογιστούν επιστροφές και κρατικές επιβαρύνσεις.
Η εικόνα που προκύπτει από την καταγγελία είναι πολιτικά εκρηκτική: η κυβέρνηση εμφανίζεται να προστατεύει το οικονομικό μοντέλο και την κερδοφορία του παραχωρησιούχου, ενώ μεταφέρει στους φορολογουμένους δαπάνες που θα έπρεπε να βαρύνουν τον ιδιώτη και στους οδηγούς έναν σχεδόν τριπλασιασμό των διοδίων. Η ΤΕΡΝΑ αποκτά έναν έτοιμο αυτοκινητόδρομο, εξασφαλισμένα έσοδα και πρόσθετη δημόσια χρηματοδότηση· ο ελληνικός λαός κρατά τον λογαριασμό.
Οι συγκεκριμένοι ισχυρισμοί προέρχονται από τους εργαζομένους της «Εγνατία Οδός Α.Ε.» και απαιτούν αναλυτική απάντηση, σημείο προς σημείο, τόσο από την κυβέρνηση όσο και από τον παραχωρησιούχο.
Η ΕΠΙΚΛΗΣΗ ΤΗΣ ΟΔΙΚΗΣ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ, ΠΡΟΣΧΗΜΑ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΑΣΦΑΛΙΣΗ ΤΩΝ ΚΕΡΔΩΝ ΤΟΥ ΠΑΡΑΧΩΡΗΣΙΟΥΧΟΥ
11/8/2026
Ως εργαζόμενοι της «Εγνατία Οδός ΑΕ», του κρατικού φορέα που επί 30 έτη (1995-2025) διαχειρίστηκε τη μελέτη, κατασκευή, λειτουργία και εκμετάλλευση της Εγνατίας Οδού και των Κάθετων Αξόνων (καθώς και πολλά άλλα έργα ολοκληρωμένα ή σε εξέλιξη), θεωρούμε ότι υπό τις νέες συνθήκες μετά την ιδιωτικοποίηση και παραχώρησης της Εγνατίας Οδού έχουμε όχι μόνο το δικαίωμα, αλλά και υποχρέωση απέναντι στην κοινωνία, να προβαίνουμε σε σχολιασμό για τα τεκταινόμενα στη διαχείριση του αυτοκινητόδρομου με βάση και την εκτεταμένη εμπειρία που αποκτήσαμε με ουσιαστικό εργοδότη τον Έλληνα πολίτη. Δεσμευόμαστε δε, ότι παρότι έχουμε -κατ’ επιλογή της κυβέρνησης- αποξενωθεί πλήρως από το έργο που διαχειριστήκαμε, θα συνεχίζουμε να σχολιάζουμε ό,τι συμβαίνει σε σχέση με την Εγνατία Οδό από οποιαδήποτε εργασιακή θέση και αν βρισκόμαστε.
Σημειώνεται ότι, παρά τη σχεδόν καθολική επισήμανση από κόμματα και κοινωνικούς φορείς της διατήρησης της «Εγνατία Οδός Α.Ε.» και του έμπειρου προσωπικού της για την υποστήριξη του Δημοσίου για την εποπτεία της τεχνικά, νομικά και οικονομικά σύνθετης σύμβασης παραχώρησης της Εγνατίας Οδού, η Κυβέρνηση επέλεξε κατά την κύρωση της σύμβασης στη Βουλή να ενσωματώσει ρύθμιση που οδηγεί στην ουσιαστική διάλυση της «Εγνατία Οδός Α.Ε.» με μετακίνηση του προσωπικού σε θέσεις που δεν θα έχουν ουδεμία εμπλοκή με τη σύμβαση παραχώρησης. Η επιλογή αυτή εκτιμούμε ότι δεν ήταν τυχαία αλλά εξυπηρετούσε την επιθυμία αμφότερων των συμβαλλόμενων της σύμβασης παραχώρησης ώστε να εφαρμόσουν χωρίς εμπόδια την βλαπτική για το δημόσιο συμφέρον υπογεγραμμένη τροποποίηση. Η ολοκλήρωση της πράξης αυτής έγινε με την τροπολογία που πέρασε 31/7/2026, στο κλείσιμο του θερινού τμήματος της βουλής, όπου δεσμευτήκαν ακόμη και τα αποθεματικά της Εγνατία Οδού Α.Ε. ώστε μέχρι το 2030 να λάβει ο ιδιώτης παραχωρησιούχος επιπλέον 240 εκ € δημόσιο χρήμα . (δείτε σχετικό link)
Υπενθυμίζουμε ότι οι διαδικασίες ιδιωτικοποίησης της Εγνατίας Οδού ξεκίνησαν από το 2011 ως υποχρέωση του 1ου Μνημονίου και η επίσημη έναρξη της παραχώρησης έγινε το 2026. Η Εγνατία Οδός Α.Ε. βίωνε το ασφυκτικό καθεστώς της επικείμενης παραχώρησης επί 15 ολόκληρα έτη!
Για την εκκίνηση της σύμβασης μέσω της κύρωσης της με Νόμο από τη Βουλή, η κυβέρνηση κατέθεσε το σχέδιο νόμου τα μεσάνυχτα της Παρασκευής 5/12/2025 και επέβαλε την ψήφισή του με διαδικασίες fast track την Τετάρτη 10/12/2025, παρά τις αντιδράσεις όλων των κομμάτων για το εξαιρετικά σύντομο χρονικό διάστημα αλλά και για το γεγονός ότι δεν κατατέθηκαν στη Βουλή τα κρίσιμα παραρτήματα τα οποία αποτελούν αναπόσπαστο μέρος της σύμβασης. Οι βουλευτές κλήθηκαν να κρίνουν εντός 2 εργάσιμων ημερών τους όρους μιας σύμβασης τεράστιου οικονομικού και τεχνικού αντικειμένου που αφορά σημαντική υποδομή της χώρας και επηρεάζει όλη τη Βόρεια Ελλάδα.
Επιπλέον, ενώ οι όροι της σύμβασης καθορίζονταν στη διαγωνιστική διαδικασία, η κυβέρνηση επέλεξε μετά το πέρας του διαγωνισμού, να προβεί σε τροποποιήσεις βασικών όρων της σύμβασης μείζονος τεχνικής και οικονομικής σημασίας. Η πλέον σημαντική τροποποίηση ήταν η ανάθεση στον παραχωρησιούχοτης εν λευκώ επανεκκίνησης των διαδικασιών πιστοποίησης όλων των σηράγγων (αδειοδοτημένων και μη) τη στιγμή που η διαδικασία αδειοδότησης από το Δημόσιο (Εγνατία Οδός Α.Ε. και Υπουργείο Υποδομών) ήταν σε στάδιο ολοκλήρωσης κατά 90%. Κατά συνέπεια, η τροποποίηση της σύμβασης παρέχει στον παραχωρησιούχο με ασαφείς όρους τη δυνατότητα να προβεί εκ νέου σε εργασίες και μέτρα και να αποζημιωθεί αρχικώς με 180 εκ.€, ακολούθως με εξασφαλισμένα 240 εκ.€ από τα αποθεματικά της Εγνατίας Οδού Α.Ε. και τυχόν αδιευκρίνιστο επιπλέον ποσό χωρίς οροφή. Η τροποποίηση μεταβάλλει ουσιωδώς το αρχικό αντικείμενο της σύμβασης, καθώς προστίθενται νέα τεχνικά αντικείμενα τα οποία δεν είχαν τεθεί υπόψη των συμμετεχόντων κατά τη διαδικασία υποβολής των προσφορών τους. Η μεταβολή αυτή εγείρει σοβαρά ζητήματα ως προς την τήρηση της αρχής της ίσης μεταχείρισης και του υγιούς ανταγωνισμού κατά τη διαγωνιστική διαδικασία.
Αυτό που συμφώνησε το Υπουργείο με τον Παραχωρησιούχο είναι να του αναθέσει εν λευκώ, χωρίς κριτήρια και με αδρή αποζημίωση εκατοντάδων εκατομμυρίων Ευρώ την πλήρη ανακαίνιση και εκσυγχρονισμό όλων ανεξαιρέτως των σηράγγων, παρότι στην αρχική σύμβαση ορίζονταν ότι ο παραχωρησιούχος παραλαμβάνει την οδό ως έχει. Οι εργασίες αυτές παρότι δεν αποτελούσαν προϋπόθεση για την αδειοδότηση των σηράγγων (και φυσικά πριν την παραχώρηση σε διαδοχικές επιθεωρήσεις του έργου από το Υπουργείο ουδέποτε είχαν ζητηθεί από την “Εγνατία Οδός Α.Ε.”), μετά από τη συμφωνία της τελευταίας στιγμής μεταξύ Υπουργείου και Παραχωρησούχου, μετονομάστηκαν και βαφτίστηκαν ως εργασίες απαραίτητες για την αδειοδότηση των σηράγγων, ώστε να παρακαμφθεί ο σκόπελος των όρων της αρχικής σύμβασης, όπου ήταν σαφές ότι όποιες μελλοντικές εργασίες απαιτηθούν θα αποτελούσαν οικονομικές υποχρεώσεις του παραχωρησιούχου.
Το Υπουργείο λοιπόν αποφάσισε να κάνει απευθείας ανάθεση έργου στον παραχωρησιούχο, για εργασίες αξίας εκατοντάδων εκατομμυρίων ευρώ. Παρότι οι εργασίες θα εκτελεστούν με 100% δημόσια χρηματοδότηση, δεν προβλέφθηκε δημόσια επίβλεψή τους αφού ο έλεγχος θα γίνεται από τον ενδιάμεσο «Ανεξάρτητο Μηχανικό» ο οποίος πληρώνεται από τον παραχωρησιούχο.
Υπό αυτές τις συνθήκες, ο παραχωρησιούχος έχει ήδη ολοκληρώσει το πρώτο επτάμηνο (από την 1η Ιανουαρίου 2026), λειτουργίας συντήρησης και εκμετάλλευσης της Εγνατίας Οδού. Με αυτή την ευκαιρία και παρατηρώντας τα τεκταινόμενα, παραθέτουμε τις απόψεις/σχόλιά μας για τα επιμέρους ζητήματα λειτουργίας του αυτοκινητόδρομου από τον παραχωρησιούχο αλλά και τα οικονομικά μεγέθη της σύμβασης παραχώρησης:
1. Κόστος Διοδίων
1.1 Διαδοχικές αυξήσεις διοδίων 170%
Οι συμβάσεις παραχώρησης επιφέρουν μεγάλες αυξήσεις στο κόστος διοδίων και η Εγνατία Οδός δεν αποτελεί εξαίρεση. Με βάση τους όρους της σύμβασης, οι διαδοχικές αυξήσεις των διοδίων από την υπογραφή της στις 28-3-2024 μέχρι την τελική αύξηση με την επίτευξη της 4ης Αποκλειστικής Προθεσμίας στις 31-12-2027, θα είναι της τάξης του 170% (σχεδόν τριπλασιασμός του κόστους). Ενδεικτικά μόνο, για να γίνει κατανοητή η τάξη μεγέθους των αυξήσεων, αναφέρουμε ότι στον Σταθμό Διοδίων Τύριας Ιωαννίνων, το κόστος διοδίων πριν την παραχώρηση ήταν 2,10€, με την υπογραφή της σύμβασης το 2024 αυξήθηκε σε 2,70€, με την έναρξη της σύμβασης τον Ιανουάριο 2026 αυξήθηκε ήδη σε 3,35€ και τον Ιανουάριο 2028 υπολογίζεται ότι θα αυξηθεί σε 5,45€.
Στον παρακάτω πίνακα φαίνεται η εξέλιξη του κόστους διοδίων για επιβατικά οχήματα και φορτηγά ή λεωφορεία που θα διασχίσουν συνολικά την Εγνατία Οδό (657χλμ). Για παράδειγμα, επιβατικά οχήματα που έως και το 2023 πλήρωναν 19,3€ το 2028 θα πληρώνουν 52,2€, ενώ φορτηγά και λεωφορεία που έως το 2023 πλήρωναν 67,5€ από το 2028 θα πληρώνουν 183,8€!
Σημειώνεται ότι από το 2028 και μετά όλα τα διόδια θα αυξάνονται κάθε χρόνο με βάση τον Δείκτη Τιμών Καταναλωτή με τιμή βάσης τον Σεπτέμβρη του 2019. Η πρώτη τιμαριθμική αναπροσαρμογή του 2028 σε σχέση με το 2019 υπολογίζεται σε +27%.
Εξέλιξη κόστους χρήσης Εγνατίας Οδού (657χλμ) με τη Σύμβαση Παραχώρησης
2023
2024*
2025
2026**
2027***
2028+
Χρέωση διοδίων ανά χλμ €/χλμ
0,03
0,04
0,04
0,05
0,05
(0,063+0,017)0,08
Συνολικά διόδια 657χλμΕπιβατικών €
19,30€
24,45€
24,45€
30,45€
32,20€
52,20€
Συνολικά διόδια 657χλμΦορτηγών – Λεωφορείων €
67,50€
86,70€
86,70€
107,55€
113,65€
183,80€
* Υπογραφή σύμβασης παραχώρησης, αύξηση χρέωσης ανά χλμ 0,03€ -> 0,04€(+33%)
** Έναρξη Σύμβασης, αύξηση χρέωσης ανά χλμ -> 0,05€ (+67%)
*** Έναρξη Σταθμού Διοδίων Πλατάνου Ημαθίας
+ 4η προθεσμία Σύμβασης, αύξηση χρέωσης ανά χλμ -> 0,063€ (+111%)
+ Τιμαριθμική αναπροσαρμογή με έτος βάσης το 2019 (συνολική αύξηση +170% περίπου)
1.2 Νέα Διόδια Πλατάνου Ημαθίας
Με βάση τους όρους της Σύμβασης Παραχώρησης και τα ΦΕΚ χωροθέτησης διοδίων, ο παραχωρησιούχος κατασκευάζει με ταχύτατους ρυθμούς το νέο σταθμό διοδίων στον Πλάτανο Ημαθίας. Ο σταθμός θα ολοκληρωθεί πολύ σύντομα, ωστόσο η έναρξη λειτουργίας θεωρούμε ότι θα γίνει μετά τις επικείμενες βουλευτικές εκλογές για την αποφυγή του πολιτικού κόστους (πιθανόν με σχετική αποζημίωση του παραχωρησιούχου). Το κόστος διοδίων στον Σταθμό Πλατάνου για τα επιβατικά οχήματα θα είναι για προσωρινό διάστημα 1,75€ και από 1-1-2028 θα αυξηθεί στα 2,85€. Για τα φορτηγά και λεωφορεία οι τιμές του 2028 θα ανέρχονται σε 10,05€. Δεδομένου ότι σήμερα στη διαδρομή Θεσσαλονίκη – Βέροια λειτουργεί μόνο ο Σταθμός Διοδίων Μαλγάρων, υπολογίζεται ότι από το 2028 το κόστος μίας μετακίνησης μεταξύ των δύο πόλεων με επιστροφή θα αυξηθεί για τα επιβατικά από 2,3€ σε 9,4€ και για τα φορτηγά από 8,2€ σε 33,3€., δηλαδή αύξηση μεγαλύτερη του 400%.
1.3 Κατάργηση εκπτωτικών πακέτων τακτικών χρηστών και χρηστώνe–pass
Η κρατική «Εγνατία Οδός ΑΕ» όσο ο δρόμος ήταν υπό δημόσια διαχείριση, παρότι οι χρεώσεις διοδίων ήταν εξαιρετικά χαμηλές εφάρμοζε παράλληλα και εκπτωτικά συνδρομητικά προγράμματα με τα οποία υπήρχε σημαντική ελάφρυνση του κόστους διέλευσης για τους τακτικούς χρήστες του αυτοκινητόδρομου.
Με άλλα λόγια, ενώ το κόστος διοδίων σχεδόν τριπλασιάζεται, ενώ τα ετήσια έσοδα του παραχωρησιούχου αναμένεται να εκτοξευθούν σχεδόν στα 300 εκ. €, ενώ ο βασικός μέτοχος του παραχωρησιούχου πανηγυρίζει για αστρονομικό περιθώριο κέρδους EBITDA που αυξάνεται από 15% το 2025 σε 23%-24% έως το 2028 (το 70% αυτού οφείλεται στην διαχείριση των αυτοκινητόδρομων) και η μετοχή του εκτοξεύεται στις χρηματαγορές, ταυτόχρονα ισχυρίζεται ότι δεν έχει οικονομικό περιθώριο να προσφέρει εκπτωτικά προγράμματα για να ελαφρύνει κάπως τους επαγγελματίες της Βόρειας Ελλάδας που πλήττονται σοβαρότατα με τον τριπλασιασμό του κόστους μετακίνησης.
1.4. Ατελείς Διελεύσεις ανέργων
Όσο η Εγνατία Οδός ήταν υπό δημόσια διαχείριση υπήρχε πρόβλεψη για δωρεάν διελεύσεις των ανέργων από τα διόδια με επίδειξη της κάρτας ανεργίας.
Με την έναρξη της σύμβασης παραχώρησης καταργήθηκαν οι δωρεάν διελεύσεις για τους ανέργους. Επισημαίνεται, μάλιστα ότι, σύμφωνα με διαθέσιμες πληροφορίες, στο αρχικό σχέδιο της σύμβασης παραχώρησης προβλεπόταν η διατήρηση της απαλλαγής για τους ανέργους, αλλά η ρύθμιση τελικώς απαλείφθηκε στο οριστικό κείμενο της σύμβασης.
1.5 Ατελείς Διελεύσεις κατοίκων παραμεθόριων περιοχών
Με βάση το νομικό πλαίσιο που ίσχυε μέχρι την έναρξη της παραχώρησης, οι μόνιμοι κάτοικοι που βρίσκονται εντός των διοικητικών ορίων συγκεκριμένων μεθοριακών Δήμων της Β. Ελλάδας (της Θράκης και της Ηπείρου) είχαν απαλλαγή από τους τοπικούς σταθμούς διοδίων. Υπολογίζεται ότι περίπου 80.000 κάτοικοι της Β. Ελλάδας είχαν απαλλαγές από τους σταθμούς διοδίων του τόπου κατοικίας τους.
Η αρχική σύμβαση παραχώρησης προέβλεπε την κατάργηση όλων των απαλλαγών των κατοίκων παραμεθόριων περιοχών.
Ωστόσο, κατά την κύρωση της σύμβασης τον Δεκέμβριο 2025, η κυβέρνηση αντιλαμβανόμενη ότι η κατάργησή απαλλαγών για 80.000 κατοίκους της Θράκης και της Ηπείρου θα είχε τεράστιο πολιτικό κόστος ενόψει επικείμενων εκλογών, πρόσθεσε όρο στην τροποποιημένη σύμβαση παραχώρησης ότι θα διατηρηθούν μεν οι ατελείς διελεύσεις των κατοίκων για άλλα 2 έτη (δηλ. έως το τέλος του 2027), αλλά ο παραχωρησιούχος θα εισπράττει από το Δημόσιο τα έσοδα που αντιστοιχούν στις ατελείς διελεύσεις! Η διατήρηση των ατελών διελεύσεων για διάστημα 2 ετών (και όχι π.χ. για 1 ή 3 έτη) επιλέχθηκε από την Κυβέρνηση με καθαρά ψηφοθηρικό χαρακτήρα αφού οι επόμενες βουλευτικές εκλογές θα γίνουν το αργότερο έως τον Ιούνιο 2027. Σε κάθε περίπτωση οι ατελείς διελεύσεις στην Εγνατία Οδό καταργούνται μετά τις επόμενες βουλευτικές εκλογές.
1.6 Ελεύθερες διελεύσεις στα διόδια για την αποφυγή συμφόρησης
Η Εγνατία Οδός Α.Ε. εφάρμοζε πολιτική συχνών ελεύθερων διελεύσεων από τα διόδια σε περιπτώσεις που λόγω υψηλής κυκλοφορίας δημιουργούνταν ουρές. Στόχος ήταν αφενός η μείωση της ταλαιπωρίας και των καθυστερήσεων των χρηστών και αφετέρου η μείωση της επικινδυνότητας.
Με την έναρξη της σύμβασης παραχώρησης οι ελεύθερες διελεύσεις δίνονται από τον παραχωρησιούχο φειδωλά και μόνο κατόπιν έγγραφης εντολής της Τροχαίας, ώστε να προκύπτει ότι η ελεύθερη διέλευση προκαλείται με ευθύνη του Δημοσίου και συνεπώς ο παραχωρησιούχος να αποζημιώνεται από το Δημόσιο χωρίς ουδεμία απώλεια!
1.7 Διατήρηση υψηλών διοδίων σε συνθήκες υποβαθμισμένης λειτουργίας
Συχνά τίθεται από χρήστες της οδού και κοινωνικούς φορείς η διαμαρτυρία γιατί τους ζητείται να καταβάλουν ολόκληρο το τίμημα των διοδίων τη στιγμή που η λειτουργία της οδού είναι υποβαθμισμένη (σε 1 λωρίδα) σε μεγάλα μήκη της Εγνατίας Οδού.
Η απάντηση του Υπουργείου στις διαμαρτυρίες είναι ότι δεν μπορεί να γίνει μείωση των διοδίων γιατί αυτό θα διαταράξει το χρηματοοικονομικό μοντέλο του παραχωρησιούχου το οποίο αποτελεί παράρτημα της σύμβασης παραχώρησης που κυρώθηκε με Νόμο.
Εδώ οφείλουμε καταρχήν να επαναλάβουμε, ότι θεωρούμε απαράδεκτη τόσο για τη λειτουργία της Βουλής όσο και για την απαιτούμενη διαφάνεια, την ψήφιση μίας δημόσιας σύμβασης παραχώρησης ύψους πολλών δισεκατομμυρίων Ευρώ, χωρίς να έχουν δοθεί στη δημοσιότητα τα Παραρτήματα αυτής. Μέχρι και σήμερα, ουδείς (εκτός φυσικά του παραχωρησιούχου και του Υπουργείου) έχει δει τα παραρτήματα και φυσικά το χρηματοοικονομικό μοντέλο.
Προκαλεί πάντως αλγεινή εντύπωση, ότι το Υπουργείο επικαλείται τη μη διατάραξη του χρηματοοικονομικού μοντέλου του παραχωρησιούχου όσον αφορά τα έσοδά του, όταν, το ίδιο το Υπουργείο, τροποποιεί τη σύμβαση λίγο πριν κατατεθεί προς κύρωση από τη Βουλή, παρέχοντας απλόχερα στον παραχωρησιούχο αποζημιώσεις με τις οποίες ουσιαστικά του χαρίζει έναν κύκλο δαπανηρής βαριάς συντήρησης σηράγγων και των εξοπλισμών τους, δαπάνες που θα έπρεπε να αφαιρεθούν από το χρηματοοικονομικό του μοντέλο.
Σε κάθε περίπτωση, εφόσον το Υπουργείο μπήκε στη διαδικασία της τροποποίησης της σύμβασης, θα μπορούσε να διαπραγματευτεί και τη μείωση των διοδίων για το προσωρινό διάστημα υποβαθμισμένης λειτουργίας της οδού.
1.8 Έσοδα διοδίων
Η εκρηκτική αύξηση του κόστους διοδίων θα επιφέρει τεράστια αύξηση στα έσοδα και στα κέρδη του παραχωρησιούχου. Για το έτος 2026 εκτιμούμε ότι τα έσοδά (προ ΦΠΑ) του θα είναι περίπου 170 εκ. €. Για το 2028 εκτιμούμε ότι τα ετήσια έσοδά του θα εκτοξευθούν σε άνω των 250 εκ.€.
Η εκμετάλλευση αυτοκινητοδρόμων στην Ελλάδα αποτελεί ίσως τη δραστηριότητα με την πλέον εγγυημένη κερδοφορία και όλοι οι μεγάλοι τεχνικοί όμιλοι επιδιώκουν τη συμμετοχή τους σε σχήματα των συμβάσεων παραχώρησης, ακόμα και εκ των υστέρων αγοράζοντας μερίδια υφιστάμενων παραχωρησιούχων! Σε παγκόσμιο επίπεδο βέβαια έχει αρχίσει η αντίστροφη πορεία επιστροφής των δημόσιων αυτοκινητοδρόμων από τους ιδιώτες στο δημόσιο. Στην Ελλάδα αντίθετα δεν υπάρχει πλέον κανένας αυτοκινητόδρομος υπό δημόσια διαχείριση.
Ως μέτρο σύγκρισης, αναφέρουμε ότι όσο η Εγνατία Οδός ήταν υπό δημόσια διαχείριση από την ΕΟΑΕ με χαμηλό κόστος διοδίων (3 λεπτά ανά χλμ), τα ετήσια έσοδα ήταν κατά μέγιστο 90 εκ.€. Η μελέτη των εργαζόμενων για την δημόσια διαχείριση είχε υπολογίσει ότι το απαιτούμενο κόμιστρο διοδίων (χρέωση ανά χιλιόμετρο) για να καλύπτονται οι ανάγκες συντήρησης της οδού είναι 0,0155 €/χλμ (δείτε μελέτη σελ.57). Ως μέτρο σύγκρισης, με τη σύμβαση παραχώρησης στις 31-12-2027 το κόμιστρο θα ανέλθει σε 0,08€/χλμ μετά και την τιμαριθμική αναπροσαρμογή.
Μάλιστα, από τα έσοδα διοδίων η ΕΟΑΕ κατέβαλε ετησίως ποσό της τάξης των 15 εκ. € στο ταμείο αποπληρωμής δημοσίου χρέους. Επίσης, μέχρι το 2020 το μεγαλύτερο ποσοστό των εσόδων διοδίων το εισέπραττε η Τράπεζα Πειραιώς έναντι δανείων (και αδικαιολόγητων τόκων) τα οποία είχε επιβάλει στην ΕΟΑΕ το πρώην ΥΠΕΧΩΔΕ, με εγγύηση τα έσοδα διοδίων του αυτοκινητόδρομου.
Εδώ να σημειώσουμε ότι υπάρχει δικαστική εκκρεμότητα , για την οποία δεν γνωρίζουμε την εξέλιξή της, μεταξύ της Εγνατίας Οδού Α.Ε. και της Πειραιώς με την δεύτερη να έχει λάβει επιπλέον 40 εκ € από τις εισπράξεις των διοδίων για να απαλλάξει το πάγιο από τις υποχρεώσεις του.
2. Πολιτική ηγεσία του Υπουργείου και οι οριζόμενες από αυτό διοικήσεις
Η διαχείριση της Εγνατίας Οδού από την πολιτική ηγεσία του Υπουργείου και από τις διοικήσεις που όριζε αυτό στην «Εγνατία Οδός Α.Ε.» είχε παθογένειες, με αποκορύφωμα την περίοδο που είχε μπει σε καθεστώς παραχώρησης. Το Υπουργείο δεν χρηματοδοτούσε εργασίες συντήρησης αναφέροντας ότι αυτό αφορά τεχνικό αντικείμενο του παραχωρησιούχου (δήλωση Ταχιάου).
Παράλληλα με ευθύνη της διοίκησης δαπανήθηκαν πολλά χρήματα για την κατασκευή, αλλά και για την λειτουργία των σταθμών διοδίων, με δυσανάλογο κόστος λειτουργίας και συντήρησης τους κάτι που αποτυπώνεται στη σύγκριση του κόστους λειτουργίας διοδίων σε σχέση με τους παραχωρημένους αυτοκινητόδρομους. Σε αυτό το κόστος εμπεριέχεται το τεράστιο κόστος προώθησης της EGNATIA PASS που παραδόθηκε άνευ αντιτίμου εξ’ ολοκλήρου στον παραχωρησιούχο.
Η αποκορύφωση της συντεταγμένης αποδόμησης της λειτουργίας της Εταιρείας αποτέλεσε η τοποθέτηση του Προέδρου της στην Επιτροπή της Βουλής για την κύρωση της παραχώρησης (δείτε δηλώσεις στο 7:00 του video), όπου ανέφερε ότι όλοι περίμεναν την παραχώρηση για να λύσει όλα τα προβλήματα.
Επιπροσθέτως, με τα έσοδα διοδίων που πλήρωναν οι χρήστες της οδού, τα οποία θα έπρεπε να κατευθύνονται αποκλειστικά για λειτουργία και συντήρηση την Εγνατίας Οδού, η πολιτική ηγεσία του Υπουργείου και η Διοίκηση της ΕΟΑΕ, ανέθεσαν στον εργολάβο συντήρησης και λειτουργίας, συμπληρωτική σύμβαση τεράστιου κόστους για την λειτουργία της Περιφερειακής Οδού Θεσσαλονίκης, για όσο χρονικό διάστημα κατασκευάζεται το Flyover. Και σε αυτό είχαμε πάρει αρνητική θέση ως εργαζόμενοι.
Τέλος, ήρθε και η σκανδαλώδη τροπολογία στις 31/7/2026 και άδειασε τα αποθεματικά της «ΕΓΝΑΤΙΑ ΟΔΟΣ Α.Ε» (συνολικού ύψους 240 εκ. ευρώ σε βάθος 4 ετών) για να εξυπηρετήσει την συμφωνία με τον παραχωρησιούχο, αντί για την αξιοποίηση αυτών σε δημόσια έργα υποδομών τα οποία είναι ώριμα μελετητικά, αλλά δεν έχουν εξασφαλισμένη χρηματοδότηση, όπως ο άξονας Ηγουμενίτσα – Σαγιάδα, Δράμα – Καβάλα, Πτολεμαίδα-Φλώρινα και πολλά άλλα έργα που χρειάζεται η Βόρεια Ελλάδα.
3. Κυκλοφοριακές ρυθμίσεις και ασφάλεια σηράγγων
Είναι εύλογη η απορία μας αν διασφαλίζεται η «ασφάλεια» ή αν χρησιμοποιούν τις έννοιες αυτές για να διασφαλίζουν υπέρογκα κέρδη εις βάρος της πραγματικής ασφάλειας;
Όσοι κάνουν χρήση της οδού από τα τέλη του 2025 έρχονται αντιμέτωποι με τις αλλεπάλληλες κυκλοφοριακές ρυθμίσεις στένωσης της οδού από δύο λωρίδες σε μία, σε όλες τις σήραγγες άνω των 500 μέτρων. Οι στενώσεις εφαρμόζονται χωρίς να εκτελούνται πουθενά εργασίες. Οι στενώσεις σε μία λωρίδα εκτός από τις τεράστιες καθυστερήσεις και την ταλαιπωρία των χρηστών προκαλούν μεγάλη υποβάθμιση της ασφάλειας της κυκλοφορίας.
Για αρκετό διάστημα μετά την έναρξη της παραχώρησης υπήρχε η απόλυτη αφωνία για το θέμα, τόσο από το Υπουργείο όσο και από τον παραχωρησιούχο. Με μεγάλη καθυστέρηση ο υφυπουργός Υποδομών δήλωσε ότι οι στενώσεις εφαρμόζονται γιατί οι 69 μονές σήραγγες (δηλαδή 34 δίδυμες +1 μονή) δεν ήταν πιστοποιημένες σύμφωνα με τα Ευρωπαϊκά πρότυπα και ότι οι ρυθμίσεις θα σταματήσουν όταν ο παραχωρησιούχος ολοκληρώσει τις πιστοποιήσεις.
Επισημαίνουμε ότι πριν την έναρξη της σύμβασης παραχώρησης οι 19 σήραγγες της Εγνατίας Οδού ήταν ήδη πιστοποιημένες και οι υπόλοιπες 16 ήταν σε διαδικασία πιστοποίησης με εργασίες που εκτελούνταν από τις δημόσιες συμβάσεις συντήρησης της Εγνατίας Οδού. Οι εργασίες ήταν ολοκληρωμένες κατά 90% λίγο πριν την έναρξη της παραχώρησης και η διαδικασία πιστοποίησης έβαινε προς ολοκλήρωση.
Ωστόσο το Υπουργείο, προφανώς κατόπιν πιέσεων του παραχωρησιούχου, αποφάσισε να ακυρώσει όλη την προγενέστερη διαδικασία πιστοποίησης και λίγο πριν την κύρωση από τη Βουλή, να τροποποιήσει τη σύμβαση παραχώρησης, αναθέτοντας στον παραχωρησιούχο την εξ αρχής πιστοποίηση όλων των σηράγγων, έναντι αδρής αποζημίωσης εκατοντάδων εκατομμυρίων Ευρώ.
Πρέπει να επισημανθούν τα εξής σημεία σε αυτή την «παράδοξη» διαδικασία:
Α. Κατά «σύμπτωση» ο εργολάβος συντήρησης της Εγνατίας Οδού που έως τις 31-12-2025 εκτελούσε με όχι ιδιαίτερη σπουδή τις εκκρεμείς εργασίες για την πιστοποίηση των σηράγγων, είναι η ίδια εταιρεία που από 1-1-2026 έγινε παραχωρησιούχος και ανέλαβε εν λευκώ την πιστοποίηση των σηράγγων έναντι αδρής αποζημίωσης, με τροποποίηση της σύμβασης κυριολεκτικά την τελευταία στιγμή.
Β. Το ΤΑΙΠΕΔ ως αναθέτουσα αρχή της σύμβασης παραχώρησης είχε αναθέσει σε γνωστό μελετητή, έναντι αμοιβής 1,65 εκ €, την εκπόνηση μελετών ασφαλείας των 16 μη πιστοποιημένων σηράγγων για να καθοριστούν τυχόν ανάγκες μέτρων και εξοπλισμών για την πιστοποίηση. Οι μελέτες ολοκληρώθηκαν και κατέληγαν στο συμπέρασμα ότι στη μεγάλη πλειοψηφία των σηράγγων δεν απαιτούνται νέοι εξοπλισμοί ή μέτρα, ενώ σε ελάχιστες περιπτώσεις ζητήθηκαν εξοπλισμοί μικρής εμβέλειας οι οποίοι είχαν εγκατασταθεί πριν την έναρξη της παραχώρησης.
Γ. Ο ίδιος μελετητής που στις μελέτες που εκπόνησε για ΤΑΙΠΕΔ έκρινε ότι οι σήραγγες είναι ασφαλείς με τους υφιστάμενους εξοπλισμούς, λίγο πριν την έναρξη της παραχώρησης και σε διάστημα λίγων ημερών εκπόνησε νέες μελέτες για λογαριασμό του παραχωρησιούχου (άραγε δεν υπάρχει σύγκρουση συμφερόντων;), στις οποίες έκρινε ατεκμηρίωτα ότι όλες ανεξαιρέτως οι σήραγγες δεν είναι ασφαλείς και απαιτείται η προσωρινή λειτουργία τους σε μία λωρίδα με παράλληλα μέτρα λειτουργίας (ρυθμίσεις κυκλοφορίας, άπειρα συνεργεία «πυρόσβεσης» κλπ). Σε επόμενο χρόνο ο ίδιος μελετητής εκπονεί νέες a la carte μελέτες για τον παραχωρησιούχο, στις οποίες έξαφνα προκύπτει ότι όλες οι σήραγγες για να πιστοποιηθούν απαιτούν εκτεταμένες ανακατασκευές, αντικατάσταση όλων των υφιστάμενων εξοπλισμών καθώς και πληθώρα νέων εξοπλισμών και μέτρων. Φυσικά, κύριο κριτήριο για την επιλογή από τις μελέτες εκτεταμένων προσωρινών μέτρων λειτουργίας καθώς και μαξιμαλιστικών ανακατασκευών, εξοπλισμών και μέτρων αποτελεί το γεγονός ότι όλα αυτά θα τα αποζημιώσει το Δημόσιο. Το κρίσιμο στοιχείο στο επόμενο διάστημα είναι αν το Δημόσιο (δηλ. το Υπουργείο και η Αρχή Σηράγγων) θα επιτελέσει έστω και τώρα τον απαιτούμενο ελεγκτικό ρόλο για διασφάλιση του δημόσιου συμφέροντος ή θα αποδεχτεί αβασάνιστα τις απαιτήσεις του παραχωρησιούχου να ανακατασκευάσει, ανακαινίσει και εκσυγχρονίσει όλες τις σήραγγες κόστους πολλών εκατοντάδων εκατομμυρίων Ευρώ με χρήματα του Δημοσίου. Δηλαδή, αν θα αποδεχτεί το Δημόσιο να δωρίσει στον παραχωρησιούχο έναν εξ’ ολοκλήρου κύκλο βαριάς συντήρησης σηράγγων και εξοπλισμών, εργασίες που στην αρχική σύμβαση παραχώρησης ξεκάθαρα αποτελούσαν υποχρέωση του παραχωρησιούχου
Αυτές οι ρυθμίσεις επιβλήθηκαν μετά την ψήφιση της κύρωσης της σύμβασης παραχώρησης και με εντολή που έδωσε το Υπουργείο σε συνεννόηση με τον παραχωρησιούχο προς τη Διοίκηση της ΕΟΑΕ λίγες μέρες πριν την έναρξη της παραχώρησης. Με την έναρξη της σύμβασης παραχώρησης ο παραχωρησιούχος επέκτεινε επ’ αόριστον τις κυκλοφοριακές ρυθμίσεις.
Εδώ προκύπτουν τρία βασικά ζητήματα:
1) Ποιος αποφάσισε και γιατί να αναθέσει στον παραχωρησιούχο την εξαρχής επαναδειοδότηση των σηράγγων που έχουν άδεια κατά «Ε»; Γιατί το υπουργείο δεν έλαβε υπόψη του ότι είχαν ολοκληρωθεί οι εργασίες που είχε υποδείξει ο μελετητής του ΤΑΙΠΕΔ;
2) Ποιος έχει την ευθύνη για τα μέτρα αυτά μέχρι την αδειοδότηση των σηράγγων;
3) Ποιο είναι το κόστος και ποιος το επωμίζεται;
Για το πρώτο ζήτημα μας λύθηκε η απορία με την υπογραφή της τροπολογίας της σύμβασης που αναδεικνύει την συμφωνία μεταξύ παραχωρησιούχου και Υπουργείου και ανατρέπει ουσιωδώς την ήδη δυσμενή σύμβαση παραχώρησης χωρίς καμία τεκμηρίωση.
Αυτό ήρθαν να επιβεβαιώσουν οι δηλώσεις στελέχους του Παραχωρησιούχου σε πάνελ εκδήλωσης μαζί με την πολιτική ηγεσία του Υπουργείου (δήλωση). Η βαριά συντήρηση από υποχρέωση του αναδόχου και επενδύσεις 1,8 δις € στην αρχική σύμβαση, κατέληξε επίσημα στα 500 εκ. € και τα υπόλοιπα τα χρεώνεται το δημόσιο ως νέα υποχρέωση του με βάση την τροποποίηση της σύμβασης.
Το δεύτερο ζήτημα έχει μεγάλη σημασία γιατί τα μέτρα που λαμβάνονται όχι μόνο είναι υψηλού κόστους, , αλλά μερικά είναι και καταφανώς επικίνδυνα για την χρήση της οδού. Είναι προφανές από τεχνικής άποψης, ότι η μείωση της χωρητικότητας της οδού μέσα στις σήραγγες και ειδικά η διαχείριση συμβάντων (π.χ. αλλαγή λωρίδας εντός αυτής με αυτή την σήμανση) αυξάνουν την επικινδυνότητα και το πλήθος των συμβάντων της οδού.
Επίσης, η χρήση ομάδων πυρασφάλειας εν είδει «ιδιωτικής πυροσβεστικής» για διαχείριση συμβάντων φωτιάς σε οδική σήραγγα, αναδεικνύει ότι τα κίνητρα είναι αποκλειστικά οικονομικού οφέλους για τον ιδιώτη και όχι ουσιαστικά. Τονίζουμε ότι ευχή όλων είναι να μη χρειαστεί οι εργαζόμενοι αυτοί να επέμβουν σε πραγματικό περιστατικό, διότι γνωρίζουμε πολύ καλά ότι ένα συμβάν με φωτιά στην σήραγγα, προκειμένου να αντιμετωπιστεί με ασφάλεια και αποτελεσματικότητα, χρειάζεται προσωπικό με κατάλληλο εξοπλισμό και μεγάλη εμπειρία στη διαχείριση τέτοιων συμβάντων. Είναι αδιανόητες οι προδιαγραφές του γνωστού μελετητή που αναφέρει έναν εξοπλισμό που αντιστοιχεί σε ομάδες δασοπυρόσβεσης ως κατάλληλο για ένα συμβάν σε σήραγγες.
Να σημειώσουμε επίσης ότι ο παραχωρησιούχος έχει εξασφαλίσει την ασυλία του. Όποιο συμβάν και αν προκύψει , πόσο δε μάλλον τώρα που εφαρμόζει αυτά τα επικίνδυνα μέτρα που επιβάλει με τον τρόπο του στο Υπουργείο, δεν θα φέρει καμία ευθύνη για τυχόν δυσμενή ατυχήματα στην οδό, από τη στιγμή που οι νομικοί του σύμβουλοι έβαλαν στην τροποποίηση της σύμβασης στο Άρθρο 7ο Παρ.3. το κάτωθι:
Ως εργαζόμενοι στην «Εγνατία Οδό Α.Ε.» καταγγείλαμε από την πρώτη στιγμή την ανωτέρω μεθόδευση του παραχωρησιούχου και προβήκαμε σε εξώδικο προς το Υπουργείο όταν αυτό αποφάσισε να μας αποσυνδέσει από το πάγιο της Εγνατίας Οδού, αλλά να αφήσει και μερίδιο ευθύνης σε εμάς με την τελευταία αναφορά στον όρο της κύρωσης στην Βουλή.
Φυσικά, όλα τα παραπάνω με το αζημίωτο για τον παραχωρησιούχο, καθώς το κόστος των προαναφερόμενων μέτρων, που εκτιμήθηκε σε 1η φάση 180 εκ. € αφαιρέθηκε από το τίμημα, ενώ οι πληροφορίες μας λένε ότι θα ξεπεράσει τα 340 εκ. €, μόνο για τα προσωρινά μέτρα και την αδειοδότηση.
Το πρόβλημα εδώ δεν είναι οι διεκδικήσεις του εργολάβου που ως ιδιώτης αποζητά το κέρδος, αλλά η στάση της ηγεσίας του Υπουργείου που όχι μόνο δεν περιορίζει τον αδηφάγο εργολάβο, αλλά αντίθετα όπου σταθεί και όπου βρεθεί στηρίζει τις διεκδικήσεις του λέγοντας τις εξής ανακρίβειες:
Ότι όλες οι σήραγγες της Εγνατία Οδού είναι μη αδειοδοτημένες κατά Ε, που όπως προαναφέραμε δεν ισχύει. Από τις 35 σήραγγες άνω των 500 μ οι 17 σήραγγες είναι αδειοδοτημένες κατά «Ε» και 2 είναι κατά «Α» (διέλευση επικινδύνων φορτίων). Για τις υπόλοιπες σήραγγες οι απαιτούμενες εργασίες για την πιστοποίηση ήταν ολοκληρωμένες κατά 90% πριν το Υπουργείο αποφασίσει την τροποποίηση της σύμβασης αναθέτοντας εν λευκώ την πιστοποίηση στον παραχωρησιούχο έναντι αδρής αποζημίωσης.
Ότι έχει λήξει η αδειοδότηση αυτών γιατί έχουν παρέλθει 6 χρόνια χωρίς επιθεωρήσεις από την ΔΑΣ (Διοικητική Αρχή Σηράγγων), ενώ πουθενά στην νομοθεσία δεν αναφέρεται ότι αίρεται η άδεια λειτουργίας αν δεν κάνει επιθεώρηση η ΔΑΣ. Να επισημανθεί, ότι το οξύμωρο της «ζέσης» για ασφάλεια στην υποτιθέμενη «άρση» της αδειοδότησης έχει επιβληθεί μόνο για την Εγνατία Οδό και όχι για όλες τις υπόλοιπες παλιές σήραγγες της Ελλάδας που ανήκουν στους υπόλοιπους ιδιωτικούς/παραχωρημένους δρόμους.
Για την επιτελεστικότητα (δηλ. την ορθή λειτουργία) του εξοπλισμού των σηράγγων, το υπουργείο ανέθεσε την εκπόνηση έκθεσης στην εταιρεία – σύμβουλο που ανέλαβε για λογαριασμό του τη σύνταξη του πρωτοκόλλου της παραχώρησης με συνολική αμοιβή 3,8εκ €. Εντελώς τυχαία διαπιστώθηκε ότι η εταιρεία – σύμβουλος του Υπουργείου έχει συστήσει θυγατρική εταιρεία η οποία υποστηρίζει απευθείας τον παραχωρησιούχο στην λειτουργία των συστημάτων των διοδίων του. Σε συσκέψεις πριν την έναρξη της παραχώρησης παραβρίσκονταν στελέχη της μητρικής εταιρείας που λειτουργούσαν για λογαριασμό του Υπουργείου και στελέχη της θυγατρικής εταιρείας που λειτουργούσαν για λογαριασμό του παραχωρησιούχου! Για το γεγονός προβήκαμε σε καταγγελία και τελικά η επίμαχη αξιολόγηση για την επιτελεστικότητα των σηράγγων της εταιρείας – συμβούλου του Υπουργείου δεν εμφανίστηκε πουθενά (καταφανής σύγκρουση συμφερόντων για την οποία θεωρούμε ότι έπρεπε να παρέμβει η επιτροπή ανταγωνισμού στην οποία απευθύνθηκαν μέλη μας).
4. Διελεύσεις οχημάτων επικίνδυνων φορτίων
Σε διάφορες δηλώσεις εκ μέρους του Υπουργείου, επιδιώκεται η δημιουργία εντύπωσης ότι οι ρυθμίσεις κυκλοφορίας οφείλονται στο γεγονός ότι, οι σήραγγες δεν ήταν πιστοποιημένες για τη διέλευση Επικίνδυνων Φορτίων (βυτιοφόρα κλπ). Η πραγματικότητα είναι, ότι πλην κάποιων εξαιρέσεων τα επικίνδυνα φορτία ουδέποτε επιτρέπονταν στις μεγάλες σήραγγες της Εγνατίας Οδού, ενώ ήταν γνωστό εδώ και πολλά έτη ότι με επιλογή του ΤΑΙΠΕΔ στο πλαίσιο της σύμβασης παραχώρησης, εντάχθηκε η υποχρέωση του παραχωρησιούχου να εκτελέσει με δικές του δαπάνες τις απαιτούμενες εργασίες (φλογοπαγίδες) για να μπορούν να διέρχονται τα επικίνδυνα φορτία.
Το πρόβλημα με την τροφοδοσία καυσίμων από Θεσσαλονίκη προς Δυτική Μακεδονία και Ήπειρο, δημιουργείται από το γεγονός ότι κάποιες ορεινές εναλλακτικές διαδρομές (εθνικές και επαρχιακές οδοί) των σηράγγων της Εγνατίας Οδού έχουν εγκαταλειφθεί ή υποβαθμιστεί από τις Περιφέρειες, με αποτέλεσμα πρακτικά να μην υπάρχει άλλη διαθέσιμη διαδρομή πλην της Εγνατίας Οδού.
Σε κάθε περίπτωση, βάσει των όρων της σύμβασης παραχώρησης, το ζήτημα των επικίνδυνων φορτίων πρέπει να αντιμετωπιστεί με δαπάνες και έργα του παραχωρησιούχου, που πρέπει να ολοκληρωθούν έως το τέλος του 2028. Αμφιβάλουμε βέβαια αν τελικά οι δαπάνες θα είναι του παραχωρησιούχου ή θα εισπράξει και αυτά τα ποσά μέσω των αποζημιώσεων της τροποποιημένης σύμβασης.
Οι τρέχουσες ρυθμίσεις κυκλοφορίας και οι στενώσεις δεν έχουν ουδεμία σχέση με το συγκεκριμένο θέμα, αν και, τεχνηέντως, προσπαθούν να μας πείσουν για το αντίθετο.
5. Η Εγνατία Οδός σε άθλια κατάσταση;
Σε πρόσφατες δηλώσεις εκ μέρους στελεχών του Παραχωρησιούχου επιδιώκεται η δημιουργία κλίματος ότι παρέλαβαν την Εγνατία Οδό σε «άθλια κατάσταση».
Εδώ πρέπει να σημειώσουμε τα εξής:
Μέχρι λίγο πριν την έναρξη της σύμβασης παραχώρησης, στελέχη του παραχωρησιούχου δήλωναν ότι όταν ξεκινήσει η σύμβαση θα προβούν στην απαιτούμενη ανάταξη, αναβάθμιση και εκσυγχρονισμό του οδικού άξονα.
Η τεχνική εταιρεία που από 1-1-2026 είναι βασικός μέτοχος του παραχωρησιούχου, ήταν από το 2023 έως 31-12-2025 εργολάβος συντήρησης της Εγνατίας Οδού.
Με βάση τα παραπάνω, είναι τουλάχιστον οξύμωρο να εκφράζεται τώρα και μάλιστα μετά επιτάσεως ότι ο παραχωρησιούχος παρέλαβε την Εγνατία Οδό σε άθλια κατάσταση.
Βεβαίως, ο πραγματικός λόγος των δηλώσεων δεν είναι άλλος από τη δημιουργία κλίματος που να αιτιολογεί τα αιτήματα αποζημιώσεων εκατοντάδων εκατομμυρίων που έχει ήδη υποβάλει ή θα υποβάλει ο παραχωρησιούχος προς το Υπουργείο. Αναμένουμε με εξαιρετικό ενδιαφέρον την αντιμετώπιση από το Υπουργείο των αιτημάτων αποζημίωσης του παραχωρησιούχου, με βάση και τις προβλέψεις του άρθρο 6.1.3 της σύμβασης.
6. Τίμημα παραχώρησης
Αρχικά, στις 26/8/2021 με τυμπανοκρουσίες είχε ανακοινώσει το ΤΑΙΠΕΔ ότι ο πλειοδότης θα καταβάλει τίμημα €1,496 δις, με σύνολο ετήσιων εσόδων πάνω από €850 εκ.
Υπέγραψαν 29/3/2024 την σύμβαση με τον παραχωρησιούχο, όπου, αφενός αναφέρει ότι το τίμημα θα τροποποιηθεί με βάση τα επιτόκια (δεν αναφέρει ότι μεταβάλλεται πλέον και το 7.5% το ετήσιου εσόδου από τον τζίρο) και αφετέρου, ότι κατά τη διάρκεια της σύμβασης προβλέπεται να εκτελεστούν εργασίες βαριάς συντήρησης συνολικού κόστους € 1,8 δισ. Οι εργασίες αυτές αφορούν κυρίως αντικαταστάσεις ασφαλτικών και οδοστρωμάτων, βαριά συντήρηση τεχνικών έργων (γέφυρες, σήραγγες), αντικαταστάσεις οριζόντιας και κάθετης σήμανσης (πινακίδες, διαγράμμιση) και αντικατάσταση μεταλλικών στηθαίων ασφαλείας. (Link 2)
Τελικά, με την κύρωση 10/12/2025 για την ίδια σύμβαση προκύπτει τίμημα € 1,275 δις, εκ των οποίων αφαιρούνται:
τα €180 εκ. που επιστρέφουν στον παραχωρησιούχο για προσωρινά μέτρα και αδειοδοτήσεις των σηράγγων κατά Ε. Επιπροσθέτως, με την σκανδαλώδη τροπολογία στις 31/7/2026, εξασφάλισε από τα αποθεματικά της Εγνατίας Οδού Α.Ε. επιπλέον 240 εκ€ (τα υπόλοιπα που θα λάβει θα είναι εις βάρος του κρατικού προϋπολογισμού),
τα €306 εκ. του ΦΠΑ που επιστρέφει στον παραχωρησιούχο,
τα €30 εκ. αμοιβή του Ε.Ε.Σ.Υ.Π
τα €60 εκ. που προβλέπει η σύμβαση να δοθούν στον παραχωρησιούχο για επισκευές γεφυρών από τον κρατικό προϋπολογισμό.
Ουσιαστικά, παραχωρήθηκε για 35 χρόνια ένα δημόσιο πάγιο αξίας πάνω από €7 διςγια τίμημα κάτω από € 460 εκ., ενώδεν έχει καθοριστεί ακόμη επίσημα το συνολικό κόστος, επιπλέον των €420 εκ για τα μέτρα και την αδειοδότηση των σηράγγων, ούτε τα claims που έχει υποβάλει ή θα υποβάλει ο ανάδοχος με τις Γνωστοποιήσεις Αθέτησης Δημοσίου (άρθρο 27, αρχικής σύμβασης) και με τις Γνωστοποιήσεις Απαιτήσεων (άρθρο 23.8).
Η τροπολογία της αρχικής σύμβασης παραχώρησης είχε και άλλα δώρα για τον παραχωρησιούχο, που προφανώς ανατρέπουν τα δεδομένα της προσφοράς του εις βάρος του δημοσίου συμφέροντος. Η «Εγνατία Οδός Α.Ε.» είχε ξοδέψει πακτωλό χρημάτων για την προώθηση του e-pass της και έφτασε μέσα σε μία 5ετία να έχει πάνω από 350.000 συνδρομητές, οι οποίοι της επέφεραν και έσοδα μέσα από την παρακράτηση του συστήματος της διαλειτουργικότητας. Όλα αυτά με ένα άρθρο χαρίστηκαν στον ιδιώτη:
παρόλο που θα μπορούσε να τις κρατήσει το δημόσιο και να έχει έσοδα
ο οποίος κληρονομεί ένα τεράστιο πελατολόγιο
ο οποίος γλυτώνει να πληρώσει το σύστημα , τις κάρτες και το κόστος προώθησής τους.
Εμείς, οι εργαζόμενοι στην «ΕγνατίαOδός Α.Ε.», καταγγέλλουμε την ηγεσία του Υπουργείο Υποδομών για :
την ανύπαρκτη ανάγκη λήψης πολυδάπανων προσωρινών επικίνδυνων μέτρων που όχι μόνο δεν αυξάνουν την ασφάλεια της οδού, αλλά επιπρόσθετα την μειώνουν δραματικά.
την επιβολή των έωλων μελετών του γνωστού μελετητή «alacarte» (που έχει πλέον και σύγκρουση συμφερόντων λόγω της εμπλοκής του με τις ίδιες μελέτες για το ΤΑΙΠΕΔ με 1.65 εκ. € αμοιβή) από τα θεσμικά όργανα του Υπουργείου.
την υιοθέτηση από το υπουργείο ότι οι 19 αδειοδοτημένες σήραγγες χρήζουν εξ αρχής αδειοδότησης , χωρίς καμία θεσμική ή τεχνική τεκμηρίωση.
την αποσιώπηση από το υπουργείο ότι οι εργασίες για αδειοδότηση των υπολοίπων 16 σηράγγων είχαν ολοκληρωθεί κατά 90% με δημόσιο χρήμα και εκτέλεση εργασιών από τον βασικό μέτοχο του παραχωρησιούχου.
την μετακύλιση των υποχρεώσεων του παραχωρησιούχου για βαριά συντήρηση της οδού με πρόσχημα είτε την αδειοδότηση των σηράγγων είτε την καθυστέρηση της βαριάς συντήρησης στο δημόσιο.
Αυτή είναι η εικόνα της Εγνατίας Οδού μετά από επτά μήνες λειτουργίας στην μέγγενη της Ιδιωτικής Διαχείρισης και του κέρδους των λίγων.
Όσο η κερδοφορία των ιδιωτών γίνεται εις βάρος του δημοσίου συμφέροντος, το ερώτημα παραμένει αμείλικτο …
«Έτος ανάπτυξης των Mahalla και στήριξη της κοινότητας» ανακηρύχθηκε το 2026 στο Ουζμπεκιστάν. Από την ίδρυσή της, η πρώην σοβιετική δημοκρατία προσπαθεί να οικοδομήσει το πολυεθνικό της κράτος με το ισλαμικό υπόβαθρο ως Δημοκρατία του Ουζμπεκιστάν, με πληθυσμό σήμερα γύρω στα 38 εκατομμύρια. Με διάγγελμά του ο Πρόεδρος του Ουζμπεκιστάν κ. Sharkat Mirziyoyev δίνει ιδιαίτερη βαρύτητα στον πανάρχαιο θεσμό των μαχαλάδων που θεωρεί «παράθυρο δικαιοσύνης» και έναν χώρο, όπου οι άνθρωποι μπορούν να εκφράσουν τις απόψεις τους και να καταθέσουν τις προτάσεις και τα προβλήματά τους, κάτι που αναμφισβήτητα, όπως εκτιμάται, θα ενισχύσει περαιτέρω την εμπιστοσύνη του λαού στο κράτος. Περιέγραψε τις βασικές κατευθυντήριες γραμμές και τις προτεραιότητες για την περαιτέρω ανάπτυξη της χώρας αναδεικνύοντας τη μετάβαση σε ένα νέο στάδιο θεσμικής ενίσχυσης της κοινοτικής διακυβέρνησης και της κοινωνικής πολιτικής, υπογραμμίζοντας την αυξανόμενη σημασία της μαχάλας.
Mahalla στα Ουζμπέκικα σημαίνει μια δεμένη κοινότητα, όπου οι άνθρωποι νοιάζονται ο ένας για τον άλλον και ζουν αρμονικά μεταξύ τους, χωρίς διακρίσεις. Απώτερος στόχος να καλλιεργήσουν την εμπιστοσύνη των πολιτών με το κράτος, προσβλέποντας σε μία αμφίδρομη επίδραση από κάτω προς τα πάνω και το αντίστροφο. Αν και είναι γνωστές οι επικρίσεις που δέχονται οι ισλαμικές δημοκρατίες της Κεντρικής Ασίας για απολυταρχικά, στα όρια του ολοκληρωτισμού, καθεστώτα και μελανό σημείο τα ανθρώπινα δικαιώματα με πολύ βολικό τον ψηφιακό μετασχηματισμό και τα συστήματα παρακολούθησης (της προόδου). Εντούτοις, το κυρίαρχο επιχείρημά τους είναι τα ποσοστά των πολιτών που βγήκαν από τα όρια της φτώχειας που κατά γενική ομολογία είναι θεαματικά.[1]Σύμφωνα με τα κυβερνητικά στοιχεία, αλλά και διεθνών οργανισμών, 8 εκατομμύρια άνθρωποι βγήκαν από το όριο της φτώχειας τα τελευταία εννέα χρόνια μειώνοντας το εθνικό ποσοστό φτώχειας από 35% σε 6,8%.
Ωστόσο, καθοριστικό ρόλο στην ανάπτυξη της χώρας διαδραματίζουν οι πολυμερείς συνεργασίες και η συμμετοχή σε τεράστια προγράμματα ανάπτυξη με τους δαιδαλώδεις εμπορικούς διαδρόμους, όπως ο κινεζικός Νέος Δρόμος του Μεταξιού (One Belt One Road Initiative- OBOR), τους ισχυρούς δεσμούς με τη Ρωσία, αλλά και τη συμμετοχή σε περιφερειακούς οργανισμούς, όπως ο Οργανισμός Συνεργασίας της Σαγκάης (Shanghai Cooperation Organization-SCO) αλλά και άλλους περιφερειακούς, οικονομικούς και θρησκευτικούς οργανισμούς ενοποίησης της Ευρασίας, διατηρώντας όμως γέφυρες τόσο με την Ευρωπαϊκή Ένωση όσο και με τις ΗΠΑ.
Η Mahalla σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία αποτελεί μία ισχυρή έδρα πολιτισμού, ένα αποτελεσματικό αυτοδιοικούμενο σώμα πολιτών, η οντότητα που βρίσκεται πιο κοντά στον λαό και ένας μοναδικός θεσμός της κοινωνίας των πολιτών (πριν κακοποιηθεί στις μέρες μας). Η σημασία του ήταν ανέκαθεν ανεκτίμητη για την διαφύλαξη των εθνικών και πανανθρώπινων αξιών κάθε λαού, του πολιτισμού και του τρόπου ζωής, ως κόρη οφθαλμού του, που περνά με σεβασμό από γενιά σε γενιά τόσο εντός όσο και εκτός της χώρας, όπως η mahalla του Καναδά, από όπου είναι και το σχήμα στην επικεφαλίδα.
Χαρακτηριστική είναι η σύγχρονη δομή της Μahalla, όπως αποτυπώνεται στο σχήμα που ακολουθεί:
Τα κέντρα mahalla
Με εκτεταμένο δίκτυο υποδιαιρέσεων που λειτουργεί σε κάθε περιοχή και πόλη του Ουζμπεκιστάν προωθούνται διάφορες εργασίες που στοχεύουν στην ενσωμάτωση των μαχαλάδων στη σύγχρονη δημοκρατική κοινωνία. Βοηθώντας στη βελτίωση του οργανωμένου πλαισίου τους. Επεκτείνοντας μάλιστα τις λειτουργίες τους και διασφαλίζοντας τη στενή συνεργασία τους με τις κεντρικές και αυτοδιοικητικές αρχές. Πάνω από 10 χιλιάδες συνελεύσεις πολιτών λειτουργούν στη χώρα εκτελώντας με απόλυτη επιτυχία πάνω από 30 κοινωνικά και οικονομικά σημαντικά καθήκοντα, που στο παρελθόν ήταν στις αρμοδιότητες της τοπικής αυτοδιοίκησης.
Η αυτοδιοίκηση των πολιτών είναι η ανεξάρτητη δραστηριότητα των πολιτών για την επίλυση ζητημάτων τοπικής σημασίας με βάση τα συμφέροντά τους, τα ιστορικά αναπτυξιακά χαρακτηριστικά, καθώς και τις εθνικές και πνευματικές αξίες, τα τοπικά έθιμα και παραδόσεις που εγγυάται το Σύνταγμα και οι νόμοι της Δημοκρατίας του Ουζμπεκιστάν. Οι πολίτες ασκούν το συνταγματικό τους δικαίωμα στην τοπική αυτοδιοίκηση της περιοχής τους, με τις συγκεντρώσεις των πολιτών (συνεδριάσεις αντιπροσώπων).
Στο πλαίσιο αυτό, η mahalla θεωρείται ως μια καθολική πλατφόρμα για την εφαρμογή των κυβερνητικών προγραμμάτων, τον συντονισμό των δραστηριοτήτων των δημόσιων αρχών και τη διαμόρφωση βιώσιμων κοινοτήτων. Η ενίσχυση του ρόλου του mahalla καθιστά δυνατή τη διασφάλιση της στοχευμένης παροχής κοινωνικής βοήθειας, τη βελτίωση της αποτελεσματικότητας της τοπικής διακυβέρνησης και τη δημιουργία συνθηκών για την ενεργότερη συμμετοχή του κοινού στις διαδικασίες κοινωνικής ανάπτυξης.
Οι αυτοδιοικούμενοι φορείς των πολιτών έχουν επιτροπές που καλύπτουν τους κύριους τομείς εργασίας των συνελεύσεων για : συμφιλίωση, εκπαίδευση και πνευματικότητα, κοινωνική υποστήριξη, εργασία με γυναίκες, παιδιά, νεολαία και αθλητισμό, ανάπτυξη της επιχειρηματικότητας και των οικογενειακών επιχειρήσεων, του περιβάλλοντος, της διατήρησης της φύσης, του τοπίου και του οικολογικού προσανατολισμού και της δημόσιας εποπτείας και προστασίας των καταναλωτών. Ανάλογα με τον επείγοντα χαρακτήρα των ζητημάτων, μια συνέλευση μπορεί επίσης να δημιουργήσει άλλες επιτροπές που αφορούν τους κύριους τομείς δραστηριότητάς της.
Προκειμένου να αναβαθμιστούν οι εγκαταστάσεις των αυτοδιοικούμενων οργάνων των πολιτών, έχουν κατασκευαστεί έργα υποδομής μέσω των τοπικών προγραμμάτων για την περίοδο 2017-2021 και μέτρα για την κατασκευή mahalla μοντέλων «κεντρικού μαχαλά» σε περιφέρειες και πόλεις. Ένα σύγχρονο συγκρότημα «κεντρικού μαχαλά» διαθέτει επιπλωμένα δωμάτια με υπολογιστές και σχετικό υλικό γραφικής ύλης για τον πρόεδρο της mahalla, γραμματέα, συμβούλους, και υπεύθυνο πρόληψης του εγκλήματος. Τα «κέντρα Μαχαλά» περιλαμβάνουν επίσης σύγχρονες εγκαταστάσεις με αίθουσες τσαγιού, αρτοποιεία, ινστιτούτα αισθητικής, καταστήματα, αθλητικά γήπεδα και παιδικές χαρές.
Στο πλαίσιο αυτό ηkengash [επιτροπή] των συνελεύσεων των πολιτών είναι ένας μηχανισμός που περιλαμβάνει τον πρόεδρο, συμβούλους του για διάφορους τομείς όπως για τους ηλικιωμένους, βετεράνους, θέματα νεολαίας. Με συμβούλους επίσης, τον εκτελεστικό γραμματέα, τον σύμβουλο της συνέλευσης των πολιτών σε θέματα θρησκευτικής εκπαίδευσης και πνευματικής και ηθικής ανατροφής, τον επικεφαλής της δημόσιας οργάνωσης «Mahalla Posobni», τους τοπικούς επιθεωρητές πρόληψης του εγκλήματος, καθώς και τους αρχηγούς εκπαιδευτικών ιδρυμάτων.
Καθοριστική για την αποτελεσματικότητα των mahalla είναι η συμβολή που διαδραματίζουν οι τοπικοί assistant hokims συνδέουν τους κατοίκους με προγράμματα κατάρτισης, οικονομική στήριξη και επιχειρηματικές ευκαιρίες. Ειδικότερα, για παράδειγμα, στην περιοχή Pastdargom (district) της Σαμαρκάνδης ο βοηθός του Προέδρου (assistant hokim) Jahongir Normo‘minov αναφέρει ότι οι τοπικές αρχές εστιάζουν σε κλάδους που συνδέονται με την περιφερειακή ζήτηση και το εξαγωγικό δυναμικό. Επισημαίνει για παράδειγμα ότι «η βασική μας εξειδίκευση είναι η παραγωγή κερασιών με προσανατολισμό στις εξαγωγές». «Αναπτύξαμε επίσης τη μεταλλουργία ως μια ακόμη πηγή απασχόλησης». Σύμφωνα με τον ίδιο, ο αριθμός των μικρών επιχειρήσεων στο mahalla αυξήθηκε από 18 σε 61 μέσα σε έναν χρόνο. Οι αρχές σημειώνουν ότι έχουν αναπτυχθεί επίσης οι οδικές υπηρεσίες και οι δραστηριότητες οικογενειακής γεωργίας και κτηνοτροφίας. «Πριν ξεκινήσουμε οποιοδήποτε έργο, πρώτα μελετάμε την αγορά» λέει ο Normo‘minov. «Μόνο μετά στηρίζουμε τους κατοίκους».
Το Ουζμπεκιστάν επεκτείνει επίσης τα ψηφιακά συστήματα παρακολούθησης μέσω της πλατφόρμας «Online Mahalla», η οποία καταγράφει σε πραγματικό χρόνο το εισόδημα των νοικοκυριών, τα τοπικά προγράμματα στήριξης και τα μικρο-έργα. Αξιωματούχοι διατείνονται ότι η πλατφόρμα έχει σχεδιαστεί για να βελτιώσει τον συντονισμό μεταξύ των τοπικών αρχών και των συστημάτων κοινωνικής στήριξης Πρόκειται για το πρόγραμμα Online Mahalla 2.0, την ειδική ψηφιακή εφαρμογή και ηλεκτρονική πλατφόρμα, η οποία σχεδιάστηκε για να οργανώνει, να παρακολουθεί και να διευκολύνει το έργο των βοηθών των τοπικών κυβερνητών (που ονομάζονται hokim) και των τοπικών αρχών στις κοινότητες (mahalla). Ειδικότερα στοχεύουν στην:
Οργάνωση εργασίας: Βοηθά τους τοπικούς αξιωματούχους να διαχειρίζονται τα καθήκοντά τους ανά γειτονιά.
Κοινωνικοοικονομική καταγραφή: Χρησιμοποιείται για την παρακολούθηση της απασχόλησης, των πηγών εισοδήματος και των συνθηκών διαβίωσης των κατοίκων ανά σπίτι.
Ψηφιακή διακυβέρνηση: Αποτελεί μέρος της προσπάθειας της χώρας να εκσυγχρονίσει και να ψηφιοποιήσει τις τοπικές υπηρεσίες και τη συνεργασία με τους πολίτες.
Επιπλέον, έχει τεθεί σε εφαρμογή η αρχή ότι ολόκληρη η mahalla είναι υπεύθυνη για κάθε παιδί. Ότι καλύτερο έχει να επιδείξει το κράτος και η κοινωνία κινητοποιείται, για να εκπαιδεύσουν τους νέους σε πνεύμα εθνικών και οικουμενικών αξιών. Σε αυτό το έργο, τα κυβερνητικά όργανα βασίζονται στους μαχαλάδες,στους οποίους εντάσσονται βετεράνοι και μητέρες με τεράστια εμπειρία ζωής, γνώση και πνευματική ικανότητα. Πολυάριθμες αθλητικές εκδηλώσεις που διοργανώνονται από τους μαχαλάδες βοηθούν αγόρια και κορίτσια να αναπτυχθούν σωματικά και πνευματικά.
Το σήμα mahallaiftihori ιδρύθηκε τον Ιούλιο του 2017 και απονέμεται σε δραστήριους ενεργούς πολίτες και εκπροσώπους των πολιτικών ιδρυμάτων που έχουν συμβάλει σημαντικά στην εκτέλεση των καθηκόντων που ανατίθενται στους αυτοδιοικούμενους φορείς. Σήμερα, ο Uzbek mahalla αποτελεί πηγή μάθησης. Οι βιβλιοθήκες οργανώνονται σε κτίρια των συλλόγων πολιτών, για παράδειγμα, με τις εβδομάδες του mahalla bibliophile να πραγματοποιούνται περιοδικά επί τόπου. Τα κέντρα Mahalla έχουν βιβλιοθήκες που είναι καλά εφοδιασμένες με βιβλία, συμπεριλαμβανομένων ηλεκτρονικών βιβλίων, καθώς και υπολογιστές με πρόσβαση στο Διαδίκτυο. Αυτό είναι σημαντικό για την οργάνωση ουσιαστικών δραστηριοτήτων αναψυχής και την ενίσχυση μιας κουλτούρας ανάγνωσης μεταξύ των νέων.
Τα κοινοτικά συμβούλια ασχολούνται με τις σχέσεις μεταξύ οικογενειών, μαχαλάδων, σχολείων αλλά και πανεπιστημίων, όπου οι γονείς αναλαμβάνουν την ευθύνη τους για την προστασία του παιδιού τους, βοηθούν τους εκπαιδευτικούς στην εκπαίδευση των παιδιών, αυξάνουν το ρόλο των γονέων στη διαδικασία ανάπτυξης των παιδιών και φέρνουν σε επαφή τα σχολεία και τις οικογένειες στην πρόληψη των μαθητών από την ανάπτυξη επιβλαβών συνηθειών. Οι γονείς, οι επαγγελματίες υγείας και οι εκπαιδευτικοί συζητούν συστηματικά και αναπτύσσουν συλλογικές λύσεις σε προβλήματα που απασχολούν τους νέους και τις οικογένειές τους.
Στο σύγχρονο Ουζμπεκιστάν η mahalla, λειτουργεί σαν μια γνήσια σχολή δημοκρατίας και ζει ως μία οικογένεια. Οι ηγέτες και οι ακτιβιστές εθελοντές της Mahalla ενημερώνονται για τα προβλήματα κάθε οικογένειας καλλιεργώντας κλίμα συνοχής και αρμονίας. Υπάρχει αθρόα συμμετοχή στις συνελεύσεις πολιτών, όπου μοιράζονται απόψεις, καταθέτουν προτάσεις, συζητούν και βρίσκουν λύσεις στις ανησυχίες τους και τις προκλήσεις που έχουν να αντιμετωπίσουν.
Τα τελευταία χρόνια, ο ρόλος της μαχάλας έχει μεταμορφωθεί αποκτώντας έναν κατεξοχήν διακριτό θεσμικό χαρακτήρα. Λειτουργεί ως ένα αποτελεσματικό κοινωνικό σύστημα συνδυάζοντας κοινωνικο/δημοκρατικές, πολιτιστικές και πνευματικές δράσεις, με τοπικές και περιφερειακές-διοικητικές λειτουργίες. Ενσωματώνει οργανικά τις παραδοσιακές αξίες του κοινωνικού γίγνεσθαι, με σύγχρονα μέσα δημόσιας διακυβέρνησης, επιτρέποντάς της να χρησιμεύει, ως σταθερός και αποτελεσματικός μεσάζων μεταξύ κράτους και πολιτών. Στο πλαίσιο αυτό εντάσσονται το ομώνυμο δημοφιλές εκπαιδευτικό τηλεοπτικό κανάλι, αλλά και εφημερίδα μαζικής κυκλοφορίας. Το ίδρυμα δημόσιας φιλανθρωπικής οργάνωσης Mahalla, ιδρύθηκε το 1992, με σκοπό να καθοριστεί το οργανωτικό και νομικό πλαίσιο για τους μαχαλάδες και να ενισχυθεί η νομική κουλτούρα και οι δεξιότητες των εργαζομένων εντός των αυτοδιοικούμενων φορέων των πολιτών.
Βασικές Αρχές και στόχοι
Επισήμως, οι βασικές αρχές που καθοδηγούν τις δραστηριότητες της μαχάλας στο Ουζμπεκιστάν περιλαμβάνουν : τη νομιμότητα, την πρωτοκαθεδρία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και των ελευθεριών αλλά και νόμιμων συμφερόντων, τη δημοκρατική διακυβέρνηση, τη διαφάνεια, την κοινωνική δικαιοσύνη, την αυτονομία στην αντιμετώπιση ζητημάτων τοπικής σημασίας, την αμοιβαία βοήθεια της κοινότητας, την κοινωνική εταιρική σχέση και τον σεβασμό των τοπικών παραδόσεων. Οι πολίτες, ανεξάρτητα από το φύλο, τη φυλή, την εθνικότητα, τη γλώσσα, τη θρησκεία, την κοινωνική καταγωγή, τις πεποιθήσεις ή την προσωπική και κοινωνική θέση, απολαμβάνουν ίσα δικαιώματα συμμετοχής στην αυτοδιοίκησή τους και συμβάλλουν καθοριστικά στην φιλελευθεροποίηση των θεσμών σε κρατικό και τοπικό επίπεδο.
Παράλληλα, ο ρόλος και η σημασία της μαχάλα ήταν ιστορικά ιδιαίτερης σημασίας στην προσεκτική διατήρηση και διαγενεακή μετάδοση των εθνικών και οικουμενικών αξιών, των πολιτιστικών παραδόσεων, των καθιερωμένων τρόπων ζωής, των προτύπων σκέψης και των πνευματικών προσανατολισμών της πολυεθνικής κοινωνίας του Ουζμπεκιστάν. Εντός των μαχαλάδων έχουν διαμορφωθεί οι κανόνες του αμοιβαίου σεβασμού, της αλληλεγγύης και της κοινωνικής ευθύνης, οι κανόνες που συνεχίζουν να χρησιμεύουν ως ουσιαστικό ηθικό και δεοντολογικό θεμέλιο για την κοινωνική ανάπτυξη σήμερα.
Νομικό πλαίσιο
Πανάρχαιος εθιμικός δεσμός της κοινωνίας των πολιτών του Ουζμπεκιστάν, η μαχάλα, κατοχυρώνεται συνταγματικά, από την ίδρυση της χώρας. Από τη δεκαετία του 2010 εφαρμόζονται νόμοι μεταξύ άλλων για τα αυτοδιοικούμενα όργανα και την εκλογή του προέδρου (aqsaqal), μιας συνέλευσης πολιτών και των συμβούλων του, καθώς και πάνω από 20 διατάξεις που αφορούν άμεσα το έργο των μαχαλάδων και των δημοσίων οργάνων τους. Επίσης, κατοχυρώνονται στο άρθρο 105 του Συντάγματος οι λαϊκές συνελεύσεις, οι οποίες αποτελούν τοπικές μονάδες αυτοδιοίκησης, με καθοριστικό ρόλο σε συγκεκριμένους τομείς της δημόσιας ζωής σε περισσότερους από 100 νόμους και κανονισμούς για την εφαρμογή στην πράξη της εθνικής αντίληψης «από ένα ισχυρό κράτος σε μία ισχυρή κοινωνία των πολιτών».
Τομή όμως αποτελεί το Προεδρικό διάταγμα της 3ης Φεβρουαρίου 2017,το οποίο σηματοδότησε την έναρξη μίας νέας φάσης στην ανάπτυξη αυτού του συστήματος, όπου εκσυγχρονίζεται και το ίδρυμα. Σύμφωνα με τον Πρόεδρο Shavkat Mirziyoyev «το κράτος αποδίδει ιδιαίτερη σημασία στην αποτελεσματική αξιοποίηση των ευκαιριών που παρέχουν οι μαχαλάδες, στην ενίσχυση της νομικής κουλτούρας στην κοινωνία και στην ενίσχυση του σεβασμού του νόμου μεταξύ των πολιτών. Ο μαχαλάς πρόκειται να γίνει ένα ακόμη πιο αποτελεσματικό όργανο που προσφέρει πραγματική βοήθεια στον λαό, ένα «παράθυρο δικαιοσύνης» και ένας χώρος όπου οι άνθρωποι μπορούν να εκφράσουν τις απόψεις τους και να καταθέτουν τις προτάσεις και τα προβλήματα τους, κάτι που αναμφίβολα θα ενισχύσει περισσότερο την εμπιστοσύνη του λαού στο κράτος.
Η mahalla εκσυγχρονίζεται για να καλύψει τις σύγχρονες ανάγκες τόσο του κράτους όσο και της κοινωνίας, αλλά πρωτίστως τις απαιτήσεις της παγκοσμιοποίησης. Με το προεδρικό διάταγμα με στρατηγική δράσης 2017-2021 το εθνικό συντονιστικό συμβούλιο των αυτοδιοικούμενων οργάνων των πολιτών απέκτησε νομική προσωπικότητα. Συγχρόνως οι υποδιαιρέσεις του σχηματίζονται από συμβούλια τόσο στην αυτόνομη Δημοκρατία του Karakalpakstan όσο και στην πόλη της Τασκένδης καθώς και από επαρχιακά, περιφερειακά και δημοτικά συμβούλια. Για να υλοποιηθούν τα κύρια καθήκοντα και οι νέοι κανόνες του διατάγματος άρχισε να εφαρμόζεται ένα πρόγραμμα ολοκληρωμένων μέτρων που περιλαμβάνουν συγκεκριμένες δραστηριότητες για περαιτέρω βελτίωση του έργου των συμβουλίων καθώς και την παροχή υποστήριξης στα αυτοδιοικούμενα όργανα των πολιτών. Περιλαμβάνονται επίσης πέντε τομείς προτεραιότητας για την βελτίωση του θεσμού mahalla. Ειδικότερα:
Ενίσχυση της θέσης και του ρόλου των αυτοδιοικούμενων οργάνων των πολιτών στην κοινωνία και μετατροπή τους σε τοπικές οντότητες που παρέχουν πραγματική βοήθεια στους ανθρώπους.
Βελτίωση της συνάφειας και της εξουσίας των μαχαλάδων στη δημιουργία ατμόσφαιρας αμοιβαίου σεβασμού, καλοσύνης και φιλανθρωπίας, στην προώθηση της κοινωνικής συνοχής και στη διατήρηση και ανάπτυξη εθνικών και οικουμενικών ανθρώπινων αξιών.
Ενίσχυση της συνεργασίας μεταξύ των αυτοδιοικούμενων φορέων των πολιτών και των κυβερνητικών και μη κυβερνητικών οργανώσεων για την ανατροφή των νέων που είναι σωματικά και ψυχικά υγιείς.
Επέκταση της άμεσης συμμετοχής των μαχαλάδων στην διασφάλιση της δημόσιας τάξης και ασφάλειας, την έγκαιρη καταγγελία αδικημάτων και τον αυξημένο σεβασμό του νόμου μεταξύ των πολιτών.
Εισαγωγή αποτελεσματικών μηχανισμών για την προστασία των δικαιωμάτων και των νόμιμων συμφερόντων, τον συντονισμό του έργου των αυτοδιοικούμενων οργάνων των πολιτών και τη διασφάλιση της κοινής πρακτικής επιβολής του νόμου στο πλαίσιο του συστήματος mahalla
Επιτεύγματα
Η mahalla εξελίσσεται σε έναν από τους βασικούς μηχανισμούς για την εφαρμογή της κρατικής κοινωνικής πολιτικής σε τοπικό επίπεδο. Σήμερα, περισσότεροι από εκατό τύποι κοινωνικών υπηρεσιών παραδίδονται μέσω δομών mahalla, συμπεριλαμβανομένων των επιδοτήσεων, των πληρωμών αποζημίωσης, των μέτρων κοινωνικής βοήθειας, καθώς και των προγραμμάτων προτιμησιακού δανεισμού και στήριξης της απασχόλησης. Η στρατηγική σημασία του mahalla καθορίζεται από την ικανότητά του να ασκεί συστηματική επιρροή στη διαμόρφωση και την ποιότητα του ανθρώπινου κεφαλαίου. Βασιζόμενος στην κοινωνική εξουσία των πρεσβυτέρων της κοινότητας, την επαγγελματική ικανότητα των εκπαιδευτικών, τη διαχειριστική ευθύνη των ηγετών της mahalla και την επιχειρηματική πρωτοβουλία των κατοίκων, δημιουργούνται προϋποθέσεις για την αντιμετώπιση κοινωνικά σημαντικών προκλήσεων με ολοκληρωμένο τρόπο. Αυτές περιλαμβάνουν τη μείωση της φτώχειας, την πρόληψη διεφθαρμένων πρακτικών, τον μετριασμό των οικογενειακών συγκρούσεων και των διαζυγίων, αλλά και τη μείωση της εγκληματικότητας.
Για τον εντοπισμό και την αντιμετώπιση κοινωνικών ζητημάτων που αφορούν περισσότερο τον πληθυσμό, έχει δημιουργηθεί μια πρακτική, όπου οι πρόεδροι mahalla οργανώνουν δημόσιες συζητήσεις και ακούνε αναφορές σε συνεδριάσεις του συμβουλίου mahalla από τους επικεφαλής των αρμόδιων κυβερνητικών φορέων και οργανισμών. Επιπλέον, μηχανισμοί όπως “mahalla-based oversight” και “the request of the mahalla chairperson” εικάζεται ότι συμβάλλουν σε μεγαλύτερη λογοδοσία και ανταπόκριση σε τοπικό επίπεδο.
Ιδιαίτερη σημασία αποδίδεται στην επίδραση της μαχάλα στη διαμόρφωση των πολιτών, με την ενεργό συμμετοχή των εκπροσώπων της τοπικής κοινότητας, συμπεριλαμβανομένων των ηλικιωμένων, των εκπαιδευτικών, των επιχειρηματιών και των ηγετών της Mahalla. Επιτρέπει πιο αποτελεσματικές λύσεις σε θέματα που σχετίζονται με την κοινωνική πρόληψη, την υποστήριξη της οικογένειας, την απασχόληση και την κοινωνική σταθερότητα. Σε αυτό το πλαίσιο, η mahalla λειτουργεί όχι μόνο ως διοικητική δομή αλλά και ως κοινωνικό περιβάλλον που δημιουργεί συνθήκες βιώσιμης προσωπικής ανάπτυξης. Συμβάλλει επίσης στα θεαματικά ποσοστά ανάπτυξης και της ψηφιακής μετάβασης του Ουζμπεκιστάν.
Η Gulnoza Alimova, επικεφαλής της υπηρεσίας Τύπου του υπουργείου, τονίζει ότι μόνο το 2025 περισσότερες από 760.000 οικογένειες έλαβαν εξατομικευμένα σχέδια ανάπτυξης, προσαρμοσμένα στις τοπικές οικονομικές συνθήκες και στις δεξιότητες κάθε νοικοκυριού. Πάνω από 523.000 νοικοκυριά χαμηλού εισοδήματος έλαβαν στήριξη, συμπεριλαμβανομένης της διαμεσολάβησης για εύρεση εργασίας, προγραμμάτων επιχειρηματικότητας και επαγγελματικής κατάρτισης. Οι αρχές διέθεσαν πάνω από 2,2 τρις σούμ (περισσότερα από 162 εκατ. ευρώ) σε δάνεια και 265 δις. σούμ (19,6 εκατ. ευρώ) σε επιδοτήσεις για τη στήριξη μικρών επιχειρήσεων και μικροέργων. Αξιωματούχοι αναφέρουν ότι περισσότεροι από 700.000 επιχειρηματίες δημιούργησαν βιώσιμες επιχειρήσεις τα τελευταία οκτώ χρόνια, με τη βοήθεια μεταρρυθμίσεων που βελτιώνουν την πρόσβαση στη χρηματοδότηση και απλοποιούν τους κανονισμούς. «Οι ίδιοι οι επιχειρηματίες συμβάλλουν στη δημιουργία θέσεων εργασίας και εισοδήματος για ανθρώπους που έχουν ανάγκη» λέει η Gulnoza Alimova ενώ πολλές οικογένειες αύξησαν την αγροτική παραγωγή στα μικρά οικογενειακά τους αγροτεμάχια, αφού έλαβαν στήριξη μέσω τοπικών προγραμμάτων. «Πριν από δύο χρόνια, η φτώχεια σε αυτό το mahalla ήταν περίπου 19% ενώ σήμερα είναι 2,9%».
Στη Surkhandarya, ο βοηθός του κυβερνήτη Farrukh Shoqambarov αναφέρει ότι τα κτηνοτροφικά και αγροτικά προγράμματα βοηθούν άνεργους κατοίκους να αποκτήσουν δεξιότητες και πηγές εισοδήματος. «Η mahalla έχει περισσότερους από 5.500 κατοίκους και εστιάζει κυρίως στην κτηνοτροφία και τη γεωργία». «Ο κόσμος έρχεται εδώ για να μάθει και να ξεκινήσει τη δική του επιχείρηση». Ένα από τα σημαντικότερα επιτεύγματα της είναι η ανάπτυξη της (μικρό) επιχειρηματικότητας, η οποία καθοδηγείται από τις ανάγκες της περιοχής και της κοινότητας με επενδύσεις σε αρδευτικά συστήματα, δίκτυα ηλεκτρισμού και υποδομές ύδρευσης στηρίζοντας ουσιαστικά νοικοκυριά με χαμηλά εισοδήματα στηρίζοντας τις καλλιέργειες, την παραγωγή σε θερμοκήπια και τις κτηνοτροφικές δραστηριότητες.
Η εμπειρία επιβεβαιώνει την εγκυρότητα του θεσμού για ανεξάρτητη δράση, όπου οι πολίτες αντιμετωπίζουν ζητήματα τοπικής σημασίας με βάση τα συμφέροντά τους σύμφωνα με τα ιδιαίτερα ιστορικά αναπτυξιακά χαρακτηριστικά, τις εθνικές και πνευματικές αξίες καθώς και τα τοπικά ήθη και έθιμα, με τις ισχυρές παραδόσεις. Οι Μαχαλάδες ασχολούνται επιτυχώς με τον δημοκρατικό μετασχηματισμό με βάση αρχές όπως : το κράτος δικαίου, το ισχύον καθεστώς των δικαιωμάτων, οι ελευθερίες και τα νόμιμα συμφέροντα των ατόμων, τη δημοκρατία, το άνοιγμα της κοινωνίας, η κοινωνική δικαιοσύνη, η αυτονομία στην τοπική λήψη αποφάσεων, η δημόσια προσφυγή, η κοινωνική εταιρική σχέση και ο σεβασμός των τοπικών και περιφερειακών παραδόσεων. Χάρη στη Μαχάλα διατηρούνται διαχρονικά συγκεκριμένες αρχές που διέπουν την κοινωνική και οικονομική συμπεριφορά, τον σεβασμό των αξιών της κοινότητας και τις ηθικές σχέσεις γι αυτό χαίρουν ιδιαίτερης εκτίμησης μεταξύ των πολιτών, όπως αποδεικνύει η συμμετοχή, η οποία αποτελεί προϋπόθεση για τη σφυρηλάτηση μίας γνήσιας κοινωνίας των πολιτών.
Επικρίσεις/σκεπτικισμός
Εντούτοις, δεν μπορούν να αγνοηθούν φωνές διαμαρτυρίας, όπως της Sharifa Madrahimova, η οποία σε άρθρο της αναδεικνύει το χάσμα μεταξύ μεταρρύθμισης και τοπικής εξουσίας («The Gap Between Reform and Local Power in Uzbekistan» ). Καταθέτει την προσωπική της τραυματική εμπειρία, όταν προσπάθησε να εκλεγεί Πρόεδρος στην mahalla της περιοχής της και δεν συμπεριλήφθηκε στους εκλογικούς καταλόγους, χωρίς να της δοθούν έστω κάποιες στοιχειώδεις λογικές εξηγήσεις.
Η περίπτωση της Sharifa είναι ενδεικτική για τη διάσταση ανάμεσα στις (καλές) κυβερνητικές και τοπικές προθέσεις των αρχών, από το τι ισχύει στην πραγματικότητα στις τοπικές κοινωνίες, εγείροντας επιφυλάξεις ως προς την αντιπροσωπευτικότητα και τη δημοκρατικότητα του θεσμού της μαχάλας. Εάν πράγματι ισχύει η ισότιμη συμμετοχή, χωρίς αποκλεισμούς συγκεκριμένων ομάδων πληθυσμού, όπως είναι οι γυναίκες σε μία ισλαμική κοινωνία, ή πρόκειται για κατ’ επίφαση φιλελευθεροποίηση για την εξυπηρέτηση κρατικών και τοπικών δεσμεύσεων.
Ωστόσο, ο θεσμός λειτουργεί με σημαντικά αποτελέσματα για την ανάπτυξη των τοπικών κοινωνιών και ευρύτερα την ανάπτυξη της χώρας και θα ήταν άδικο να καταδικαστεί συλλήβδην. Σε κάθε περίπτωση, το έλλειμμα δημοκρατίας παραμένει υπαρκτό, παρά τις σημαντικές προσπάθειες με αιχμή του δόρατος τους μαχαλάδες που εκσυγχρονίζονται σύμφωνα με τις νέες ψηφιακές επιταγές της κοινωνίας που θέλει να διατηρηθεί και να παραδώσει τις αρχές, τις παραδόσεις της είτε θρησκευτικές είτε κοσμικές στις επόμενες γενιές.
Των Ελλήνων οι κοινότητες
Υπ. Πολιτισμού Ουζμπεκιστάν σε Λ. Μενδώνη
Πρόσφατα επισκέφτηκε την Ελλάδα για τριήμερη επίσημη επίσκεψη ο Υπουργός Πολιτισμού του Ουζμπεκιστάν κ. Ozodbek Nazabekov και υπογράφτηκαν συμφωνίες μεταξύ των δύο χωρών. Δόθηκε ιδιαίτερη έμφαση στη συμβολή των κοινοτήτων της ελληνικής διασποράς για τη διατήρηση της ιστορικής μνήμης και της πολιτιστικής κληρονομιάς στις διαχρονικές σχέσεις του ελληνικού κόσμου με την Κεντρική Ασία. Παράλληλα, συζητήθηκε και η αμοιβαία υποστήριξη των υποψηφιοτήτων Ελλάδας και Ουζμπεκιστάν για το Εκτελεστικό Συμβούλιο της UNESCO κατά την περίοδο 2027-2031, επιβεβαιώνοντας τη βούλησή τους να ενισχύσουν τη συνεργασία και στο πλαίσιο των διεθνών οργανισμών.
Συγχρόνως, συζητήθηκαν ενδιαφέρουσες προτάσεις για τη σύσφιξη των διμερών σχέσεων, όπως οι προοπτικές συνεργασίας στον οπτικοακουστικό τομέα και στις ψηφιακές εφαρμογές πολιτισμού, μέσω της δημιουργίας εικονικών εκθέσεων και ψηφιακών αρχείων σε δίγλωσση ή πολύγλωσση μορφή. Εξετάστηκε και η διοργάνωση αμοιβαίων πολιτιστικών δράσεων, όπως Ελληνική Πολιτιστική Εβδομάδα στο Ουζμπεκιστάν και η αντίστοιχη Ουζμπεκική Πολιτιστική Εβδομάδα στην Ελλάδα, με στόχο την προβολή της παραδοσιακής μουσικής, της γαστρονομίας, της λαϊκής τέχνης, της λογοτεχνίας και της σύγχρονης καλλιτεχνικής δημιουργίας.
Ειδικότερα ο κ. Nazarbekov πρότεινε τη συν-διοργάνωση έκθεσης αφιερωμένης στον Μέγα Αλέξανδρο, με έμφαση στην καθημερινή ζωή και την τέχνη της εποχής του, καθώς και τη διερεύνηση της δυνατότητας συμπαραγωγής κινηματογραφικής ταινίας με θέμα τον Μέγα Αλέξανδρο και τη Ρωξάνη, σύζυγο του Αλεξάνδρου και μητέρα του γιού του. Την εκπάγλου καλλονή της Σαμαρκάνδης και «αστέρι της Σογδιανής» στην καρδιά τόσο του παλαιού όσο και του νέου Δρόμου του Μεταξιού στην Ευρασία, που δεν θέλει να ξεχάσει το πέρασμα του μεγάλου στρατηλάτη. Απεναντίας επιδιώκει την διατήρηση της μνήμης του και την προβολή της παρακαταθήκης, που άφησε πίσω του.
Ελλάδα και Ουζμπεκιστάν έχουν πολλά να μοιραστούν ενώ είναι νωπές οι μνήμες από τους Έλληνες πολιτικούς πρόσφυγες κυρίως στην Τασκένδη και τις ποντιακές κοινότητες φιλίας και πολιτιστικής συνεργασίας μεταξύ των δύο λαών. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι «Ελληνικό Θαύμα στην Τασκένδη» και το δυναμικό «Κέντρο Ελληνικού Πολιτισμού Ουζμπεκιστάν» με σημαντικό έργο για την εκμάθηση της ελληνικής γλώσσας και του πολιτισμού για τον ελληνισμό της Κεντρική Ασία.
Συμπεράσματα
«Αρχαία και για πάντα νέα, η ουζμπεκική mahalla είναι το κοινό σπίτι των εθνοτικά διαφορετικών αντιπροσώπων». Η διεθνική αρμονία μέσα στις συνελεύσεις των πολιτών, ίσως και η εμπειρία από το σοβιετικό παρελθόν, αλλά και η περαιτέρω ενίσχυση της φιλίας, της συνοχής και του αμοιβαίου σεβασμού είναι σημαντικά για την ενίσχυση της ανεξαρτησίας και της ανάπτυξης του έθνους και της ευημερίας του λαού.
Οι σύγχρονοι μαχαλάδες της Σαμαρκάνδης συμβάλλουν καθοριστικά στην ανάπτυξη της χώρας και συνεργάζονται για ειρηνική συνύπαρξη και ευημερία μέσα από την πολιτισμένη αντίληψη για τη ζωή. Η Κεντρική Ασία και ευρύτερα η Ευρασία βαδίζοντας στον δρόμο προς την ανάπτυξη και την ευημερία που υπόσχεται η συμμετοχή σε φαραωνικά έργα υποδομής, όπως ο κινεζικός Νέος Δρόμος του Μεταξιού (One Belt One Road Initiative), και η συμμετοχή σε πολυμερείς συμφωνίες, πασχίζει, παρά τις ατέλειες, για τον εκδημοκρατισμό τόσο του κράτους όσο και της κοινωνίας.
Η λέξη-κλειδί για την Ευρασία είναι η αποτελεσματικότητα και όχι μια απλή γραφειοκρατική διεκπεραίωση έργων βιτρίνας. Αναλαμβάνουν την ευθύνη για τον τόπο τους και τον προστατεύσουν, όσο μπορούν. Προασπίζονται τις αρχές και τις αξίες που τους έχουν παραδοθεί και θέλουν να παραδώσουν, νιώθοντας περήφανοι γι αυτές, αποδεικνύοντας ότι τις αξίζουν.
Οι (ελληνικοί) συνειρμοί για το δημοκρατικό κοινοτικό σύστημα διακυβέρνησης, αλλά και τις ανθρώπινες σχέσεις στις παλιές γειτονιές και τα χωριά μας, δεν θα έπρεπε να είναι τυχαίοι. Θα έπρεπε να μας θυμίζουν κάτι από των Ελλήνων τις κοινότητες καθώς και για το… «απελλάζειν», ή αρκεί να ανατρέξει κανείς στον Όμηρο, ο οποίος είναι και επίκαιρος (τον θύμισε ο Νόλαν με την ταινία του Οδύσσεια). Στην ασπίδα του Αχιλλέα Σ 497-508 , στην Ιλιάδα, όπου περιγράφεται ο ρόλος της κοινότητας στην ειρηνική σκηνή της δίκης της Αγοράς (μία οργανωμένη κοινότητα που μαζεύονται τα μέλη). Ή στην Οδύσσεια ι 105-108, όπου ο Οδυσσέας φτάνει «στη γη των αλαζονικών δίχως θεσμούς [ἀθεμίστων] Κυκλώπων. Που αφήνοντας την τύχη τους στους αθανάτους, μήτε φυτεύουν με τα χέρια τους μήτε κι οργώνουν». Αυτό σίγουρα κάτι μας θυμίζει….
Το ότι η κυβέρνηση Μητσοτάκη ενδιαφέρεται περισσότερο για τα συμφέροντα των εργολάβων παρά των πολιτών, είναι γνωστό. Ωστόσο, ξεπερνά κάθε όριο πρόκλησης η σκανδαλώδης παραχώρηση της Εγνατίας Οδού και οι ακόμα πιο σκανδαλώδεις όροι της παραχώρησής της.
Το κόστος διέλευσης τριπλασιάζεται, και μάλιστα οπισθοβαρώς, προκειμένου η κυβέρνηση να αποφύγει το προεκλογικό κόστος, έχοντας όμως συμφωνήσει για αύξηση των τελών διέλευσης, που αγγίζει και το 170% σε σχέση με το 2023, μέχρι το 2028. Χαρακτηριστικό παράδειγμα τα διόδια στα Τύρια Ιωαννίνων, στα οποία το αντίτιμο διέλευσης ΙΧ οχήματος το 2023 ήταν 2,10 ευρώ, σήμερα έχει φτάσει τα 3,35 ευρώ και το 2028 θα έχει φτάσει τα 5,45 ευρώ!
Παράλληλα κατασκευάζονται και νέοι σταθμοί διοδίων, αυξάνοντας κι άλλο το κόστος για τους διερχόμενους οδηγούς, την ώρα που
καταργούνται οι ελεύθερες διελεύσεις για ανέργους, αλλά και για τους κατοίκους και επαγγελματίες των παραμεθόριων περιοχών της Ηπείρου και του Έβρου.
Η ΝΙΚΗ, καταγγέλει την, παραχώρηση του εθνικού άξονα στα ιδιωτικά συμφέροντα των μεγαλοεργολάβων με τεράστιο κόστος για το ελληνικό δημόσιο,
• καλεί την κυβέρνηση να φροντίσει για την ανεμπόδιστη και ατελή μετακίνηση ανθρώπων και προϊόντων από τις «ξεχασμένες» ακριτικές περιοχές.
• να μην διανοηθεί να θέσει σε λειτουργία νέους σταθμούς διοδίων όπως αυτόν που προετοιμάζει στον Πλάτανο Ημαθίας και τον φυλάει για «μετεκλογικό μποναμά» όπως καταγγέλουν οι εργαζόμενοι,
• και να εξορθολογίσει το κόστος διέλευσης για όλους, ειδικά εφόσον οι Έλληνες πολίτες καταβάλουμε τέλη κυκλοφορίας.
Η υπεράσπιση του δημόσιου χαρακτήρα των εθνικών μας υποδομών αποτελεί πατριωτικό καθήκον.
Η ΝΙΚΗ θα επανέλθει με συγκεκριμένες προτάσεις για τα διόδια που θα απαλύνουν τους πολίτες
Αν και η μελέτη των καυσώνων επικεντρώνεται κυρίως στην ακραία ζέστη και τις υψηλές θερμοκρασίες που σημειώνονται κατά τη διάρκεια της ημέρας, οι συνθήκες που επικρατούν κατά τις νυχτερινές ώρες συχνά παραβλέπονται ή υποτιμούνται. Οι ελάχιστες (νυχτερινές) θερμοκρασίες που σημειώνονται στα επεισόδια των καυσώνων παρουσιάζουν σταθερά ανοδική πορεία τις τελευταίες δεκαετίες, καταρρίπτοντας ταυτόχρονα κάθε προηγούμενο ρεκόρ υψηλών νυχτερινών θερμοκρασιών. Κατά τη διάρκεια του καύσωνα στη Δυτική Ευρώπη τον περασμένο Ιούνιο, οι θερμοκρασίες παρέμειναν ιδιαίτερα υψηλές και τη νύχτα σε πολλές περιοχές, όπως ενδεικτικά στη Σαξονία της Γερμανίας, όπου σημειώθηκε η υψηλότερη νυχτερινή θερμοκρασία όλων των εποχών, ίση με 29.4 0C. Παρόμοια ρεκόρ καταγράφονται τελευταία και σε άλλες περιοχές του πλανήτη, όπως για παράδειγμα στο Δελχί, όπου η νυχτερινή θερμοκρασία παρέμεινε μεγαλύτερη των 32.4 0C σε περίοδο καύσωνα τον περασμένο Μάιο. Χαρακτηριστική είναι και η περίπτωση της Αθήνας, με τη θερμοκρασία να μην υποχωρεί κάτω από τους 31.6 0C σε περίοδο καύσωνα το 2021 (καταρρίπτοντας κάθε προηγούμενο ρεκόρ), ενώ τον Ιούλιο του 2024, η ελάχιστη θερμοκρασία κυμάνθηκε γύρω από τους 30 0C για περισσότερες από 10 συνεχόμενες ημέρες.
Οι περιβαλλοντικές συνθήκες που επικρατούν τις νυχτερινές ώρες είναι καθοριστικές για την ποιότητα και ποσότητα του ύπνου, επηρεάζοντας άμεσα τον ανθρώπινο οργανισμό, ο οποίος είναι προγραμματισμένος βιολογικά να ανακτά δυνάμεις και να αναρρώνει κατά τη διάρκεια της νύχτας. Η προετοιμασία για τον ύπνο προϋποθέτει αρχικά μείωση της εσωτερικής θερμοκρασίας του σώματος και έναρξη συγκεκριμένων διεργασιών αναζωογόνησης που σχετίζονται κυρίως με το καρδιαγγειακό σύστημα. Οι διεργασίες αυτές διαταράσσονται όταν επικρατούν υψηλές νυχτερινές θερμοκρασίες, προκαλώντας αυξημένο καρδιακό ρυθμό και αυξημένη εφίδρωση. Ο διακοπτόμενος ύπνος απορρυθμίζει την αναζωογονητική σειρά των σταδίων του ύπνου και αποδυναμώνει την καρδιοαγγειακή, μεταβολική, ανοσολογική, γνωστική και συναισθηματική αποκατάσταση, συμβάλλοντας στην κόπωση, στη μειωμένη προσοχή και στη φτωχή ρύθμιση των φυσιολογικών διαδικασιών την επόμενη μέρα.
Η δυσκολία και η απώλεια ύπνου λόγω ζέστης αποτυπώνεται σε διάφορες έρευνες ή μελέτες σε παγκόσμια κλίμακα. Τα δύο τρίτα των ατόμων που συμμετείχαν σε μια έρευνα στο Ηνωμένο Βασίλειο δήλωσαν ότι δυσκολεύονταν να κοιμηθούν κατά τη διάρκεια του καύσωνα του περασμένου Ιουνίου, με σχεδόν τους μισούς να χάνουν τουλάχιστον τρεις ώρες ύπνου κάθε βράδυ (go.nature.com/5rcv6y). Άλλη έρευνα σε περισσότερες από 1.300 πόλεις έδειξε ότι, κατά την περίοδο 2020–2025, κάθε κάτοικος χάνει κατά μέσο όρο σχεδόν 56 ώρες ύπνου κάθε χρόνο λόγω της βραδινής ζέστης. Οι συνέπειες όμως δεν περιορίζονται στην απώλεια ύπνου. Σε 28 πόλεις της Ανατολικής Ασίας, οι έντονοι νυχτερινοί καύσωνες σχετίζονταν με αύξηση 3% των θανάτων (εξαιρουμένων αυτών από άλλες αιτίες). Στο Χονγκ Κονγκ, τα παρατεταμένα και ζεστά βράδια — περίπου 30°C για 12 ώρες — συσχετίστηκαν με αύξηση 3,1% στις εισαγωγές σε έκτακτα νοσοκομεία, φτάνοντας το 5,3% ανάμεσα στους ηλικιωμένους ή φτωχότερους.
Είναι σαφές ότι το πρόβλημα οξύνεται όταν υπάρχει συνδυασμός ημερήσιας και νυχτερινής ζέστης (σύνθετα φαινόμενα, compound hot extremes), και ακόμα περισσότερο όταν τα σύνθετα φαινόμενα διαρκούν αρκετές ημέρες, οπότε μιλάμε για σύνθετους καύσωνες (compound heat waves), δηλαδή συνδυασμό ημερήσιων και ταυτόχρονα νυχτερινών καυσώνων.
Για την πιο αντικειμενική εκτίμηση του θερμικού στρες στον ανθρώπινο οργανισμό, γίνεται συχνά χρήση βιοκλιματικών δεικτών που συνυπολογίζουν και άλλες περιβαλλοντικές συνθήκες όπως η υγρασία, η ακτινοβολία και ο άνεμος. Εφαρμόζοντας τον βιοκλιματικό δείκτη UTCI (Universal Thermal Climate Index) από το 1950, πρόσφατη επιστημονική έρευνα αποκαλύπτει επέκταση της επικίνδυνης ζέστης σε περιοχές του πλανήτη που ήταν ανεπηρέαστες στο παρελθόν. Σύμφωνα με την ίδια έρευνα, οι μέρες θερμικού στρες και οι τροπικές νύχτες έχουν αυξηθεί παγκοσμίως, με ορισμένες περιοχές να βιώνουν έως και 50 επιπλέον μέρες θερμικού στρες λόγω ετησίως. Οι πιο θερμές νύχτες του χρόνου θερμαίνονται γρηγορότερα (0,32 °C/δεκαετία) από τις πιο θερμές ημέρες (0,27 °C/δεκαετία), ενώ τα σύνθετα φαινόμενα είναι πιο συχνά, έντονα και παρατεταμένα.
Αντίστοιχα είναι και τα συμπεράσματα που προκύπτουν για την περιοχή μας. Πρόσφατη μελέτη εστιάζει κυρίως στις νυχτερινές συνθήκες και τα σύνθετα φαινόμενα, δηλαδή συνδυασμό ημερήσιας και νυχτερινής ζέστης στην Ελλάδα. Ο αριθμός των τροπικών νυχτών σε διάφορες ελληνικές πόλεις έχει αυξηθεί από +2.8 έως +6.2 /δεκαετία από το 1960, με τη μεγαλύτερη αύξηση στην Αθήνα και τη Θεσσαλονίκη. Ταυτόχρονα, η συχνότητα των σύνθετων φαινομένων είναι από διπλάσια έως τριπλάσια σε σχέση με τη δεκαετία του 1980, ανάλογα με την πόλη. Στην Αθήνα, οι νυχτερινοί και σύνθετοι καύσωνες υπερτερούν των ημερήσιων καυσώνων, σε αντίθεση με άλλες ελληνικές πόλεις με μικρότερο πληθυσμό, όπου οι ημερήσιοι καύσωνες είναι περισσότεροι.
Σε άλλη μελέτη, υπολογίζονται οι περιπτώσεις που επικρατούν ‘θερμικά άνετες’ συνθήκες (δηλαδή περιπτώσεις που δεν παρατηρείται θερμικό στρες λόγω ζέστης) καθ’ όλη τη διάρκεια της νύχτας για τους καλοκαιρινούς μήνες στην Αθήνα (fully comfortable summer nights) και για την περίοδο 1960-2024. Κι εδώ χρησιμοποιείται ο δείκτης UTCI. Τα αποτελέσματα δείχνουν δραματική μείωση των θερμικά άνετων νυχτών τις τελευταίες δεκαετίες. Ειδικότερα, το ποσοστό των θερμικά άνετων νυχτών το καλοκαίρι μειώθηκε από 76.8% πριν το 2000 σε 45.2 % μετά το 2000 (Εικόνα).
Το ενδιαφέρον των ερευνητών εστιάζει όλο και περισσότερο στο αν η επαναλαμβανόμενη έλλειψη νυχτερινής «ανάρρωσης» θα μπορούσε να εξηγήσει γιατί οι παρατεταμένοι καύσωνες αποτελούν τόσο σημαντικό κίνδυνο για την υγεία. Οι κίνδυνοι από τη νυχτερινή ζέστη εξελίσσονται σε παγκόσμια απειλή για την υγεία και απαιτούν περισσότερη διερεύνηση και καλύτερη διαχείριση.
Αναλογία νυχτών ‘με’ ή ‘χωρίς’ θερμικό στρες στην Αθήνα το καλοκαίρι, πριν από το 2000 (πάνω) και μετά το 2000 (κάτω).
Pixin Gong, Li Lan, Ruiqi Guo, Shu Jiang, Zisheng Huang, Zhentao Wang, Yanbing Lin & Hui Xu: Too hot to sleep? How heatwaves at night affect our health, Nature, Vol 656, 20 August 2026, 562-564.
Li, A., Luo, H., Zhu, Y. et al. Climate warming may undermine sleep duration and quality in repeated-measure study of 23 million records. Nat Commun 16, 2609 (2025). https://doi.org/10.1038/s41467-025-57781-y
Emerton, R., Nicolas, J., Lombardi, A. et al. Global heat stress intensification and its expanding footprint on the human population. Nat. Clim. Chang. 16, 989–996 (2026). https://doi.org/10.1038/s41558-026-02670-5
Katavoutas, G., Founda, D., Mamara, A. et al. Increasing trends in the nocturnal and compound hot extremes in Eastern Mediterranean cities (1960–2022). Nat Hazards 122, 176 (2026). https://doi.org/10.1007/s11069-025-07844-6
Founda D. and Katavoutas .: Successive Hours of Heat Stress in Athens Based on the Universal Thermal Climate Index (1960–2024) Environ. Earth Sci. Proc. 2025, 35, 49, https://doi.org/10.3390/eesp2025035049
Τεστ αντοχής και ανθεκτικότητας για τους δύο μονομάχους.
Το τελευταίο διάστημα πολλοί αναλυτές προσπαθούν να κατανοήσουν τη νέα τακτική των ΗΠΑ απέναντι στο Ιράν. Φαίνεται ότι πλέον η «πείνα» είναι το νέο όπλο που μπαίνει στη φαρέτρα των οπλικών συστημάτων των Ηνωμένων Πολιτειών.
Με δεδομένες τις πιέσεις που δέχονται και οι δύο πλευρές το κύριο ερώτημα είναι αυτό της ανθεκτικότητας ή πρακτικά το πόσο μπορούν να αντέξουν οι ΗΠΑ τον επικείμενο πόλεμο κυρώσεων ή πόσο γρήγορα μπορεί το Ιράν να αποκαθιστά τα όπλα που χρησιμοποιεί σε αυτό τον πόλεμο.Σύμφωνα με όλα τα δεδομένα η απώλεια της δυνατότητας από το Ιράν αποτελεί το σημείο καμπής που θα κρίνει αυτόν τον πόλεμο. Για τις ΗΠΑ το ερώτημα είναι κατά πόσο θα μπορούσαν να περιμένουν να συμβεί αυτό.
Ας δούμε όμως τι πραγματικά συμβαίνει.
Παρακολουθώντας τους δείκτες της Ιρανικής οικονομίας σου δημιουργείται η εντύπωση της απόλυτης καταστροφής. Το νόμισμα της χώρας Ριάλ καταγράφει ιστορικά χαμηλά σε ημερήσια βάση, ο πληθωρισμός σήμερα κινείται γύρω στο 80% ενώ στα τρόφιμα φτάνει και το 130%. Το ΔΝΤ αναμένει συρρίκνωση του ούτως ή άλλως χαμηλού Ιρανικού ΑΕΠ κατά 5,4% το 2026 με μέσο πληθωρισμό 68,9%. Πέρα από αυτό οι βομβαρδισμοί κρίσιμων τομέων έχουν περιορίσει τις δυνατότητες παραγωγής, ενώ από τα τέλη Ιουλίου έχει σταματήσει κάθε δραστηριότητα εξαγωγής πετρελαίου οδηγώντας πρακτικά σε συναλλαγματική ασφυξία.
Όταν δεν υπάρχει συνάλλαγμα δεν μπορούν να πραγματοποιηθούν εισαγωγές. Είναι γεγονός ότι αυτές έχουν περιορισθεί κύρια στα τμήματα που αφορούν τους πολίτες. Σε μια περίοδο πολέμου οι πολίτες είναι αυτοί που πρώτα και κύρια πληρώνουν το κόστος. Σε αντίθεση η στρατιωτική βιομηχανία είναι αυτή που αναπτύσσεται με ταχύτερους ρυθμούς. Οι Ιρανοί ίσως έχουν απωλέσει τη δυνατότητα αγοράς ενός καινούριου αυτοκινήτου, ενός smartphone, ή κάποιων εισαγόμενων αγαθών, ενώ ο τομέας των υπηρεσιών ή της λεγόμενης περιττής κατανάλωσης (εστιατόρια, τουρισμός, διαφήμιση) φαίνεται να έχει καταρρεύσει πλήρως. Εκατοντάδες μικρές επιχειρήσεις, έχουν οδηγηθεί στο κλείσιμο. Οι καταναλωτικές συνήθειες των Ιρανών έχουν αλλάξει. Πουλάνε χρυσό, επιδιορθώνουν ρούχα και αυτοκίνητα, αγοράζουν φθηνότερα και τις περισσότερες φορές κακής ποιότητας τρόφιμα. Έχουν επιστρέψει στην πιο απλοποιημένη μορφή της οικονομίας.
Το μεγάλο παράδοξο στην περίπτωση του Ιράν είναι ότι σε αντιδιαστολή η στρατιωτική βιομηχανία και οι συνδεδεμένοι τομείς που ελέγχονται σε μεγάλο βαθμό από τους Φρουρούς της Επανάστασης συνεχίζουν να λειτουργούν ενώ Αμερικανοί και Ισραηλινοί έχουν πραγματικά σοκαριστεί από το επίπεδο αναπλήρωσης των απωλειών σε πυραύλους και drones.
Κατά το δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, Αμερικανοί, Γερμανοί, Βρετανοί, Ρώσοι και Ιάπωνες κατάφεραν και στρατιωτικοποίησαν πλήρως τις οικονομίες τους αλλά με τη λεπτομέρεια ότι τότε δεν χρειάζονταν εισαγωγές. Σήμερα η κατάσταση επιβάλλει τη χρήση τεχνολογιών, ηλεκτρονικών, τσιπ που αναγκαστικά εισάγονται.
Όταν λοιπόν, παρά τα πλήγματα, έχεις διατηρήσει εξειδικευμένο προσωπικό, ενέργεια, μέρος των απαραίτητων μηχανημάτων αλλά και τα κανάλια προμηθειών των απαραίτητων υλικών (ηλεκτρονικά, τσιπ, χημικά, μηχανικό εξοπλισμό), ακόμη και αν ο συγκεκριμένος τομέας έχει δεχθεί συντριπτικά πλήγματα, μπορείς σε σύντομο διάστημα να διασπείρεις την παραγωγή και να την θέσεις άμεσα σε λειτουργία. Και αυτό συμβαίνει στο Ιράν αυτή τη στιγμή.
Οι Αμερικανοί φαίνονται να το αντιλαμβάνονται αυτό. Με σειρά κυρώσεων προσπαθούν να αποκόψουν τον ομφάλιο λώρο που συνδέει κινεζικές κύρια εταιρείες με τη στρατιωτική βιομηχανία του Ιράν χωρίς ιδιαίτερη επιτυχία. Το πρώτο κύμα κυρώσεων προς κινεζικές επιχειρήσεις το Μάρτιο δεν έφερε επί του πρακτέου αποτέλεσμα. Γι άλλη μια φορά επιστρατεύονται οι απειλές υπέρογκων δασμών απέναντι σε χώρες που συνεχίζουν να τροφοδοτούν το Ιράν. Και εδώ φυσικά δημιουργούνται νέα ερωτήματα.
Θα μπορέσουν να επιβάλλουν οι ΗΠΑ σε συνεργαζόμενες χώρες συμμάχους τους όπως η Τουρκία και το Πακιστάν τη συμμετοχή στον οικονομικό αποκλεισμό του Ιράν; Θα καμφθούν χώρες όπως η Κίνα και η Ρωσία που ήδη υπόκεινται σε κυρώσεις και οικονομικό πόλεμο;
Οι ΗΠΑ προσπαθούν να επιφέρουν πλήγματα που στρέφονται σε όλη την αλυσίδα που αξιοποιεί η στρατιωτική βιομηχανία του Ιράν. Δεν είναι λοιπόν το ΑΕΠ ή η συναλλαγματική ισοτιμία του Ριάλ που θα φέρει το τέλος στη σύγκρουση. Το σημείο καμπής θα έρθει όταν καταρρεύσει ο ενεργειακός τομέας που τροφοδοτεί τη βαριά βιομηχανία (μεταλλουργία, πετροχημικά εργοστάσια, συστήματα μεταφορών) που θα σταματήσει να λειτουργεί, όταν αποκοπεί η στρατιωτική βιομηχανία από την πρόσβαση σε υψηλή τεχνολογία απαραίτητη για την κατασκευή πυραύλων και drones και φυσικά όταν το Ιράν χάσει τη δυνατότητα ταχείας αναπλήρωσης και επαναλειτουργίας όσων καταστρέφει ο εχθρός. Σύμφωνα με όλες τις ενδείξεις και τα υπάρχοντα στοιχεία είναι κάτι που θα αργήσει αρκετά. Είναι δύσκολο να επιβάλλεις περιορισμούς σε χώρες που ούτως ή άλλως οι Αμερικανοί δεν έχουν τις καλύτερες των σχέσεων.
Από την άλλη ο Πρόεδρος Τραμπ παρά την άνεση και την υπομονή που φαίνεται να επιδεικνύει πιέζεται ιδιαίτερα. Οι Αμερικανοί πολίτες δεν υποστηρίζουν αυτό τον πόλεμο και η δημοτικότητά του, έχει φτάσει στο ναδίρ. Το Νοέμβριο έρχονται οι ενδιάμεσες εκλογές ενώ ακόμη και στενοί σύμμαχοί όπως το Ισραήλ και η Νότια Κορέα φαίνονται να παραμερίζονται υπό το βάρος των δημοσκοπήσεων. Φυσικά υπάρχει πάντα ο παράγοντας κόστος της όλης επιχείρησης, κούρασης των εμπλεκόμενων δυνάμεων, μείωσης των απαραίτητων οπλικών συστημάτων που δε θα πρέπει να υποτιμώνται.
Το στοίχημα είναι ποιος τελικά θα υποχωρήσει πρώτος και τι επιπτώσεις θα έχει αυτό. Σε περίπτωση υποχώρησης Τραμπ και ΗΠΑ, οι επιλογές είναι δύσκολες. Πολύ δύσκολα οι ΗΠΑ θα αποδεχθούν την ήττα τους. Σε μια τέτοια περίπτωση ο εξαναγκασμός σε κλιμάκωση ή και χερσαία επιχείρηση είναι μια σοβαρή πιαθνότητα. Σε κάθε περίπτωση στο επόμενο διάστημα, αργά ή γρήγορα, θα δούμε και πάλι αεροπορικές επιδρομές σε κρίσιμους τομείς που θα επιτείνουν την οικονομική κατάρρευση της στρατιωτικής βιομηχανίας του Ιράν.
Φυσικά η μακρά περίοδος αστάθειας θα συνεχίσει να παράγει σκληρά αποτελέσματα για την παγκόσμια οικονομία. Υψηλές τιμές στην ενέργεια, επιβαρύνσεις από τα αυξημένα ναύλα και το κόστος ασφάλισης των φορτίων, επισιτιστική ανασφάλεια και τέλος πληθωρισμό και επιβράδυνση της ανάπτυξης.
Λύσεις υπάρχουν πάντα αρκεί να επιστρέψουμε επιτέλους στη λογική και τους κανόνες του Διεθνούς Δικαίου.
της Παναγιώτας Παπαρούνα, Διεθνολόγου*
