Οι διθύραμβοι για την υπογραφή στο Τελ Αβίβ των συμβάσεων για την “Ασπίδα του Αχιλλέα” έρχονται ουσιαστικά να αποπροσανατολίσουν την κοινή γνώμη από τις ευθύνες των κυβερνήσεων τα τελευταία πενήντα χρόνια για την πλήρη ανυπαρξία της αμυντικής βιομηχανίας της χώρας μας, καίτοι σύμφωνα με το εθνικό αφήγημα είμαστε χώρα αμυνόμενη έναντι της τουρκικής απειλής. Η Ελλάδα “παράγει” σύμφωνα με τα στοιχεία του ΕΛΣΤΑΤ του 2025 περίπου 250 δις ευρώ το χρόνο σε τρέχουσες τιμές. Σε αυτό το ΑΕΠ η αμυντική βιομηχανία συμβάλλει με περίπου 0,5% το χρόνο, ποσοστό περίπου ανιχνεύσιμο. Διότι προέχει η ψηφοθηρία έναντι κρίσιμων προτεραιοτήτων. Αντίθετα η Τουρκία με το εμπάργκο όπλων που της επέβαλαν οι ΗΠΑ λόγω του Αττίλα αντιλήφθηκε την αναγκαιότητα να απεξαρτηθεί οπλικά από ξένες δυνάμεις. Σήμερα με συμφωνίες για συμπαραγωγές συστημάτων αλλά και τη συνεργασία για την ανάπτυξή τους με χώρες της EE, τον Καναδά και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα (ΗΑΕ) διευρύνει το ισχυρό αποτύπωμα της αμυντικής βιομηχανίας της μέχρι και στη Λατινική Αμερική. Οι τουρκικές αμυντικές εξαγωγές από εκεί που το 2020 δεν ξεπερνούσαν τα 2,3 δισ. σήμερα προσεγγίζουν τα 10 δισ. και συνολικά στον τουρκικό αμυντικό κλάδο δραστηριοποιούνται περισσότερες από 3.500 εταιρείες απασχολώντας περί τα 100.000 άτομα. Ποιός θα απολογηθεί για αυτό το τεράστιο χάσμα ανάμεσα στις δύο χώρες;
Η συμμαχία μας όμως με το Ισραήλ και κυρίως η προμήθεια εξοπλισμών θέτει σοβαρά θέματα ασφάλειας στη χώρα μας και δημιουργεί τις προϋποθέσεις εμπλοκής μας, να συρθούμε δηλαδή από το Ισραήλ στην αντιπαράθεση του με τη γειτονική χώρα. Δεν υπήρχαν άλλοι προμηθευτές για την Ασπίδα του Αχιλλέα και όχι μόνον;
“Η συμφωνία είναι μέρος της συμμαχίας που έχουμε κάνει με την Ελλάδα και την Κύπρο τα τελευταία δέκα χρόνια” δήλωσε ο Μπέτζαμιν Νετανιάχου, για να προσθέσει ο υπουργός Άμυνας Ισραέλ Κατζ: “…το Ισραήλ και η Ελλάδα θα συνεχίσουν να εμβαθύνουν την αμυντική και στρατιωτική συνεργασία τους και θα δρουν με αποφασιστικότητα ώστε να διατηρήσουν τη σταθερότητα και να διαφυλάξουν την ασφάλεια και τα κοινά συμφέροντά τους” Ποιά κοινά στρατηγικά συμφέροντα έχουμε μαζί το Ισραήλ; Στη Συρία, στον Αραβικό Κόσμο, στη Μ. Ανατολή; Το Ισραήλ από συστάσεώς του έχει βομβαρδίσει όλες τις χώρες της Μ. Ανατολής. Ή μήπως ένας γενικευμένος πόλεμος θα μπορεί να επιμεριστεί μόνον στα εθνικά μας συμφέροντα. Όταν όμως συμπράττεις με ένα κράτος που έχει υιοθετήσει μόνιμα ως πολιτική του την καταπάτηση του Διεθνούς Δικαίου ενώ εσύ ορκίζεσαι στην τήρησή του, τότε είναι βέβαιο ότι θα συμπαρασυρθείς. Διαφορετικά δεν έχει νόημα η συμμαχία.
Είναι εντελώς διαφορετικό η “Ασπίδα του Αχιλλέα” και τα άλλα οπλικά συστήματα να είχαν άλλο προμηθευτή και όχι το Ισραήλ. Διότι λόγω της διαμάχης του με την Τουρκία και την όξυνση των σχέσεών τους, η τοποθέτησή τους στα νησιά του Αιγαίου αποτελούν αναμφισβήτητα περικύκλωση της Τουρκίας. Αυτό ενόχλησε περισσότερο την Τουρκία και όχι η Ασπίδα του Αχιλλέα. Έγραφε συγκεκριμένα η Hurriyet: «Η Ελλάδα προσέγγισε το Ισραήλ. Αντί να συνεργαστεί με ευρωπαϊκές εταιρείες για το έργο η Ελλάδα επέλεξε το Ισραήλ, με το οποίο προσπαθεί αν σχηματίσει έναν άξονα στην Ανατολική Μεσόγειο μαζί με την ελληνοκυπριακή διοίκηση (Κυπριακή Δημοκρατία)»
Ποιός μπορεί να εγγυηθεί ότι στην περίπτωση σύγκρουσης Τουρκίας – Ισραήλ δεν θα ενεργοποιηθούν οπλικά συστήματα ερήμην μας οδηγώντας την πατρίδα μας σε τετελεσμένα; Διότι «η “Ασπίδα του Αχιλλέα” θα λειτουργεί με λογισμικό που βασίζεται στην τεχνητή νοημοσύνη. Το λογισμικό …θα αξιολογεί τα δεδομένα για κάθε δυνητική απειλή χωρίς την παρέμβαση ανθρώπινου παράγοντα και θα υποδεικνύει τον βέλτιστο τρόπο αντιμετώπισής της» (Καθημερινή 28/8/2026). Γράφηκε ότι το Ισραήλ συμφώνησε να δώσει στην Ελλάδα τον πηγαίο κώδικα για τα οπλικά της συστήματα, δηλαδή ότι οι ένοπλες δυνάμεις μας έχουν λάβει την εξουσιοδότηση να τροποποιούν και να ενημερώνουν απευθείας το λογισμικό. Όμως μετά τα όσα συνέβησαν με τις υποκλοπές, με το παράνομο λογισμικό Predator, μπορούμε να εμπιστευόμαστε το Ισραήλ; Διότι όπως γράφει ο Πέτρος Παπακωνσταντίνου στο βιβλίο του “Πολεμικός καπιταλισμός” «τα κακόβουλα λογισμικά είχαν εκ κατασκευής “Κερκόπορτες” (backdoors)» Είδαμε τί έπαθε το Ισπανικό Σοσιαλιστικό Κόμμα που πλήττεται από σκάνδαλα – αποκαλύψεις του (λογισμικού) Pegasus. Μου φαίνεται αδιανόητο η ελληνική κυβέρνηση να παρακολουθούσε μέσω της ΕΥΠ τα κορυφαία στελέχη της, να παρακολουθούσε και τη στρατιωτική ηγεσία που η ίδια επέλεξε. Οι παρακολουθήσεις έγιναν με εντολή του πρωθυπουργού ή καθ’ υπέρβαση των ορίων των ισραηλινών εταιριών; Να θυμίσουμε ότι ο εισαγγελέας του Β’ Μονομελούς Πλημμελειοδικείου της Αθήνας στη δίκη κατά των Ταλ Ντίλιαν, Φέλιξ Μπίτζιου, Ιωάννη Λαβράνου και Σάρας Χάμου, επισήμανε στην αγόρευσή του: “Η στράτευση αγνώστων ανθρώπων, η εμπλοκή μυστικών υπηρεσιών με σαφή γνώση του παράνομου υλικού και η δυνατότητα αποθήκευσης δεδομένων ακόμα και τώρα δεν ξέρουμε πού και πότε θα χρησιμοποιηθούν……” (Καθημερινή 27/2/2026). Τελευταία εξέλιξη; Προ ημερών ενεργό στέλεχος της ΕΥΠ κατέθεσε μηνυτήρια αναφορά που στρέφεται εναντίον των προαναφερθέντων καταγγέλλοντας την παράνομη παρακολούθηση των επικοινωνιών του και ζητώντας να διερευνηθεί εάν στην περίπτωσή του στοιχειοθετείται το αδίκημα της κατασκοπείας διότι λόγω των καθηκόντων του ήταν δυνατό να περιέρχονται σε τρίτους πληροφορίες που αφορούν την εθνική ασφάλεια.
Τα ελληνοτουρκικά αποτελούν μεταπολιτευτικά μέσον επιβίωσης του πολιτικού συστήματος στις κρίσεις του. Όμως υπάρχουν και κόκκινες γραμμές.
μέλους του Κοινοβουλίου στο Νεπάλ και προέδρου
της Κοινοβουλευτικής Επιτροπής Διεθνών Σχέσεων και Τουρισμού.
2 Σεπτεμβρίου 2026,
Ακόμη θάβουμε ή αποτεφρώνουμε τους νεκρούς μας. Ακόμη αναζητούμε τους αγνοούμενους μας. Ακόμη μένουμε με ανοιχτό το στόμα μπροστά στο κενό εκεί όπου κάποτε στέκονταν τα σπίτια μας.
Και γνωρίζουμε κάτι: Η μανιασμένη πλημμύρα που κατέβηκε ορμητικά από μια βουνοκορφή στο βόρειο Νεπάλ, σαν σκηνή από αποκαλυπτική ταινία, και σάρωσε τις κοιλάδες των περιοχών Rasuwa και Nuwakot της χώρας μας, δεν ήταν ένα παράξενο ατύχημα.
Ήταν μια προειδοποίηση από τα Ιμαλάια. Τα μεγαλοπρεπή βουνά μας και οι παγετώνες τους θερμαίνονται λόγω της κλιματικής αλλαγής που προκαλείται από τις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου των βιομηχανοποιημένων εθνών που καίνε ορυκτά καύσιμα από τη Βιομηχανική Επανάσταση. Εμείς, στο Νεπάλ, παράγουμε μόλις το 0,1% των παγκόσμιων εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου. Και ήρθε η ώρα οι βιομηχανοποιημένες χώρες να αναλάβουν την ευθύνη για αυτό.
Τη Δευτέρα, η Εθνική Αρχή Διαχείρισης Κινδύνων Καταστροφών του Νεπάλ εκτίμησε ότι τουλάχιστον 1.050 άνθρωποι έχουν χάσει τη ζωή τους από τις πλημμύρες, 292 τραυματίστηκαν και 3.916 αγνοούνται. Περισσότεροι από 90.000 άνθρωποι έχουν πληγεί. Περίπου 600 από τους αγνοούμενους είναι υπήκοοι ξένων χωρών από 39 χώρες.
Οι πρώτες αναφορές, που έδειχναν προς έναν σεισμό που πυροδότησε τη μανία των παγετώνων, ανατράπηκαν γρήγορα. Αυτό που κατέγραψαν οι σεισμογράφοι ήταν ένας θερμαινόμενος παγετώνας που αποκόπηκε από την κορυφή του βουνού Langtang Lirung και συγκρούστηκε με τον πυθμένα της κοιλάδας με αρκετή δύναμη ώστε να καταγραφεί δόνηση μεγέθους 5,2 βαθμών, στέλνοντας ένα τείχος από βράχους, πάγο, λάσπη και νερό να βροντάει κατά μήκος της κοιλάδας του ποταμού Bhotekoshi-Trishuli με τόση αγριότητα που δεν άφησε σχεδόν καμία προειδοποίηση στις κοινότητες κατά μήκος των όχθων του ποταμού.
Οι Κινεζικοί σταθμοί παρακολούθησης κατέγραψαν μόλις έξι με επτά λεπτά μεταξύ της κατάρρευσης και της στιγμής που το κύμα έπληξε το λιμάνι Gyirong στα σύνορα Κίνας-Νεπάλ. Στην περιοχή Rasuwa, οι αξιωματούχοι κατέγραψαν τον ποταμό Trishuli να ανεβαίνει έως και εννέα μέτρα σε 30 λεπτά.
Το Νεπάλ είναι εξοικειωμένο με ένα μοτίβο ακραίων κλιματικών φαινομένων που προκαλούνται από την κλιματική αλλαγή. Τον Ιούλιο του 2025, μια μικρότερη πλημμύρα παρέσυρε τη Γέφυρα της Φιλίας, η οποία συνέδεε το Rasuwagadhi στο Νεπάλ με το Gyirong στην κινεζική πλευρά των συνόρων. Τον Αύγουστο του 2024, μια παγετωνική λίμνη έσπασε κοντά στο Έβερεστ, σαρώνοντας το χωριό Thame και καταστρέφοντας σπίτια, ένα σχολείο και ένα κέντρο υγείας μέσα σε μια νύχτα. Αυτές οι φυσικές καταστροφές γίνονται πιο συχνές και πιο σφοδρές.
Οι Νεπαλέζοι είναι ανθεκτικοί. Κάθε φορά που χτυπά μια καταστροφή, πενθούμε τους νεκρούς μας, ανοικοδομούμε και συνεχίζουμε. Το αποκαλούμε κάρμα, ή μοίρα, ή τα βουνά να κάνουν αυτό που κάνουν τα βουνά. Αλλά αυτό δεν είναι κάρμα. Το κλίμα αλλάζει και η ανθρώπινη δραστηριότητα το αλλάζει. Η ανθεκτικότητά μας γίνεται μια σιωπηλή εγκατάλειψη, ένας τρόπος για τον υπόλοιπο κόσμο να θαυμάζει πόσο καλά απορροφούμε τις απώλειες που βοήθησε να δημιουργηθούν.
Μια προειδοποίηση από τα Ιμαλάια
Τον Οκτώβριο του 2023, ο Γενικός Γραμματέας του ΟΗΕ Αντόνιο Γκουτέρες στάθηκε κοντά στο Έβερεστ και ικέτεψε: «Είμαι εδώ σήμερα για να φωνάξω από την κορυφή του κόσμου: σταματήστε την τρέλα… Οι παγετώνες υποχωρούν, αλλά εμείς δεν μπορούμε. Πρέπει να τερματίσουμε την εποχή των ορυκτών καυσίμων».
Τα Ιμαλάια Ινδουισμού-Καρακορούμ θερμαίνονται ταχύτερα από τον παγκόσμιο μέσο όρο. Ανεβείτε στα βουνά και μπορείτε να το δείτε: γκρίζος γυμνός βράχος εκεί που υπήρχε χιόνι και πάγος μόλις μια δεκαετία πριν. Η περιοχή συχνά αποκαλείται «Τρίτος Πόλος» επειδή περιέχει τον μεγαλύτερο όγκο πάγου εκτός των δύο πόλων. Είναι επίσης ένας από τους σημαντικότερους πύργους νερού του πλανήτη, τροφοδοτώντας δέκα μεγάλα ποτάμια συστήματα και συντηρώντας σχεδόν δύο δισεκατομμύρια ανθρώπους.
Τον Μάρτιο, το Διεθνές Κέντρο για την Ολοκληρωμένη Ανάπτυξη των Βουνών (ICIMOD), μια διακυβερνητική ομάδα που εργάζεται στην περιοχή των Ιμαλαΐων, επιβεβαίωσε αυτό που οι άνθρωποι των βουνών ήδη αισθάνονται: οι παγετώνες σε ολόκληρη την οροσειρά Ινδουισμού-Καρακορούμ χάνουν πλέον πάγο με ρυθμό περίπου διπλάσιο από εκείνον πριν από το 2000 και έχουν εξαφανιστεί 65% ταχύτερα μεταξύ 2011 και 2020 σε σχέση με την προηγούμενη δεκαετία. Μόνο το Νεπάλ διαθέτει περισσότερες από 2.000 παγετωνικές λίμνες.
Μια αξιολόγηση από την κυβέρνηση του Νεπάλ και το ICIMOD εντόπισε 21 παγετωνικές λίμνες σε όλες τις λεκάνες απορροής Koshi, Gandaki και Karnaki της χώρας ως δυνητικά επικίνδυνες και ικανές να προκαλέσουν μια καταστροφική έκρηξη. Το 2016, η κυβέρνηση του Νεπάλ και το UNDP συνεργάστηκαν για να μειώσουν τα επίπεδα νερού στην Imja Tsho, μια από τις μεγαλύτερες και πιο στενά παρακολουθούμενες παγετωνικές λίμνες στην περιοχή του Έβερεστ. Η πρωτοβουλία κατάφερε να αποστραγγίσει την Imja Tsho σε ασφαλέστερο επίπεδο και να εγκαταστήσει συστήματα έγκαιρης προειδοποίησης και ανταπόκρισης βασισμένα στην κοινότητα.
Αλλά νέες λίμνες συνεχίζουν να σχηματίζονται και οι παλιές συνεχίζουν να μεγαλώνουν, ταχύτερα από ό,τι μπορεί να τις παρακολουθήσει μια μόνη χώρα. Η Imja χρειάστηκε χρόνια διεθνών προσπαθειών και εκατομμύρια δολάρια για να καταστεί ασφαλής. Το Νεπάλ έχει δεκάδες παγετωνικές λίμνες σαν αυτή. Δεν διαθέτουμε ούτε ένα κλάσμα των χρημάτων που απαιτούνται.
Η αριθμητική της κλιματικής αδικίας
Και να η αριθμητική της αδικίας: Το Νεπάλ είναι ένας από τους μικρότερους συνεισφέροντες στις παγκόσμιες εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου, ωστόσο οι άνθρωποί του, από τα απομακρυσμένα χωριά μέχρι την κοιλάδα του Κατμαντού, συνεχίζουν να πληρώνουν το τίμημα για αυτό. Το Νεπάλ έχει αυξήσει τη δασική του κάλυψη σε σχεδόν 46% της γης του και αντλεί περίπου το 90% της ηλεκτρικής του ενέργειας από καθαρή υδροηλεκτρική ενέργεια. Οι κλιματικές καταστροφές που αντιμετωπίζουμε είναι η ουσία της κλιματικής αδικίας: εκείνοι που φέρουν τη μικρότερη ευθύνη για την κρίση είναι οι πρώτοι και οι χειρότερα πληγέντες, και πάρα πολύ συχνά οι λιγότερο εξοπλισμένοι για να ανακάμψουν.
Ακριβώς τη στιγμή που το Νεπάλ άλλαζε πορεία, υπό μια μεταρρυθμιστική κυβέρνηση που υποσχόταν χρηστή διακυβέρνηση και προσέλκυε ξένες επενδύσεις, αυτή η καταστροφή θα μπορούσε να θέσει αυτό το τμήμα της χώρας πίσω κατά περίπου μια δεκαετία. Ο υπουργός Οικονομικών μας, Swarnim Wagle, εκτιμά ότι η ανοικοδόμηση θα κοστίσει μεταξύ τεσσάρων και πέντε δισεκατομμυρίων δολαρίων, σχεδόν το ένα δέκατο ολόκληρης της οικονομίας μας, έναντι ενός εθνικού προϋπολογισμού περίπου 14 δισεκατομμυρίων δολαρίων για το έτος.
Κάθε μεγάλη καταστροφή αναγκάζει τη χώρα να εκτρέψει σπάνιους πόρους από την εκπαίδευση, την υγειονομική περίθαλψη, τις υποδομές και την ανάπτυξη πίσω στην ανοικοδόμηση όσων χάθηκαν. Μια χώρα που ξοδεύει το μέλλον της πληρώνοντας για τις εκπομπές κάποιου άλλου δεν μπορεί να αναπτυχθεί. Μπορεί μόνο να πασχίζει να κρατηθεί στην επιφάνεια. Το Νεπάλ δεν χρειάζεται άλλη μια υπόσχεση που θα απαγγελθεί σε άλλο ένα διεθνές συνέδριο.
Χρειαζόμαστε τη διεθνή κοινότητα να περάσει από τις συμβολικές χειρονομίες στην πραγματική δράση.
Χρειαζόμαστε χρηματοδότηση για το κλίμα που φτάνει πραγματικά στο Νεπάλ.
Χρειαζόμαστε ένα Ταμείο Απωλειών και Ζημιών που να πληρώνει όταν ένα χωριό το χρειάζεται, όχι χρόνια αφότου τα νερά έχουν υποχωρήσει.
Το Νεπάλ χρειάζεται επίσης επενδύσεις σε συστήματα έγκαιρης προειδοποίησης, συνεχή παρακολούθηση των παγετώνων και των παγετωνικών λιμνών και ετοιμότητα για καταστροφές που φτάνει στις πιο απομακρυσμένες ορεινές κοινότητες. Τα έξι λεπτά προειδοποίησης δεν αποτελούν αποτυχία πολιτικής μόνο του Νεπάλ· είναι αυτό που αγοράζει η υποεπένδυση στην παρακολούθηση των βουνών.
Και τέλος, οι άνθρωποι που ζουν σε αυτά τα βουνά και τα δισεκατομμύρια που εξαρτώνται από το νερό που ρέει από αυτά αξίζουν μια φωνή στην κλιματική πολιτική. Το Νεπάλ θα έπρεπε να είναι κεντρικό σε αυτή τη συζήτηση. Δεν συζητάμε τι μπορεί να κάνει η κλιματική αλλαγή. Το ζούμε ήδη.
Η φύση έχει έναν τρόπο να μας υπενθυμίζει πόσο αλληλένδετοι και αλληλεξαρτώμενοι είμαστε. Ένας παγετώνας που αποσταθεροποιείται σε μια χώρα μπορεί, μέσα σε λίγα λεπτά, να καταστρέψει χωριά, υποδομές και μέσα διαβίωσης σε μια άλλη, ενώ τα πτώματα των νεκρών βρίσκονται εκατοντάδες χιλιόμετρα παραπέρα σε μια τρίτη χώρα. Το Νεπάλ, η Κίνα και η Ινδία μοιράζονται όχι μόνο βουνά και ποτάμια, αλλά και μια κοινή έκθεση στους επιταχυνόμενους κινδύνους της κλιματικής αλλαγής. Χρειαζόμαστε περισσότερη περιφερειακή συνεργασία και το Νεπάλ, που βρίσκεται στην κεφαλή αυτών των κοινών λεκανών απορροής, είναι σε καλή θέση να διαδραματίσει κεντρικό ρόλο.
Τα βουνά του Νεπάλ είναι η ταυτότητά μας. Τρέφουν τα ποτάμια μας, τον τουρισμό μας, την αίσθηση του ποιοι είμαστε. Τώρα είναι επίσης το σημείο μηδέν για την κλιματική έκτακτη ανάγκη. Ο κόσμος πρέπει να λάβει σοβαρά υπόψη του αυτή την προειδοποίηση: χρειαζόμαστε κοινή, επείγουσα και δίκαιη δράση πριν περισσότερα βουνά υποχωρήσουν.
Το Σάββατο 5 Σεπτεμβρίου 2026, δύο πατεράδες δεν γύρισαν σπίτι. Ο Επισμηναγός (Ι) Ι.Μ. και ο Σμηναγός (Ι) Δ.Π. άφησαν πίσω γυναίκες που περίμεναν το βήμα τους στην πόρτα, παιδιά που περίμεναν την αγκαλιά τους.
Η Πολεμική Αεροπορία επιβεβαίωσε τον θάνατό τους· η έρευνα για τα αίτια συνεχίζεται….
Πολλοί σαν αυτούς δεν «γυρίζουν» πλήρως ποτέ. Δεν παρευρίσκονται στη γέννα των παιδιών τους. Βλέπουν τα παιδιά τους να αλλάζουν σχολείο κάθε δύο χρόνια, να μαθαίνουν να αποχαιρετούν φίλους πριν καν τους γνωρίσουν καλά. Οι σύζυγοί τους, γυναίκες μορφωμένες και ικανές, ακούνε την ίδια απάντηση από εργοδότες, οπως «Ποιος θα σε προσλάβει για δύο χρόνια;». Έτσι μένουν πίσω, να κρατούν όρθιο το σπίτι, να μεγαλώνουν μόνες τα παιδιά, να περιμένουν βράδυ με βράδυ, μέρα με τη μέρα, εβδομάδα με την εβδομάδα.
Όταν επιτέλους βρίσκουν σπίτι, το βρίσκουν σε μικρά χωριά, με ενοίκια δυσανάλογα, σε συνθήκες που κανείς άλλος δεν θα ανεχόταν. Εργασία βράδυ με βράδυ, απουσίες για πολλές μέρες συνεχόμενα, γιορτές χωρίς πατέρα, γενέθλια χωρίς αγκαλιά. Αυτοί οι άνθρωποι κρατούν το αίσθημα της ευθύνης ψηλά. Προσφέρουν χωρίς δεύτερες σκέψεις, χωρίς να μετρήσουν τι χάνουν, χωρίς να ζητήσουν αναγνώριση.
Το αποκορύφωμα; Να δίνουν τη ζωή τους ή να τραυματίζονται σοβαρά, σε αποστολές που η εκπαίδευση προσομοιάζει πραγματικές πολεμικές καταστάσεις. Τα ατυχήματα, πιθανά. Η προσφορά τους, άδολη και αφοσιωμένη στο καθήκον.
Εμείς τους αντιμετωπίζουμε ως αναλώσιμους. Τους βλέπουμε μόνο όταν κάτι πάει στραβά. Γελάμε με σήριαλ που τους κάνουν γελοίες φιγούρες, στερεότυπα, φάρσες. Πόσες φορές γελάσαμε με τη στολή, αντί να τιμούμε τον άνθρωπο που τη φοράει; Πόσες φορές είπαμε «δουλειά τους είναι» αντί να πούμε «ευχαριστώ»;
Αυτό δεν είναι απλώς αδικία. Είναι προδοσία. Προδοσία της εμπιστοσύνης που δίνουν αυτοί οι άνθρωποι όταν ορκίζονται να υπερασπιστούν την πατρίδα. Προδοσία των οικογενειών που θυσιάζουν τη σταθερότητα, την καριέρα, την καθημερινότητα. Προδοσία της μνήμης των δύο πιλότων που σήμερα δεν θα αγκαλιάσουν τα παιδιά τους.
Ας τιμήσουμε τους νεκρούς μας όχι με δάκρυα μίας μέρας, αλλά με σεβασμό κάθε μέρα. Με μέριμνα πραγματική, όπως σπίτια ανθρώπινα, ενοίκια δίκαια, στήριξη στις συζύγους, ψυχολογική βοήθεια στα παιδιά, αναγνώριση της θυσίας και να αρχίσουμε να τιμούμε τον άνθρωπο.
Η πατρίδα δεν υπερασπίζεται μόνη της. Την υπερασπίζουν πατεράδες που λείπουν από τα γενέθλια, μητέρες που μεγαλώνουν μόνες, παιδιά που μαθαίνουν νωρίς τι σημαίνει απώλεια. Ας μην τους προδώσουμε ξανά.
Σήμερα νιώθω ότι οφείλουμε κάτι περισσότερο από συλλυπητήρια. Οφείλουμε να αλλάξουμε τον τρόπο που βλέπουμε, που μιλάμε, που συμπεριφερόμαστε σε όσους φορούν την τιμημένη στολή των ΕΔ και σε όσους περιμένουν πίσω τους.
Γράφω αυτά τα λόγια με την ελπίδα ότι η μνήμη των δύο πιλότων θα γίνει αφορμή να σταθούμε όρθιοι απέναντι στην αδικία και να πούμε, επιτέλους, ένα ειλικρινές ευχαριστώ.
Αχιλλεύς Ταουξής
Ο Αχιλλέας Ταουξής είναι Υποστράτηγος ε.α. του Ελληνικού Στρατού, με πολυετή εμπειρία στους τομείς της αμυντικής πολιτικής, της στρατηγικής και των διεθνών σχέσεων. Έχει διατελέσει Αναπληρωτής Γενικός Διευθυντής Πολιτικής Εθνικής Άμυνας και Διεθνών Σχέσεων του Υπουργείου Εθνικής Άμυνας, καθώς και Διευθυντής της ελληνικής Προεδρίας της Συντονιστικής Επιτροπής της Διαβαλκανικής Υπουργικής Άμυνας (SEDM-CC/PMSC). Το 2023, ως στέλεχος του ΓΕΕΘΑ, διηύθυνε τη Γραμματεία Συντονισμού Διασκέψεων Διεθνών Οργανισμών και εκπροσώπησε τον Αρχηγό ΓΕΕΘΑ στην έναρξη του NATO Training Technology Conference στην Αθήνα. Έχει επίσης συμμετάσχει ως ομιλητής σε ημερίδες για τη διεθνή ασφάλεια, το ΝΑΤΟ, την Ευρωπαϊκή Ένωση και την ελληνική εξωτερική πολιτική.
Αλεξάντρ Σολζενίτσιν: Γκουλάγκ ο Παράδεισος του Κομμουνισμού
Ο πατήρ Πέτρος Μινώπετρος στην ομιλία που ακολουθεί, αποτίνει φόρος τιμής και μνημόσυνο στον κορυφαίο συγγραφέα του 20ου αιώνα, Αλεξάντερ Σολζενίτσιν (1918-1908). Όλη η πεζογραφία του Ρώσου μυθιστοριογράφου αποκαλύπτει τον τρόμο, τη φρίκη και το ζόφο της πιο ολοκληρωτικής εγκληματικής ιδεολογίας στην ιστορία της ανθρωπότητας με εκατοντάδες εκατομμύρια νεκρούς στον κόσμο. Ο ίδιος ο Σολζενίτσιν υπήρξε κρατούμενος και μάρτυρας των γκουλάγκ.
Η φωνή του είναι η φωνή της ελευθερίας και η συνείδησή του είναι η συνείδηση των κρατουμένων της κόλασης των γκουλάγκ. Κάθε σελίδα από τα βιβλία του, είναι η ζωή του και είναι γραμμένη με αίμα. Εάν ο Σολζενίτσιν δεν είχε γράψει το «Αρχιπέλαγος Γκουλάγκ» και το «Μια Ημέρα του Ιβάν Ντενίσοβιτς» κανένας δεν θα γνώριζε για τη μεγαλύτερη γενοκτονία στην ιστορία της ανθρωπότητας. Την κομμουνιστική γενοκτονία που επί δεκαετίες απέκρυπταν και αποσιωπούσαν το ΚΚΣΕ και τα αδελφά Κομμουνιστικά Κόμματα και την οποία πιθανώς να μην γνωρίζαμε τόσο αποκαλυπτικά. Όμως μετά την έκδοση των βιβλίων του Σολζενίτσιν κανείς δεν μπορεί και δε δικαιούται να ισχυρισθεί ότι δεν γνωρίζει τι είναι και τι σημαίνει ο Κομμουνισμός.
πατήρ Πέτρος Μηνόπετρος
Η συνάντησή μου με τον Αλεξάντερ Σολζενίτσιν ξεκινάει από τα παιδικά μου χρόνια. Μεγάλωσα σε ένα σπίτι που ο πατέρας μου ήταν κομμουνιστής. Στην διάρκεια της κατοχής, ήταν στην Ε.Π.Ο.Ν. και στον Ε.Λ.Α.Σ. Θα έλεγα ότι πρώτα έμαθα να διαβάζω από την Αυγή, την προδικτατορική και μετά έμαθα να διαβάζω στο δημοτικό σχολείο. Γεννήθηκα το 1955 και θυμάμαι το σοκ που δημιουργήθηκε στο σπίτι μας όταν κυκλοφόρησε το «Μια ημέρα του Ιβάν Ντενίσοβιτς». Αν και η Ελλάδα ήτανε στην περιφέρεια και στην επαρχία του παγκόσμιου κομμουνιστικού κινήματος, το σοκ ήτανε τρομακτικό. Για πρώτη φορά, κομμουνιστές οι οποίοι είχανε δώσει την ζωή τους και είχανε διωχθεί στο όνομα της κομμουνιστικής ιδεολογίας, του Κόμματος και των ηγετών του, αποκάλυψαν ότι η ουσία της κομμουνιστικής ιδεολογίας ήτανε το Γκουλάγκ. Ήδη, αυτό είχε δημιουργήσει και μια ρήξη στην σχέση μου τότε με την κομμουνιστική αριστερά στην εφηβεία μου.
Αλεξάντερ Σολζενίτσιν
Αν και ακολούθησα τους δρόμους της λεγόμενης Δημοκρατικής Αριστεράς, ποτέ δεν διαχώρισε την θέση της στο θέμα του Κομμουνιστικού Ολοκληρωτισμού. Σε αντίθεση βέβαια με τα σοσιαλιστικά κόμματα της Ευρώπης, που και αυτά όμως άργησαν πάρα πολύ να καταδικάσουν τα εγκλήματα του Κομμουνισμού (αν δεν ήταν συνένοχα με την σιωπή τους). Αυτό συντελέστηκε σε μεγάλο βαθμό κάτω από το εφέ Σολζενίτσιν, δηλαδή το αποτέλεσμα Σολζενίτσιν με την «αποκάλυψή του» όπως είπε ο φιλόσοφος Μπερνάρ- Ανρί-Λεβί.
Η δεύτερη συνάντηση μου με τον Σολζενίτσιν έγινε όταν είχα να επιλέξω ανάμεσα σε δύο υποτροφίες σκηνοθεσίας. Η μία με πήγαινε 1978 στην Ιταλία, αλλά το 1977 συνέβη κάτι… πώς να το πούμε; μοιραίο, όταν μου εδόθη η υποτροφία για την κομμουνιστική Ρουμανία. Όλη αυτή η βίωση των παιδικών μου χρόνων και η σχέση με τον πατέρα μου, με οδήγησε να πάω να συναντήσω το «Διάβολο». Έτσι, το 1977 βρέθηκα στην Ρουμανία. Εκεί, ανακάλυψα μία κοινωνία κατεστραμμένη, ηττημένη. Σε έναν πληθυσμό 25 εκατομμυρίων δεν υπήρχε οικογένεια, που να μην είχε περάσει κάποιο μέλος της η συγγενής της από τα Γκουλάγκ.
Ο Αλεξάντερ Σολζενίτσιν σε νεαρή ηλικία
Θυμάμαι στο πρώτο έτος, όταν σπούδαζα σκηνοθεσία Κινηματογράφου, ο μηχανικός προβολής μας περιέγραφε σκηνές από την εισβολή του Κόκκινου στρατού στη Ρουμανία το 1945.
Οι στρατιώτες έμπαιναν στα σπίτια, τα έσπαγαν, βίαζαν τις γυναίκες και έπαιρναν ό,τι έβρισκαν. Τασάκια, πορσελάνες, έπιπλα, οικιακά σκεύη, ξήλωναν τα πάντα καθώς η Ρουμανία τότε ήταν η λεγόμενη Γαλλία της Ανατολής.
Κάτι αντίστοιχο συνέβη σε όλες τις χώρες της Ανατολικής Ευρώπης όπου κι αν πέρασε ο Κόκκινος Απελευθερωτικός Στρατός και επέβαλε την Κομμουνιστική Δικτατορία. Σε αυτή την συνάντηση που είχα με αυτούς τους κατεστραμμένους ανθρώπους, εκεί μου αποκαλύφθηκε το «Σχέδιο». Το σχέδιο του Κομμουνισμού, όπως ο Σολζενίτσιν αποδεικνύει, είναι το Γκουλάγκ. Αυτή είναι η ουσία του Κομμουνισμού.
Μάλιστα υπάρχουν δύο Γκουλάγκ. Υπάρχει αυτό καθεαυτό, το εσωτερικό Γκουλάγκ, το οποίο περιγράφει ο Σολζενίτσιν στο «Αρχιπέλαγος» και στο «Μια ημέρα του Ιβάν Ντενίσοβιτς». Υπάρχει και το εξωτερικό Γκουλάγκ, που είναι η Πτέρυγα των Καρκινοπαθών. Στην Πτέρυγα των Καρκινοπαθών υπάρχουν τέσσερα ανθρώπινα αρχέτυπα. Το ανθρώπινο πρότυπο του μυστικού πράκτορα της Νικαβεντέ, του ακτιβιστή, του διαφωνούντα και του μαζανθρώπου.
Στην Πτέρυγα των Καρκινοπαθών υπάρχουν δύο κόσμοι οι οποίοι συγκρούονται μέσα από τους δύο βασικούς πρωταγωνιστικούς χαρακτήρες: ένας είναι ο Ρουσάνωφ, ο οποίος είναι πράκτορας και ακτιβιστής του κόμματος και ο άλλος είναι ο Κωστογλότοφ που στην ουσία είναι το προσωπείο, πίσω από το οποίο αποκαλύπτεται ο Σολζενίτσιν. Η πτέρυγα των Καρκινοπαθών έχει αναφορά στον καρκίνο. Διότι κατά τον Σολζενίτσιν, ο κομμουνισμός είναι ο καρκίνος που απλώνεται με τον ίδιο τρόπο που δουλεύει η ασθένεια μέσα στον οργανισμό.
Παρόμοια με το σύστημα των στρατοπέδων συγκέντρωσης και το δίκτυο των στρατοπέδων Γκουλάγκ, έτσι είναι και το δίκτυο των κομμουνιστικών κομμάτων, το οποίο συγκροτήθηκε σε πρώτη φάση μέσα από την Κομμουνιστική Διεθνή, την λεγόμενη Κομιντέρν. Πιο ψηλά βρισκόταν το Διεθνές γραφείο του Κομμουνιστικού Κινήματος μέσα από το οποίο το ΚΚΣΕ έλεγχε τα Κομμουνιστικά Κόμματα όλου του Κόσμου.
Το Σχέδιο της Μπολσεβίκικης Κομμουνιστικής Δυστοπίας, όπως το αποκαλύπτει ο Σολζενίτσιν, είναι «ο Νέος Άνθρωπος και η κατασκευή μιας Νέας Κοινωνίας». Όμως για να γίνει αυτό, πρέπει να εξαφανιστεί οτιδήποτε προϋπάρχει. Το μοντέλο εφαρμόστηκε στη Ρουμανία και το επέβαλλαν οι κομισάριοι της Νικαβεντέ, γύρω στους εφτακόσιους κομμουνιστές όλοι και όλοι. Το ίδιο συνέβη και στις άλλες χώρες της Κεντρικής και της Ανατολικής Ευρώπης.
Το Σχέδιο λοιπόν είχε ένα στόχο: να εξοντωθεί οτιδήποτε προϋπάρχει. Όλος ο προηγούμενος πολιτισμός. Ο Σολζενίτσιν, όπως και ο Μπερντιάεφ και ο Σεστόφ, ονομάζουν τον Κομμουνισμό, «Νεοβάρβαρο Αθεϊσμό», που σκοπό έχει την εξαφάνιση του Ατόμου, του Προσώπου και της Κοινωνίας και την κατασκευή μέσα από το Γκουλάγκ, του Νέου Ανθρώπου. Τι γίνεται μέσα από το Γκουλάγκ; Δεν είναι μόνο Στρατόπεδο καταναγκαστικής εργασίας. Αποβλέπει στην αναμόρφωση και την επανεκπαίδευση του Ανθρώπου. Στην Ρουμανία υπήρχε το λεγόμενο «πείραμα του Πιτέστι». Το Πιτέστι είναι μία πόλη εκτός του Βουκουρεστίου.
Το Μπολσεβικικό μοντέλο του Μακαρένκο το οποίο εφαρμόστηκε στη Ρουμανία είναι το Πείραμα του Πιτέστι. Συνέλαβαν όλη την ελίτ της Ρουμανίας, διανοούμενους, μαθηματικούς, φυσικούς, ηθοποιούς, σκηνοθέτες, καλλιτέχνες, συγγραφείς, ιερείς. Δεν τους συνέλαβαν απλώς αλλά τους έβαζαν να βασανίζει ο ένας τον άλλο: ο πατέρας τον γιο, ο φίλος το φίλο, η μάνα το παιδί, το παιδί τη μάνα, με σκοπό να ξεριζώσουν ό,τι υπήρχε παλαιό μέσα τους και κυρίως την ανθρώπινη αξιοπρέπειά τους. Μετά τα καθημερινά 24ωρα βασανιστήρια, ακολουθούσαν οι βασανισθέντες ένα μάθημα κατήχησης στην Μαρξιστική Λενινιστική Ιδεολογία. Ο Σολζενίτσιν χαρακτήρισε το Πείραμα του Πιτέστι ως την πιο φρικιαστική και αποτρόπαια πράξη βαρβαρότητας του σύγχρονου κόσμου. Η δύναμή του είναι ότι μέσα από τα κείμενα του αποδεικνύει – και αυτό βέβαια σχετίζεται και με την παιδεία του -, ως μαθηματική εξίσωση το ιδεολογικό φορτίο του Κομμουνισμού και του Ναζισμού».
Η ζωή του Σολζενίτσιν ήταν ένα μυθιστόρημα. Καταρχήν στα παιδικά του χρόνια, από την μία, υποβαλλόμενος ο ίδιος στην πλύση του εγκεφάλου την οποία υπέστη στο σχολείο, πιστεύει στην Αναγκαιότητα και στην Νομοτέλεια του Κομμουνισμού. Από την άλλη υπάρχει στο σπίτι του η Πίστη. Εκείνη την περίοδο όσοι πίστευαν στον Χριστιανισμό, αντιμετωπίζονταν από το καθεστώς ως ψυχικά ασθενείς. Στην τελευταία συνέντευξή του, στο περιοδικό Spiegel, λέει: «η δύναμη του Ανθρώπου και το θεμέλιο του Ανθρώπου, είναι η Πίστη». Ο ίδιος είχε τη μητέρα του από τη μία, το σχολείο και την κοινωνική εκπαίδευση από την άλλη, που ήτανε η Πτέρυγα των Καρκινοπαθών κατά κάποιον τρόπο.
Αλλά η μεταστροφή του στο Χριστιανισμό γίνεται όταν συμμετέχει στον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, ως αξιωματικός στο Κόκκινο Στρατό. Αν και τιμήθηκε δύο φορές ως ήρωας στον Δεύτερο Παγκόσμιο πόλεμο, ακόμη και σήμερα κάποιοι τον συκοφαντούν ως Ναζί και προδότη. Το εντυπωσιακό είναι ότι ενώ έχει πεθάνει, ακόμη και σήμερα στην Ελλάδα εάν πάτε σε ένα βιβλιοπωλείο, θα σας κοιτάξουν περίεργα αν ζητήσετε τα βιβλία του. Εγώ αυτό το έζησα το 1974 – 75, γιατί όποιος ζητούσε ένα βιβλίο του, τον κοιτούσαν καχύποπτα.
Το 1945 όταν βρίσκεται στην ανατολική Πρωσία, στέλνει ένα γράμμα στον φίλο του Nicolai Vitkevic το οποίο καταφέρνει και το αποκρυπτογραφεί η Νικαβεντέ (μιλούσε με κωδικούς). Εκεί απομυθοποιεί τον Στάλιν και τον κατηγορεί για τον αποκεφαλισμό της ηγεσίας του Κόκκινου Στρατού το 1936, με αποτέλεσμα ο Γερμανικός στρατός, όταν εισέβαλε στη Ρωσία να φτάσει στα πρόθυρα της Μόσχας. Εξοντώνει δηλαδή τους Μπολσεβίκους, οι οποίοι ήταν μαθητές του Τρότσκι και είχαν την ηγεσία του Κόκκινου Στρατού, εκπαιδευόμενοι στην περίοδο του Εμφυλίου κάνοντας τρομερά εγκλήματα. Αδίστακτοι και χωρίς ενδοιασμούς, είχανε φτάσει στα ανώτατα κλιμάκια του Κόκκινου Στρατού.
Στο πλαίσιο των Δικών της Μόσχας, με τις εσωτερικές εκκαθαρίσεις, ο Στάλιν εκκαθάρισε τους αντιπάλους του ως εν δυνάμει εχθρούς στο Κόμμα και τον Στρατό. Έτσι έγινε σε όλη την ιστορία των Κομμουνιστικών Κομμάτων, τα ίδια συνέβησαν και στην Ελληνική Αριστερά.
Σε αυτό το γράμμα ο Σολζενίτσιν αναφέρει τρία θέματα.
Πρώτον, καταγγέλλει τον Στάλιν για τη συμφωνία με τον Χίτλερ.
Δεύτερον, βλέποντας όλη τη φρίκη και πώς οι αξιωματικοί και οι στρατηγοί του Κόκκινου Στρατού, χρησιμοποιούσαν τους Ρώσους στρατιώτες- μιλάμε για 20 εκατομμύρια απώλειες του Ρωσικού Στρατού και λαού – αναφέρει ότι: «τα εκατομμύρια ανθρώπινα θύματα χάθηκαν εξαιτίας της αδιαφορίας της εξουσίας για την ανθρώπινη ζωή».
Τέλος,αμφισβητεί τις περίφημες στρατηγικές ικανότητες, και την στρατιωτική ιδιοφυία του Στάλιν και αποδεικνύει ότι πρόκειται περί ηλιθίου.
Στις 7 Ιουλίου, συνέπεια αυτού του γράμματος, καταδικάστηκε σε 8 χρόνια καταναγκαστικής εργασίας και σε μόνιμη εξορία.
Ο Σολζενίτσιν σπούδασε μαθηματικά και φυσική. Επίσης, έκανε τρία χρόνια σπουδές και πήρε δίπλωμα από το Ινστιτούτο λογοτεχνίας της Μόσχας μέσω αλληλογραφίας. Η μητέρα του ήτανε ασθενής και δεν είχε και την οικονομική δυνατότητα για να ταξιδέψει στην Μόσχα. Το έγκριτο αμερικανικό περιοδικό «Κριτέριον» το Σεπτέμβριο του 2017 ανακήρυξε «Το Αρχιπέλαγος Γκουλάγκ», ως το σημαντικότερο βιβλίο του 20ού αιώνα. Ο Σολζενίτσιν συνεχίζει την μεγάλη κληρονομιά του Πούσκιν , του Γκόγκολ, του Ντοστογιέφσκι και του Τολστόι, κλείνοντας ένα κύκλο. Τιτάνας της Λογοτεχνίας της Ρωσικής και της Παγκόσμιας, έχει αυτόν τον μεσσιανικό και σωτηριολογικό χαρακτήρα, που έχουν οι Ρώσοι συγγραφείς και οι σκηνοθέτες.
Θεωρείται από τους πολιτικούς επιστήμονες και τους θεωρητικούς, ως ο συγγραφέας που μαζί με τον Βολταίρο, επηρέασαν καθοριστικά την Ιστορία της Ανθρωπότητας. Σύμφωνα με ντοκιμαντέρ του BBC κατά την περίοδο των εκτοπίσεων, δίδαξε ως δάσκαλος στην πρωτοβάθμια εκπαίδευση και ως μαθηματικός στη δευτεροβάθμια. Στο σχολείο που δίδαξε, σε μία απομακρυσμένη επαρχία, οι μαθητές έγιναν όλοι επιστήμονες και στελέχωσαν τα μεγαλύτερα ερευνητικά κέντρα της Ρωσίας.
Τα τέσσερα γράμματα (Ε.Σ.Σ.Δ.), Ένωση Σοβιετικών, Σοσιαλιστικών, Δημοκρατιών, απέδειξε ότι και τα τέσσερα είναι ψέματα. Ποτέ δεν υπήρχε Ένωση, όπως λέει ο ίδιος, καθώς δεν υπήρχε Σοβιετική Ένωση με την έννοια των Εργατικών Συμβουλίων, που ονομάζει ο Καστοριάδης: «Άμεση δημοκρατία». Και ποτέ δεν υπήρχε Σοσιαλισμός με την έννοια της πραγματικής κοινωνικής ισότητας.
Το 1967 στην Ένωση Σοβιετικών συγγραφέων, κατήγγειλε ότι «στο DNA του Κομμουνισμού είναι το ψέμα». Όταν ο θεσμός του βραβείου Νόμπελ ντροπιάστηκε από τον άθλιο πλαστογράφο, τον Σόλοχοφ με τον «ήρεμο Ντον».
Αυτός ο ψευδοσυγγραφέας δήλωσε στην Ένωση Σοβιετικών συγγραφέων ότι «πρέπει να απαγορευτεί στο Σολζενίτσιν να γράφει». Ο Σολζενίτσιν, καταγγέλλοντας στην Ένωση το ψεύδος του Κομμουνισμού, είχε την υποστήριξη των αντικαθεστωτικών της Ανατολικής Ευρώπης. Οι διαφωνούντες στην Ρουμανία, η Επιτροπή Πάουλ Γκόμα και στην Τσεχοσλοβακία οι τρεις από την Χάρτα της Πράγας, διάσημοι συγγραφείς, Κόχουτ, Χάβελ και Βακούλικ, εκδήλωσαν την αλληλεγγύη τους. Το ίδιο συνέβη και στην Ουγγαρία και στην Πολωνία.
Θα έλεγα ότι η ζωή του υπήρξε ένα θαύμα. Ήταν ένας άνθρωπος που έζησε όλες τις συμφορές. Τον Κομμουνιστικό Ολοκληρωτισμό, το Γκουλάγκ, την εκτόπιση, την εξορία, τον καρκίνο. Αυτοθεραπεύτηκε, κατέγραψε όλη την ιστορία των Γκουλάγκ και με το έργο του απονομιμοποίησε το εγκληματικό κομμουνιστικό καθεστώς. Ένα αστυνομικό καθεστώς, οργανωμένο με τρόπο που να εξοντώνει τους αντιπάλους του. Ο ίδιος επέζησε, έφτασε 90 χρονών, και πάντα έλεγε ότι: «προσεύχομαι στον Θεό, να τελειώσω την ιστορία της Ρωσίας του 20ού αιώνα». Και σύμφωνα με τη μαρτυρία της γυναίκας του, Ναταλίας Σβέτλοβα, την κάλεσε μία εβδομάδα πριν πεθάνει και αφού έγραψε την τελευταία φράση, της είπε «τώρα θα παραδοθώ στον Θεό».
Ο Θεός να αναπαύει την ψυχή του και εμείς να αξιωθούμε να έχουμε τον σταυρό της μνήμης του.
(Η ομιλία του π. Πέτρου Μινώπετρου δόθηκε στο Πνευματικό Κέντρο του Δήμου Αθηναίων το 2017)
Πέτρος Μινώπετρος
Σκηνοθέτης, Κληρικός
Γεννήθηκε στον Πειραιά το 1956. Σπούδασε σκηνοθεσία στο Πανεπιστήμιο Βουκουρεστίου, στο Τμήμα Σκηνοθεσίας Κινηματογράφου του Ινστιτούτου Θεατρικών και Κινηματογραφικών Τεχνών «Ίων Λούκα Καρατζιάλε». Στη Ρουμανία έμεινε έξι χρόνια (1977-82), όπου σκηνοθέτησε έξι κινηματογραφικές ταινίες. Το 1983 επέστρεψε στην Ελλάδα και ασχολήθηκε με τη συγγραφή σεναρίων και με τη σκηνοθεσία ταινιών τεκμηρίωσης (ντοκιμαντέρ) για την ΕΡΤ. Είναι ο δημιουργός (έρευνα, σενάριο, σκηνοθεσία) της τηλεοπτικής σειράς της ΕΡΤ 2 Κυνηγοί του ουράνιου τόξου (1986), με θέμα την ιστορία της ελληνικής ροκ μουσικής. Συνεργάστηκε με το Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης, για το οποίο σκηνοθέτησε ταινίες-αφιερώματα. Στα τέλη της δεκαετίας του 1980 συνεργάστηκε με τον σκηνοθέτη Μίνωα Βολανάκη. Δίδαξε Κινηματογράφο και Σκηνοθεσία στην ιδιωτική και δημόσια εκπαίδευση για περισσότερα από είκοσι χρόνια. Το 1999-2000 ιδρύει και διευθύνει τη Σινεματέκ (Cinémathèque) – Ταινιοθήκη – Κινηματογραφική Λέσχη. Είναι βασικός συντελεστής της Ταινιοθήκης Κινηματογραφικής Λέσχης που ίδρυσε η Αρχιεπισκοπή Αθηνών τον Δεκέμβριο του 2013. Το 2008 χειροτονήθηκε κληρικός. Με την ΕΛΣ συνεργάστηκε, ως σκηνοθέτης, στην παραγωγή της όπερας Αραμπώ του Σώτου Βασιλειάδη (1989-90).
Μέσα σε μια επταετία, ο Γιώργος Περιστέρης μετασχημάτισε ριζικά τη ΓΕΚ ΤΕΡΝΑ, μετατρέποντάς την από έναν ισχυρό εγχώριο κατασκευαστή στον αδιαφιλονίκητο διαχειριστή των κρίσιμων υποδομών της χώρας. Ο όμιλος έπαψε πλέον να λειτουργεί πρωτίστως ως κατασκευαστής· έχει εξελιχθεί στον ιδιοκτήτη και εκμεταλλευτή των σημαντικότερων μονοπωλιακών ροών της ελληνικής οικονομίας.
Η ΓΕΚ ΤΕΡΝΑ ήταν ήδη, πριν το 2019, ένας υπολογίσιμος όμιλος. Αυτό όμως που συντελέστηκε ανάμεσα στο 2019 και το 2026 ξεπέρασε κάθε ιστορικό προηγούμενο. Η χρηματιστηριακή κεφαλαιοποίηση του ομίλου εκτοξεύτηκε από τα περίπου €750 εκατ. στα τέλη του 2019 σε ιστορικά υψηλά άνω των €5,3 δισ. το 2026. Το συνολικό χαρτοφυλάκιο συμβάσεων και παραχωρήσεων εκτινάχθηκε από τα €1,5 με €2 δισ. στα €9 δισ. Ο όμιλος ελέγχει πλέον περί τα 1.600 χιλιόμετρα του εθνικού οδικού δικτύου μέσω διαδοχικών παραχωρήσεων, μετατρέποντας τις μετακινήσεις των πολιτών σε μόνιμη πηγή εγγυημένων ταμειακών ροών για τα επόμενα 25 έως 35 χρόνια.
Η εταιρεία που ανδρώθηκε λαμβάνοντας μεγάλα έργα επί εποχής ΠΑΣΟΚ, βρήκε κατά την διακυβέρνηση της Νέας Δημοκρατίας το ιδανικό περιβάλλον για την απόλυτη επικράτησή της. Σε αυτή τη διαδρομή συνέβαλε αναμφίβολα και η διαχρονική παρουσία στα ανώτατα κλιμάκια του ομίλου του Μιχάλη Γουρζή, στενού συνεργάτη του Περιστέρη από τις αρχές της δεκαετίας του ’80 και πεθερού του Γιώργου Γεραπετρίτη, εκ των πλέον ισχυρών στελεχών και στενότερων συνεργατών του πρωθυπουργού.
Τα ίδια τα οικονομικά μεγέθη και η πυκνότητα των παραχωρήσεων μαρτυρούν ότι δεν πρόκειται για απλές «χάρες», αλλά για μια συνειδητή πολιτική επιλογή υπερσυγκέντρωσης εθνικού πλούτου. Παρατίθενται τα γεγονότα, τα δημόσια οικονομικά στοιχεία, οι συγκριτικοί πίνακες και το χρονολόγιο των συναλλαγών, μαζί με τις επίσημες εξηγήσεις και τους θεσμικούς ελέγχους, ώστε η κρίση να μείνει στον αναγνώστη.
Βιογραφικά στοιχεία
Γιώργος Περιστέρης. Γεννημένος το 1957 στην Αθήνα. Πτυχιούχος Πολιτικός Μηχανικός από το Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο το 1980.
1981: Ξεκινά τη διαδρομή του στην ΤΕΡΝΑ Α.Ε.
1982 έως 1984: Διευθυντής Κατασκευών.
1984: Αναλαμβάνει Πρόεδρος και Διευθύνων Σύμβουλος της ΤΕΡΝΑ, σε ηλικία περίπου 27 ετών, θέση στην οποία παραμένει έως σήμερα.
1993: Εισαγωγή της ΤΕΡΝΑ στο Χρηματιστήριο Αθηνών.
1997: Ίδρυση της ΤΕΡΝΑ Ενεργειακή.
1999: Συνένωση των ΓΕΚ και ΤΕΡΝΑ, δημιουργία του ενιαίου ομίλου ΓΕΚ ΤΕΡΝΑ.
2003: Ίδρυση της ΗΡΩΝ Θερμοηλεκτρική, του πρώτου ιδιωτικού θερμοηλεκτρικού σταθμού στην Ελλάδα.
Σήμερα κατέχει τις θέσεις του Προέδρου Δ.Σ. και CEO της ΓΕΚ ΤΕΡΝΑ, του Προέδρου του Ελληνικού Συνδέσμου Ηλεκτροπαραγωγών από ΑΠΕ και μέλους Δ.Σ. του ΣΕΒ.
Μετά την εξαγορά του 70% της ΤΕΡΝΑ Ενεργειακή από τη Masdar στα τέλη του 2024, παραμένει Εκτελεστικός Πρόεδρος για την μεταβατική τριετία με ρήτρα μη ανταγωνισμού, εφάπαξ μπόνους €2 εκατ. και ετήσια αμοιβή €1,4 εκατ. αντί των €1 εκατ. που λάμβανε προηγουμένως. Δεν αποτελεί πλέον τον ιδιοκτήτη της εταιρείας, αλλά αμειβόμενο μάνατζερ υπό ξένη ιδιοκτησία.
Το πεδίο δραστηριοτήτων του ομίλου καλύπτει παραχωρήσεις αυτοκινητοδρόμων, κατασκευές, ενέργεια και ΑΠΕ, διαχείριση απορριμμάτων, δίκτυα ύδρευσης και τουριστικές αναπτύξεις, όπως το IRC Ελληνικού.
Το αμαρτωλό παρελθόν: Η υπόθεση καρτέλ του 2017
Πριν φτάσουμε στην επταετία που άλλαξε τα πάντα, αξίζει να δούμε πώς λειτουργούσε ο όμιλος όταν ακόμα δεν είχε φτάσει στην κορυφή. Η διαδρομή προς την κορυφή δεν ήταν απαλλαγμένη από βαριές θεσμικές σκιές. Το 2017, η Επιτροπή Ανταγωνισμού, με την υπ’ αριθμόν 642/2017 απόφασή της, διαπίστωσε ενιαία και διαρκή παράβαση συνεννόησης μεταξύ μεγάλων κατασκευαστικών ομίλων σε δημόσιους διαγωνισμούς της περιόδου 2005 έως 2012.
Δεν επρόκειτο για μεμονωμένο ατύχημα, αλλά για οργανωμένη πρακτική νόθευσης του ανταγωνισμού που κράτησε επτά ολόκληρα χρόνια. Ήταν η πρώτη φορά που ο μηχανισμός αυτός ελέγχθηκε τόσο εις βάθος. Τι είχε συμβεί τα χρόνια πριν από αυτό, κανείς δεν το γνωρίζει με βεβαιότητα.
Πώς βγήκε ο ανταγωνιστής από τη μέση
Τον Μάρτιο του 2021 ο ολλανδικός όμιλος Reggeborgh αποχωρεί εντελώς από τη ΓΕΚ ΤΕΡΝΑ, πουλώντας το περίπου 32% που κατείχε. Ο Περιστέρης αγοράζει αυτό το ποσοστό και αποκτά τον απόλυτο έλεγχο της εταιρείας.
Για να το κάνει αυτό χρειάστηκε 185 με 190 εκατομμύρια ευρώ. Τα μισά περίπου τα βρήκε πουλώντας δικές του μετοχές στην ΤΕΡΝΑ Ενεργειακή. Τα υπόλοιπα τα δανείστηκε από τρεις τράπεζες, Eurobank, Εθνική και Optima, βάζοντας ως εγγύηση τις ίδιες τις μετοχές που αγόραζε.
Εδώ υπάρχει ένα σημείο που αξίζει να σταθούμε. Η Optima δεν είναι μια συνηθισμένη μεγάλη τράπεζα, είναι μικρότερη και λιγότερο αυστηρά ελεγχόμενη από τις τέσσερις συστημικές τράπεζες της χώρας. Και το πιο σημαντικό: η ίδια η ΓΕΚ ΤΕΡΝΑ είναι μέτοχος αυτής της τράπεζας. Δηλαδή η τράπεζα που δάνεισε στον Περιστέρη τα χρήματα για να αγοράσει τον έλεγχο της εταιρείας, ελέγχεται εν μέρει από την ίδια την εταιρεία που αγόραζε.
Την ίδια περίοδο, η ίδια τράπεζα δάνεισε και στον Βαγγέλη Μαρινάκη περίπου 80 με 85 εκατομμύρια ευρώ για να αγοράσει το 6% της ΤΕΡΝΑ Ενεργειακής, βάζοντας κι αυτός τις μετοχές του ως εγγύηση. Μέσα από αυτόν τον ίδιο κύκλο χρηματοδότησης, ο Περιστέρης πούλησε μέρος της συμμετοχής του στην Ενεργειακή, κράτησε τον έλεγχο της ΓΕΚ ΤΕΡΝΑ, και ο Μαρινάκης μπήκε στην Ενεργειακή, απ’ όπου αποχώρησε το 2024.
Η ημερομηνία της συναλλαγής, 24 Μαρτίου 2021, δεν είναι μόνο η μέρα που ο Περιστέρης πήρε τον έλεγχο της ΓΕΚ ΤΕΡΝΑ. Είναι και η μέρα που ο βασικός ανταγωνιστής της εταιρείας βγήκε από τον δρόμο.
Λίγους μήνες νωρίτερα, τον Ιανουάριο του 2021, η ίδια η Reggeborgh, ο όμιλος δηλαδή που πουλούσε τη ΓΕΚ ΤΕΡΝΑ στον Περιστέρη, είχε αγοράσει τον έλεγχο της Ελλάκτωρ, του μεγαλύτερου ανταγωνιστή της ΓΕΚ ΤΕΡΝΑ στις παραχωρήσεις αυτοκινητοδρόμων. Την ίδια ακριβώς μέρα, 24 Μαρτίου 2021, η Roadis, θυγατρική της Ελλάκτωρ, ενημέρωσε ότι αποσύρεται από τον διαγωνισμό της Εγνατίας Οδού. Πέντε μήνες μετά, τον Αύγουστο του 2021, η ΓΕΚ ΤΕΡΝΑ ανακηρύσσεται ο μοναδικός σοβαρός διεκδικητής και κερδίζει την παραχώρηση, σύμβαση αξίας 1,5 δισεκατομμυρίου ευρώ.
Με απλά λόγια: ο ίδιος όμιλος που πουλούσε στον Περιστέρη τη ΓΕΚ ΤΕΡΝΑ, έλεγχε ταυτόχρονα και τον βασικό της αντίπαλο. Και ο αντίπαλος αυτός αποσύρθηκε από τον πιο σημαντικό διαγωνισμό της χρονιάς την ίδια ακριβώς μέρα που έκλεινε η συναλλαγή. Υπήρξαν τότε δημοσιεύματα που έθεταν ερωτήματα για το αν ο Περιστέρης είχε ανάμειξη και στην επιλογή στελεχών της ίδιας της Ελλάκτωρ, στελεχών που προηγουμένως είχαν εμπλακεί σε αποφάσεις αποκλεισμού της εταιρείας από τον διαγωνισμό. Πρόκειται για καταγγελίες εποχής, όχι για δικαστική διαπίστωση.
Ό,τι ακολούθησε δείχνει το αποτέλεσμα. Η ΓΕΚ ΤΕΡΝΑ κέρδισε τη μία παραχώρηση μετά την άλλη, Ε65, Εγνατία, σιδηροδρομικά, νησιωτικά έργα, με τις εκπτώσεις που πρόσφερε να πέφτουν από το ιστορικό 45% σε μονοψήφια ποσοστά. Στον αυτοκινητόδρομο ΒΟΑΚ έμεινε μοναδικός υποψήφιος, κάτι που προκάλεσε σχόλια ότι η εταιρεία «ανταγωνιζόταν τον εαυτό της».
Η ανατομία των παραχωρήσεων: έτοιμα έργα χωρίς ρίσκο και η εκχώρηση των €13,5 δις.
Στις παραχωρήσεις του 2007, οι κατασκευαστικοί όμιλοι αναλάμβαναν να χτίσουν δρόμους, επωμιζόμενοι τεχνικό και χρηματοδοτικό ρίσκο. Στην περίπτωση της Αττικής Οδού και της Εγνατίας Οδού δεν κατασκευάζεται τίποτα. Πρόκειται για πλήρως ολοκληρωμένα, αποσβεσμένα έργα, χρηματοδοτημένα από το ελληνικό κράτος και την Ευρωπαϊκή Ένωση. Ο παραχωρησιούχος δεν ανέλαβε ρόλο δημιουργού υποδομής, αλλά ρόλο αποκλειστικού ταμία.
Πίνακας 1: Διαχείριση με παραχώρηση λειτουργίας, το υφιστάμενο κυβερνητικό μοντέλο
Διαχείριση με παραχώρηση λειτουργίας
Συνολικά έσοδα διοδίων (δισ. €)
Εφάπαξ τίμημα (δισ. €)
Έσοδα Δημοσίου από ποσοστά (δισ. €)
Σύνολο που λαμβάνει το Δημόσιο (δισ. €)
Έξοδα συντήρησης και λειτουργίας (δισ. €)
Καθαρή αξία που εκχωρείται (δισ. €)
Ποσό εκχώρησης (13,5 δις €) σε σχέση με το δημόσιο χρέος (362,5 δισ. €)
Αττική Οδός
11
3,27
1,00 (9,3%)
4,27
0,38
6,35
1,75%
Εγνατία Οδός
11,5
1,275
0,85 (7,5%)
2,125
2,22
7,15
1,97%
Σύνολο
22,5
4,545
1,85
6,395
2,6
13,5
3,72%
Πίνακας 2: Το εναλλακτικό σενάριο, διαχείριση λειτουργίας απευθείας από το Κράτος
Αυτοκινητόδρομος
Συνολικά έσοδα διοδίων (δισ. €)
Έξοδα συντήρησης & λειτουργίας (δισ. €)
Καθαρό κέρδος Δημοσίου (δισ. €)
Ποσοστό μείωσης δημόσιου χρέους
Αττική Οδός
11,0
0,38
10,62
2,93%
Εγνατία Οδός
11,5
2,22
9,28
2,56%
Σύνολο
22,5
2,60
19,90
5,49%
Από συνολικά εκτιμώμενα έσοδα €22,5 δισ., το Δημόσιο θα εισπράξει μόλις €6,395 δισ. Καθαρή αξία ύψους €13,5 δισ. εκχωρείται απευθείας στον παραχωρησιούχο, ποσό που αντιστοιχεί στο 3,72% του εθνικού δημόσιου χρέους.
Αν το Δημόσιο διατηρούσε τη λειτουργία των δύο αυτών αξόνων, καλύπτοντας πλήρως τα έξοδα συντήρησης, θα εισέπραττε καθαρά €19,9 δισ., μειώνοντας το δημόσιο χρέος κατά 5,49% έναντι μόλις 1,7% με 1,8% του υφιστάμενου μοντέλου παραχώρησης.
Η κυβέρνηση επέλεξε να προτάξει επικοινωνιακά τη μείωση των διοδίων της Αττικής Οδού κατά 30 λεπτά, από €2,80 σε €2,50, αποκρύπτοντας ότι ακόμη και με αυτό το κόμιστρο, ο παραχωρησιούχος κατοχυρώνει δισεκατομμύρια καθαρών κερδών από έναν ώριμο αυτοκινητόδρομο που πληρώθηκε από τους φορολογούμενους.
12 Σεπτεμβρίου 2024: Το δελτίο τύπου του ΤΑΙΠΕΔ για την υπογραφή της 25ετούς σύμβασης της Αττικής Οδού έναντι €3,27 δισ. Ένα αποσβεσμένο δημόσιο έργο εκχωρείται, κατοχυρώνοντας προβλεπόμενα έσοδα €11 δισ. στον παραχωρησιούχο.
Οι παραπάνω εκτιμήσεις για την Εγνατία Οδό έχουν γίνει πριν τις αυξήσεις των διοδίων που επέβαλλε η Εγνατία Οδός με τις ευλογίες της κυβέρνησης. Τα κέρδη της ΓΕΚ ΤΕΡΝΑ μετά τις αυξήσεις είναι δυσθεώρητα:
Ενδεικτικά, το κόστος διέλευσης ολόκληρης της Εγνατίας Οδού ανέβηκε από €19,30 το 2023 σε €30,45 από την 1η Ιανουαρίου 2026, αύξηση 57,8%, και αναμένεται να φτάσει τα €52,20 έως το 2028, σχεδόν τριπλάσιο του 2023. Αν η αρχική εκτίμηση των €11,5 δισ. βασίστηκε σε τιμές προ του 2026, μόνο η ήδη ισχύουσα αύξηση την ανεβάζει σε τουλάχιστον €18 δισ., ενώ αν η τιμή του 2028 ισχύσει για το υπόλοιπο της παραχώρησης το ποσό μπορεί να ξεπεράσει τα €30 δισ. Το ακριβές ύψος θα κριθεί από την κυκλοφορία, αλλά η κατεύθυνση είναι μία και μοναδική: όσα δισεκατομμύρια «χάρισε» το κράτος στον παραχωρησιούχο με τον αρχικό υπολογισμό, του χαρίζει σχεδόν τριπλάσια, επιτρέποντας στις παράλογες αυξήσεις των διοδίων.
29 Μαρτίου 2024: Υπογραφή της σύμβασης για την Εγνατία Οδό (35 έτη). Η ρητή πρόβλεψη για επαναϋπολογισμό του τιμήματος συνοδεύτηκε από εκτίναξη των τελών διοδίων, πολλαπλασιάζοντας τα μελλοντικά έσοδα του ομίλου.
Αλισβερίσια με σκοπό τη διατήρηση του ελέγχου χωρίς δημόσια πρόταση
Τον Ιανουάριο του 2024 η εταιρεία έβγαλε στην αγορά νέες μετοχές, κάτι που αυτόματα μείωσε το ποσοστό όλων των παλιών μετόχων, άρα και του ίδιου του Περιστέρη. Εκείνος όμως βρήκε αμέσως τρόπο να το αναπληρώσει, και μάλιστα χωρίς κόστος. Δάνεισε προσωρινά μετοχές του σε μια τράπεζα (η τραπεζική πρακτική ονομάζεται «δανεισμός μετοχών»), η οποία δεσμεύτηκε να του επιστρέψει ισάριθμες αργότερα. Έτσι το ποσοστό του ανέβηκε ξανά στο 29,97%, χωρίς να βάλει ούτε ένα ευρώ από την τσέπη του και χωρίς να χρειαστεί να δημοσιοποιήσει τους όρους.
Τον Δεκέμβριο αγόρασε κι άλλες μετοχές, ανεβάζοντας το ποσοστό του στο 31,4%. Το μοτίβο δεν είναι τυχαίο. Ο νόμος επιβάλλει υποχρεωτική δημόσια πρόταση εξαγοράς σε όποιον περάσει το 1/3 μιας εισηγμένης εταιρείας, γύρω στο 33,3%. Κάθε κίνηση του Περιστέρη, από τον δανεισμό μετοχών μέχρι τις προσωπικές αγορές, φαίνεται σχεδιασμένη να τον κρατά σταθερά κάτω από αυτό το όριο, αρκετά ψηλά για να ελέγχει απόλυτα την εταιρεία, αρκετά χαμηλά για να μην υποχρεωθεί ποτέ να απευθύνει δημόσια πρόταση σε όλους τους υπόλοιπους μετόχους.
Η δημόσια πρόταση θα σήμαινε ότι ο Περιστέρης θα έπρεπε να προσφερθεί επίσημα να αγοράσει τις μετοχές όλων των υπόλοιπων μετόχων, δεσμεύοντας τεράστιο κεφάλαιο και καταθέτοντας πλήρες πληροφοριακό δελτίο με στοιχεία που σήμερα αποφεύγει να δημοσιοποιήσει. Ακριβώς αυτό το κόστος, σε χρήμα και σε διαφάνεια, φαίνεται να είναι αυτό που οι κινήσεις του αποφεύγουν συστηματικά.
2024: Τρεις υπογραφές, δισεκατομμύρια κέρδη
Τον Μάρτιο του 2024 υπογράφηκε επίσημα η σύμβαση παραχώρησης της Εγνατίας Οδού, με εφάπαξ τίμημα €1,275 δισ., τρία σχεδόν χρόνια μετά την αρχική ανάθεση του 2021.
Τον Σεπτέμβριο ακολούθησε η υπογραφή της νέας 25ετούς σύμβασης για την Αττική Οδό, έναντι €3,27 δισ., κατόπιν ελέγχου από το Ελεγκτικό Συνέδριο. Ο Περιστέρης δήλωσε τότε δημόσια, μάλλον ατυχώς, ότι μέσα σε 20 μήνες ο όμιλος κατέβαλε σχεδόν €5 δισ. στο Δημόσιο για τις δύο παραχωρήσεις μαζί.
Ατυχής αναφορά, γιατί δείχνει μόνο τη μία πλευρά της συναλλαγής. Απέναντι σε αυτά τα €4,545 δισ. που πλήρωσε συνολικά, ο όμιλος απέκτησε δικαίωμα εκμετάλλευσης και για τις δύο οδούς με συνολικά εκτιμώμενα έσοδα €22,5 δισ., όπως δείξαμε στον πίνακα παραπάνω. Αυτή η αρχική εκτίμηση όμως έχει ήδη ξεπεραστεί.
Μόνο η Εγνατία, με τις αυξήσεις διοδίων που ήδη καταγράψαμε, αναθεωρείται τώρα στα €18 δισ., και αναμένεται να εκτιναχθεί σε πάνω από €30 δισ. μέχρι το 2028. Αυτό σημαίνει ότι το συνολικό ποσό και για τις δύο παραχωρήσεις μαζί εκτινάσσεται σε μυθικά νούμερα που ξεπερνούν τα €40 δισ. Ο Περιστέρης είχε «ξεχάσει» να αναφέρει πόσα θα πάρει για αυτά τα 5 δις.
Στα τέλη της χρονιάς ήρθε το τρίτο μεγάλο deal, αυτή τη φορά με άμεσο, μετρητό κέρδος. Ο Περιστέρης πούλησε το 70% της ΤΕΡΝΑ Ενεργειακή σε επενδυτές από τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, έναντι €3,2 δισ. Ο ίδιος εισέπραξε προσωπικά €268 εκατ. μετρητά, ο όμιλος κέρδισε άλλα €880 εκατ. και απαλλάχθηκε από δάνειο €1,1 δισ., ενώ ο ίδιος διασφάλισε τη θέση του Εκτελεστικού Προέδρου με εφάπαξ μπόνους €2 εκατ. και ετήσιο μισθό €1,4 εκατ.
20 Ιουνίου 2024: Η εξαγορά-μαμούθ της ΤΕΡΝΑ Ενεργειακή από τη Masdar (€3,2 δισ.). Η ρευστοποίηση της “πράσινης” υπεραξίας στο απόγειό της, με προσωπικό όφελος εκατοντάδων εκατομμυρίων για τον επικεφαλής του ομίλου.
Σε αυτό το deal βοήθησε πολύ και η ρητορική αλλά και οι επιλογές της κυβέρνησης και ειδικά του πρωθυπουργού που δεν σταμάτησε να μιλάει για την πράσινη ανάπτυξη και για τις ευκολίες που δημιούργησε με όλες αυτές τις ευεργετικές διατάξεις που ψήφισε και δημιούργησε τις ιδανικές προϋποθέσεις για αυτή την τεράστια συμφωνία καθώς η ΤΕΡΝΑ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗ ήταν ο κυρίαρχος στην αγορά της ενέργειας από Ανανεώσιμες Πηγές.
Τρεις υπογραφές, σε ένα χρόνο που δημιούργησαν αμύθητο πλούτο σε ένα μόνο πρόσωπο, τον Γιώργο Περιστέρη. Ο ταπεινός μηχανικός είχε πλέον μεταμορφωθεί σε κροίσο.
Ο ΒΟΑΚ, η Οδησσός και το νερό
Το 2025 το κράτος βρήκε ακόμα έναν τρόπο να ικανοποιήσει οικονομικά τον όμιλο: αποζημιώσεις δεκάδων εκατομμυρίων ευρώ για τον Βόρειο Οδικό Άξονα Κρήτης (ΒΟΑΚ), επειδή το ίδιο το Δημόσιο καθυστέρησε να παραδώσει ελεύθερους τους χώρους των εργοταξίων.
Η κοινοπραξία ΓΕΚ ΤΕΡΝΑ – AKTOR (μέσω της εταιρείας ειδικού σκοπού “ΠΑΣΙΦΑΗ ΟΔΟΣ”), αξιοποιώντας την έκθεση του Ανεξάρτητου Μηχανικού, αξίωσε αρχικά από το κράτος την ιλιγγιώδη αποζημίωση των €124,5 εκατ. για το τμήμα ΣΔΙΤ Χερσόνησος – Νεάπολη (θέμα που έφτασε στη Βουλή τον Οκτώβριο του 2025 με κοινοβουλευτική αναφορά). Τελικά, με επίσημη απόφαση του Υπουργείου Υποδομών και Μεταφορών, το Δημόσιο αναγνώρισε επίσημα δική του υπαιτιότητα και καθυστέρηση 447 ημερών, εγκρίνοντας αποζημίωση-μαμούθ που αγγίζει τα 100 εκατομμύρια (€97.009.450).
Γιατί άραγε προκηρύχθηκε και υπογράφηκε σύμβαση για ένα τόσο κομβικό έργο, όταν το κράτος γνώριζε εκ των προτέρων ότι δεν είχε ολοκληρώσει τις απαλλοτριώσεις και δεν μπορούσε να παραδώσει έγκαιρα τις εκτάσεις στον ανάδοχο; Μήπως επειδή στο ιδιότυπο αυτό μοντέλο δημοσίων έργων, η αδράνεια και η καθυστέρηση του κράτους δεν αποτελούν πρόβλημα, αλλά έναν ακόμα μηχανισμό παραγωγής εγγυημένων, ανέλπιστων κερδών για τον εθνικό εργολάβο;
Πριν από λίγες μέρες, άνοιξε ο δρόμος για κάτι πολύ μεγαλύτερο. Ελληνική διπλωματική αποστολή μετέβη στην Ουκρανία με επικεφαλής τον Ειδικό Απεσταλμένο του Υπουργείου Εξωτερικών, έθεσε τις βάσεις για έργα ανασυγκρότησης δισεκατομμυρίων, με τη ΓΕΚ ΤΕΡΝΑ να προβάλλεται ήδη ως ο βασικός υποψήφιος ανάδοχος. Ο ίδιος ο Υπουργός Εξωτερικών που εποπτεύει αυτή την αποστολή είναι γαμπρός βασικού μετόχου του ομίλου, ο γνωστός σε όλους Μιχάλη Γουρζής. Η κατεύθυνση δείχνει προς τα εκεί: ο όμιλος που το ελληνικό κράτος μεταμόρφωσε σε εγχώριο κροίσο, φαίνεται να προορίζεται τώρα για να γίνει παίκτης παγκόσμιας κλίμακας, με την ίδια οικογενειακή γέφυρα να ανοίγει ξανά τις πόρτες.
Το διεθνές αποτύπωμα: Υπογραφή Μνημονίου Συνεργασίας (MoU) ύψους €1,5 δισ. με την ουκρανική Ukrhydroenergo για αντλησιοταμίευση, σε συνέχεια της διπλωματικής αποστολής υπό το Υπουργείο Εξωτερικών.
Και ενώ το βλέμμα στρέφεται στο εξωτερικό, στο εσωτερικό η επέκταση συνεχίζεται αμείωτη. Μέσα στο 2026 ο όμιλος του Περιστέρη απέκτησε το 12,76% της ΕΥΔΑΠ. Την ίδια στιγμή, Moody’s και S&P έσπευσαν να απονείμουν στη ΓΕΚ ΤΕΡΝΑ επενδυτική βαθμίδα ίδια με αυτή του ελληνικού Δημοσίου, αποτυπώνοντας επίσημα τη συστημική, σχεδόν “ημικρατική” υπόσταση του ομίλου.
20 Μαρτίου 2026: Η επίσημη ανακοίνωση της ΕΥΔΑΠ στο Χρηματιστήριο. Μέσω της Urban Services, η ΓΕΚ ΤΕΡΝΑ αποκτά 12,7637% των δικαιωμάτων ψήφου, θέτοντας στρατηγική βάση στον τομέα των υδάτινων πόρων.
Και τώρα, μετά το μονοπώλιο στους οδικούς άξονες, αποκτά στρατηγικό πάτημα στο πολυτιμότερο δημόσιο αγαθό: το νερό. Ένα γεγονός που προδιαγράφει τη συνέχεια. Σε μια περίοδο που η συνταγματική απαίτηση για δημόσιο έλεγχο του νερού δοκιμάζεται από τις πιέσεις της αγοράς, η είσοδος ενός τόσο ισχυρού εργολάβου στην ΕΥΔΑΠ αλλάζει τους συσχετισμούς. Κάτι αντίστοιχο είχε συμβεί άλλωστε πριν από δύο δεκαετίες, όταν η ΤΕΡΝΑ άνοιγε την κερκόπορτα της απελευθέρωσης στην ηλεκτρική ενέργεια με την πρώτη ιδιωτική θερμοηλεκτρική μονάδα της χώρας, τον Ήρωνα.
Πώς ένα κράτος έφτιαξε έναν κροίσο
Δεν πρόκειται απλώς για μια επιτυχημένη επιχειρηματική πορεία. Πρόκειται για το αποτέλεσμα μιας πολιτικής που οδήγησε στη συστηματική συγκέντρωση κρίσιμου εθνικού πλούτου σε έναν και μόνο όμιλο, με τη θεσμική σφραγίδα και τις αποφάσεις του ελληνικού κράτους σε κάθε στάδιο.
Το κράτος δεν στάθηκε ουδέτερος διαιτητής, στάθηκε αρωγός. Παρέδωσε ώριμα, αποσβεσμένα, πλήρως χρηματοδοτημένα από τον Έλληνα φορολογούμενο έργα, την Αττική Οδό και την Εγνατία Οδό, σε έναν παραχωρησιούχο που δεν ανέλαβε κανένα κατασκευαστικό ρίσκο. Του χάρισε ουσιαστικά €13,5 δισ. καθαρής αξίας με τις αρχικές, συντηρητικές εκτιμήσεις, ποσό που πλέον, μόνο λόγω των αυξήσεων που εφαρμόστηκαν αλλά και αυτών που θα εφαρμοστούν στα διόδια της Εγνατίας, εκτινάσσεται προς τα €40 δισ. Η κυβέρνηση επέλεξε να διαφημίσει μια μείωση 30 λεπτών στο διόδιο της Αττικής, σαν αντάλλαγμα για δεκάδες δισεκατομμύρια που φεύγουν οριστικά και αμετάκλητα από τα δημόσια ταμεία.
Η οικογενειακή γέφυρα Γουρζή-Γεραπετρίτη δεν είναι λεπτομέρεια βιογραφικού, είναι ο μηχανισμός. Μέσα από αυτήν, ένας ιδιωτικός όμιλος βρίσκεται συστηματικά στην πρώτη γραμμή κάθε μεγάλης κρατικής απόφασης, από τις παραχωρήσεις αυτοκινητοδρόμων μέχρι την υποψηφιότητα για τα έργα ανασυγκρότησης της Ουκρανίας, με άνθρωπο της οικογένειας να εποπτεύει θεσμικά ακριβώς την αποστολή που άνοιξε αυτή την πόρτα.
Το ότι προς το παρόν έχει υπογραφεί μόνο Μνημόνιο Συνεργασίας (MoU) και δεν υπάρχει ακόμη οριστική εκτελεστική σύμβαση έργου, δεν αναιρεί το ερώτημα γιατί αυτή η θέση βρίσκεται πάντα, σταθερά, στο ίδιο σημείο του χάρτη. Αν το μνημόνιο αυτό μετουσιωθεί σε τελικές αναθέσεις, ο όμιλος που το ελληνικό κράτος μεταμόρφωσε σε εθνικό κροίσο, γίνεται πλέον παίκτης παγκόσμιας κλίμακας.
Το 2024 δεν ήταν έτος τυχαίων κινήσεων, ήταν το έτος που όλα ήρθαν μαζί. Ο Περιστέρης ενοποίησε τον προσωπικό του έλεγχο μέσω χρηματιστηριακών τεχνασμάτων που απέφυγαν κάθε δημόσια διαφάνεια, ενώ ταυτόχρονα το κράτος του παρέδιδε την Αττική Οδό και ενέκρινε την έξοδό του από την ενέργεια με προσωπικό όφελος εκατοντάδων εκατομμυρίων. Ο χρόνος που παρουσιάστηκε ως «γεωπολιτική αναγνώριση» της Ελλάδας μέσω της Masdar ήταν, στην πραγματικότητα, ο χρόνος που ένας άνθρωπος πούλησε ενέργεια για να αγοράσει μονιμότητα.
Η επέκταση στην ΕΥΔΑΠ δείχνει πού πάει αυτό το μοντέλο τώρα. Από τους δρόμους στο νερό. Τον δρόμο μπορεί κάποιος να μην τον διαβεί. Το Νερό όμως όχι. Ο όμιλος που έμαθε να μετατρέπει αποσβεσμένα δημόσια έργα σε ιδιωτικές ταμειακές ροές χωρίς κανένα ρίσκο, μπαίνει τώρα στο πολυτιμότερο αγαθό που έχει απομείνει στα χέρια του Δημοσίου. Η ιστορία της τελευταίας επταετίας δεν αφήνει κανένα περιθώριο αφέλειας. Όποιος έχει παρακολουθήσει πώς μοιράστηκαν οι δρόμοι και η ενέργεια, ξέρει ήδη πώς τελειώνει η ιστορία με το νερό. Δεν είναι προειδοποίηση. Είναι προδιαγεγραμμένη κατάληξη.
Τα δικαστικά και ελεγκτικά σώματα ενέκριναν τυπικά κάθε διαγωνισμό. Αυτό δεν αθωώνει το αποτέλεσμα. Ένας νόμιμος διαγωνισμός με έναν μοναδικό υποψήφιο δεν αποδεικνύει ανταγωνισμό, αποδεικνύει την απουσία του. Το ερώτημα δεν είναι αν παραβιάστηκε κάποιο άρθρο νόμου. Το ερώτημα είναι γιατί το ελληνικό κράτος επέλεξε, συστηματικά, να διαμορφώνει το παιχνίδι έτσι ώστε ένας μόνο παίκτης να κερδίζει πάντα και αυτός δεν είναι άλλος από τον Γιώργο Περιστέρη.
Το Voice News απαιτεί ξεκάθαρες απαντήσεις από το πολιτικό σύστημα για την πρωτοφανή εκχώρηση του εθνικού πλούτου και των ζωτικών υποδομών της χώρας σε έναν και μόνο επιχειρηματικό κολοσσό, με το κράτος να λειτουργεί ως συστηματικός αρωγός και εγγυητής ιδιωτικών υπερκερδών.
Πώς είναι δυνατόν αποσβεσμένα δημόσια έργα δισεκατομμυρίων να παραδίδονται χωρίς κατασκευαστικό ρίσκο, την ώρα που οι πολίτες επιβαρύνονται με εξοντωτικές αυξήσεις στα διόδια και το πέπλο των οικογενειακών και πολιτικών διασυνδέσεων απλώνεται ανεμπόδιστα από τους αυτοκινητοδρόμους μέχρι την ενέργεια και το νερό. Η σιωπή των αρμοδίων απέναντι σε αυτό το διαρκές οικονομικό και θεσμικό αλισβερίσι δεν συνιστά απλώς πολιτική ανοχή, αλλά συνέργεια σε μια βίαιη αναδιανομή πλούτου που θίγει τον πυρήνα του δημόσιου συμφέροντος.
«Καλατσέβω ελληνικά», που στα ποντιακά σημαίνει «μιλάω ελληνικά». Ο Ιάπωνας που αγάπησε την Ελλάδα.
Λίγα μέτρα πιο πέρα από το κτίριο όπου πραγματοποιούνται τα εγκαίνια της ΔΕΘ, ένας Ιάπωνας με το παραδοσιακό κιμονό του τραβά τα βλέμματα. Φωτογραφίζεται με πολίτες, χαμογελά ασταμάτητα και φυσικά δεν περνά απαρατήρητος.
Τα βλέμματα γίνονται ακόμη πιο έκπληκτα όταν λέει «καλατσέβω ελληνικά», που στα ποντιακά σημαίνει «μιλάω ελληνικά».
Δεν πρόκειται για κάποιον από την επίσημη επιτροπή, ούτε για εκπρόσωπο ή πρεσβευτή που βρίσκεται στη Θεσσαλονίκη στο πλαίσιο της παρουσίας της Ιαπωνίας ως τιμώμενης χώρας στη ΔΕΘ.
Πρόκειται για τον Κόσουκε Φουκούντα, καθηγητή Πανεπιστημίου και ειδικό στις διεθνείς σχέσεις από την Ιαπωνία, ο οποίος βρίσκεται στη Θεσσαλονίκη ως καλεσμένος του Ποντιακού Συλλόγου « οι Μίθριοι» Καλαμαριάς.
Μαζί του βρίσκεται μια ομάδα Ιαπώνων, οι οποίοι έχουν μάθει ποντιακούς χορούς και θα παρουσιάσουν το κότσαρι, τη σερενίτσα το τικ- και οχι μόνο σε εκδήλωση του δήμου- αύριο το απόγευμα και σε δυο ακόμη εμφανίσεις.
Ο Κόσουκε Φουκούντα συναντήθηκε με τον Κυριάκο Μητσοτάκη κατά τη διάρκεια της ξενάγησης του πρωθυπουργού στη ΔΕΘ. Οι δυο τους συνομίλησαν, με τον πρωθυπουργό να δηλώνει εντυπωσιασμένος από τις γνώσεις του στα ελληνικά, αλλά και από το γεγονός πως χορεύει ποντιακά.
«Είναι καλός;» ρώτησε ο πρωθυπουργός, με τον χοροδιδάσκαλό του, Παναγιώτη Κιρμανίδη, ο οποίος ήταν παρών στη συνομιλία, να απαντά «είναι πολύ καλός!».
Η ιστορία του Κόσουκε Φουκούντα
Ο ίδιος ήρθε αρχικά στη Θεσσαλονίκη για τη μελέτη του πριν αποό αρκετά χρόνια . Στην πορεία, όμως, μαζί με την αγάπη του για την Ελλάδα, γνώρισε και αγάπησε την ποντιακή κουζίνα, τη μουσική, τους χορούς και όλα τα στοιχεία του ποντιακού πολιτισμού και η επαφή του με τον σύλλογο αποτέλεσε την αρχή μιας ξεχωριστής σχέσης.
«Ερχόταν στον σύλλογό μας, έγινε μέλος και στη συνέχεια επίτιμο μέλος του συλλόγου μας. Ερχόταν, χόρευε ποντιακούς χορούς, τόσο ο ίδιος όσο και η σύζυγός του », ανέφερε ο πρόεδρος του συλλόγου κα χοροδιδάσκάλος Παναγιώτης Κιρμανίδης, μιλώντας στο ΑΠΕ-ΜΠΕ.
Η σχέση αυτή, μάλιστα, ξεπέρασε τα ελληνικά σύνορα. «Καταφέραμε να κάνουμε ένα σεμινάριο στην Ιαπωνία, εν μέσω COVID, το 2022. Πήγαμε στην Ιαπωνία τρία άτομα και στη συνέχεια μας προσκάλεσαν το 2024, στο Έτος Τουρισμού και Πολιτισμού», σημείωσε ο κ. Κιρμανίδης.
Ο Κόσουκε Φουκούντα αγαπά τη Θεσσαλονίκη και φέτος επέστρεψε στη ΔΕΘ μαζί με τη σύζυγό του και μια ακόμη ομάδα Ιαπώνων. Όλοι τους έχουν διδαχθεί ποντιακούς χορούς αποδεικνύοντας πως όταν κάποιος θέλει πραγματικά κάτι, μπορεί να το πετύχει.
«Στην πόλη μας, την Οκαγιάμα, έχουμε και εκεί έναν σύλλογο και όλοι μας ξέρουμε να μιλάμε κάποιες λέξεις, τουλάχιστον, ποντιακά», λέει ο ίδιος και σημειώνει πως δεν υπήρχε δεύτερη σκέψη στην πρόταση να βρεθούν στη χώρα μας και να χορέψουν ποντιακούς χορούς. Τελικά, η ιαπωνική αποστολή έφτασε στη Θεσσαλονίκη χθες το μεσημέρι.
«Όταν μας κάλεσαν, λόγω της Ιαπωνίας που είναι τιμώμενη χώρα, δεν έβλεπα την ώρα και τη στιγμή να έρθουμε στη Θεσσαλονίκη» λέει χαρακτηριστικά ο Ιάπωνας καθηγητής που αποδεικνύει πως ο πολιτισμός και η φιλία δεν γνωρίζουν σύνορα.
Από τη Θεσσαλονίκη μέχρι την Οκαγιάμα και από την Ιαπωνία μέχρι τον Πόντο, η μουσική, ο χορός, η γλώσσα και η ανθρώπινη επαφή μπορούν να ενώσουν ανθρώπους που βρίσκονται χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά και το ραντεβού με την ιαπωνική ομάδα και τους ποντιακούς χορούς …ανανεώνεται για την Τετάρτη, στο Πολιτιστικό Κέντρο της Τούμπας και Πέμπτη στο περίπτερο 13.
Πτώση στρατιωτικού αεροπλάνου τύπου Phantom F4 κατά τη διάρκεια των επιδείξεων του Athens Flying Week 2026 στην Τανάγρα, Σάββατο 5 Σεπτεμβρίου 2026 (ΜΙΧΑΛΗΣ ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ / EUROKINISSI)
Επιστρέφουν στην Αθήνα Νίκος Δένδιας και Αρχηγός ΓΕΑ. Έρευνες για τα αίτια της συντριβής.
Τραγική κατάληξη φαίνεται πως είχαμε από τη συντριβή του μαχητικού F-4 Phantom της Πολεμικής Αεροπορίας που πετούσε στην Athens Flying Week στην Τανάγρα.
Στρατιωτικές πηγές επιβεβαίωσαν στην ΕΡΤ ότι οι πιλότοι εντοπίστηκαν χωρίς τις αισθήσεις τους μακριά από τα συντρίμμια του μαχητικού.
Υπενθυμίζεται πως το μαχητικό κόπηκε στα δύο κατά την πτώση του με αποτέλεσμα να ξεσπάσουν δύο φωτιές.
Καθ’ οδόν για την Αθήνα βρίσκεται ο υπουργός Άμυνας, Νίκος Δένδιας και ο Αρχηγός ΓΕΑ.
Επίσης, ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας, Κωνσταντίνος Τασούλας διέκοψε το πρόγραμμά του στην Πελοπόννησο και επιστρέφει στην πρωτεύουσα.
Σύμφωνα με την ΕΡΤ η επιτροπή διερεύνησης αεροπορικών ατυχημάτων έπιασε δουλειά ήδη και έχει αρκετά στοιχεία στα χέρια της.
Πρόκειται για βιντεοληπτικό υλικό από κάμερες διοργανώτριας της εκδήλωσης και λοιπούς παριστάμενους από τα οποία ενδεχομένως εξαχθούν χρήσιμα συμπεράσματα.
Παράλληλα, φως ενδέχεται να ρίξουν συνομιλίες από το F-4 Phantom με τον πύργο ελέγχου ιδιαίτερα αν αναφέρθηκε βλάβη ή ένδειξη στο cockpit.
Σε ανακοίνωση της Athens Flying Week στα social media σημειώνεται: «Θα θέλαμε να σας ενημερώσουμε ότι κατόπιν της συντριβής του μαχητικού Phantom της Πολεμικής Αεροπορίας κατά της διάρκεια της πτητικής επίδειξης, το υπόλοιπο πρόγραμμα των επιδείξεων της Athens Flying Week ακυρώνεται».
Σύμφωνα με εκτιμήσεις της Δημόσιας Τηλεόρασης το αεροσκάφος έκανε ελιγμούς γεγονός που πιθανότητα δείχνει ότι οι χειριστές να είχαν αντιληφθεί ότι το Phantom είχε βλάβη και προσπάθησαν να το οδηγήσουν αρκετά μακριά από το διάδρομο και το πλήθος που παρακολουθούσε τις επιδείξεις αλλά και κατοικημένες περιοχές.
Βελτιωμένη η εικόνα της φωτιάς
Βελτιωμένη είναι σύμφωνα με πληροφορίες από την Πυροσβεστική η εικόνα της πυρκαγιάς, που εκδηλώθηκε σε δασική έκταση στην Τανάγρα Βοιωτίας, περίπου στις 15:00, μετά από πτώση μαχητικού αεροσκάφους F-4 Phantom, κατά την διάρκεια αεροπορικής επίδειξης.
Στο σημείο συνεχίζουν και επιχειρούν 115 πυροσβέστες με τρεις ομάδες πεζοπόρων της 4ης ΕΜΟΔΕ, δύο ομάδες της 1ης και 7ης ΕΜΑΚ καθώς και 36 οχήματα.
Για την αεροπυρόσβεση έχουν διατεθεί και επιχειρούν περιοδικά 9 αεροσκάφη και 4 ελικόπτερα εκ των οποίων το ένα για το συντονισμό τους.
Υπενθυμίζεται ότι, η περιοχή σήμερα είναι σε πολύ υψηλό κίνδυνο εκδήλωσης πυρκαγιάς (κατηγορία 4).
Παράλληλα στις 15:34 εκδόθηκε μήνυμα από το 112 για την ενημέρωση όσων βρίσκονται στην ευρύτερη περιοχή της πυρκαγιάς.
Τέλος, λόγω της πυρκαγιάς έχει διακοπεί η κυκλοφορία των οχημάτων στη συμβολή της Εθνικής οδού Αθηνών-Λαμίας με την επαρχιακή οδό Οινόης τόσο το ρεύμα προς Αθήνα όσο και στο ρεύμα προς Δήλεσι.
Πάντοτε και παντού, οι πολιτικοί θεσμοί ελέγχονται από ελίτ. Δεν έχει σημασία αν το πολίτευμα είναι δημοκρατικό ή μοναρχικό. Δεν έχει σημασία αν υπάρχει γραπτό σύνταγμα ή όχι. Όλοι οι πολιτικοί θεσμοί —και ασφαλώς κάθε κυρίαρχο κράτος— διοικούνται από μια ομάδα ελίτ που ελέγχει τα μέσα καταναγκασμού. Ο μύθος της «κυριαρχίας του λαού» είναι ακριβώς αυτό: ένας μύθος.
Αυτό, όμως, αφήνει αναπάντητο ένα μεγάλο ερώτημα: ποιοι είναι οι επίλεκτοι, οι ελίτ;Ο Βιλφρέντο Παρέτο, πρωτοπόρος της ιταλικής θεωρίας των ελίτ, υποστηρίζει πειστικά ότι οι ελίτ είναι απλώς οι άνθρωποι που διαθέτουν τις μεγαλύτερες ικανότητες στους αντίστοιχους τομείς τους. Η ικανότητα, βεβαίως, δεν συνεπάγεται οποιαδήποτε μορφή αρετής ή καλλιέργειας. Δεν μπορούμε να θεωρούμε ότι ένα μέλος της ελίτ είναι περισσότερο ηθικό ή εκλεπτυσμένο από έναν μηχανικό της μεσαίας τάξης.
Στην περίπτωση των πολιτικών ελίτ, το να ανήκει κανείς στην «ελίτ» σημαίνει απλώς ότι είναι εξαιρετικά αποτελεσματικός στην οργάνωση και στην καθοδήγηση της πολιτικής δράσης. Η ικανότητα αυτή μπορεί να υπηρετήσει τόσο ενάρετους όσο και κακούς σκοπούς. Οι πολιτικές ελίτ διακρίνονται στην κατάκτηση και στην άσκηση της πολιτικής εξουσίας. Τίποτε περισσότερο.
Στις κληρονομικές μοναρχίες, για παράδειγμα, ο μονάρχης είναι μονάρχης επειδή οι πρόγονοί του υπήρξαν αποτελεσματικότεροι από τους ανταγωνιστές τους στη χρήση βίας —καθώς και στις αρπαγές και στις δολοφονίες. Οι απόγονοί τους κατορθώνουν να παραμένουν στην ελίτ μέσω αποτελεσματικών πολιτικών μηχανορραφιών, με τις οποίες διατηρούν τη θέση τους.
Στις δημοκρατίες, εκείνοι που κατακτούν και διατηρούν την εξουσία είναι αποτελεσματικοί στην εξαπάτηση του εκλογικού σώματος και στην εξασφάλιση της εύνοιας των κυβερνητικών συνασπισμών που συγκροτούν διάφορες ομάδες συμφερόντων.
Δεν αποτελούν «την ελίτ» επειδή διαθέτουν ξεχωριστή αρετή ή υψηλή μόρφωση. Απλώς διακρίνονται στην απόκτηση και στην καλλιέργεια των γνώσεων που είναι αναγκαίες για να χρησιμοποιούν την κρατική εξουσία εναντίον των εχθρών και των ενδεχόμενων ανταγωνιστών τους.
Οικονομικές ελίτ έναντι πολιτικών ελίτ
Συχνά, ωστόσο, επικρατεί σύγχυση ως προς τη διαφορά ανάμεσα στις οικονομικές και στις πολιτικές ελίτ. Θα μπορούσε κανείς να πει ότι οι οικονομικές ελίτ αποτελούνται από εκείνους που είναι περισσότερο ικανοί στη διαχείριση της περιουσίας. Η φύση, όμως, των οικονομικών ελίτ εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από το είδος του καθεστώτος που επικρατεί σε μια κοινωνία.
Σε μια κοινωνία όπου λειτουργεί κατά κύριο λόγο ένα σύστημα ελεύθερης αγοράς, οι οικονομικές ελίτ είναι εκείνοι που αποδεικνύονται παραγωγικότεροι μέσα στην ελεύθερη αγορά. Είναι οι άνθρωποι που διαθέτουν ιδιαίτερες ικανότητες στην επιχειρηματικότητα, στις πωλήσεις, στην εφοδιαστική αλυσίδα, στις επενδύσεις και σε όλες τις άλλες πλευρές μιας αγοράς που λειτουργεί ελεύθερα.
Σε μια κατά βάση ελεύθερη κοινωνία, οι οικονομικές ελίτ μπορούν να αφιερώνουν το μεγαλύτερο μέρος του χρόνου τους στις δραστηριότητές τους μέσα στην αγορά. Κατά συνέπεια, ανταμείβονται επειδή διοχετεύουν τις προσπάθειές τους στη βελτίωση της παραγωγικότητάς τους. Επιπλέον, ολόκληρη η κοινωνία ωφελείται από αυτού του είδους τις οικονομικές ελίτ. Αυτό συμβαίνει επειδή οι ανταμοιβές στην αγορά προκύπτουν από την προσφορά περισσότερων αγαθών και υπηρεσιών σε περισσότερους ανθρώπους και σε τιμές που μπορούν να αντέξουν οικονομικά ολοένα περισσότεροι καταναλωτές.
Τα πράγματα είναι διαφορετικά σε μια κοινωνία όπου η οικονομία κυριαρχείται από το κράτος —και, επομένως, από την πολιτική ελίτ. Σε μια τέτοια κοινωνία, οι οικονομικές ελίτ είναι εκείνοι που γνωρίζουν καλύτερα πώς να χρησιμοποιούν την κρατική εξουσία, προκειμένου να επιτύχουν μέσα στην ελεγχόμενη από το κράτος αγορά.
Στην περίπτωση αυτή, οι οικονομικές ελίτ είναι εκείνοι που κατορθώνουν να συνεργάζονται με το καθεστώς, ώστε να εξασφαλίζουν πολιτικές που τους ευνοούν μέσω της χειραγώγησης και της ρύθμισης της αγοράς. Στις πολιτικές αυτές περιλαμβάνονται οι κρατικές διασώσεις επιχειρήσεων, τα μονοπώλια που υποστηρίζονται από το κράτος και ένα χρηματοπιστωτικό σύστημα που τροφοδοτείται από την πολιτική του εύκολου χρήματος.
Μέσα σε αυτό το σύστημα, οι οικονομικές ελίτ μπορούν να διατηρούν και να ενισχύουν τη θέση και τον πλούτο τους μέσω αποτελεσματικής πολιτικής δράσης και υπηρετώντας τις πολιτικές ελίτ, αντί να υπηρετούν τους πελάτες στην αγορά.
Όταν συμβαίνει αυτό, δεν μπορούμε να θεωρούμε ότι οι οικονομικές ελίτ βρίσκονται στη θέση τους επειδή προσφέρουν αξία στην κοινωνία. Αντιθέτως, σε αυτό το δεύτερο σύστημα, οι οικονομικές ελίτ είναι παρασιτικές. Στηρίζονται στην εκμετάλλευση των άλλων για να διατηρήσουν τη θέση τους και να διευρύνουν το μερίδιό τους στην αγορά. Ένα από τα εντυπωσιακότερα παραδείγματα αυτής της κατάστασης μπορεί να εντοπιστεί στην αντιμετώπιση της χρηματοπιστωτικής κρίσης που άρχισε το 2008.
Εάν είχε επιτραπεί στην αγορά να λειτουργήσει, πολλές μεγάλες τράπεζες και άλλες επιχειρήσεις θα είχαν χρεοκοπήσει και η περιουσία τους θα είχε περάσει σε άλλους, αποτελεσματικότερους ιδιοκτήτες και διαχειριστές, οι οποίοι θα την αξιοποιούσαν διαφορετικά. Αυτοί οι νέοι ιδιοκτήτες θα μπορούσαν να είχαν εξελιχθεί σε μια νέα οικονομική ελίτ.
Χάρη, όμως, στην παρέμβαση των κατεστημένων πολιτικών ελίτ, οι προβληματικές επιχειρήσεις διασώθηκαν μέσω της αναδιανομής πλούτου από τις παραγωγικές τάξεις προς επιλεγμένες, πολιτικά διασυνδεδεμένες επιχειρήσεις και τους υφιστάμενους ιδιοκτήτες τους. Έτσι, εταιρείες όπως η Citicorp και η AIG διασώθηκαν, επιβλήθηκαν νέες ρυθμίσεις και επιχειρήσεις όπως η JP Morgan διεύρυναν σημαντικά το μερίδιό τους στην αγορά.
Οι μαζικές αγορές τίτλων που καλύπτονταν από ενυπόθηκα δάνεια εκ μέρους της Ομοσπονδιακής Τράπεζας των ΗΠΑ έσωσαν από την αφερεγγυότητα μεγάλο μέρος του χρηματοπιστωτικού τομέα. Ως αποτέλεσμα, τα περισσότερα μέλη της οικονομικής «ελίτ» που συναντάμε στον χρηματοπιστωτικό κλάδο οφείλουν τη θέση τους στην πολιτική παρέμβαση και όχι σε κάποια πραγματική ικανότητά τους μέσα στην αγορά.
Βεβαίως, οι άνθρωποι αυτοί αρέσκονται να λένε στον εαυτό τους ότι είναι πλούσιοι επειδή «η αγορά» τούς αποτιμά τόσο υψηλά. Στην πραγματικότητα, είναι επιτυχημένοι επειδή οι ομάδες άσκησης πίεσης κατόρθωσαν να στηρίξουν τις επιχειρήσεις τους και να εξασφαλίσουν, μέσω της συνεχούς νομισματικής επέκτασης, την αύξηση της αξίας των χαρτοφυλακίων τους.
Αυτό, όμως, είναι μόνο ένα παράδειγμα. Σε κάθε κοινωνία όπου οι πολιτικές ελίτ πραγματοποιούν υπέρογκες δαπάνες ή προχωρούν σε εκτεταμένη ρύθμιση της οικονομίας, η οικονομική δραστηριότητα στρεβλώνεται διαρκώς με τρόπο που ευνοεί τους πολιτικά διασυνδεδεμένους εις βάρος όλων των υπολοίπων.
Για παράδειγμα, οι οικονομικές «ελίτ» που εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από κρατικές συμβάσεις —όπως ο Έλον Μασκ, ο Πίτερ Τιλ, ο ιδρυτής της Flock Safety και άλλοι— δεν ανήκουν στην ελίτ επειδή είναι ιδιαίτερα παραγωγικοί μέσα σε μια ελεύθερη αγορά. Ανήκουν σε αυτήν επειδή είναι επιδέξιοι στην ιδιοποίηση της περιουσίας των φορολογουμένων μέσω του μηχανισμού της φορολόγησης και των κρατικών δαπανών.
Ας σημειωθεί ότι, μέσα σε αυτό το παρεμβατικό σύστημα, οι πραγματικές οικονομικές ελίτ —οι άνθρωποι που θα είχαν αναδειχθεί στην κορυφή μιας αληθινά ελεύθερης οικονομίας— παραγκωνίζονται και εμποδίζονται να προοδεύσουν εξαιτίας της κρατικής δράσης που ευνοεί συγκεκριμένες επιχειρήσεις.
Ποιοι είναι αυτοί οι άνθρωποι που θα μπορούσαν να είχαν αποτελέσει την πραγματική οικονομική ελίτ; Δεν θα το μάθουμε ποτέ. Αντί γι’ αυτούς, έχουμε απομείνει με μια νόθα τάξη δισεκατομμυριούχων, η οποία θεωρείται «ελίτ» μόνο χάρη στην ικανότητά της να εκμεταλλεύεται τους ανθρώπους που επιτελούν πραγματικά παραγωγική εργασία στον ιδιωτικό τομέα.
Συμπέρασμα
Έχουμε, επομένως, μια συγχώνευση της οικονομικής με την πολιτική ελίτ. Και οι δύο μορφές ελίτ στηρίζονται, κατά κανόνα, σε κάποια μορφή εξαπάτησης, προκειμένου να ενισχύσουν και να νομιμοποιήσουν τις αξιώσεις τους.
Η πολιτική ελίτ, για παράδειγμα, ισχυρίζεται ότι κατέχει τη θέση της δυνάμει κάποιας θεϊκής εντολής, χάρη στην υποτιθέμενη ηθική της ανωτερότητα ή επειδή δήθεν εκφράζει τη «βούληση του λαού». Όλα αυτά, ασφαλώς, είναι ψέματα. Παρ’ όλα αυτά, επί πολλούς αιώνες αποδείχθηκαν αποτελεσματικά μέσα εξαπάτησης και κατευνασμού του κοινού.
Σε ένα καθεστώς οικονομικού παρεμβατισμού, οι οικονομικές ελίτ στηρίζονται επίσης στο ψεύδος. Ισχυρίζονται ότι ανήκουν στην ελίτ επειδή είναι αποτελεσματικές, εργάζονται σκληρά ή «υπηρετούν τον πελάτη». Και αυτοί οι ισχυρισμοί είναι ψευδείς, διότι, όταν δεν υπάρχει ελεύθερη —ή έστω κατά το μεγαλύτερο μέρος της ελεύθερη— αγορά, οι ελίτ κατέχουν στην πραγματικότητα τη θέση τους χάρη σε πολιτικούς χειρισμούς. Ουσιαστικά αποτελούν απλώς προέκταση της πολιτικής ελίτ. Όσο περισσότερο παρεμβατικό είναι ένα καθεστώς τόσο περισσότερο ισχύει αυτό.
Οι πραγματικές ελίτ ήταν πάντοτε εκείνοι που εξασφαλίζουν την εκούσια και ελεύθερη υποστήριξη των άλλων μέσω του ιδιωτικού τομέα ή άλλων μη βίαιων μορφών ανθρώπινης συνεργασίας: μέσω της οικογένειας, των θρησκευτικών θεσμών και των υπόλοιπων θεσμών της ιδιωτικής κοινωνίας.
Αντιθέτως, εκείνοι που μετατρέπονται σε «ελίτ» καταφεύγοντας πρώτοι στη βία και στη λεηλασία των άλλων ήταν πάντοτε απατεώνες και σφετεριστές.
Το κείμενο διατίθεται με άδεια Creative Commons Αναφορά Δημιουργού–Μη Εμπορική Χρήση–Όχι Παράγωγα Έργα 4.0.
Σημείωση: Οι απόψεις που εκφράζονται στο Mises.org δεν αντιπροσωπεύουν κατ’ ανάγκην τις απόψεις του Ινστιτούτου Mises.
Η αμυντική συνεργασία μεταξύ Βοσνίας-Ερζεγοβίνης και Τουρκίας συζητήθηκε στο πλαίσιο της άσκησης Balkan Shield 2026. Ο Υπουργός Άμυνας της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης , Ζούκαν Χέλεζ, συναντήθηκε με τουρκική αντιπροσωπεία και εκπροσώπους εταιρειών της αμυντικής βιομηχανίας στο Σεράγεβο.
Turkish culture guide
Ο Υπουργός Άμυνας της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης, Ζούκαν Χέλεζ, δήλωσε ότι η αμυντική υποστήριξη της Τουρκίας παίζει σημαντικό ρόλο στον εκσυγχρονισμό των ενόπλων δυνάμεων της χώρας του.
Βασικά θέματα που συζητήθηκαν ήταν η προμήθεια νέων τεθωρακισμένων οχημάτων KİRPİ II, το σύστημα κατά των μη επανδρωμένων αεροσκαφών KANGAL της ASELSAN και η στρατιωτική συνεργασία στον τομέα της εκπαίδευσης.
Στις συναντήσεις συμμετείχαν επίσης ο αναπληρωτής υπουργός Εθνικής Άμυνας Salih Ayhan , ο Αναπληρωτής Γενικός Διευθυντής της ASELSAN Zekeriyya Şahin και ο γενικός διευθυντής της BMC Automotive, Lütfi Balık.
Η προμήθεια του KİRPİ II μπορεί να επεκταθεί
Η Βοσνία-Ερζεγοβίνη είχε προηγουμένως παραλάβει τεθωρακισμένα οχήματα KİRPİ II που κατασκευάζονται από την BMC στην Τουρκία. Κατά τη διάρκεια των συνομιλιών για την Ασπίδα των Βαλκανίων, συζητήθηκε η προμήθεια πρόσθετων οχημάτων KİRPİ II για την συμπλήρωση του υπάρχοντος στόλου, καθώς και μια έκδοση του KİRPİ II με διαμόρφωση ασθενοφόρου.
Ο Χέλεζ τόνισε τη σημασία της αμυντικής συνεργασίας με την Τουρκία στη διαδικασία εκσυγχρονισμού των Βοσνιακών Ενόπλων Δυνάμεων, δηλώνοντας: «Η υποστήριξη της Τουρκίας στον τομέα της άμυνας παίζει σημαντικό ρόλο στον εκσυγχρονισμό των Βοσνιακών Ενόπλων Δυνάμεων».
Η ASELSAN εισάγει το σύστημα KANGAL Antidrone.
Μια άλλη πτυχή της συνεργασίας είναι η δυνατότητα αντιμετώπισης drones.
Σύμφωνα με πληροφορίες που ανέφερε το SSBülten, υπογράφηκε σύμβαση ύψους 540.000 δολαρίων με την ASELSAN για το σύστημα αντιμετώπισης drones KANGAL. Η παράδοση των συστημάτων αναμένεται να ολοκληρωθεί έως τον Νοέμβριο του 2026.
Το KANGAL αναπτύχθηκε ως σύστημα που παρέχει αντίμετρα ηλεκτρονικού πολέμου, ιδίως κατά των συνδέσεων επικοινωνίας και ελέγχου που χρησιμοποιούνται από μη επανδρωμένα αεροσκάφη.
Conflict resolution books
Η συνεργασία για τη στρατιωτική εκπαίδευση συνεχίζεται
Τα μέρη συζήτησαν επίσης την επέκταση της συνεργασίας όσον αφορά την εκπαίδευση Βόσνιων στρατιωτών σε διάφορους τομείς στην Τουρκία.
Το Υπουργείο Άμυνας της Βοσνίας δήλωσε ότι η Τουρκία παρέχει υποστήριξη στη χώρα μέσω εκπαίδευσης, ασκήσεων, δωρεών και έργων στρατιωτικού εξοπλισμού.
Η Balkan Shield 2026 , που πραγματοποιείται στο Σεράγεβο , θα συνεχιστεί έως τις 4 Σεπτεμβρίου. Η έκθεση παρέχει επίσης μια πλατφόρμα για συζητήσεις σχετικά με νέους τομείς προμηθειών και συνεργασίας στον τομέα της αμυντικής βιομηχανίας μεταξύ Τουρκίας και Βοσνίας-Ερζεγοβίνης.
Τα αραβικά μέσα ενημέρωσης αναφέρονται σε ένα ‘κρυφό’ πόλεμο στο πεδίο του Σουδάν μεταξύ Ισραήλ και ΗΑΕ από τη μία πλευρά και Τουρκίας και Ιράν από την άλλη για γεωπολιτική κυριαρχία.
Η Africa Intelligence ανέφερε πρόσφατα ότι οι Δυνάμεις Ταχείας Υποστήριξης του Σουδάν είχαν υψηλού επιπέδου μυστικές επαφές ασφαλείας και πληροφοριών με το Ισραήλ ακόμη και πριν από το ξέσπασμα του εμφυλίου πολέμου το 2023.
Η ισραηλινή εφημερίδα Haaretz και το ολλανδικό πρακτορείο ειδήσεων Lighthouse Reports έγραψαν για τη σχέση μεταξύ του Ισραήλ και της Δύναμης Ταχείας Αντίδρασης το 2022, σημειώνοντας ότι ένα αεροπλάνο που συνδέεται με τον πρώην αξιωματικό των ισραηλινών μυστικών υπηρεσιών Ταλ Ντίλιαν μετέφερε εξελιγμένο εξοπλισμό επιτήρησης και τηλεφωνικής υποκλοπής, κατασκευασμένο στην Ευρωπαϊκή Ένωση, στη Δύναμη Ταχείας Αντίδρασης.
Εκτός από τις Δυνάμεις Ταχείας Υποστήριξης, των οποίων οι μισθοί καταβάλλονται από τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, ο επικεφαλής του Κυρίαρχου Συμβουλίου του Σουδάν, Αμπντέλ Φατάχ αλ-Μπουρχάν, έχει δημιουργήσει ένα φιλο-ιρανικό δίκτυο στη χώρα και έχει επιτρέψει σε διάφορες ισλαμιστικές οργανώσεις από το πρώην καθεστώς του Ομάρ αλ-Μπασίρ να επιστρέψουν σε ηγετικές θέσεις. Με την πάροδο του χρόνου, το Ιράν έχει γίνει ένας από τους πιο εξέχοντες στρατιωτικούς εταίρους του Μπουρχάν.
Για το Ισραήλ, η κατάσταση επιδεινώνεται από τον καθοριστικό ρόλο της Τουρκίας στο Σουδάν και την υποστήριξή της στον Μπουρχάν.
Η Άγκυρα παρέχει στο Χαρτούμ σημαντική διπλωματική και ανθρωπιστική βοήθεια. Το Ισραήλ και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα παρακολουθούν στενά την επιρροή τόσο της Άγκυρας όσο και της Τεχεράνης εκεί.
Ως εκ τούτου, οι ηγέτες των Δυνάμεων Ταχείας Υποστήριξης (RSF) θα συνεχίσουν τις επισκέψεις τους στο Τελ Αβίβ για να ενισχύσουν τη συνεργασία στις συνεχιζόμενες προσπάθειές τους να ελέγξουν το Σουδάν.
Το σενάριο του Ισραήλ και των ΗΑΕ να ελέγχουν τις ακτές του Σουδάν στην Ερυθρά Θάλασσα μέσω δυνάμεων δι’ αντιπροσώπων αποτελεί στρατηγικό στόχο στον οποίο αξίζει να επενδύσει ο Χεμετί (= επικεφαλής της παραστρατιωτικής δύναμης Δυνάμεις Ταχείας Υποστήριξης)
Ωστόσο, το Ιράν, η Τουρκία και ο ίδιος ο Μπουρχάν δεν είναι ακόμη έτοιμοι να παραχωρήσουν. Έτσι, το Σουδάν παραμένει πεδίο μάχης μεταξύ δύο περιφερειακών μπλοκ και δεν φαίνεται να υπάρχει τέλος στο μέλλον.
Όχι, την Υπουργό Παιδείας Ζαχαράκη την λένε Σοφία και όχι “Ιφιγένεια”!
Κατά συνέπεια δεν πρόκειται ο Πρωθυπουργός να τη θυσιάσει , απομακρύνοντάς την από τη θέση της, για τον σάλο που έχει ξεσπάσει από τις αποκαλύψεις για το περιεχόμενο βιβλίων της Διδακτέας Ύλης του Δημοτικού, όπου εμφανίζονται διάφορες μορφές οικογένειας στην Ελληνική κοινωνία , μεταξύ των οποίων και οικογένειες από άτομα του ιδίου φύλου, δηλαδή αποτελούμενες από δύο άντρες είτε από δύο γυναίκες.
Το γεγονός αυτό έχει προκαλέσει θύελλα αντιδράσεων σε εκατοντάδες χιλιάδες γονείς, οι οποίοι απορούν γιατί μία εκλεγμένη Κυβέρνηση έχει τέτοια εμμονή με την woke ατζέντα και δεν ακούει τη φωνή της συντριπτικής πλειοψηφίας της Ελληνικής κοινωνίας!
Από την πλευρά της η πολιτική ηγεσία του Υπουργείου Παιδείας υποκρίνεται ότι “δεν είναι εκείνη που εγκρίνει το περιεχόμενο των βιβλίων” αλλά το Παιδαγωγικό Ινστιτούτο. Λες και τα μέλη του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου δεν τα ορίζει η Κυβέρνηση!
Οι αντιδράσεις πολλών χιλιάδων οικογενειών έχουν φτάσει μέχρι και την Κοινοβουλευτική Ομάδα της ΝΔ, τα περισσότερα μέλη της οποίας αδυνατούν να αντιληφθούν γιατί λίγους μήνες πριν τις Γενικές Βουλευτικές Εκλογές η Κυβέρνηση Μητσοτάκη εξακολουθεί να είναι ταυτισμένη με τις επιλογές της woke ατζέντας, προκαλώντας την οργή των παραδοσιακών στελεχών και μελών της Κεντροδεξιάς παράταξης, αλλά και της κοινωνικής εκλογικής της βάσης.
Βεβαίως , όλοι εκείνοι που απορούν , δεν αντιλαμβάνονται ότι η απάντηση είναι μία και είναι απλούστατη: Το Μέγαρο Μαξίμου επιμένει στην woke ατζέντα , γιατί η ηγετική ομάδα της Κυβέρνησης την πιστεύει και την ενστερνίζεται!
Σε κάθε περίπτωση το πρόβλημα που έχει προκύψει είναι πολύ μεγάλο. Και έχει ως θύματα αθώα και ανυποψίαστα παιδιά, μαθητές και μαθήτριες των Δημοτικών σχολείων σε όλη την Ελλάδα. Όλοι αντιλαμβανόμαστε ότι η σύγχυση που θα δημιουργηθεί έτσι στα κοινωνικά πρότυπα και στις κοινωνικές αντιλήψεις αυτών των παιδιών θα οδηγήσει σε επικίνδυνες και αντικοινωνικές συμπεριφορές , που θα έχουν διαλυτικές συνέπειες για την κοινωνική συνοχή και θα δράσουν ανασταλτικά για την κοινωνική πρόοδο.
Προσπαθούν να δικαιολογήσουν τα αδικαιολόγητα
Αλλά ας δούμε πιο αναλυτικά τι συμβαίνει με τα συγκεκριμένα βιβλία και πως οι αρμόδιοι του Υπουργείου Παιδείας και των εκδοτικών οίκων προσπαθούν να δικαιολογήσουν τα αδικαιολόγητα:
Στο επίκεντρο μιας νέας δημόσιας συζήτησης έχουν βρεθεί τις τελευταίες ημέρες τα σχολικά βιβλία του Δημοτικού και, ειδικότερα, ο τρόπος με τον οποίο παρουσιάζονται στους μαθητές διαφορετικές μορφές οικογένειας και οικογενειακών σχέσεων.
Αφορμή αποτέλεσαν δύο εγχειρίδια που έχουν επιλεγεί στο πλαίσιο του νέου θεσμού του Πολλαπλού Βιβλίου: το βιβλίο Γλώσσας της Β΄ Δημοτικού, με τίτλο «Η γλώσσα μου», από τις Εκδόσεις Νήσος, καθώς και το βιβλίο Κοινωνική και Πολιτική Αγωγή της ΣΤ΄ Δημοτικού, των Εκδόσεων Πουκαμισάς.
Στις σχετικές αναφορές γίνεται λόγος, μεταξύ άλλων, για οικογένειες στις οποίες οι γονείς είναι του ίδιου φύλου, γεγονός που πυροδότησε αντιδράσεις αλλά και μια ευρύτερη συζήτηση γύρω από το περιεχόμενο των σχολικών εγχειριδίων, τα πρότυπα που παρουσιάζονται στα παιδιά και τα όρια ανάμεσα στην καταγραφή κοινωνικών δεδομένων και την εκπαιδευτική προσέγγιση ευαίσθητων ζητημάτων.
Τα συγκεκριμένα βιβλία, πάντως, δεν πρόκειται να μοιραστούν στους μαθητές τον Σεπτέμβριο του 2026. Τα εν λόγω εγχειρίδια έχουν ενταχθεί στο νέο σύστημα και προορίζονται για χρήση από το σχολικό έτος 2027-2028, όταν αναμένεται να εφαρμοστεί στην πράξη ο θεσμός του Πολλαπλού Βιβλίου.
Η δημόσια συζήτηση πήρε πολιτική διάσταση μετά την τοποθέτηση του κυβερνητικού εκπροσώπου Παύλου Μαρινάκη, ο οποίος εμφανίστηκε κατηγορηματικός ότι «στην κυβέρνηση δεν υπάρχει woke ατζέντα», τονίζοντας «τα φύλα είναι δύο, ο πατέρας είναι πατέρας, η μητέρα είναι μητέρα. Ούτε Γονέας 1 υπάρχει ούτε Γονέας 2 υπάρχει».
Τι απαντά ο συγγραφέας
Στη συζήτηση παρενέβη και ο συγγραφέας του βιβλίου της ΣΤ΄ Δημοτικού, Μανούσος Μαραγκουδάκης, απορρίπτοντας τον χαρακτηρισμό περί «woke ατζέντας» και επιχειρώντας να δώσει το πλαίσιο μέσα στο οποίο εντάσσονται οι σχετικές αναφορές.
Μιλώντας στο ραδιόφωνο, υποστήριξε ότι η αναφορά στις οικογένειες ομόφυλων ζευγαριών αποτελεί μέρος της προσπάθειας να παρουσιαστούν στους μαθητές οι σύγχρονες μορφές οικογένειας και δεν συνιστά ιδεολογική προώθηση μιας συγκεκριμένης άποψης.
Όπως επισήμανε, το βιβλίο καταγράφει, παράλληλα με άλλες μορφές οικογενειακής οργάνωσης, και τις οικογένειες ομόφυλων γονέων, αντιμετωπίζοντάς τες ως μέρος μιας κοινωνικής και νομικής πραγματικότητας που έχει διαμορφωθεί τα τελευταία χρόνια.
Η συγκεκριμένη αναφορά, σύμφωνα με την εξήγηση του συγγραφέα, δεν αποτελεί αυτόνομο ή κυρίαρχο θέμα της ενότητας. Αντιθέτως, εντάσσεται σε μια ευρύτερη παρουσίαση των διαφορετικών οικογενειακών σχημάτων που μπορεί να συναντήσει κανείς στη σύγχρονη κοινωνία.
Το βιβλίο, άλλωστε, δεν περιορίζεται στη συγκεκριμένη μορφή οικογένειας. Η ενότητα επιχειρεί να παρουσιάσει ένα ευρύτερο φάσμα οικογενειακών σχημάτων, από την πυρηνική και τη μονογονεϊκή μέχρι την εκτεταμένη και τη θετή οικογένεια.
Έτσι, στο επίμαχο σημείο η συζήτηση δεν αφορά μόνο μία συγκεκριμένη κατηγορία οικογένειας, αλλά συνολικά τον τρόπο με τον οποίο τα σχολικά εγχειρίδια επιχειρούν να αποτυπώσουν τις κοινωνικές μεταβολές και την ποικιλομορφία των οικογενειακών σχέσεων.
Σάλος με βιβλία Δημοτικού που παρουσιάζουν οικογένειες με γονείς του ίδιου φύλου: «Δεν υπάρχει καμία woke ατζέντα» η πάγια αντίδραση του κυβερνητικού εκπροσώπου, αλλά δεν πείθει πλέον κανένα
Παύλος Μαρινάκης: Δεν υπάρχει καμία woke ατζέντα
Στο ζήτημα τοποθετήθηκε και ο κυβερνητικός εκπρόσωπος Παύλος Μαρινάκης, ο οποίος απέρριψε κατηγορηματικά την άποψη ότι η κυβέρνηση ακολουθεί «woke ατζέντα».
Ο κ. Μαρινάκης, αναφερόμενος στη σχετική συζήτηση, υποστήριξε ότι “τα φύλα είναι δύο” και τόνισε ότι “ο πατέρας είναι πατέρας, η μητέρα είναι μητέρα”, ξεκαθαρίζοντας παράλληλα πως δεν υιοθετείται η χρήση των όρων “Γονέας 1” και “Γονέας 2”.
Συγκεκριμένα, ερωτηθείς για το θέμα σε ραδιοφωνική του συνέντευξη, ο κυβερνητικός εκπρόσωπος, Παύλος Μαρινάκης, απάντησε «ως πατέρας ενός παιδιού τριών ετών με απασχόλησε πολύ αυτή η είδηση. Το Υπουργείο απάντησε υπηρεσιακά για το πώς καταρτίζεται το πρόγραμμα σπουδών, πώς επιλέγονται τα βιβλία.
Η απάντηση αυτή σε όποιον θέλει είναι διαθέσιμη από το Υπουργείο Παιδείας… Θεωρώ -και αυτό είναι κάτι το οποίο θα το πω χωρίς να φοβάμαι- όπως έχω αποδείξει ότι απαντάω, ότι όταν επιλέγουμε βιβλία, όταν επιλέγουμε προγράμματα σπουδών ειδικά για παιδιά δημοτικού, πολλώ δε μάλλον για παιδιά πρώτης, δευτέρας, τρίτης δημοτικού, πρέπει να είμαστε ιδιαίτερα προσεκτικοί και να δείχνουμε αυξημένη ευαισθησία».
Η τοποθέτηση του κυβερνητικού εκπροσώπου εστιάζει, επομένως, όχι μόνο στο περιεχόμενο των συγκεκριμένων αναφορών, αλλά και στην ανάγκη, όπως υποστηρίζει, να υπάρχει αυξημένη προσοχή κατά την επιλογή του εκπαιδευτικού υλικού που απευθύνεται στις μικρότερες ηλικίες.
Στο πλαίσιο αυτό επισήμανε, επίσης, ότι “ένα ολόκληρο κράτος, οι δημόσιες υπηρεσίες, οι νόμοι οι οποίοι έχουν ψηφιστεί, ο τρόπος που κάποιος βγάζει ταυτότητα, ο τρόπος που κάποιος βγάζει διαβατήριο από πουθενά δεν προκύπτει, από καμία νομοθέτηση, από καμία απόφαση Υπουργών, Υφυπουργών, Γενικών γραμματέων ότι η Κυβέρνηση αυτή έχει έστω και υποψία εφαρμογής woke ατζέντα”.
Η συζήτηση, με αυτόν τον τρόπο, αποκτά δύο διακριτές διαστάσεις: από τη μία βρίσκεται η εκπαιδευτική επιλογή να παρουσιαστούν διαφορετικές μορφές οικογένειας και, από την άλλη, η πολιτική συζήτηση για το κατά πόσο μια τέτοια επιλογή συνιστά ιδεολογική κατεύθυνση ή απλώς αποτύπωση της σύγχρονης κοινωνικής πραγματικότητας.
Καταλήγοντας, δε, για το θέμα ο κ. Μαρινάκης είπε: «Άλλο πράγμα η ανάδειξη ενός θέματος και η αντιμετώπισή του, και άλλο πράγμα το κίνητρο για woke ατζέντα -να μην αλλάζουμε το μέγεθος των ειδήσεων. Ναι, να απαντάμε στον κόσμο και το κάθε Υπουργείο, αλλά είναι άλλο πράγμα κάτι που μπορεί να ενόχλησε. Και εγώ δεν έκρυψα τα λόγια μου. Και είναι άλλο πράγμα να πει κανείς, ότι για αυτούς τους λόγους η Κυβέρνηση αυτή έχει woke ατζέντα. Ούτε έχει τέτοια διάθεση, ούτε εφαρμόζει τέτοια πολιτική, ούτε πρόκειται να εφαρμόσει. Τα φύλα είναι δύο. Ο πατέρας είναι πατέρας, η μητέρα είναι μητέρα. Ούτε Γονέας 1 υπάρχει ούτε Γονέας 2 υπάρχει».
Τιμώμενη χώρα της ΔΕΘ που ξεκίνησε σήμερα η Ιαπωνία. Οι ενισχυμένες διμερείς σχέσεις και η προσπάθεια Αθήνας και Τόκιο να ξεκλειδώσουν τη συνεργασία τους και στον τομέα της Άμυνας. Αποστολή του BD στη Θεσσαλονίκη.
Πίσω από τον θόρυβο των κομματικών εξαγγελιών και της παροχολογίας που κυριαρχεί (και) στη φετινή Διεθνή Έκθεση Θεσσαλονίκης(ΔΕΘ) υπάρχει μια δεύτερη, λιγότερο προβεβλημένη αλλά στρατηγικά σημαντική διάσταση: η Ιαπωνία.
Η πέμπτη μεγαλύτερη οικονομία του πλανήτη είναι η τιμώμενη χώρα της 90ής ΔΕΘ, που ξεκινά σήμερα και ολοκληρώνεται στις 13 Σεπτεμβρίου, σε μια συγκυρία κατά την οποία οι σχέσεις Αθήνας και Τόκιο αποκτούν νέα δυναμική.
Η χώρα του Ανατέλλοντος Ηλίου είναι ένα νησιωτικό κράτος που βρίσκεται σε μια δύσκολη γεωγραφικά περιοχή: γειτνιάζει με τρεις πυρηνικές δυνάμεις, Κίνα, Ρωσία, Βόρεια Κορέα, οι οποίες έχουν ενεργές εδαφικές διεκδικήσεις εις βάρος της.
Η Ιαπωνία έχει υπογράψει και επικυρώσει τη Σύμβαση για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS), ενώ οι αξιωματούχοι της μιλούν συχνά για την ανάγκη μιας «διεθνούς τάξης βασισμένης σε κανόνες».
Οι προοπτικές στην Άμυνα
Τον περασμένο Απρίλιο, η κυβέρνηση της πρωθυπουργού Σαναέ Τακαΐτσι κατήργησε το λεγόμενο σύστημα των πέντε κατηγοριών που επέτρεπε την εξαγωγή ολοκληρωμένου αμυντικού εξοπλισμού μόνο για διάσωση, μεταφορές, προειδοποίηση, επιτήρηση και ναρκαλιεία.
Η νέα διαδικασία προβλέπει έγκριση κατά περίπτωση, ανοίγοντας ουσιαστικά τον δρόμο για εξαγωγή των προϊόντων της προηγμένης αμυντικής της βιομηχανίας.
Το ισχυρότερο χαρτί της ιαπωνικής πολεμικής βιομηχανίας είναι οι φρεγάτες πολλαπλής αποστολής κλάσης Mogami (30FFM), τα υποβρύχια κλάσης Taigei αλλά και ο αντιπλοϊκός πύραυλος Type 12 (εμβέλεια άνω των 1000 χιλιομέτρων σε ορισμένες εκδοχές).
Επιπλέον, η χώρα μετέχει στο GCAP, το μαχητικό αεροσκάφος έκτης γενιάς που αναπτύσσει από κοινού με Βρετανία και Ιταλία, το οποίο περιλαμβάνει τεχνητή νοημοσύνη και προηγμένους αισθητήρες.
Κοινές αξίες
Παρά τη γεωγραφική τους απόσταση, Αθήνα και Τόκιο μοιράζονται στενούς δεσμούς: έχουν κοινή πυξίδα (π.χ. UNCLOS) και θεωρούν αμφότερες τις ΗΠΑ κορυφαίο τους σύμμαχο.
Από τον Ιανουάριο του 2023, μάλιστα, οι δύο χώρες έχουν αναβαθμίσει το διμερές τους στάτους σε στρατηγική εταιρική σχέση, κατά την επίσκεψη του πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη στην ιαπωνική πρωτεύουσα.
Η Ιαπωνία είναι συμβαλλόμενο μέρος σε δύο κρίσιμες για την Ελλάδα συνθήκες: τη Συνθήκη της Λωζάνης του 1923 (μεταξύ άλλων καθόρισε οριστικά τα ελληνοτουρκικά σύνορα) και τη Συνθήκη του Μοντρέ του 1936 (κατήργησε ρητά το καθεστώς αποστρατιωτικοποίησης των Στενών και ήρε και εκείνο των ελληνικών νησιών του Βορειοανατολικού Αιγαίου και των Λήμνου – Σαμοθράκης).
Αμυντική ενδυνάμωση
Η επιλογή της Ιαπωνίας ως τιμώμενης χώρας στη φετινή ΔΕΘ συμπίπτει σε μια περίοδο όπου Αθήνα και Τόκιο προσπαθούν να ξεκλειδώσουν τη διμερή συνεργασία τους στον τομέα της Άμυνας, έχοντας παράλληλα πυκνώσει τις εκατέρωθεν επισκέψεις σε υψηλό επίπεδο.
Ο Νίκος Δένδιας επισκέφθηκε την Ιαπωνία (Δεκέμβριος 2025) και μεταξύ άλλων συναντήθηκε με τον Σιντζίρο Κοϊζούμι. Ήταν η πρώτη συνάντηση υπουργών Άμυνας των δύο χωρών, οι οποίες διατηρούν διπλωματικές σχέσεις από το 1899.
Ο κ. Δένδιας έδειξε ενδιαφέρον για την ιαπωνική καινοτομία και τις προηγμένες τεχνολογίες, με έμφαση στην εφαρμογή τους στο θαλάσσιο περιβάλλον, ενώ προσκάλεσε τον κ. Κοϊζούμι στην Ελλάδα.
Οι τρόποι ενίσχυσης της ελληνο-ιαπωνικής συνεργασίας στους τομείς της Άμυνας, της Ασφάλειας και της Τεχνολογίας, εξετάστηκαν και κατά τη συνάντηση του υφυπουργού Εθνικής Άμυνας, Θανάση Δαβάκη, με τον Ιάπωνα ομόλογό του, Μασαχίσα Μιγιαζάκι, στα τέλη Αυγούστου, στην Αθήνα.
Προηγήθηκε η επίσκεψη του υπουργού Εξωτερικών Γιώργου Γεραπετρίτη στο Τόκιο, και η συνάντηση με τον ομόλογό του, Τοσιμίτσου Μοτέγκι, στα μέσα του περασμένου Ιουλίου.
Ο κ. Μοτέγκι κάλεσε την Ελλάδα να συντονιστεί με τον ενημερωμένο «Ελεύθερο και Ανοιχτο Ινδο-Ειρηνικό» (FOIP), μια πρωτοβουλία του Τόκιο για τη θαλάσσια ασφάλεια και τη ναυσιπλοΐα, που έχει αντικινεζικά χαρακτηριστικά καθώς μεταξύ άλλων προτείνει εναλλακτικές οδούς στον Δρόμο του Μεταξιού (BRI).
Υπενθυμίζεται ότι μεταγωγικά αεροσκάφη τύπου C-2 των Ιαπωνικών Δυνάμεων Αυτοάμυνας στάθμευσαν στην Ελλάδα τον Σεπτέμβριο του 2024, προκειμένου να έχουν τη δυνατότητα επιχειρήσεων εκκένωσης Ιαπώνων από το Λίβανο, λόγω της κλιμάκωσης μεταξύ Ισραήλ και Χεζμπολάχ.
Οι οκονομικές σχέσεις Ελλάδας – Ιαπωνίας
Η ενίσχυση των πολιτικών σχέσεων αποτυπώνεται προοδευτικά και στα οικονομικά μεγέθη. Περίπου 40 ιαπωνικές θυγατρικές και υποκαταστήματα δραστηριοποιούνται στην Ελλάδα, ενώ άλλες 40 εταιρείες συνεργάζονται ως κύριοι αντιπρόσωποι (master dealers) ιαπωνικών εμπορικών σημάτων.
Ταυτόχρονα, το ελληνικό επιχειρείν, μέσω εταιρειών λιανεμπορίου, επιδιώκει να επεκτείνει το αποτύπωμά του στην ιαπωνική αγορά.
Φυσικά, σημείο αναφοράς παραμένει η συνεργασία στον τομέα της ναυτιλίας, καθώς τα τελευταία χρόνια ναυπηγήθηκαν τουλάχιστον 116 πλοία ελληνικών συμφερόντων στην Ιαπωνία. Ενώ η αυξανόμενη συνεργασία σε ενέργεια, τεχνολογικά προϊόντα και υπηρεσίες διαφοροποιεί την οικονομική συνεργασία των δύο κρατών.
Οι εξαγωγές της Ελλάδας προς την Ιαπωνία αφορούν κυρίως τον καπνό και δευτερευόντως αγροδιατροφικά προϊόντα (πχ ελαιόλαδο), ενώ στον αντίποδα οι εισαγωγές αφορούν αυτοκίνητα και μοτοσικλέτες, καθώς και συστήματα λειτουργίας σιδηροδρόμων.
Ο συνολικός όγκος του διμερούς εμπορίου, που βαίνει αυξανόμενος, ανέρχεται περί τα 600 εκατομμύρια ευρώ, με την Ελλάδα να διατηρεί εμπορικό πλεόνασμα σχεδόν 39 εκατομμύρια ευρώ το περασμένο έτος.
του Αχιλλέα Ταουξή, Υποστρατήγου ε.α.
του πατέρα Πέτρου Μινώπετρου
