Η συζήτηση της Πέμπτης για τις τιμές της ενέργειας μπορεί να έχει επιπτώσεις που θα διαρκέσουν για χρόνια.
18 Μαρτίου 2026, 6:30 μ.μ. CET Των Zia Weise, Ben Munster, Ben Makuch και Elena Giordano
ΒΡΥΞΕΛΛΕΣ — Ενόψει της πρώτης τους συνόδου κορυφής μετά το ξέσπασμα του πολέμου στο Ιράν, οι ηγέτες της Ευρωπαϊκής Ένωσης συμφωνούν σε ένα πράγμα: ότι χρειάζεται να αναλάβουν επείγουσα δράση για να αποτρέψουν τις τιμές της ενέργειας από το να ξεφύγουν εκτός ελέγχου.
Ωστόσο, οι κυβερνήσεις είναι διχασμένες ως προς το πώς πρέπει να αντιμετωπιστεί το πρόβλημα — και σε ποιον ανήκει τελικά αυτή η αρμοδιότητα.
Ορισμένες χώρες απαιτούν από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να αναλάβει δράση ώστε να προστατεύσει τους πολίτες και τις επιχειρήσεις τους από τις εκτοξευόμενες τιμές των καυσίμων, υποστηρίζοντας εκτεταμένες παρεμβάσεις στην περιβαλλοντική πολιτική και στις ενεργειακές αγορές της ΕΕ, με στόχο βραχυπρόθεσμες μειώσεις κόστους.
Άλλες, αντίθετα, επιμένουν ότι η ΕΕ πρέπει να διατηρήσει το υπάρχον κανονιστικό της πλαίσιο και να εστιάσει σε μακροπρόθεσμα μέτρα για τη μείωση της εξάρτησης της Ένωσης από τα ακριβά ορυκτά καύσιμα, υποστηρίζοντας ότι τα άμεσα μέτρα ανακούφισης αποτελούν ευθύνη των εθνικών πρωτευουσών.
Η συζήτηση αναμένεται να κυριαρχήσει στη συνάντηση των ηγετών στις Βρυξέλλες την Πέμπτη, με την πλευρά που θα επικρατήσει στο επιχείρημα να είναι πιθανό να διαμορφώσει το ενεργειακό μέλλον της ΕΕ για τα επόμενα χρόνια.
«Η στρατιωτική κλιμάκωση στη Μέση Ανατολή προκαλεί παγκόσμια αστάθεια», έγραψε ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Αντόνιο Κόστα στην επιστολή πρόσκλησης προς τους ηγέτες. «Μαζί, πρέπει να εντοπίσουμε τα εργαλεία που χρειάζεται να κινητοποιήσουμε, ώστε να διασφαλίσουμε μια έγκαιρη, συντονισμένη και αποτελεσματική απάντηση που θα προστατεύει τους πολίτες και τις επιχειρήσεις μας.»
Οι Ευρωπαίοι μπορούν να κάνουν ελάχιστα — ή είναι διατεθειμένοι να κάνουν ελάχιστα — για να αντιμετωπίσουν τον βασικό λόγο για τον οποίο οι τιμές του φυσικού αερίου στην ήπειρο έχουν αυξηθεί κατά 50%: τον αποκλεισμό του Περσικού Κόλπου από την Τεχεράνη, ο οποίος προκλήθηκε μετά τους βομβαρδισμούς του Ιράν από τις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ από τα τέλη Φεβρουαρίου.
Σε γενικές γραμμές, ο πόλεμος έχει οδηγήσει τις κυβερνήσεις της ΕΕ να συμφωνούν ότι η επιτάχυνση της μετάβασης σε καθαρή, εγχώρια παραγόμενη ενέργεια αποτελεί την προφανή λύση στις υψηλές τιμές εισαγωγών, τουλάχιστον μακροπρόθεσμα.
Όμως η αντιπαράθεση στη συνάντηση της Πέμπτης αφορά το κατά πόσο θα δοθούν οδηγίες στην Επιτροπή να επεξεργαστεί λύσεις που θα μπορούσαν να μειώσουν γρήγορα τις τιμές για τα νοικοκυριά και τη βιομηχανία.
«Η συμφωνία είναι ότι τα μέτρα που αφορούν την ενεργειακή μετάβαση — την απανθρακοποίηση, την καθαρή εγχώρια ενέργεια — είναι ο σωστός δρόμος που πρέπει να συνεχιστεί», δήλωσε ανώτερος αξιωματούχος της ΕΕ, στον οποίο παραχωρήθηκε ανωνυμία ώστε να αποκαλύψει λεπτομέρειες για την προετοιμασία της συνόδου κορυφής.
Όμως, πρόσθεσε ο ίδιος αξιωματούχος, «οι ηγέτες θέλουν να δουν και συγκεκριμένα μέτρα για τη μείωση των τιμών και βραχυπρόθεσμα». «Νομίζω ότι εδώ δεν είναι μυστικό πως υπάρχουν διαφορετικές θέσεις ως προς το πώς θα πρέπει να αντιμετωπιστεί αυτό.»
Η Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, σε συνέντευξη Τύπου στις Βρυξέλλες στις 2 Μαρτίου 2026. | Dursun Aydemir/Anadolu μέσω Getty Images
Βραχυπρόθεσμα έναντι μακροπρόθεσμα
Η εκτελεστική εξουσία της ΕΕ, από την πλευρά της, έχει ορισμένες ιδέες. Σε επιστολή της προς τους ηγέτες τη Δευτέρα, η πρόεδρος της Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν μετέθεσε σε μεγάλο βαθμό την ευθύνη στις εθνικές κυβερνήσεις, προτείνοντας να αξιοποιήσουν τους υφιστάμενους κανόνες της ΕΕ ώστε να απελευθερώσουν επιδοτήσεις και να μειώσουν τους φόρους στην ηλεκτρική ενέργεια.
Οι προτάσεις της για μέτρα σε επίπεδο ΕΕ κινούνται περισσότερο προς μακροπρόθεσμες λύσεις, υποσχόμενες νομοθετική δράση για την αποδοτική χρήση των ηλεκτρικών δικτύων, χρηματοδοτική στήριξη για ενεργοβόρες βιομηχανίες και μέτρα για να αποτραπεί μια εκτόξευση της τιμής του άνθρακα στην Ένωση.
Για τις χώρες που προτιμούν να εστιάσουν στο μακροπρόθεσμο, αυτή είναι η σωστή προσέγγιση.
«Ορισμένες από τις πρωτοβουλίες που αναλαμβάνονται σε ευρωπαϊκό επίπεδο … θα βοηθήσουν μεσοπρόθεσμα και μακροπρόθεσμα να επιταχυνθεί η ενεργειακή μετάβαση, που είναι και η μόνη πραγματική λύση σε αυτό», δήλωσε σε συνέντευξη η Ολλανδή υπουργός Κλίματος Stientje van Veldhoven. «Αλλά για τα βραχυπρόθεσμα μέτρα, εξαρτάται περισσότερο από τις εθνικές [κυβερνήσεις] να εκτιμήσουν τι είναι καταλληλότερο.»
Ωστόσο, οι κυβερνήσεις που ανήκουν στο στρατόπεδο της βραχυπρόθεσμης παρεμβατικότητας αμφιβάλλουν ότι αυτό αρκεί.
Ο υφυπουργός Κλίματος της Πολωνίας, Krzysztof Bolesta, δήλωσε ότι, παρότι η επιστολή περιείχε ορισμένες ιδέες που «κέντρισαν το ενδιαφέρον μας», η πρόταση ότι οι κυβερνήσεις θα μπορούσαν να δαπανήσουν περισσότερα για επιδοτήσεις, μειώνοντας ταυτόχρονα τους φόρους στην ενέργεια, ήταν δύσκολο να γίνει αποδεκτή.
«Αν κάποιος μου λέει, εντάξει, μπορείτε να μειώσετε τους φόρους σας — και στην Ευρώπη πολλές χώρες βρίσκονται σε κατάσταση όπου υπάρχουν εκτεταμένες δαπάνες για την άμυνα και πολύ περιορισμένος δημοσιονομικός χώρος — αυτή είναι μια πραγματικά δύσκολη πρόταση να διαχειριστεί κανείς», είπε την Τρίτη.
Η Πολωνία συγκαταλέγεται στις χώρες που ζητούν από την Επιτροπή να συγκρατήσει την τιμή του άνθρακα στην Ένωση, ώστε να μειωθούν οι λογαριασμοί ενέργειας. Το Σύστημα Εμπορίας Εκπομπών (ETS), το οποίο υποχρεώνει εργοστάσια και μονάδες παραγωγής ενέργειας να πληρώνουν για τη ρύπανση που προκαλεί την υπερθέρμανση του πλανήτη, αντιστοιχεί περίπου στο 11% του μέσου ευρωπαϊκού λογαριασμού ενέργειας — πολύ λιγότερο από τις λοιπές επιβαρύνσεις ή από το πραγματικό κόστος της ενέργειας.
Ο Πολωνός πρωθυπουργός Ντόναλντ Τουσκ και άλλοι εννέα ηγέτες έστειλαν την Τετάρτη επιστολή στη φον ντερ Λάιεν, απαιτώντας να προχωρήσει γρήγορα σε μεταρρύθμιση του ETS με στόχο τη μείωση της επίδρασής του στις τιμές ηλεκτρικής ενέργειας. Την ίδια στιγμή, η Ιταλίδα πρωθυπουργός Τζόρτζια Μελόνι θα προσέλθει στη σύνοδο κορυφής της Πέμπτης επιμένοντας ότι η ΕΕ πρέπει να αναστείλει πλήρως το ETS.
Όμως έχει ήδη διαμορφωθεί μια αντίπαλη συμμαχία, με οκτώ ακόμη χώρες να προειδοποιούν ότι ουσιαστικές αλλαγές σε αυτή την εμβληματική κλιματική πολιτική θα υπονόμευαν την ενεργειακή μετάβαση και, κατά συνέπεια, τις προσπάθειες της ΕΕ να απεξαρτηθεί από τις εισαγωγές ορυκτών καυσίμων.
Αλλαγή κλίματος
Στη συζήτηση για το ETS, οι αόριστες υποσχέσεις της Επιτροπής შესაძლოა να αποσκοπούν στο να επιτρέψουν και στις δύο πλευρές να ισχυριστούν ότι νίκησαν. Ωστόσο, υπάρχουν ενδείξεις ότι το στρατόπεδο των υποστηρικτών της παρέμβασης χάνει έδαφος.
Τέσσερα διαδοχικά σχέδια των συμπερασμάτων της συνόδου κορυφής, τα οποία περιήλθαν στην κατοχή του POLITICO, δείχνουν ότι το κείμενο για την ενέργεια εξελίσσεται. Ενώ όλες οι εκδοχές ζητούν βραχυπρόθεσμες προτάσεις για τη μείωση των τιμών, το τμήμα που αφορά τα μακροπρόθεσμα μέτρα έχει ενισχυθεί από τον Μάρτιο και πλέον επιμένει ότι η επιτάχυνση της ενεργειακής μετάβασης «είναι ουσιώδης για τη μείωση της εξάρτησης από ασταθείς αγορές ορυκτών καυσίμων».
Δύο ακόμη εκκλήσεις για μεγάλες αλλαγές φαίνεται πως έχουν ήδη ξεθυμάνει.
Πυλώνες ηλεκτρικού ρεύματος κοντά στο Βερολίνο στις 10 Μαΐου 2022. | Sean Gallup/Getty Images
Η Αυστρία και μια χούφτα ακόμη χώρες είχαν υποστηρίξει τη μεταρρύθμιση του σχεδια
σμού της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας της ΕΕ, στο πλαίσιο του οποίου τα ακριβά ορυκτά καύσιμα καθορίζουν ουσιαστικά τη γενικότερη τιμή του ηλεκτρισμού.
Όμως, σε συνάντηση πρεσβευτών της ΕΕ την Παρασκευή, η πρόταση της Βιέννης έπεσε στο κενό, δήλωσαν δύο αξιωματούχοι στο POLITICO. Νωρίτερα, επτά χώρες είχαν προειδοποιήσει τις Βρυξέλλες να μην παρέμβουν στον υφιστάμενο σχεδιασμό, καθώς κάτι τέτοιο θα μπορούσε να υπονομεύσει τις επενδύσεις στην πράσινη ενέργεια.
Μια άλλη ιδέα, που είχε τεθεί από την ίδια τη φον ντερ Λάιεν, ήταν να επιβληθεί ανώτατο όριο στην τιμή του φυσικού αερίου. Όμως η πρόταση συνάντησε άμεσες αντιδράσεις από τη βιομηχανία και από αρκετές χώρες, ιδίως από τη Γερμανία.
Στην επιστολή της τη Δευτέρα, η φον ντερ Λάιεν υιοθέτησε πιο επιφυλακτικό τόνο, επισημαίνοντας απλώς ότι ορισμένες κυβερνήσεις είχαν κάνει χρήση πλαφόν τιμών σε προηγούμενες κρίσεις.
«Δεν πιστεύω ότι είναι πολύ πιθανό να δούμε αυτή τη στιγμή να συμφωνούνται οποιεσδήποτε πραγματικές μακροπρόθεσμες διαρθρωτικές αλλαγές», δήλωσε ένας ανώτερος εθνικός αξιωματούχος ενέργειας, στον οποίο δόθηκε ανωνυμία ώστε να αποκαλύψει λεπτομέρειες εσωτερικών συζητήσεων.
Τόσο στο ETS όσο και στον σχεδιασμό της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας, «η ομάδα των [κρατών-μελών] που μπλοκάρουν είναι στην πραγματικότητα υπερβολικά μεγάλη ώστε να υπάρξει κίνηση σε αυτά τα δύο ζητήματα», πρόσθεσε ο αξιωματούχος. «Από την άλλη πλευρά, μικρές προσαρμογές βρίσκονται ήδη στο τραπέζι.»
Οι Gerardo Fortuna και Bartosz Brzeziński συνέβαλαν στο ρεπορτάζ.
Η έλλειψη συναίνεσης και ο περιορισμένος ρόλος του ΝΑΤΟ στη Μέση Ανατολή καθιστούν την κρίση ιδιαίτερα δύσκολη να επιλυθεί για τον επικεφαλής της Συμμαχίας.
19 Μαρτίου 2026, 1:44 π.μ. CET Του Victor Jack
ΒΡΥΞΕΛΛΕΣ — Η δοκιμασμένη και αποτελεσματική προσέγγιση του Μαρκ Ρούτε για τη διαχείριση του Ντόναλντ Τραμπ αρχίζει να δοκιμάζεται, καθώς ο πόλεμος του Αμερικανού προέδρου με το Ιράν ανοίγει νέα ρήγματα στο εσωτερικό του ΝΑΤΟ.
Την Τρίτη, ο Τραμπ χαρακτήρισε τους συμμάχους του ΝΑΤΟ «πολύ ανόητους» επειδή απέρριψαν τα αιτήματά του για στρατιωτική υποστήριξη στην ασφάλιση της κρίσιμης εμπορικής αρτηρίας των Στενών του Ορμούζ. Ως αποτέλεσμα, προειδοποίησε ότι η επανεξέταση του ρόλου των Ηνωμένων Πολιτειών στη Συμμαχία ήταν «σίγουρα κάτι που θα έπρεπε να σκεφτούμε».
Σε απάντηση, ο γενικός γραμματέας του ΝΑΤΟ καταφεύγει στο συνηθισμένο του εγχειρίδιο διαχείρισης του Τραμπ: να αποφεύγει τη δημόσια κριτική προς τον πρόεδρο και να εργάζεται παρασκηνιακά για μια λύση.
«Υπολογίζει ότι δεν έχει πολλά να κερδίσει αν μιλήσει τώρα δημόσια», δήλωσε ένας διπλωμάτης του ΝΑΤΟ, ο οποίος, όπως και άλλοι σε αυτό το ρεπορτάζ, έλαβε ανωνυμία για να μιλήσει ελεύθερα. «Δεν βλέπω πώς θα μπορούσε να ικανοποιήσει την επιθυμία [του Τραμπ]. Άρα καλύτερα να κρατήσει χαμηλούς τόνους — τουλάχιστον δημοσίως.»
Όμως ο πόλεμος φέρνει τον Ρούτε σε δύσκολη θέση.
Παρά τις απαιτήσεις του Τραμπ, το ΝΑΤΟ διαθέτει ελάχιστες εξουσίες για να δράσει στο Ιράν, ενώ η αποστροφή των συμμάχων προς τον πόλεμο καθιστά δύσκολη την εξεύρεση της αναγκαίας συναίνεσης για οποιαδήποτε εμπλοκή της Συμμαχίας. Την ίδια στιγμή, όσο περισσότερο παρατείνεται η σύγκρουση, τόσο περισσότερο απορροφά πόρους από τις βασικές αποστολές της Συμμαχίας: τη στήριξη της Ουκρανίας και την προετοιμασία για έναν πιθανό πόλεμο με τη Ρωσία.
«Είναι απολύτως σαφές ότι οτιδήποτε χρησιμοποιείται αυτή τη στιγμή στη Μέση Ανατολή, ιδίως τα συστήματα αεράμυνας, κατά πάσα πιθανότητα θα πρέπει να αντικατασταθεί», δήλωσε ο Pieter Wezeman, ανώτερος ερευνητής εξοπλισμών στο think tank Stockholm International Peace Research Institute. «Όλα αυτά προστίθενται στην ήδη πολύ υψηλή ζήτηση για όπλα στην Ευρώπη.»
Το ΝΑΤΟ αρνήθηκε να σχολιάσει επισήμως.
Αφήνοντας το στίγμα του
Μέχρι τώρα, ο Ρούτε έχει καταφέρει να αποτρέψει τον Τραμπ από το να τινάξει τη Συμμαχία στον αέρα, προσφέροντας στον Αμερικανό πρόεδρο νίκες σε βασικούς τομείς, όπως η αύξηση των αμυντικών δαπανών από τους συμμάχους και η εξεύρεση μιας οδού απεμπλοκής που επέτρεψε στον Τραμπ να εγκαταλείψει την εκστρατεία του για προσάρτηση της Γροιλανδίας.
«Όταν υπάρχουν διαφωνίες μεταξύ συμμάχων, προσπαθώ πάντα να παραμένω κάπως συγκρατημένος και έτσι να μπορώ, αν χρειαστεί, να βοηθήσω λίγο», δήλωσε ο Ρούτε την περασμένη εβδομάδα, αναφερόμενος στη διαμάχη μεταξύ του Τραμπ και του Ισπανού πρωθυπουργού Πέδρο Σάντσεθ σχετικά με την άρνηση της Μαδρίτης να επιτρέψει σε αμερικανικά αεροσκάφη να χρησιμοποιήσουν το αεροδρόμιό της για επίθεση στο Ιράν, καθώς και στην οργή του Τραμπ για τις χαμηλές ισπανικές αμυντικές δαπάνες.
Παρότι η Συμμαχία δεν έχει καταρρεύσει, ο Ρούτε έχει δεχθεί επικρίσεις επειδή εμφανίζεται υπερβολικά δουλικός απέναντι στον Τραμπ και επειδή έχει συνταχθεί μαζί του απέναντι σε άλλους συμμάχους.
Ο Ισπανός πρωθυπουργός Πέδρο Σάντσες, ο οποίος έχει προκαλέσει διαμάχη με τον Πρόεδρο Ντόναλντ Τραμπ για την άρνησή του να επιτρέψει σε αμερικανικά αεροσκάφη να επιτεθούν στο Ιράν από τη χώρα του, με τον Ρούτε κατά τη διάρκεια της Συνόδου Κορυφής του ΝΑΤΟ στη Χάγη στις 25 Ιουνίου 2025. | Jakub Porzycki/NurPhoto μέσω Getty Images
«Στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο … έχουμε ανοιχτά θέσει το ερώτημα αν ακούγαμε τον εκπρόσωπο του ΝΑΤΟ ή τον εκπρόσωπο των Ηνωμένων Πολιτειών», δήλωσε η Lucia Yar, φιλελεύθερη Σλοβάκα βουλευτής και μέλος της επιτροπής άμυνας του Κοινοβουλίου. «Ελπίζω ο κ. Ρούτε να συνεχίσει να διατηρεί τακτική επαφή και με τις δύο πλευρές του Ατλαντικού.»
Ακολουθεί την ίδια τακτική και κατά τη διάρκεια της κρίσης με το Ιράν.
Σε ένα από τα πρώτα του σχόλια, ο Ρούτε υποστήριξε ότι υπήρχε «ευρεία στήριξη» μεταξύ των μελών της Συμμαχίας για τις αμερικανοϊσραηλινές επιθέσεις κατά του Ιράν — ένας ισχυρισμός που προκάλεσε έντονη επίπληξη από την Ισπανία.
Ύστερα από ημέρες κατά τις οποίες διατήρησε χαμηλό προφίλ, ο Ρούτε βρέθηκε αντιμέτωπος την Τετάρτη με μια ευθεία ερώτηση σχετικά με την απειλή του Τραμπ για ένα «πολύ κακό μέλλον» του ΝΑΤΟ, εξαιτίας της απροθυμίας των συμμάχων να συμβάλουν στο άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ.
Ο πρώην πρωθυπουργός της Ολλανδίας δεν έπεσε στην παγίδα, αλλά αντιθέτως παρέπεμψε στις συζητήσεις που διεξάγονται παρασκηνιακά. «Αυτό που γνωρίζω είναι ότι οι σύμμαχοι συνεργάζονται και συζητούν πώς θα [ανοίξουν ξανά τα Στενά]», είπε.
«Η δουλειά του Ρούτε είναι να κρατήσει το ΝΑΤΟ ενωμένο, και είναι δύσκολο να δει κανείς πώς μια ρητορική σύγκρουση με τον Τραμπ θα μπορούσε να τον βοηθήσει να το πετύχει αυτό», δήλωσε η Oana Lungescu, πρώην εκπρόσωπος του ΝΑΤΟ, η οποία σήμερα εργάζεται ως ανώτερη ερευνήτρια στο βρετανικό think tank Royal United Services Institute στο Λονδίνο.
Εκτός περιοχής
Ωστόσο, υπάρχουν όρια στο πόσα μπορεί να κάνει ο Ρούτε για να καθησυχάσει τον Τραμπ σε σχέση με το Ιράν.
Αυτό οφείλεται εν μέρει στην έλλειψη συναίνεσης μεταξύ των συμμάχων ως προς τον πόλεμο — καθώς πολλοί έχουν καταδικάσει τη σύγκρουση, η οποία ξεκίνησε χωρίς να υπάρξει διαβούλευση μαζί τους.
Παρότι το ΝΑΤΟ έχει καταρρίψει ιρανικούς πυραύλους που κατευθύνονταν προς την Τουρκία, οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν μπορούν να πείσουν τους συμμάχους να συμμετάσχουν με το επιχείρημα ότι απειλείται το δικό τους έδαφος, δήλωσε δεύτερος διπλωμάτης της Συμμαχίας. Η ρήτρα αμοιβαίας άμυνας της Συμμαχίας, το «Άρθρο 5», «εφαρμόζεται σε περίπτωση ένοπλης επίθεσης κατά συμμάχου, άρα δεν είναι άμεσα σχετική με καταστάσεις όπως αυτή», είπε ο διπλωμάτης.
Η Μέση Ανατολή βρίσκεται εκτός της στρατιωτικής «περιοχής ευθύνης» της Συμμαχίας, σύμφωνα με δύο ακόμη διπλωμάτες του ΝΑΤΟ, γεγονός που περιπλέκει ακόμη περισσότερο μια συλλογική απάντηση.
Τέλος, η Ουάσιγκτον δεν έχει διατυπώσει κανένα επίσημο αίτημα προς το ΝΑΤΟ. Σε μια κεκλεισμένων των θυρών συνάντηση πρεσβευτών την Τρίτη, οι Ηνωμένες Πολιτείες επανέλαβαν τις εκκλήσεις τους προς τους συμμάχους να βοηθήσουν, αλλά δεν υπέβαλαν κανένα συγκεκριμένο αίτημα προς τη Συμμαχία, ανέφεραν οι δύο διπλωμάτες.
Ωστόσο, με τον πόλεμο να βρίσκεται ήδη στην τρίτη του εβδομάδα, και η αδράνεια ενέχει τους δικούς της κινδύνους για το ΝΑΤΟ.
Η Ουάσιγκτον έχει ήδη αποσύρει εξοπλισμό, συμπεριλαμβανομένων μαχητικών αεροσκαφών F-35, από άσκηση του ΝΑΤΟ στη Νορβηγία, ενώ το Ηνωμένο Βασίλειο έχει απομακρύνει το αντιτορπιλικό HMS Dragon από δραστηριότητες που συνδέονται με τη νέα αρκτική αποστολή της Συμμαχίας, στέλνοντάς το στην ανατολική Μεσόγειο.
Το HMS Dragon, το οποίο το Ηνωμένο Βασίλειο απέσυρε από αρκτική αποστολή, αποπλέει από το λιμάνι του Portsmouth στις 10 Μαρτίου 2026 για την ανάπτυξή του στην Κύπρο. | Leon Neal / Getty Images
Η άμυνα απέναντι στα ιρανικά αντίποινα με drones και πυραύλους έχει επίσης αναγκάσει τις ευρωπαϊκές χώρες να καταναλώνουν ταχύτατα πυραύλους αεράμυνας, εξαντλώντας τα αποθέματά τους και δυσχεραίνοντας τον στόχο του ΝΑΤΟ να ενισχύσει τις αεράμυνές του, δήλωσε ο αναλυτής Wezeman. Η Γαλλία έχει ήδη προειδοποιήσει ότι το απόθεμά της σε πυραύλους αέρος-αέρος MICA μειώνεται επικίνδυνα.
Είναι πιθανό να είναι μόνο «ζήτημα εβδομάδων» μέχρι οι ευρωπαϊκές χώρες να αναγκαστούν να αποφασίσουν αν οι μελλοντικές παραδόσεις συστημάτων αεράμυνας θα πρέπει να κατευθυνθούν προς τους συμμάχους τους στον Κόλπο ή προς την Ουκρανία, είπε.
«Σε μεγαλύτερο χρονικό ορίζοντα, αυτό θα αφήσει αποτύπωμα στον σχεδιασμό για το πώς θα οικοδομηθούν οι ευρωπαϊκές άμυνες», είπε. «Και έχει άμεση επίπτωση στην ικανότητα της Ουκρανίας να αμύνεται.»
«Δεν ξεκινάμε από θέση πλεονάσματος … και θα βρεθούμε ακόμη πιο πιεσμένοι», παραδέχθηκε ο τρίτος διπλωμάτης του ΝΑΤΟ.
Επιμέλεια από τον BRIAN P. D. HANNON (AP) Ενημερώθηκε στις 9:15 π.μ. GMT+2, 19 Μαρτίου 2026
Ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ δεσμεύθηκε ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες θα «τινάξουν μαζικά στον αέρα ολόκληρο» το μεγαλύτερο κοίτασμα φυσικού αερίου στον κόσμο, εάν το Ιράν επιτεθεί ξανά στο Κατάρ.
Ο Τραμπ διατύπωσε την απειλή αυτή στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης το βράδυ της Τετάρτης, στρεφόμενος κατά του ιρανικού κοιτάσματος φυσικού αερίου South Pars, αφού ιρανικοί πύραυλοι έπληξαν το Κατάρ. Η ιρανική επίθεση ήταν αντίποινα για ισραηλινή επίθεση στο κοίτασμα South Pars νωρίτερα την ίδια ημέρα.
Ο αμερικανοϊσραηλινός πόλεμος με το Ιράν έχει αναστατώσει τις ενεργειακές αγορές, καθώς η κλιμάκωση της σύγκρουσης αυξάνει την πίεση στον ενεργειακό τομέα της περιοχής. Η τιμή του πετρελαίου έχει εκτιναχθεί στις διεθνείς αγορές, αυξάνοντας το κόστος της βενζίνης και άλλων αγαθών, ενώ παράλληλα επιβαρύνει την παγκόσμια οικονομία.
Ο Τραμπ ανέφερε στην ανάρτησή του ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες «δεν γνώριζαν τίποτα» για την επίθεση, όμως ένα πρόσωπο που γνωρίζει το θέμα δήλωσε νωρίτερα την Τετάρτη ότι οι ΗΠΑ είχαν ενημερωθεί για τα ισραηλινά σχέδια να πλήξουν το κοίτασμα αερίου, αλλά δεν συμμετείχαν.
Λίγες ώρες μετά την επίθεση στο κοίτασμα, οι αρχές του Κατάρ ανακοίνωσαν ότι ένας βαλλιστικός πύραυλος έπληξε μια τεράστια εγκατάσταση υγροποιημένου φυσικού αερίου, προκαλώντας πυρκαγιά που προκάλεσε «εκτεταμένες» ζημιές, ενώ το Κατάρ διέταξε ορισμένους αξιωματούχους της ιρανικής πρεσβείας να εγκαταλείψουν τη χώρα.
Κύριες εξελίξεις που παρακολουθούμε:
Οι ασιατικές μετοχές υποχωρούν καθώς εκτινάσσονται οι τιμές πετρελαίου και φυσικού αερίου: Οι μετοχές σημείωσαν πτώση την Πέμπτη στην Ασία, αφού οι δείκτες στη Wall Street είχαν υποχωρήσει καθώς οι τιμές του πετρελαίου ξεπέρασαν τα 110 δολάρια το βαρέλι. Το Brent, το διεθνές σημείο αναφοράς, διαπραγματευόταν νωρίς την Πέμπτη στα 111,51 δολάρια το βαρέλι, αυξημένο κατά 3,9% σε σχέση με την προηγούμενη ημέρα. Το αμερικανικό αργό αναφοράς ενισχύθηκε κατά 0,5%, φθάνοντας τα 95,97 δολάρια το βαρέλι.
Η Gabbard αποφεύγει να απαντήσει όταν ρωτήθηκε για τις πληροφορίες που παρείχε στον Τραμπ πριν από τον πόλεμο με το Ιράν: Η κορυφαία αξιωματούχος πληροφοριών της αμερικανικής κυβέρνησης είπε στους νομοθέτες την Τετάρτη ότι το ιρανικό καθεστώς «φαίνεται να παραμένει άθικτο, αλλά σε μεγάλο βαθμό αποδυναμωμένο», ωστόσο απέφυγε επανειλημμένα να απαντήσει στο αν ο πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ είχε προειδοποιηθεί για τις συνέπειες του πολέμου που διαρκεί εδώ και εβδομάδες, συμπεριλαμβανομένων των ιρανικών επιθέσεων εναντίον κρατών του Κόλπου και του ουσιαστικού κλεισίματος των ζωτικής σημασίας Στενών του Ορμούζ.
Ο ισραηλινός στρατός σκότωσε τον Ιρανό υπουργό Πληροφοριών Esmail Khatib, το πιο πρόσφατο από μια σειρά θανάτων υψηλόβαθμων Ιρανών ηγετών που έχουν συμβάλει στην αποσταθεροποίηση των θεσμών και της βιομηχανίας της χώρας. Ο νέος ανώτατος ηγέτης του Ιράν, αγιατολάχ Mojtaba Khamenei, προειδοποίησε για αντίποινα σε μια σπάνια δήλωση που ακολούθησε τη δολοφονία του Ali Larijani.
Η Παλαιστινιακή Ερυθρά Ημισέληνος ανακοίνωσε ότι τουλάχιστον τρεις άνθρωποι σκοτώθηκαν στην κατεχόμενη πόλη Beit Awa της Δυτικής Όχθης, καθώς το Ιράν εκτόξευε πυραύλους προς το Ισραήλ. Τουλάχιστον άλλοι 13 τραυματίστηκαν. Περισσότεροι από 1.300 άνθρωποι στο Ιράν έχουν σκοτωθεί κατά τη διάρκεια του πολέμου. Τα ισραηλινά πλήγματα έχουν εκτοπίσει περισσότερους από 1 εκατομμύριο Λιβανέζους — περίπου το 20% του πληθυσμού — σύμφωνα με την κυβέρνηση του Λιβάνου, η οποία αναφέρει ότι 968 άνθρωποι έχουν σκοτωθεί. Στο Ισραήλ, 14 άνθρωποι έχουν σκοτωθεί από ιρανικά πυραυλικά πλήγματα. Τουλάχιστον 13 μέλη του αμερικανικού στρατού έχουν σκοτωθεί.
Των Phil Stewart, Idrees Ali, Erin Banco και Gram Slattery
19 Μαρτίου 2026, 1:47 π.μ. GMT+2
Σύνοψη
Ο Τραμπ εξετάζει την αποστολή στρατευμάτων στη Μέση Ανατολή
Στα ενδεχόμενα περιλαμβάνεται η ασφάλιση των Στενών του Ορμούζ και του νησιού Χαργκ
Η ανάπτυξη χερσαίων δυνάμεων θα μπορούσε να προκαλέσει την οργή μέρους της εκλογικής βάσης του Τραμπ
ΟΥΑΣΙΓΚΤΟΝ, 18 Μαρτίου (Reuters) — Η κυβέρνηση του προέδρου Donald Trump εξετάζει το ενδεχόμενο αποστολής χιλιάδων Αμερικανών στρατιωτών για την ενίσχυση της επιχείρησής της στη Μέση Ανατολή, καθώς ο αμερικανικός στρατός προετοιμάζεται για πιθανά επόμενα βήματα στην εκστρατεία του κατά του Ιράν, ανέφερε ένας Αμερικανός αξιωματούχος και τρία πρόσωπα με γνώση του ζητήματος.
Οι αναπτύξεις αυτές θα μπορούσαν να προσφέρουν στον Τραμπ επιπλέον επιλογές, καθώς εξετάζει την επέκταση των αμερικανικών επιχειρήσεων, με τον πόλεμο κατά του Ιράν να έχει πλέον εισέλθει βαθιά στην τρίτη του εβδομάδα.
Οι επιλογές αυτές περιλαμβάνουν την εξασφάλιση ασφαλούς διέλευσης για τα πετρελαιοφόρα μέσω των Στενών του Ορμούζ, αποστολή που, σύμφωνα με τις πηγές, θα υλοποιούνταν κυρίως μέσω αεροπορικών και ναυτικών δυνάμεων. Ωστόσο, η ασφάλιση των Στενών θα μπορούσε επίσης να σημαίνει ανάπτυξη αμερικανικών στρατευμάτων στις ακτές του Ιράν, ανέφεραν τέσσερις πηγές, μεταξύ των οποίων δύο Αμερικανοί αξιωματούχοι.
Το Reuters παραχώρησε ανωνυμία στις πηγές ώστε να μπορέσουν να μιλήσουν για στρατιωτικό σχεδιασμό.
Η κυβέρνηση Τραμπ έχει επίσης συζητήσει επιλογές για αποστολή χερσαίων δυνάμεων στο ιρανικό νησί Χαργκ, από το οποίο διέρχεται το 90% των ιρανικών εξαγωγών πετρελαίου, σύμφωνα με τα τρία πρόσωπα που γνωρίζουν το θέμα και τρεις Αμερικανούς αξιωματούχους. Ένας από αυτούς δήλωσε ότι μια τέτοια επιχείρηση θα ήταν εξαιρετικά επικίνδυνη. Το Ιράν έχει τη δυνατότητα να πλήξει το νησί με πυραύλους και drones.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες πραγματοποίησαν πλήγματα κατά στρατιωτικών στόχων στο νησί στις 13 Μαρτίου και ο Τραμπ έχει απειλήσει ότι θα πλήξει και τις κρίσιμες πετρελαϊκές υποδομές του. Ωστόσο, δεδομένου του ζωτικού ρόλου του νησιού στην ιρανική οικονομία, ο έλεγχός του πιθανότατα θα θεωρούνταν καλύτερη επιλογή από την καταστροφή του, σύμφωνα με στρατιωτικούς ειδικούς.
Οποιαδήποτε χρήση αμερικανικών χερσαίων δυνάμεων — ακόμη και για περιορισμένη αποστολή — θα μπορούσε να ενέχει σημαντικούς πολιτικούς κινδύνους για τον Τραμπ, δεδομένης της χαμηλής στήριξης της αμερικανικής κοινής γνώμης για την εκστρατεία κατά του Ιράν, αλλά και των προεκλογικών του δεσμεύσεων να αποφύγει την εμπλοκή των ΗΠΑ σε νέες συγκρούσεις στη Μέση Ανατολή.
Αξιωματούχοι της κυβέρνησης Τραμπ έχουν επίσης συζητήσει το ενδεχόμενο ανάπτυξης αμερικανικών δυνάμεων για την ασφάλιση των αποθεμάτων υψηλά εμπλουτισμένου ουρανίου του Ιράν, ανέφερε ένα από τα πρόσωπα με γνώση του ζητήματος.
Οι πηγές δεν θεωρούσαν ότι επίκειται άμεσα ανάπτυξη χερσαίων δυνάμεων οπουδήποτε στο Ιράν, αλλά αρνήθηκαν να συζητήσουν λεπτομέρειες του αμερικανικού επιχειρησιακού σχεδιασμού. Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι η αποστολή ασφάλισης των ιρανικών αποθεμάτων ουρανίου θα ήταν εξαιρετικά περίπλοκη και επικίνδυνη, ακόμη και για τις αμερικανικές ειδικές δυνάμεις.
Ένας αξιωματούχος του Λευκού Οίκου, μιλώντας υπό τον όρο της ανωνυμίας, δήλωσε:
«Δεν έχει ληφθεί αυτή τη στιγμή καμία απόφαση για αποστολή χερσαίων δυνάμεων, αλλά ο πρόεδρος Τραμπ συνετά διατηρεί όλες τις επιλογές στη διάθεσή του.
Ο πρόεδρος επικεντρώνεται στην επίτευξη όλων των καθορισμένων στόχων της Επιχείρησης Epic Fury: να καταστραφεί η βαλλιστική πυραυλική ικανότητα του Ιράν, να αφανιστεί το ναυτικό του, να διασφαλιστεί ότι οι τρομοκρατικοί του πληρεξούσιοι δεν θα μπορούν να αποσταθεροποιούν την περιοχή, και να εγγυηθεί ότι το Ιράν δεν θα μπορέσει ποτέ να αποκτήσει πυρηνικό όπλο.»
Το Πεντάγωνο αρνήθηκε να σχολιάσει.
Άνθρωποι εργάζονται κατά την επέκταση ενός κοιμητηρίου στο Behesht-e Zahra, ενώ καπνός από αεροπορικές επιδρομές υψώνεται στο φόντο, εν μέσω της αμερικανοϊσραηλινής σύγκρουσης με το Ιράν, στην Τεχεράνη, Ιράν, 16 Μαρτίου 2026. REUTERS/Alaa Al-Marjani
Οι συζητήσεις αυτές διεξάγονται ενώ ο αμερικανικός στρατός συνεχίζει να επιτίθεται στο ιρανικό ναυτικό, στα αποθέματα πυραύλων και drones, καθώς και στην αμυντική του βιομηχανία.
Οι ΗΠΑ έχουν πραγματοποιήσει περισσότερα από 7.800 πλήγματα από την έναρξη του πολέμου στις 28 Φεβρουαρίου και έχουν προκαλέσει ζημιές ή έχουν καταστρέψει περισσότερα από 120 ιρανικά σκάφη μέχρι στιγμής, σύμφωνα με ενημερωτικό σημείωμα που έδωσε στη δημοσιότητα την Τετάρτη η Κεντρική Διοίκηση των ΗΠΑ, η οποία επιβλέπει περίπου 50.000 Αμερικανούς στρατιώτες στη Μέση Ανατολή.
ΑΜΕΡΙΚΑΝΙΚΕΣ ΑΠΩΛΕΙΕΣ
Ο Τραμπ έχει δηλώσει ότι οι στόχοι του υπερβαίνουν την απλή αποδυνάμωση των στρατιωτικών δυνατοτήτων του Ιράν και θα μπορούσαν να περιλαμβάνουν την εξασφάλιση ασφαλούς διέλευσης μέσω των Στενών και την αποτροπή ανάπτυξης πυρηνικού όπλου από το Ιράν.
Οι χερσαίες δυνάμεις θα μπορούσαν να διευρύνουν τις επιλογές του για την επίτευξη αυτών των στόχων, αλλά ενέχουν σημαντικούς κινδύνους. Ακόμη και χωρίς άμεση σύγκρουση στο ιρανικό έδαφος, 13 Αμερικανοί στρατιώτες έχουν ήδη σκοτωθεί στον πόλεμο και περίπου 200 έχουν τραυματιστεί, αν και η μεγάλη πλειονότητα των τραυματισμών ήταν ελαφράς μορφής, σύμφωνα με τον αμερικανικό στρατό.
Για χρόνια, ο Τραμπ κατηγορούσε τους προκατόχους του για εμπλοκή σε πολέμους και υποσχόταν να κρατήσει τις Ηνωμένες Πολιτείες έξω από ξένες συγκρούσεις. Πιο πρόσφατα, όμως, έχει αρνηθεί να αποκλείσει το ενδεχόμενο παρουσίας «στρατιωτών επί του εδάφους» στο Ιράν.
Ανώτερος αξιωματούχος του Λευκού Οίκου δήλωσε στο Reuters ότι ο Τραμπ διαθέτει διάφορες επιλογές για την απόκτηση του πυρηνικού υλικού του Ιράν, αλλά δεν έχει ακόμη αποφασίσει πώς θα προχωρήσει.
«Σίγουρα υπάρχουν τρόποι με τους οποίους θα μπορούσε να αποκτηθεί», είπε ο αξιωματούχος, προσθέτοντας: «Δεν έχει λάβει ακόμη απόφαση.»
Σε γραπτή κατάθεση προς τους νομοθέτες την Τετάρτη, η Διευθύντρια της Εθνικής Υπηρεσίας Πληροφοριών Tulsi Gabbard ανέφερε ότι το πρόγραμμα εμπλουτισμού ουρανίου του Ιράν είχε «εξολοθρευτεί» από τα πλήγματα του Ιουνίου και ότι οι είσοδοι προς εκείνες τις υπόγειες εγκαταστάσεις είχαν «θαφτεί και σφραγιστεί με τσιμέντο».
Οι πηγές ανέφεραν ότι οι συζητήσεις για αμερικανικές ενισχύσεις υπερβαίνουν την άφιξη την επόμενη εβδομάδα στη Μέση Ανατολή μιας Amphibious Ready Group, μαζί με μια Marine Expeditionary Unit που περιλαμβάνει περισσότερους από 2.000 πεζοναύτες.
Ωστόσο, μία από τις πηγές σημείωσε ότι ο αμερικανικός στρατός χάνει σημαντικό αριθμό δυνάμεων εξαιτίας της απόφασης να σταλεί το αεροπλανοφόρο USS Gerald R. Ford στην Ελλάδα για συντήρηση, μετά από πυρκαγιά που ξέσπασε στο πλοίο.
Ο Τραμπ έχει επίσης μεταβάλει τη στάση του ως προς το αν οι ΗΠΑ θα πρέπει να εξασφαλίσουν τα Στενά του Ορμούζ.
Αφού αρχικά είχε πει ότι το αμερικανικό ναυτικό θα μπορούσε να συνοδεύει τα πλοία, στη συνέχεια κάλεσε άλλες χώρες να βοηθήσουν στο άνοιγμα αυτής της κρίσιμης θαλάσσιας οδού. Καθώς οι σύμμαχοι δεν έδειξαν ιδιαίτερο ενδιαφέρον, ο Τραμπ την Τετάρτη άφησε να εννοηθεί ότι οι ΗΠΑ θα μπορούσαν απλώς να αποχωρήσουν.
«Αναρωτιέμαι τι θα συνέβαινε αν “τελειώναμε” ό,τι έχει απομείνει από το Ιρανικό Τρομοκρατικό Κράτος και αφήναμε τις Χώρες που το χρησιμοποιούν — εμείς δεν το χρησιμοποιούμε — να είναι υπεύθυνες για το λεγόμενο “Στενό”;» έγραψε ο Τραμπ στο Truth Social.
Ρεπορτάζ των Phil Stewart, Idrees Ali, Erin Banco και Gram Slattery· επιπλέον ρεπορτάζ από τον Steve Holland· επιμέλεια από τους Don Durfee και Rosalba O’Brien
Βεβαίως — ορίστε η μετάφραση στα Ελληνικά:
Phil Stewart
Thomson Reuters
Ο Phil Stewart έχει κάνει ρεπορτάζ από περισσότερες από 60 χώρες, μεταξύ των οποίων το Αφγανιστάν, η Ουκρανία, η Συρία, το Ιράκ, το Πακιστάν, η Ρωσία, η Σαουδική Αραβία, η Κίνα και το Νότιο Σουδάν. Βραβευμένος δημοσιογράφος εθνικής ασφάλειας με έδρα την Ουάσιγκτον, ο Phil έχει εμφανιστεί στο NPR, στο PBS NewsHour, στο Fox News και σε άλλα προγράμματα, ενώ έχει επίσης συντονίσει εκδηλώσεις για θέματα εθνικής ασφάλειας, μεταξύ άλλων στο Reagan National Defense Forum και στο German Marshall Fund. Είναι αποδέκτης του Edwin M. Hood Award for Diplomatic Correspondence και του Joe Galloway Award.
Idrees Ali
Thomson Reuters
Ανταποκριτής θεμάτων εθνικής ασφάλειας με επίκεντρο το Πεντάγωνο στην Ουάσιγκτον. Καλύπτει τη στρατιωτική δραστηριότητα και τις επιχειρήσεις των Ηνωμένων Πολιτειών σε όλο τον κόσμο, καθώς και τις επιπτώσεις τους. Έχει κάνει ρεπορτάζ από περισσότερες από δύο δωδεκάδες χώρες, μεταξύ των οποίων το Ιράκ, το Αφγανιστάν, αλλά και μεγάλο μέρος της Μέσης Ανατολής, της Ασίας και της Ευρώπης. Κατάγεται από το Καράτσι του Πακιστάν.
Erin Banco
Thomson Reuters
Η Erin Banco είναι ανταποκρίτρια εθνικής ασφάλειας με επίκεντρο την κοινότητα πληροφοριών. Καλύπτει θέματα που εκτείνονται από τους πολέμους στην Ουκρανία και τη Γάζα έως τις μυστικές επιχειρήσεις των Ηνωμένων Πολιτειών στο εξωτερικό. Προηγουμένως εργάστηκε στο POLITICO ως ρεπόρτερ εθνικής ασφάλειας. Η Banco έχει μακρά εμπειρία κάλυψης της Μέσης Ανατολής, από το Κάιρο έως τη Βαγδάτη και το Χαλέπι, όπου έχει κάνει ρεπορτάζ για την Αραβική Άνοιξη και τις συνέπειές της, συμπεριλαμβανομένου του εμφυλίου πολέμου στη Συρία και της ανόδου του ISIS. Το βιβλίο της του 2017, Pipe Dreams, εστιάζει στην ανάπτυξη της βιομηχανίας πετρελαίου και φυσικού αερίου στη βόρεια περιοχή του Κουρδιστάν στο Ιράκ. Η Banco σπούδασε στο University of Wisconsin-Madison, με ειδίκευση στα αραβικά και τη δημοσιογραφία. Το 2014 απέκτησε μεταπτυχιακό στη δημόσια διοίκηση από τη School of International and Public Affairs του Columbia University.
Gram Slattery
Thomson Reuters
Ο Gram Slattery είναι ανταποκριτής του Λευκού Οίκου στην Ουάσιγκτον, με έμφαση στην εθνική ασφάλεια, τις υπηρεσίες πληροφοριών και τις εξωτερικές υποθέσεις. Το έργο του καλύπτει τον τρόπο με τον οποίο οι βασικές αποφάσεις της αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής συζητούνται, διαμορφώνονται και υλοποιούνται. Προηγουμένως ήταν εθνικός πολιτικός ανταποκριτής, καλύπτοντας την προεδρική εκστρατεία του 2024. Από το 2015 έως το 2022, υπηρέτησε σε θέσεις στο Ρίο ντε Τζανέιρο, στο Σάο Πάολο και στο Σαντιάγο της Χιλής, ενώ έχει κάνει εκτενές ρεπορτάζ σε όλη τη Λατινική Αμερική.
Το φαινόμενο των ασταμάτητων πολέμων δεν έχει να κάνει με την ανθρώπινη φύση, όπως τσαμπουνάνε άσχετοι καλαμαράδες και πληρωμένα παπαγαλάκια του κεφαλαίου. Κι’ αυτό επειδή δεν υπάρχει μια κοινή, δεδομένη και υπεριστορική ανθρώπινη φύση, αλλά μια παραφύση κοινωνικοϊστορική λειτουργία που καθορίζεται από τα συμφέροντα του συστήματος εξουσίας το οποίο πηγάζει από την ατομική ιδιοκτησία πάνω στα μέσα παραγωγής και εκφράζεται με όρους κοινωνικής ανισότητας και κοινωνικής ανταγωνιστικότητας που καταλήγει στον ανταγωνισμό μεταξύ εθνών που ελέγχουν τα ορυκτά καύσιμα, ως προϋπόθεση για τον έλεγχο της παγκόσμιας οικονομίας μέσω του ελέγχου των εθνών που διαθέτουν πηγές ενέργειας, ως προϋπόθεση για να ελέγξουν και εκείνα που δεν διαθέτουν.
Η στρεβλή σχέση αναντιστοιχίας μεταξύ των ορυκτών καυσίμων και των αυξημένων ενεργειακών αναγκών της παγκόσμιας καπιταλιστικής οικονομίας οξύνθηκε από τότε που οι παραδοσιακές ασιατικές, αφρικανικές και λατινοαμερικανικές χώρες σύρθηκαν αναγκαστικά στην οικονομία της λεγόμενης ‘ελεύθερης αγοράς’, γεγονός που έφερε σε σύγκρουση τις χώρες που παράγουν, επεξεργάζονται και διακινούν στην παγκόσμια οικονομία την κατανομή των ορυκτών καυσίμων με τις χώρες που δεν διαθέτουν αντίστοιχα κοιτάσματα.
Τα ορυκτά καύσιμα, άνθρακας αρχικά γέννησαν την ατμομηχανή και τον καπιταλισμό, οι υδρογονάνθρακες (πετρέλαιο) στη συνέχεια τον απογείωσαν με τις μηχανές εσωτερικής καύσης και το φυσικό αέριο τις τελευταίες δεκαετίες προσπαθεί να τον κρατήσει στην ζωή. Συμπληρωματικά σε αυτό το μείγμα καλείται και πάλι η επιστημονικά, λογικά και κοινωνικά καταδικασμένη πυρηνική ενέργεια να συμβάλλει στην επιβίωσή του, με το ψευδέστατο επιχείρημα πως η παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας από ‘μικρούς, αρθρωτούς πυρηνικούς αντιδραστήρες’ θα λύσει με ασφάλεια το ενεργειακό πρόβλημα, Το βέβαιο είναι πως θα λύσει προβλήματα των χωρών που πουλάνε την σχετική τεχνολογία, προφανώς θα λύσει και προβλήματα των κατά τόπους πλασιέ των συγκεκριμένων πυρηνικών αντιδραστήρων, αλλά όχι των κοινωνιών.
Το πρόβλημα της ενεργειακής πενίας και της ενεργειακής ανισότητας πηγάζει από την μικρή διασπορά των ορυκτών καυσίμων και τα περιορισμένα φυσικά αποθέματά τους σε σχέση με τις ανάγκες της παγκόσμιας καπιταλιστικής οικονομίας που διέπεται από την μανία της μεγιστοποίησης του κέρδους, την συσσώρευση και συγκεντροποίηση του πλούτου σε λίγα χέρια, ως προϋπόθεση διαιώνισης του καπιταλιστικού τρόπου παραγωγής. Αυτή η ανάγκη ελέγχου των περιορισμένων πηγών και ποσοτήτων των ορυκτών καυσίμων έγινε εφικτή μέσω της δημιουργίας τεράστιων αλληλοσυνδεόμενων συγκεντρωτικών ενεργειακών συστημάτων, με την λειτουργία των οποίων ελέγχεται άμεσα ενεργειακά κάθε, μικρή ή μεγάλη, επιχείρηση , αλλά και κάθε μικρό ή μεγάλο νοικοκυριό, όπως και κάθε μικρή ή μεγάλη χώρα που δεν διαθέτει κοιτάσματα ορυκτών καυσίμων.
Αυτά τα συγκεντρωτικά ενεργειακά συστήματα διαμορφώνουν τους όρους του παγκόσμιου συστήματος εξουσίας, πίσω από το οποίο κρύβονται ιδιοκτήτες πετρελαιοπηγών, ιδιοκτήτες διυλιστηρίων, μεγάλων τραπεζών, ‘παγκόσμιοι οργανισμοί‘, στρατιωτικοβιομηχανικά συγκροτήματα, κυβερνήσεις ‘μεγάλων δυνάμεων’, οικονομικοί σχηματισμοί και στρατιωτικές συμμαχίες, που διαμορφώνουν την παγκόσμια καπιταλιστική πυραμίδα, στην κορυφή της οποίας βρίσκονται οι επίδοξοι παγκόσμιοι ηγεμόνες, που εκμεταλλεύονται όλες τις υποκείμενες βαθμίδες. Στην αμέσως υποκείμενη βαθμίδα οι δεύτερης τάξης οικονομικοστρατιωτικά ισχυρές δυνάμεις που συμμετέχουν σε κάποιο βαθμό στην διαμόρφωση των παγκόσμιων εξελίξεων και εκμεταλλεύονται τις υποκείμενες βαθμίδες, αλλά υφίστανται κάποια εκμετάλλευση από την υπερκείμενη βαθμίδα. Στην τρίτη υποκείμενη βαθμίδα εντάσσονται οι τρίτης τάξεως δυνάμεις ως αναγκαίο συμπλήρωμα των ανωτέρων κυρίαρχων βαθμίδων. Και οι χώρες που βρίσκονται σε αυτήν την βαθμίδα υφίστανται κάποια εκμετάλλευση από τις υπερκείμενες βαθμίδες, αλλά εκμεταλλεύονται την υποκείμενη και τελευταία βαθμίδα. Την βάση της πυραμίδας αποτελούν οι δυνάμεις της εργασίας, της επιστήμης κα του πολιτισμού, οι λαοί, οι εργαζόμενες κοινωνίες που με την μυϊκή και πνευματική τους δύναμη κινούν την παγκόσμια οικονομία, αλλά για λογαριασμό όλων των υπερκείμενων βαθμίδων, με κεντρικό συντονιστή τον κεντρικό πυρήνα του παγκόσμια διασυνδεδεμένου κεφαλαίου, που παίρνει την μορφή και τις αρμοδιότητες μιας αφανούς παγκόσμιας καπιταλιστικής κυβέρνησης.
Εκείνο που εμποδίζει τις δυνάμεις της εργασίας, της επιστήμης και του πολιτισμού να κινούν τις επιμέρους οικονομίες, για λογαριασμό τους και όχι για λογαριασμό του κεφαλαίου είναι η πραγματική συνθήκη πως στρωματοποιούνται ανάλογα και αντίστοιχα με τα διάφορα επίπεδα της εξουσιαστικής πυραμίδας στην οποία είναι ταγμένες και σε κάποιο βαθμό και συνειδησιακά ταυτισμένες ως αποικιοκρατικές χτες και ως ιμπεριαλιστικές γραφειοκρατίες σήμερα, γεγονός που τις διαβαθμίζει ως εξουσιαστικές γραφειοκρατίες σε εκμεταλλευόμενες σε όλες τις βαθμίδες, αλλά ταυτόχρονα και ως εκμεταλλεύτριες των δυνάμεων της εργασίας, της επιστήμης και του πολιτισμού των υποκείμενων βαθμίδων. Όλα αυτά τα τραγελαφικά που δεν είναι επιλογή των δυνάμεων της εργασίας, της επιστήμης και του πολιτισμού, αλλά το άμεσο αποτέλεσμα της καπιταλιστικής ενεργειακής, οικονομικής, κοινωνικής, εθνικής και οικουμενικής διαστρωμάτωσης και αναπαράγονται μέσω της πολυδιάσπασης της κοινωνικής δυναμικής, στην μορφή των κάθε είδους και λογής μικροκινημάτων σε όλα τα επίπεδα της καπιταλιστικής πυραμίδας, που διαχρονικά οραματίζεται και αγωνίζεται για έναν καλύτερο κόσμο, τον κόσμο της κοινωνικής ισότητας και του αταξικού ουμανισμού[1].
Το γεγονός πως όλα αυτά τα τραγικά καταλήγουν στους ατέλειωτους καταστροφικούς πολέμους με συνέπεια την σοβαρή πιθανότητα της καταστροφής του πολιτισμού, της ζωής και της ανθρωπότητας συνολικά, πηγάζουν από το συγκεντρωτικό ενεργειακό σύστημα που εδράζεται πάνω στα ορυκτά καύσιμα, μας οδηγεί στο να σκεφτούμε πως με την κατάργηση αυτού του ενεργειακού συστήματος μπορεί να σωθεί η ζωή, ο πολιτισμός και η ανθρωπότητα. Κάποιοι ίσως να περιμένουν να συμβεί αυτό με την εξάντληση των ορυκτών καυσίμων, μόνο, που παραγνωρίζουν την υπαρκτή δυνατότητα αυτό να συμπέσει με την εξάντληση των όρων ύπαρξης ζωής πάνω στον καταστραμμένο πλανήτη Γη.
Ανυπότακτοι επιστήμονες πολλών ερευνητικών πεδίων πρόβλεψαν αυτήν την εκδοχή και κατάφεραν να δημιουργήσουν εναλλακτική μορφή ενέργειας, η οποία καταργεί τα ορυκτά καύσιμα, που σημαίνει πως καταργεί και τα συγκεντρωτικά ενεργειακά συστήματα που γέννησαν και στηρίζουν την συνέχιση της καταστροφικής μανίας του καπιταλισμού. Ότι, όμως, καταργεί τα συγκεντρωτικά ενεργειακά συστήματα καταργεί και τον καπιταλισμό, για τους παρακάτω απλούς λόγους:
Πρώτος λόγος. Επειδή ηλεκτρική ενέργεια μπορεί και παράγεται ήδη από τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας, (Α.Π.Ε.), όπως η ηλιακή ακτινοβολία, η αιολική ενέργεια του ανέμου, η γεωθερμική ενέργεια, η ενέργεια των κυμάτων, η βιομάζα, η ιλύ του βυθού της θάλασσας και άλλες που, ως ανανεώσιμες είναι ανεξάντλητες και το σημαντικότερο είναι διάσπαρτες σε κάθε γωνιά του πλανήτη, που σημαίνει πως ο κάθε χρήστης ηλεκτρικής ενέργειας, όπως παραγωγικές μονάδες, νοικοκυριά και Δήμοι, μπορεί σχετικά εύκολα και χωρίς ‘κεφάλαια’, να παράγει στο διηνεκές όση ηλεκτρική ενέργεια χρειάζεται για την ευημερία του, χωρίς να εξαρτάται ενεργειακά από κανένα συγκεντρωτικό ενεργειακό μονοπώλιο, από καμιά τράπεζα και από καμιά εκμεταλλευτική και καταπιεστική εξουσία.
Δεύτερος λόγος. Επειδή το ρεύμα που μπορεί ο καθένας να παράξει με ελάχιστο κόστος από αυτές τις Α.Π.Ε. με μια, αντίστοιχη των αναγκών του, αιολική γεννήτρια, ή/και ένα ηλιακό πάνελ, εγκατεστημένα στην σκεπή του σπιτιού του, να το αποθηκεύει σε ειδικές μπαταρίες προκειμένου να παράξει την πρώτη καύσιμη ύλη, το υδρογόνο, αποσπώντας το με την απλή μέθοδο της ηλεκτρόλυσης του νερού που υπάρχει παντού άφθονο και ανεξάντλητο στον πλανήτη είτε ως ανανεώσιμα επιφανειακά είτε ως υπόγεια κοιτάσματα που υπάρχουν ακόμα και εκεί που δεν το φανταζόμαστε[2].
Τρίτος λόγος. Ο συνδυασμός των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας που δίνουν το εναρκτήριο λάκτισμα για να μπορέσει να αποκτηθεί με σχετικά χαμηλό κόστος υδρογόνο, ως καύσιμη πρώτη ύλη, η οποία καίγεται μέσω των ‘κυψελών καύσης υδρογόνου’[3], (fuel cells) και παράγει ταυτόχρονα απεριόριστη, πάμφθηνη, καθαρή και ασφαλή ηλεκτρική ενέργεια, θερμότητα και καθαρό νερό[4]. Η υδρογονοενέργεια μπορεί να αποτελέσει την βάση της ‘οικονομίας του υδρογόνου’[5], απαλλάσσοντας την ανθρωπότητα από τα ορυκτά καύσιμα που παράγουν πανάκριβη και ρυπογόνα ηλεκτρική ενέργεια, για τον έλεγχο της οποίας, οι ‘μεγάλες δυνάμεις’ διεκδικούν τον απόλυτο έλεγχό της μέσω των διαρκών απάνθρωπων και καταστροφικών πολεμικών συγκρούσεων, προκειμένου να ηγεμονεύσουν πάνω στην παγκόσμια οικονομία και συνεπώς πάνω στην ανθρωπότητα.
Τέταρτος λόγος. Το γεγονός πως το υδρογόνο αχρηστεύει τα ορυκτά καύσιμα συμπληρώνεται από το άλλο ιδιαίτερα σημαντικό γεγονός πως οι κυψέλες καύσης υδρογόνου αχρηστεύουν το έτερο ‘ιερό δισκοπότηρο’ του καπιταλισμού, τις μηχανές εσωτερικής καύσης, πράγμα που ξεδοντιάζει κυριολεκτικά κάθε είδος και μορφή κεντρικής εξουσίας, που σημαίνει πως ήρθε η ώρα οι δυνάμεις της εργασίας, της επιστήμης και του πολιτισμού να λύσουν την κακοφορμισμένη αντίθεση μεταξύ των υψηλών παραγωγικών δυνάμεων και των καθυστερημένων καπιταλιστικών παραγωγικών σχέσεων, για να ξεμπλοκάρει η ήπια, ανθρωποκεντρική, δημιουργική και ειρηνική πρόοδος της ανθρωπότητας.
Όλες αυτές οι αλήθειες αποτελούν ανθρώπινες κατακτήσεις τις οποίες ο καπιταλισμός εφαρμόζει σε πολλές περιπτώσεις, αλλά εκείνο που τον τρομάζει είναι μήπως ο ‘μέσος άνθρωπος’ και οι κοινωνίες του αντιληφθούν αυτήν την πραγματικότητα και την υιοθετήσουν για να απελευθερωθούν από την ενεργειακή εξάρτηση και την ενεργειακή ανισότητα και προχωρήσουν στην αντικατάσταση του ‘πολιτισμού του θανάτου’[6] και συνακόλουθα στην θεμελίωση του πολιτισμού της κοινωνικής ισότητας[7], της αμοιβαίας συνεργασίας και της παγκόσμιας ειρήνης. Είναι ακριβώς αυτή η αντίδραση του παρακμασμένου καπιταλισμού, δυτικής, αλλά και ανατολικής εκδοχής, που με την μορφή των πολέμων και σταθερό επίκεντρο την ‘παγκόσμια τράπεζα ορυκτών καυσίμων’, την Ευρασία, προσπαθεί να κρατηθεί ζωντανός σπέρνοντας τον θάνατο στον πλανήτη με κύριους πρωταγωνιστές τις ηγετικές Ελίτ του παλιού και του νέου ‘περιούσιου λαού’ του ‘θεού’/φετίχ του κεφαλαίου[8] με αποτέλεσμα τον παγκόσμιο φασισμό ως τάξη μέσα από το χάος της καταστροφής, προκειμένου να ξαναγεννηθεί το κεφάλαιο από τις στάχτες του.
Κι’ όμως η τάξη, από το τοπικό μέχρι και το οικουμενικό επίπεδο, μέσα από την δημιουργία, και όχι από την καταστροφή, είναι εφικτή με την αντικατάσταση του συγκεντρωτικού ενεργειακού συστήματος από το αποκεντρωμένο σε επίπεδο χρήστη σύστημα παραγωγής και χρήσης της ηλεκτρικής ενέργειας μέσω της συνεργασίας μεταξύ Α.Π.Ε. και υδρογόνου. Και δεν πρόκειται για κάποια ουτοπία, για ένα ατομικό όραμα επιστημονικής φαντασίας, αλλά για μια απτή, υπαρκτή πραγματικότητα με άπειρες εφαρμογές[9]. Με το υδρογόνο ως το ‘αιώνιο καύσιμο’ ο άνθρωπος μπορεί να εξασφαλίσει την ενεργειακή απελευθέρωσή του και δημιουργώντας ‘το πρώτο στην ιστορία πραγματικά δημοκρατικό, λαϊκό ενεργειακό σύστημα’ που θα συνδέει δημιουργικά τους τελικούς χρήστες και θα επιτρέπει «στο ανθρώπινο είδος να εξελιχθεί σε μια ανθρώπινη κοινωνία πλήρως ενσωματωμένη στα οικοσυστήματα της Γης. […] οπότε οι γεωπολιτικές διαιρέσεις που τόσο σημάδεψαν την εποχή των ορυκτών καυσίμων θα δώσουν τη θέση τους σε μια νέα αντίληψη πολιτικής σε επίπεδο βιόσφαιρας. Βρισκόμαστε στο κατώφλι μια νέας εποχής, όπου η χάραξη της σωστής πορείας είναι απαραίτητη αν θέλουμε να μετατρέψουμε τις τεράστιες προοπτικές της εποχής του υδρογόνου σε απτή πραγματικότητα για τα παιδιά μας και τις γενιές που έρχονται»[10]. Μόνο που οι ‘πετρελαιάδες’ και οι μεγαλοτραπεζίτες εμποδίζουν με τους πολέμους τους την είσοδο της ανθρωπότητας στο κατώφλι αυτού του πολιτισμού, επειδή αυτό τους καταργεί τόσο ως φορείς ατομικής ιδιοκτησίας[11] πάνω σε μέσα και δυνάμεις παραγωγής όσο και ως εξουσίες.
Λέγεται και είναι απόλυτα σωστό πως το πρώτο θύμα σε κάθε πόλεμο, ψυχρό ή θερμό, είναι η αλήθεια και οι επιστήμες που σκόπιμα παραμορφώνονται από κάθε πολεμοχαρή εξουσιαστή και επίδοξο παγκόσμιο ηγεμόνα με την πρόθεση να κρατηθούν μακριά οι κοινωνίες από την πραγματικότητα του πολέμου και να παρέμβουν υπέρ της ειρήνης. Προσπαθούν μάλιστα να βρουν και να ρουφήξουν τα τελευταία κοιτάσματα ορυκτών καυσίμων για να παρατείνουν την ζωή του καπιταλισμού, με πρωταγωνιστές ενταγμένες στο σύστημα τοπικές εξουσιαστικές ελίτ, όπως αυτή της Ελλάδας. Ελίτ που μιλάνε και πανηγυρίζουν για την ‘νέα μεγάλη ιδέα’ που θα τις αναβαθμίσει στον διεθνή καταμερισμό της εργασίας, που σημαίνει πως θα ενταχτούν στο κλαμπ των εκμεταλλευτών των χωρών που δεν διαθέτουν αντίστοιχα κοιτάσματα και χωρίς να αναλογίζονται τις συνέπειες αυτής της επιλογής τους επειδή το μόνο που τις ενδιαφέρει είναι να είναι ‘στην σωστή πλευρά της ιστορίας’, με τους μακελάρηδες της ανθρωπότητας και τους καταστροφείς του πλανήτη, αντί, ως ευνοημένες από την Φύση[12], να πρωτοπορήσουν προς τον κόσμο της ενεργειακής ελευθερίας και της ενεργειακής ισότητας που οδηγεί με μαθηματική ακρίβεια στον πολιτισμό της κοινωνικής ισότητας.
Τα συμφέροντα που κρύβονται πίσω από τα ορυκτά καύσιμα έχουν, εδώ και πολλά χρόνια, αποδυθεί σε έναν αγώνα συκοφάντησης της υδρογονοενέργειας και για να δικαιολογήσουν την καταστροφικότητα της ύπαρξής τους, σκάρωσαν μια σειρά από ψευδείς διαδόσεις και πληροφορίες περί ακαταλληλότητας της υδρογονοενέργειας, από τις οποίες καμιά δεν ανταποκρίνεται στην αλήθεια, στην λογική και στην επιστημονικά έγκυρη γνώση[13].
Απάντηση στους αβάσιμους ισχυρισμούς των παπαγάλων των πετρελαιάδων, δίνουν οι παρακάτω περιπτώσεις:
Τρεις ειδικοί Αμερικανοί επιστήμονες απευθύνονται με βιβλίο τους στην αμερικανική κοινωνία, αλλά και στην κυβέρνησή τους με τα παρακάτω λόγια, αλλά απάντηση δεν πήραν ποτέ, ούτε και από τον τότε πρόεδρό τους, τοn γνωστό και ως πρόεδρο των πετρελαιάδων, George Walker Bush, junior, παρά το γεγονός πως η ίδια κυβέρνηση έχει στήσει μια ‘Πλατφόρμα Υδρογόνου’, όχι για να μάθουν οι κοινωνίες, αλλά για να μην μάθουν για το υδρογόνο: «Μπορεί να ανήκετε σ’ εκείνους τους ανθρώπους που νομίζουν ότι η ενέργεια του υδρογόνου είναι μια φαντασίωση κάποιων μελλοντολόγων ή κάποιων άλλων συγγραφέων επιστημονικής φαντασίας.
Ή, στην καλύτερη περίπτωση, μπορεί να την θεωρείτε ως μια πολλά υποσχόμενη μελλοντική τεχνολογία που, αν κάποτε εφαρμοστεί, αυτό θα γίνει στο μακρινό μέλλον. Εάν όντως σκέφτεστε μ’ αυτόν τον τρόπο, ξανασκεφτείτε το σοβαρά… Φανταστείτε έναν κόσμο στον οποίο η … (ανθρωπότητα) κέρδισε την ελευθερία της από το πετρέλαιο…
Μπορούμε να χτίσουμε αυτόν τον κόσμο μέσα σε δέκα χρόνια με την υπάρχουσα τεχνολογία… Φανταστείτε έναν κόσμο στον οποίο η (ανθρωπότητα) αποφάσισε να ξεπεράσει την ενεργειακή και την κλιματική κρίση που απειλεί την… (ύπαρξή) της. Μπορούμε να χτίσουμε αυτόν τον κόσμο σήμερα με συνειδητές επιλογές και πολιτική βούληση»[14].
Την ίδια περίπου περίοδο, ομάδα από Γερμανούς επιστήμονες και επιχειρηματίες απευθύνθηκαν στην τότε Καγκελάριο, την (κατά Τσίπρα) MadameKerkel, με το αίτημα να πάρει μέτρα υπέρ της υδρογονοενέργειας, με τα οποία η Γερμανία θα εξελίσσονταν μέσα σε μια πενταετία στην παγκόσμια Μητρόπολη της υδρογονοενέργειας, αλλά η κατά τα άλλα λαλίστατη Madame Kerkel, σιώπησε[15] μπροστά στους παγκόσμιους πετρελαιάδες και στο γερμανικό κεφάλαιο που προτιμά να κερδίζει από τις μηχανές εσωτερικής καύσης, όπως επίσης και από την εξαγωγή των αμφιλεγόμενης χρησιμότητας μεγάλων συστημάτων ανεμογεννητριών και ηλιακών συσσωρευτών, παρά να απελευθερώσει την Γερμανική κοινωνία ή την Ευρώπη από την ενεργειακή εξάρτησή της από τα ορυκτά καύσιμα.
Πολύ νωρίτερα από όλους αυτούς υπήρξαν ανυπότακτοι επιστήμονες που απόδειξαν την σημασία της υδρογονοενέργειας, από τους οποίους κάποιους του έφαγε το σκοτάδι και άλλων, μεταξύ των οποίων και ένας πρωτοπόρος Έλληνας εφευρέτης[16], βουλώθηκε το στόμα, γιατί αν μαθαίνατε πως με δυό ποτήρια νερό μπορείτε να πάτε με υδρογονοκίνητο αυτοκίνητο από Αθήνα στην Πάτρα. Μάθε λοιπόν για το υδρογόνο, τον σύγχρονο Προμηθέα τον Απελευθερωτή.
΄Έτσι και όσο οι εξουσιαστικές Ελίτ, κερδίζουν χρόνο με το ψέμα και την βία των πολέμων για τα ορυκτά καύσιμα και προσπαθούν να εξαντλήσουν τα όποια εναπομείναντα αποθέματα ορυκτών καυσίμων, αλλά επειδή αυτά λιγοστεύουν μέρα με την μέρα, επαναφέρουν στην επικαιρότητα την, ήδη καταδικασμένη, από τους επιστήμονες, τις κοινωνίες και την ιστορία, πυρηνική ενέργεια ως πηγή συμπληρωματικών ποσοτήτων ηλεκτρικής ενέργειας προκειμένου να επιμηκυνθεί, όσο μπορέσουν, η επιβίωση του καπιταλισμού έστω και ως ζόμπι της ιστορίας. Ταυτόχρονα επιδιώκουν με διάφορα τερτίπια, όπως αυτό της δέσμευσης του νερού αποκλειστικά για το κεφάλαιο[17], να φράξουν στις κοινωνίες τον δρόμο που οδηγεί στην ενεργειακή απελευθέρωσή τους και στην ενεργειακή ισότητα που θα ανοίξει τον δρόμο για την κοινωνική ισότητα και την παγκόσμια ειρηνική συμβίωση.
Μετά από όλα αυτά ανακύπτει το ερώτημα γιατί, χώρες που στερούνται κοιτασμάτων ορυκτών καυσίμων, όπως λ. χ. η Κίνα, δεν περνάνε στην υδρογονοενέργεια; Γιατί και η Κίνα, ανεξάρτητα από τις ταμπέλες περί κομουνισμού, είναι μια καπιταλιστική χώρα και ο μοχλός της κεντρικής κρατικής εξουσίας υπάρχει και λειτουργεί χάρη στον κεντρικό έλεγχο της ηλεκτρικής ενέργειας ακόμα και όταν αυτή εισάγεται. Και επιπλέον γιατί η υδρογονοενέργεια προσφέρεται ως αποκεντρωμένη διαδικασία σε επίπεδο καταναλωτή ηλεκτρικής ενέργειας, πράγμα που το κεφάλαιο προσπαθεί να το ξεπεράσει με την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας όχι με την καύση του υδρογόνου, αλλά με την ψυχρή σύντηξη μορίου του υδρογόνου για παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας σε μεγάλες ποσότητες που θα διανέμεται και πάλι με συγκεντρωτικά δίκτυα, αλλά αυτή η προσπάθεια πέρα από το ότι απαιτεί τεράστια κεφάλαια δεν έχει ακόμα καταστεί επιστημονικοτεχνικά εφικτή. Γίνεται λοιπόν φανερό πως η ανθρωπότητα βρίσκεται στο κατώφλι της ενεργειακής της απελευθέρωσης, στο κατώφλι ενός καλύτερου πολιτισμού, του πολιτισμού της ενεργειακής αφθονίας και ισότητας που σημαίνει απελευθέρωση από τα ορυκτά καύσιμα, αλλά και από τον καπιταλισμό που ταυτίζεται υπαρξιακά με αυτά.
Συνεπώς, το ερώτημα γιατί σιωπούν τα ΜΜΕ, οι θεσμοί, όπως συνδικάτα, τοπική αυτοδιοίκηση, κόμματα, πανεπιστήμια, ερευνητικά κέντρα, σχετικοί επιστημονικοί φορείς, όπως Τεχνικό Επιμελητήριο, Οικονομικό Επιμελητήριο και ιδιαίτερα η Ελληνική Εταιρία Υδρογόνου[18]κ.λπ., κ.λπ., ειδικοί επιστήμονες και κινήματα, αναφορικά με την υδρογονοενέργεια, περιμένει την απάντησή του, αλλά όχι από τις δοτές και εξαρτημένες κυβερνήσεις.
Περιμένει, όμως την απάντησή του από την ίδια την κοινωνία και πιο συγκεκριμένα από τις δυνάμεις της εργασίας, της επιστήμης και του πολιτισμού, δηλαδή από εσένα αγαπητή αναγνώστρια και αγαπητέ αναγνώστη και από κανέναν άλλον, αλλά πριν απαντήσεις φρόντισε να ενημερωθείς καλά, γιατί ο δρόμος είναι γεμάτος παγίδες.
Κι’ όσο εσύ θα σιωπάς, τόσο διαταραγμένα μυαλά θα απαγάγουν εκλεγμένους κυβερνήτες γράφοντας στα παλιά τους παπούτσια ολόκληρες κοινωνίες, θα ισοπεδώνουν χώρες για να εκτονωθούν οι αποθήκες όπλων και να πλουτίσουν οι κληρονόμοι των πολεμικών βιομηχανιών, θα ‘βομβαρδίζουν για πλάκα’, θα καταλαμβάνουν με την ωμή στρατιωτική βία χώρες ‘για να τις κάνουν ότι θέλουν’ και θα χτίζουν σταδιακά την παγκόσμια φασιστική τάξη πραγμάτων, οπότε όλοι μαζί, ως αλλοτριωμένα άτομα, κοινωνίες και ανθρωπότητα δεν θα μας απομένει τίποτα άλλο εκτός από το να ουρλιάζουμε ‘Avē Imperātor/Caesar, moritūrī tē salūtant’.
Για να μην φτάσουμε ως εκεί, στο πολύ αργά, ας διερωτηθούμε μήπως δεν μας αξίζει κάτι τέτοιο, κι’ αν καταλήξουμε στο ότι δεν μας αξίζει ο νέος ψηφιακός μεσαίωνας που μας ετοιμάζουν, τότε ας τους σταματήσουμε τώρα, ‘στοχαζόμενοι και αναστοχαζόμενοι ελεύθερα για να στοχαστούμε καλά’, πορευόμενοι προς την άμεση δημοκρατία[19], την κοινωνική αυτοδιεύθυνση, την κοινωνική ισότητα και τον αταξικό ουμανιστικό πολιτισμό.
[1]Βλέπε, Lampos Kostas, Social in-Equality and Classless Humanism. An Essay on the political Philosophy of Praxis, ON TIME BOOKS, LONDON 2020, καθώς επίσης και Λάμπος Κώστας, Κοινωνική Αν-Ισότητα και Αταξικός Ουμανισμός. Ένα δοκίμιο πολιτικής φιλοσοφίας της πράξης, ΚΟΥΚΚΙΔΑ, Αθήνα 2023.
[2] Στην έρημο Σαχάρα λ. χ. υπάρχουν βεβαιωμένα τεράστια υπόγεια κοιτάσματα νερού, που υπολογίζονται σε 150.000 κυβικά χιλιόμετρα, μέρος των οποίων χρησιμοποιούσε η Λιβύη με το σύστημα ‘μεγάλος υπόγειος ποταμός’ με το οποίο μετέτρεπε την έρημο σε ‘γη της επαγγελίας’.
[3] Οι κυψέλες καυσίμου υδρογόνου (fuel cells) αποτελούν ηλεκτροχημικές συσκευές που μετατρέπουν τη χημική ενέργεια του υδρογόνου απευθείας σε ηλεκτρική ενέργεια, με μοναδικά υποπροϊόντα νερό και θερμότητα. Θεωρούνται μια καθαρή τεχνολογία, κρίσιμη για τη μετάβαση στην πράσινη ενέργεια και στην οικονομία του υδρογόνου.
[4] Τέτοιες εφαρμογές υπάρχουν εδώ και δεκαετίες σε όλα τα επίπεδα της οικονομίας και της κοινωνίας, αλλά αόρατες υπό το καθεστώς της συστημικής εξουσιαστικής ομερτά, για να μην γίνουν συνείδηση των κοινωνιών που θα τις οδηγούσαν στο πέρασμα στην οικονομία του υδρογόνου και στην θεμελίωση του πολιτισμού της κοινωνικής ισότητας, Βλέπε Λάμπος Κώστας, Ποιος φοβάται το υδρογόνο; ΝΗΣΙΔΕΣ, Θεσσαλονίκη 2013, σελ. 128 κ. επ.
[5]RifkinJeremy, Η Οικονομία του Υδρογόνου. Η δημιουργία του παγκόσμιου ενεργειακού ιστού και η ανακατανομή της εξουσίας στη Γη. Η επόμενη μεγάλη οικονομική επανάσταση, ΛΙΒΑΝΗΣ, Αθήνα 2003.
[6] «Το αμερικανικό όνειρο είναι σε μεγάλο βαθμό παγιδευμένο στο ένστικτο του θανάτου. Επιζητούμε την αυτονομία μας με κάθε κόστος. Υπερκαταναλώνουμε, ικανοποιούμε κάθε όρεξή μας σπαταλώντας την απλοχεριά της Γης. Επιβραβεύουμε την απεριόριστη οικονομική μεγέθυνση, ανταμείβουμε τον ισχυρό και περιθωριοποιούμε τον ευάλωτο. Αναλωνόμαστε στην προστασία των ιδιοτελών μας συμφερόντων και έχουμε δημιουργήσει την πιο ισχυρή στρατιωτική μηχανή , σε όλη την ιστορία, για να πάρουμε αυτό που θέλουμε και πιστεύουμε πως μας αξίζει, Θεωρούμε τους εαυτούς μας περιούσιο λαό και άρα προικισμένο με το δικαίωμα να νέμεται μεγαλύτερο από τους άλλους μερίδιο από τα δώρα της Γης. Δυστυχώς , το ίδιο το συμφέρον μας μεταμορφώνεται σταδιακά σε καθαρό εγωισμό. Έχουμε γίνει ο πολιτισμός του θανάτου», RifkinJeremy, Το Ευρωπαϊκό Όνειρο. Πώς το όραμα της Ευρώπης για το Μέλλον επισκιάζει αθόρυβα το Αμερικανικό Όνειρο», ΛΙΒΑΝΗΣ, Αθήνα 2005, σελ. 602-603.
[7] Συλλογικό. Ένας καλύτερος κόσμος είναι εφικτός. Να θεμελιώσουμε τον πολιτισμό της κοινωνικής ισότητας, (Επιμέλεια, πρόλογος και συμμετοχή Κώστας Λάμπος), ΚΟΥΚΚΙΔΑ, Αθήνα 2020.
[8] Βλέπε σχετικά Λάμπος Κώστας, Θεός και Κεφάλαιο. Οικονομία του φόβου κα της παρακμής, ΚΟΥΚΚΙΔΑ, Αθήνα 2015, 1η έκδοση και 2016 2η έκδοση.
[9] Rifkin Jeremy, Η Οικονομία του Υδρογόνου, ό. π.
[10] Rifkin Jeremy, Η Οικονομία του Υδρογόνου, ό. π., σελ. 23-28.
[11] Λάμπος Κώστας, Η γέννηση και ο θάνατος της ατομικής ιδιοκτησίας. Η ατομική ιδιοκτησία ως μήτρα βίας, εξουσίας, ανισότητας, εγκληματικότητας, σκοταδισμού και ανηθικότητας, ΚΟΥΚΚΙΔΑ, Αθήνα 2017.
[12] Η Ελλάδα με την ηλιοφάνεια, 365 μέρες τον χρόνο, τις χιλιάδες χιλιόμετρα ακτογραμμές και την τεράστια ποικιλία τής μορφολογίας και του ανάγλυφου εδάφους της που δημιουργούν ιδανικές συνθήκες για την παραγωγή υδρογονοενέργειας από τις συνδυασμένες Α.Π.Ε. θα μπορούσε να απελευθερωθεί από τις συμπληγάδες που την αναγκάζουν να υπηρετεί πολλούς αφεντάδες, αντί να λειτουργεί ως δύναμη ανθρωποκεντρικής προόδου και ειρήνης.
[17] Βλέπε, Λάμπος Κώστας, Να απελευθερώσουμε το νερό, τον ‘Προμηθέα Δεσμώτη του 21ου αιώνα’, ό. π., σελίδα 189 κ. επ.
[18] Ναι υπάρχει και τέτοιος ‘επιστημονικός φορέας’, αλλά δεν τον ξέρετε γιατί ποτέ δεν παρουσίασε στην ελληνική κοινωνία το καυτό θέμα της υδρογονοενέργειας, όταν η ανθρωπότητα σπαράσσεται από αλλεπάλληλους απάνθρωπους και καταστροφικούς πολέμους για τα ορυκτά καύσιμα. Αλήθεια γιατί;
[19] Λάμπος Κώστας, Άμεση Δημοκρατία και Αταξική Κοινωνία. Η μεγάλη πορεία της ανθρωπότητας προς την κοινωνική ισότητα και τον ουμανισμό, ΝΗΣΙΔΕΣ, Θεσσαλονίκη 2012.
Ο Τραμπ δεν δοκίμασε ποτέ σοβαρή και διαρκή διπλωματία για να επιλύσει τα ευρείας κλίμακας και αντικρουόμενα ζητήματα με το Ιράν· αντίθετα, κατέφυγε στην ψευδαίσθηση ότι αρκετές βόμβες θα μπορούσαν να «τελειώσουν» μια σύγκρουση που εκτείνεται σε σχεδόν πέντε δεκαετίες.
Αυτός ο πόλεμος με το Ιράν είναι πόλεμος επιλογής, και μάλιστα απερίσκεπτος. Ο πρόεδρος Τραμπ έχει προβάλλει μια διαδοχή δικαιολογιών — μια «επικείμενη» απειλή, την ανάγκη να καταστραφεί το απόθεμα πυραύλων του Ιράν και η παραγωγική του ικανότητα, να διαλυθεί το πυρηνικό του πρόγραμμα, να προκληθεί αλλαγή καθεστώτος, να ξεσπάσει εσωτερική εξέγερση. Ωστόσο, έπειτα από εβδομάδες μιας βίαιης σύγκρουσης, η κυβέρνησή του εξακολουθεί να μην έχει διατυπώσει έναν σαφή και συνεκτικό στόχο, ανάλογο προς τους κινδύνους και το κόστος που συνεπάγεται αυτή η επιλογή. Αυτό δεν είναι στρατηγική· είναι αυτοσχεδιασμός με πραγματικά πυρά.
Ένας πόλεμος επιλογής που δεν έπρεπε να είχε αρχίσει
Οι υποστηρικτές του πολέμου ισχυρίζονται ότι η διευρυνόμενη πυραυλική ισχύς του Ιράν, η συσσώρευση ουρανίου υψηλού εμπλουτισμού και το δίκτυο των πληρεξουσίων του άφησαν στις Ηνωμένες Πολιτείες καμία άλλη επιλογή πέρα από το να πλήξουν. Μιλούν για μια «επικείμενη απειλή σε αργή κίνηση», υποστηρίζοντας ότι η εναλλακτική στον πόλεμο τώρα είναι ένας πολύ χειρότερος πόλεμος αργότερα. Αλλά ακόμη κι αν δεχθεί κανείς ότι η πορεία του Ιράν ήταν βαθιά ανησυχητική, δεν προκύπτει από αυτό ότι μια μαξιμαλιστική αεροναυτική εκστρατεία — πλήγματα αποκεφαλισμού, εκτεταμένες επιθέσεις σε υποδομές και ανοιχτής διάρκειας κλιμάκωση — ήταν η μόνη ή η σοφότερη επιλογή.
Εσφαλμένος υπολογισμός της ιρανικής αντοχής, ανθεκτικότητας και πολεμικού σχεδιασμού
Το σφάλμα που βρίσκεται στην καρδιά αυτού του πολέμου είναι η πεποίθηση ότι το Ιράν θα κατέρρεε γρήγορα υπό το σοκ και το δέος. Ο Τραμπ και ο Νετανιάχου φαίνεται ότι υποτίμησαν σοβαρά την ανθεκτικότητα του Ιράν, την ικανότητά του για ασύμμετρα αντίποινα και το βάθος της προετοιμασίας του. Το Ιράν έκανε σχεδόν ακριβώς αυτό που προέβλεπε το δικό του δόγμα και ό,τι έλεγαν αμέτρητοι ειδικοί ότι θα έκανε: εκτόξευσε πυραύλους και μη επανδρωμένα αεροσκάφη εναντίον αμερικανικών βάσεων και του Ισραήλ, κινητοποίησε τον «άξονα της αντίστασης» σε ολόκληρη την περιοχή και κινήθηκε προς το κλείσιμο ή τη σοβαρή διατάραξη των Στενών του Ορμούζ — θέτοντας σε κίνδυνο τη διεθνή ναυσιπλοΐα και τις παγκόσμιες ενεργειακές αγορές.
Αντί για μια σύντομη και αιχμηρή «επική οργή», βρισκόμαστε πλέον αντιμέτωποι με μια παρατεταμένη σύγκρουση που έχει ανεβάσει τις τιμές του πετρελαίου, έχει κλονίσει τις διεθνείς αγορές και έχει αναγκάσει τις αμερικανικές και ισραηλινές αεράμυνες να επιχειρούν σε συνθήκες υψηλής έντασης, χωρίς κανένα σαφές τέλος στον ορίζοντα. Οι υποστηρικτές του πολέμου επιμένουν ότι οι στρατιωτικές δυνατότητες του Ιράν «έχουν υποβαθμιστεί σοβαρά». Ίσως. Όμως το «υποβαθμισμένο» δεν σημαίνει «ηττημένο», και ένας τραυματισμένος αντίπαλος που εξακολουθεί να διαθέτει άθικτα ασύμμετρα μέσα είναι συχνά πιο επικίνδυνος, όχι λιγότερο.
Η πίεση του Νετανιάχου έναντι της επιθυμίας του Τραμπ να «τελειώσει» τη σύγκρουση
Πολλοί παρατηρητές κατηγορούν τον Ισραηλινό πρωθυπουργό Νετανιάχου ότι ώθησε τον Τραμπ στο χείλος του γκρεμού. Επί χρόνια, ο Νετανιάχου υποστήριζε μια συγκρουσιακή πολιτική απέναντι στο Ιράν, αντιτασσόμενος σε προηγούμενες πυρηνικές συμφωνίες και παρουσιάζοντας την Ισλαμική Δημοκρατία ως υπαρξιακή απειλή που πρέπει να αντιμετωπιστεί, όχι να περιοριστεί ή να διαχειριστεί. Τα ίχνη της επιρροής του βρίσκονται παντού σε αυτή την κρίση. Ωστόσο, το να εστιάζει κανείς αποκλειστικά στον Νετανιάχου συσκοτίζει τη δική του πρωτοβουλία και φιλοδοξία του Τραμπ. Συνεργάτες του περιγράφουν τον πόλεμο ως μια ιστορική ευκαιρία να «τελειώσει επιτέλους» το ιρανικό πρόβλημα — να γίνει αυτό που οι προηγούμενοι πρόεδροι δεν τόλμησαν.
Αυτό είναι φαντασίωση. Δεν μπορείς να βομβαρδίσεις μέχρι εξαφάνισης την ταυτότητα ενός έθνους, το τραύμα του, την αίσθηση περικύκλωσής του ή τη λογική της αποτροπής του. Η πεποίθηση ότι πλήγματα αποκεφαλισμού και καταστροφή υποδομών θα παράγουν ένα πειθήνιο, μεταεπαναστατικό Ιράν έτοιμο να αποδεχθεί τις αμερικανικές προτιμήσεις δεν έχει κανένα ιστορικό θεμέλιο. Ακόμη χειρότερα, η αποκεφάλιση της ηγεσίας συχνά ενισχύει τις πιο σκληροπυρηνικές παρατάξεις, επιβεβαιώνοντας την πεποίθησή τους ότι μόνο οι πύραυλοι, οι πληρεξούσιοι και η πυρηνική λανθάνουσα ικανότητα μπορούν να διατηρήσουν τη χώρα ασφαλή.
Καμία στρατηγική εξόδου και μια συμμαχία που φθείρεται
Τρεις εβδομάδες μετά την έναρξη του πολέμου, εξακολουθεί να μην υπάρχει καμία στρατηγική εξόδου. Ο Τραμπ φαίνεται πολιτικά και στρατηγικά παγιδευμένος. Δεν μπορεί να δείξει ότι έχει επιτευχθεί ένα σαφώς καθορισμένο σύνολο πολεμικών στόχων, αλλά ταυτόχρονα δεν μπορεί και να κλιμακώνει επ’ αόριστον χωρίς να διακινδυνεύσει μια ευρύτερη περιφερειακή έκρηξη ή μια αύξηση των αμερικανικών απωλειών. Στο μεταξύ, οι εκκλήσεις του για τη συγκρότηση διεθνούς ναυτικής συμμαχίας με σκοπό να παραμείνουν ανοιχτά τα Στενά του Ορμούζ έχουν συναντήσει χλιαρές αντιδράσεις. Κρίσιμοι σύμμαχοι στην Ευρώπη, τον Καναδά και την Αυστραλία είτε αρνήθηκαν να αποστείλουν δυνάμεις υπό αμερικανική διοίκηση είτε περιόρισαν τον ρόλο τους στην προστασία της δικής τους ναυσιπλοΐας, δηλώνοντας ρητά ότι δεν θα εμπλακούν σε έναν πόλεμο που ούτε οι ίδιοι ξεκίνησαν ούτε ερωτήθηκαν σοβαρά γι’ αυτόν.
Σενάρια λήξης του πολέμου και το αφήγημα της «αποστολής που ολοκληρώθηκε»
Αυτό είναι το πλαίσιο μέσα στο οποίο πρέπει να εξετάσουμε την έκβαση της σύγκρουσης. Σε γενικές γραμμές, συζητούνται διάφορα σενάρια: μια παρατεταμένη αεροναυτική εκστρατεία που θα καταλήξει σε μονομερή αμερικανική διακήρυξη «νίκης»· μια κατάπαυση του πυρός με διαμεσολάβηση περιφερειακών και διεθνών παραγόντων· μια επικίνδυνη κλιμάκωση προς περιορισμένες χερσαίες επιχειρήσεις· ή ένας ανεξέλεγκτος περιφερειακός πόλεμος με πολλαπλά μέτωπα. Από όλα αυτά, μόνο μια διαπραγματευμένη αποκλιμάκωση, βασισμένη σε ρεαλιστικούς στόχους, προσφέρει μια διέξοδο που δεν θα παράγει περισσότερη αστάθεια από αυτή που υποτίθεται ότι επιδιώκει να επιλύσει.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες χρειάζονται μια οδό απεμπλοκής που να επιτρέπει στον Τραμπ να ισχυριστεί ότι πέτυχε, χωρίς όμως να απαιτεί την ιρανική συνθηκολόγηση. Ένα προσεκτικά διαμορφωμένο αφήγημα περί «αποστολής που ολοκληρώθηκε» — ότι δηλαδή η Ουάσιγκτον έχει υποβαθμίσει σοβαρά τις στρατιωτικές δυνατότητες του Ιράν, την παραγωγή πυραύλων και την ικανότητά του να ανασυγκροτήσει το πυρηνικό του πρόγραμμα — μπορεί να προσφέρει αυτή τη δυνατότητα. Όμως πρέπει να συνοδεύεται από ουσία: μια περίοδο αρκετών εβδομάδων χωρίς νέες επιθετικές ενέργειες, τον τερματισμό του θριαμβολογικού και ταπεινωτικού λόγου για το Ιράν, και διακριτικές επαφές μέσω παρασκηνιακών διαύλων για να διερευνηθούν οι όροι επανέναρξης ευρύτερων συνομιλιών.
Περίοδος αποκλιμάκωσης και αποφυγή ταπείνωσης
Η σημασία του ύφους συχνά απορρίπτεται ως κάτι επιφανειακό. Δεν είναι. Η ιρανική πολιτική είναι διαποτισμένη από μνήμες ταπείνωσης — την ξένη επέμβαση του 1953, τον καταστροφικό πόλεμο Ιράν–Ιράκ και δεκαετίες κυρώσεων. Οι δημόσιοι θριαμβολογικοί τόνοι Αμερικανών ή Ισραηλινών ηγετών για τη δολοφονία του ανώτατου ηγέτη του Ιράν ή για τη «συντριβή» των ενόπλων δυνάμεών του δεν θα κάνουν τίποτε άλλο παρά να περιορίσουν ακόμη περισσότερο τον χώρο μέσα στον οποίο οποιοσδήποτε Ιρανός υπεύθυνος λήψης αποφάσεων θα μπορούσε να σκεφτεί την εμπλοκή σε διάλογο.
Πρέπει όλοι να θυμόμαστε ότι η εθνική υπερηφάνεια δεν είναι στην Τεχεράνη ένα αγαθό πολυτελείας· είναι πολιτική αναγκαιότητα. Αν οι Ηνωμένες Πολιτείες θέλουν το Ιράν να επιδείξει ευελιξία, πρέπει να επιτρέψουν στους Ιρανούς ηγέτες να πουν στο δικό τους κοινό ότι υπερασπίστηκαν την τιμή του έθνους και απέσπασαν παραχωρήσεις — όχι ότι εξαναγκάστηκαν να γονατίσουν.
Παρασκηνιακές επαφές και πολυμεροποίηση των συνομιλιών
Η παρασκηνιακή διπλωματία, με τη διευκόλυνση αξιόπιστων μεσολαβητών όπως το Ομάν ή το Κατάρ, είναι ουσιώδης. Οι επίσημες συνομιλίες δεν θα πρέπει να αρχίσουν μπροστά σε πλήθη ή με επικοινωνιακό θόρυβο. Πρώτα πρέπει να προηγηθεί μια ήσυχη διερεύνηση των παραμέτρων — των κόκκινων γραμμών, της αλληλουχίας των βημάτων, των μηχανισμών επαλήθευσης. Εφόσον το Ιράν, και δικαιολογημένα, δυσπιστεί απέναντι στον Τραμπ μετά την αποχώρησή του από το JCPOA το 2018 και τις δύο επιθέσεις κατά του Ιράν στη διάρκεια των διαπραγματεύσεων (τον Ιούνιο του περασμένου έτους και τον Φεβρουάριο του τρέχοντος έτους), εκπρόσωποι αποδεκτοί και από τις δύο πλευρές — ίσως Βρετανοί και Σαουδάραβες — θα μπορούσαν αργότερα να συμμετάσχουν ως παρατηρητές. Έχοντας προσκληθεί από την Ουάσιγκτον, θα καθησύχαζαν την Τεχεράνη ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες είναι δεσμευμένες στη διαδικασία και θα έστελναν μήνυμα στους σκεπτικιστές ότι το αποτέλεσμα είναι διατηρήσιμο και όχι μια εύθραυστη διμερής συμφωνία.
Επαγγελματίες διαπραγματευτές και ψυχολογική κατανόηση του Ιράν
Εξίσου σημαντικό είναι και το ποιος διαπραγματεύεται. Η συνήθεια του Τραμπ να αναθέτει σε προσωπικούς πιστούς και «μεσάζοντες» του χώρου των ακινήτων τη διαχείριση εξαιρετικά πολύπλοκων φακέλων ασφαλείας είναι συνταγή για θέαμα, όχι για επιτυχία. Η διαπραγμάτευση με το Ιράν απαιτεί βαθιά τεχνική γνώση των πυρηνικών και πυραυλικών ζητημάτων, της αρχιτεκτονικής των κυρώσεων και των περιφερειακών δυναμικών ασφαλείας, καθώς και λεπτή κατανόηση της ιρανικής πολιτικής ψυχολογίας και των εσωτερικών παραταξιακών ισορροπιών. Οι Ηνωμένες Πολιτείες θα πρέπει να ορίσουν κορυφαίους διπλωμάτες και ειδικούς στις διεθνείς διαπραγματεύσεις και στην επίλυση συγκρούσεων — όχι συγγενείς ή επιχειρηματικούς εταίρους — για να ηγηθούν αυτών των εξαιρετικά ευαίσθητων συνομιλιών.
Περιορισμένη αλλά ρεαλιστική αμερικανική διαπραγματευτική ατζέντα
Η Ουάσιγκτον πρέπει να περιορίσει τις απαιτήσεις της σε όσα είναι θεμιτά και επιτεύξιμα. Ένα ρεαλιστικό πακέτο θα στόχευε στον τερματισμό της ιρανικής χρηματοδότησης και επιχειρησιακής υποστήριξης προς πληρεξουσίους που επιτίθενται σε αμερικανικές δυνάμεις και αποσταθεροποιούν γειτονικές χώρες· στη μείωση του αποθέματος ουρανίου εμπλουτισμένου σε ποσοστό 60% μέσω ενός αμοιβαία συμφωνημένου μηχανισμού· και στη δημιουργία ενός νέου πλαισίου ασφάλειας Ισραήλ–Ιράν, στο οποίο η Τεχεράνη θα σταματήσει τις άμεσες και έμμεσες απειλές κατά του Ισραήλ και το Ισραήλ θα πάψει να απειλεί το ιρανικό καθεστώς.
Σε αντάλλαγμα, οι Ηνωμένες Πολιτείες θα αναγνώριζαν το δικαίωμα του Ιράν σε ένα ειρηνικό, αυστηρά επιτηρούμενο πολιτικό πυρηνικό πρόγραμμα· θα συντόνιζαν με βασικούς εταίρους τη σταδιακή άρση των κυρώσεων που σχετίζονται με τα πυρηνικά, σε βήματα συνδεδεμένα με τη συμμόρφωση· θα προχωρούσαν βαθμιαία στην αποδέσμευση ιρανικών περιουσιακών στοιχείων· θα δεσμεύονταν για μη ανάμειξη στην εσωτερική πολιτική του Ιράν· και θα κινούνταν προς μια σταδιακή εξομάλυνση των σχέσεων.
Οι επικριτές θα αντιδράσουν έντονα. Οι σκληροπυρηνικοί στο Ιράν θα αντισταθούν σε οποιονδήποτε περιορισμό της υποστήριξης προς τη Χεζμπολάχ, τις ιρακινές πολιτοφυλακές και άλλα στοιχεία του «άξονα της αντίστασης», τα οποία θεωρούν απαραίτητα για την αποτροπή. Οι Ισραηλινοί ηγέτες θα υποστηρίξουν ότι οτιδήποτε λιγότερο από μηδενικό εμπλουτισμό και πλήρη αποσυναρμολόγηση των πυραύλων αφήνει άθικτη μια υπαρξιακή απειλή. Οι αμερικανοί γεράκια θα καταγγείλουν την άρση κυρώσεων ή την αναγνώριση των πυρηνικών δικαιωμάτων του Ιράν ως πολιτική κατευνασμού.
Ωστόσο, η εναλλακτική λύση αντί ενός τέτοιου περιορισμένου συμβιβασμού δεν είναι μια καθαρή νίκη, αλλά ένας αόριστης διάρκειας, υποβόσκων πόλεμος — ένας πόλεμος που θα αναζωπυρώνει διαρκώς περιφερειακές κρίσεις, θα κρατά τις αγορές πετρελαίου σε διαρκή ένταση, θα σκληραίνει τους ριζοσπάστες στο Ιράν και θα διαβρώνει το σύστημα συμμαχιών ΗΠΑ–αραβικών κρατών του Κόλπου, καθώς οι εταίροι θα απομακρύνονται από τον μονομερή τυχοδιωκτισμό της Ουάσιγκτον.
Προλαμβάνοντας ισραηλινές απόπειρες υπονόμευσης μιας συμφωνίας
Γι’ αυτό ακριβώς οι Ηνωμένες Πολιτείες πρέπει επίσης να σταματήσουν να επιτρέπουν η πολιτική τους απέναντι στο Ιράν να εκχωρείται στην πράξη σε όποιον κάθεται στο γραφείο του πρωθυπουργού στην Ιερουσαλήμ. Ναι, το Ισραήλ έχει θεμιτές ανησυχίες ασφαλείας, και το Ιράν δεν πρέπει να αφεθεί να απειλεί την ύπαρξη του Ισραήλ ή να χρησιμοποιεί τη σύγκρουση Ισραήλ–Παλαιστινίων ως μόνιμο μοχλό περιφερειακής αποσταθεροποίησης.
Όμως δεν είναι δουλειά της Ουάσιγκτον να ασκεί την εξωτερική της πολιτική εκ μέρους του Ισραήλ. Επιπλέον, ούτε το Ισραήλ ούτε οι Ηνωμένες Πολιτείες θα πρέπει να υπαγορεύουν ποιος θα κυβερνά το Ιράν. Εφόσον η Τεχεράνη απέχει από το να απειλεί το Ισραήλ και από το να παρεμβαίνει στο πεδίο της ισραηλινοπαλαιστινιακής σύγκρουσης, οι Ηνωμένες Πολιτείες θα πρέπει να κρίνουν την ιρανική κυβέρνηση πρωτίστως από τη συμπεριφορά της και όχι από την ιδεολογία της.
Το Ιράν δεν πρόκειται να εξαφανιστεί. Ούτε και το Ισραήλ. Ούτε βέβαια και η διαρκής πραγματικότητα των αμερικανικών στρατηγικών συμφερόντων στη Μέση Ανατολή, ούτε η καθολική επιθυμία — των Αμερικανών, των Ιρανών, των Ισραηλινών και των γειτόνων τους — για μια πιο σταθερή και ειρηνική περιοχή. Ο πόλεμος στον οποίο βρισκόμαστε τώρα είναι επιλογή. Και η συνέχισή του χωρίς ένα πειστικό πολιτικό σχέδιο εξόδου είναι επίσης επιλογή. Επιλογή είναι και η οικοδόμηση μιας οδού απεμπλοκής που θα ανταλλάσσει τις μαξιμαλιστικές φαντασιώσεις με μια σκληρά ρεαλιστική, εφαρμόσιμη ειρηνική συνύπαρξη.
Το ερώτημα δεν είναι αν αυτή η οδός απεμπλοκής είναι εύκολη. Το ερώτημα είναι αν διαθέτουμε τη σοφία να την ακολουθήσουμε προτού οι εναλλακτικές γίνουν πολύ χειρότερες.
Μπορώ επίσης να σου το δώσω σε πιο επίσημο, αρθρογραφικό ή ακαδημαϊκό ελληνικό ύφος.
Δύο νέες έννοιες του απείρου αμφισβητούν ένα μακροχρόνιο σχέδιο ορισμού του μαθηματικού σύμπαντος.
Εικονογράφηση ενός ανθρώπου που κλαδεύει θάμνους σε σχήματα συμβόλων του απείρου.
Οι μαθηματικοί διερευνούν τα όρια της λογικής επινοώντας νέους τύπους απείρου.
Εισαγωγή
Του Gregory Barber
Συντάκτης
20 Ιουνίου 2025
Τον περασμένο χειμώνα, σε μια συνάντηση στη φινλανδική ερημιά ψηλά πάνω από τον Αρκτικό Κύκλο, μια ομάδα μαθηματικών συγκεντρώθηκε για να συλλογιστεί τη μοίρα ενός μαθηματικού σύμπαντος.
Η θερμοκρασία ήταν -20 βαθμοί Κελσίου, και ενώ κάποιοι έκαναν σκι αντοχής, ο Juan Aguilera, θεωρητικός συνόλων στο Τεχνολογικό Πανεπιστήμιο της Βιέννης, προτιμούσε να μένει στην καφετέρια, να κόβει κομμάτια από γλυκό pulla και να συζητά για τη φύση δύο νέων εννοιών του απείρου. Οι συνέπειες, πίστευε ο Aguilera, ήταν μεγαλειώδεις. «Απλώς δεν ξέρουμε ακόμη ποιες είναι», είπε.
Το άπειρο, αντιδιαισθητικά, εμφανίζεται σε πολλές μορφές και μεγέθη. Αυτό είναι γνωστό ήδη από τη δεκαετία του 1870, όταν ο Γερμανός μαθηματικός Georg Cantor απέδειξε ότι το σύνολο των πραγματικών αριθμών — δηλαδή όλων των αριθμών της αριθμητικής ευθείας — είναι μεγαλύτερο από το σύνολο των ακεραίων, παρόλο που και τα δύο σύνολα είναι άπειρα. (Η σύντομη εκδοχή: όσο κι αν προσπαθήσει κανείς να αντιστοιχίσει πραγματικούς αριθμούς με ακεραίους, πάντοτε θα περισσεύουν περισσότεροι πραγματικοί αριθμοί.) Τα δύο σύνολα, υποστήριξε ο Cantor, αντιπροσώπευαν εντελώς διαφορετικές μορφές απείρου και, επομένως, είχαν βαθύτατα διαφορετικές ιδιότητες.
Από εκεί και πέρα, ο Cantor κατασκεύασε και μεγαλύτερα άπειρα. Πήρε το σύνολο των πραγματικών αριθμών, κατασκεύασε ένα νέο σύνολο από όλα τα υποσύνολά του, και στη συνέχεια απέδειξε ότι αυτό το νέο σύνολο ήταν μεγαλύτερο από το αρχικό σύνολο των πραγματικών αριθμών. Και όταν πήρε όλα τα υποσύνολα αυτού του νέου συνόλου, απέκτησε ένα ακόμη μεγαλύτερο σύνολο. Με αυτόν τον τρόπο, οικοδόμησε άπειρα πολλά σύνολα, το καθένα μεγαλύτερο από το προηγούμενο. Αναφερόταν στα διαφορετικά μεγέθη αυτών των άπειρων συνόλων ως πληθικούς αριθμούς (cardinal numbers), που δεν πρέπει να συγχέονται με τους συνηθισμένους αριθμούς 1, 2, 3…
Οι θεωρητικοί συνόλων συνέχισαν να ορίζουν πληθικούς αριθμούς πολύ πιο εξωτικούς και δυσκολότερους να περιγραφούν από εκείνους του Cantor. Κάνοντάς το αυτό, ανακάλυψαν κάτι εντυπωσιακό: αυτοί οι «μεγάλοι πληθικοί αριθμοί» (large cardinals) εντάσσονται σε μια εκπληκτικά τακτική ιεραρχία. Μπορούν να οριστούν με σαφήνεια ως προς το μέγεθος και την πολυπλοκότητά τους. Όλοι μαζί σχηματίζουν έναν τεράστιο πύργο απείρων, τον οποίο οι θεωρητικοί συνόλων χρησιμοποιούν για να διερευνήσουν τα όρια του μαθηματικά δυνατού.
Όμως οι δύο νέοι πληθικοί αριθμοί που συλλογιζόταν ο Aguilera μέσα στο αρκτικό ψύχος συμπεριφέρονταν παράξενα. Είχε πρόσφατα κατασκευάσει αυτούς τους αριθμούς μαζί με τον Joan Bagaria του Πανεπιστημίου της Βαρκελώνης και τον Philipp Lücke του Πανεπιστημίου του Αμβούργου, μόνο και μόνο για να διαπιστώσει ότι δεν ταίριαζαν ακριβώς στη συνηθισμένη ιεραρχία. Αντίθετα, «εξερράγησαν», όπως είπε ο Aguilera, δημιουργώντας μια νέα κατηγορία απείρων που οι συνάδελφοί τους δεν είχαν προβλέψει — και υποδηλώνοντας ότι στα μαθηματικά επικρατεί πολύ περισσότερο χάος απ’ όσο αναμενόταν.
Πρόκειται για έναν προκλητικό ισχυρισμό. Για ορισμένους, αυτή η προοπτική είναι συναρπαστική. «Λατρεύω αυτή την εργασία», είπε ο Toby Meadows, λογικός και φιλόσοφος στο Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνιας στο Irvine. «Φαίνεται πως πρόκειται για πραγματική πρόοδο — για μια πραγματικά ενδιαφέρουσα ιδέα που δεν είχαμε προηγουμένως.»
Όμως είναι επίσης δύσκολο να γνωρίζει κανείς με βεβαιότητα αν αυτός ο ισχυρισμός είναι αληθινός. Αυτή είναι η φύση της μελέτης του απείρου. Αν τα μαθηματικά είναι ένα υφαντό ραμμένο με παραδοσιακές παραδοχές στις οποίες όλοι συμφωνούν, τότε τα ανώτερα επίπεδα του απείρου είναι οι φθαρμένες του άκρες. Οι θεωρητικοί συνόλων που εργάζονται σε αυτές τις ακραίες περιοχές κινούνται σε έναν χώρο όπου τα παραδοσιακά αξιώματα που χρησιμοποιούνται για τη συγγραφή μαθηματικών αποδείξεων δεν εφαρμόζονται πάντοτε, και όπου νέα αξιώματα πρέπει να διατυπωθούν — και συχνά καταρρέουν.
Εδώ πάνω, τα περισσότερα ερωτήματα είναι θεμελιωδώς αναπόδεικτα και η αβεβαιότητα κυριαρχεί. Και έτσι, για κάποιους, οι νέοι πληθικοί αριθμοί δεν αλλάζουν τίποτα. «Δεν το πιστεύω καθόλου», είπε ο Hugh Woodin, θεωρητικός συνόλων στο Πανεπιστήμιο Harvard, ο οποίος ηγείται σήμερα της προσπάθειας για τον πλήρη ορισμό του μαθηματικού σύμπαντος. Ο Woodin ήταν επιβλέπων διδάκτορας του Bagaria πριν από 35 χρόνια και του Aguilera τη δεκαετία του 2010. Όμως οι μαθητές του χαράσσουν πλέον τον δικό τους δρόμο μέσα στις πυκνές διακλαδώσεις του απείρου. «Τα παιδιά σου μεγαλώνουν και σε αμφισβητούν», είπε ο Woodin.
Τα σύμπαντα της θεωρίας συνόλων
Οι περισσότεροι μαθηματικοί δεν ασχολούνται με τέτοιου είδους ερωτήματα. Εργάζονται με ένα σύνολο εννέα παραδοχών, ή αξιωμάτων, σχετικά με το πώς συμπεριφέρονται τα σύνολα, γνωστό ως ZFC — δηλαδή «θεωρία συνόλων Zermelo-Fraenkel με το αξίωμα της επιλογής». Αυτοί οι εννέα κανόνες δεν μπορούν να αποδειχθούν. Οι μαθηματικοί απλώς έχουν συμφωνήσει ότι παρέχουν ένα φυσικό θεμέλιο για το υπόλοιπο οικοδόμημα των μαθηματικών. Πάνω σε αυτούς, οικοδομούν αυστηρές αποδείξεις για όλες τις εικασίες τους.
Ο Kurt Gödel έδειξε ότι ορισμένες περιοχές των μαθηματικών θα παραμείνουν για πάντα απρόσιτες.
Όμως, το 1931, ο Γερμανός μαθηματικός Kurt Gödel έδειξε ότι κάθε ενδιαφέρον σύστημα μαθηματικών αξιωμάτων είναι καταδικασμένο να είναι μη πλήρες. Θα υπάρχουν πάντοτε αληθείς προτάσεις που δεν μπορούν να αποδειχθούν. Για να αποδείξουν αυτές τις αληθείς προτάσεις, οι μαθηματικοί θα έπρεπε να προσθέσουν ένα νέο αξίωμα. Όμως τότε και αυτή η εκτενέστερη λίστα αξιωμάτων θα οδηγούσε επίσης σε αληθείς αλλά αναπόδεικτες προτάσεις. Και ούτω καθεξής. Όποιος θέλει να αποδείξει όλες τις δυνατές προτάσεις του μαθηματικού σύμπαντος θα αναγκαστεί να συνεχίσει να δημιουργεί νέα αξιωματικά συστήματα επ’ άπειρον.
Αυτό σημαίνει ότι το μαθηματικό σύμπαν, το οποίο οι μαθηματικοί συχνά ονομάζουν (V), είναι θεμελιωδώς άγνωστο. Όμως οι θεωρητικοί συνόλων θέλουν να το περιγράψουν όσο το δυνατόν πλησιέστερα — να δημιουργήσουν πρότυπα σύμπαντα που να μοιάζουν με το πραγματικό, ενώ ταυτόχρονα να είναι ευκολότερα στη μελέτη. Αυτά τα πρότυπα παρέχουν στους μαθηματικούς τα επιπλέον αξιώματα που χρειάζονται για να αποδείξουν εκείνες τις δυσπρόσιτες προτάσεις για «μικρότερα» αξιωματικά συστήματα, όπως το ZFC, ενώ ταυτόχρονα τους δίνουν την πεποίθηση ότι τα πρόσθετα αξιώματα που χρησιμοποιούν δεν είναι αυθαίρετα. «Καθώς ενισχύεις αυτές τις θεωρίες, καταλήγεις να κάνεις τα μαθηματικά χαμηλού επιπέδου πιο συγκεκριμένα. Στερεοποιούνται», είπε ο Meadows.
Ο Gödel παρείχε ένα σημείο εκκίνησης. Κατασκεύασε ένα πρότυπο, το οποίο ονόμασε (L), ξεκινώντας από το κενό σύνολο — που είναι ακριβώς αυτό που υποδηλώνει το όνομά του — και κατασκευάζοντας επαναληπτικά μεγαλύτερα σύνολα από εκεί και πέρα. Το πρότυπο αυτό ήταν καλό και εύχρηστο, αλλά ήταν επίσης μερικό. Δεν περιλάμβανε τους μεγάλους πληθικούς αριθμούς — εκείνα τα πιο παράξενα άπειρα που δεν μπορούν να κατασκευαστούν με τις ίδιες μεθόδους όπως τα άπειρα του Cantor. Γι’ αυτό το (L) αποκαλείται «εσωτερικό» πρότυπο του (V), επειδή βρίσκεται μέσα στο μεγαλύτερο σύμπαν.
Οι θεωρητικοί συνόλων επιδιώκουν να επεκτείνουν αυτή την εικόνα. Καθ’ όλη τη διάρκεια του 20ού αιώνα, όρισαν περισσότερους μεγάλους πληθικούς αριθμούς, με ονομασίες όπως strong, compact, supercompact και huge. Κάθε νέος ορισμός απαιτεί τη δημιουργία ενός νέου αξιώματος· και έπειτα οι θεωρητικοί συνόλων ελπίζουν να δείξουν ότι αυτό το νέο αξίωμα είναι συνεπές με το ZFC, δηλαδή ότι δεν παραβιάζει τους θεμελιωδέστερους κανόνες των μαθηματικών.
Αυτοί οι μεγάλοι πληθικοί αριθμοί φαίνεται επίσης να σχηματίζουν μια εκπληκτικά τακτική ιεραρχία, έναν αληθινό πύργο απείρων. Κάθε μεγάλος πληθικός είναι πολύ, πολύ μεγαλύτερος από εκείνον που βρίσκεται ακριβώς από κάτω του· και, για παράδειγμα, το αξίωμα που τον ορίζει μπορεί να χρησιμοποιηθεί για να αποδειχθούν πολύ περισσότερες προτάσεις από ό,τι τα αξιώματα που ορίζουν χαμηλότερους πληθικούς. Επιπλέον, εξαιτίας αυτής της ιεραρχίας, αν οι μαθηματικοί μπορέσουν να δείξουν ότι ένας μεγάλος πληθικός είναι συνεπής με το ZFC, αυτό θα συνεπάγεται και τη συνέπεια όλων των πληθικών που βρίσκονται χαμηλότερα στον πύργο. «Θα μπορούσες να σκεφτείς: “Ω, θα είναι απλώς απόλυτο χάος.” Όμως δεν φαίνεται να είναι έτσι», είπε ο Meadows.
Κάθε φορά που ένας νέος πληθικός αριθμός προστίθεται σε αυτόν τον πύργο, η απόδειξη της συνέπειάς του απαιτεί επίσης την ανάπτυξη ενός μεγαλύτερου και πιο εκλεπτυσμένου εσωτερικού προτύπου. «Βάζεις εκεί μέσα μόνο τον ελάχιστο αριθμό πραγμάτων που είναι αναγκαία, ώστε στο τελικό πρότυπο να υπάρχει ο μεγάλος πληθικός σου», είπε ο Bagaria. Με κάθε νέο πρότυπο, το ορισμένο μαθηματικό σύμπαν επεκτείνεται.
Ο Hugh Woodin έχει ένα τολμηρό σχέδιο να χαρτογραφήσει το (V), δηλαδή ολόκληρο το μαθηματικό σύμπαν.
Για τον Woodin, το όνειρο είναι να κατασκευάσει ένα εσωτερικό πρότυπο που να προσεγγίζει πραγματικά το (V) και επομένως να περιλαμβάνει όλους τους μεγάλους πληθικούς αριθμούς. Το ονομάζει Ultimate (L). Αυτό ίσως φαίνεται σαν ένα απελπιστικό εγχείρημα — άλλωστε, λόγω των αποτελεσμάτων μη πληρότητας του Gödel, θα έπρεπε να απαιτεί την κατασκευή απείρων εσωτερικών προτύπων, καθένα από τα οποία θα περιείχε έναν ακόμη απερίγραπτα μεγάλο πληθικό αριθμό.
Όμως πριν από 20 χρόνια, ο Woodin ανακάλυψε μια συντομότερη οδό: δεν χρειάζεται να κατασκευάσεις εσωτερικά πρότυπα για όλους τους μεγάλους πληθικούς αριθμούς. Αν φτάσεις σε ένα ορισμένο σημείο της ιεραρχίας — στον μεγάλο πληθικό που ονομάζεται supercompact — τότε το πρότυπο «κληρονομεί» όλους τους μεγάλους πληθικούς που βρίσκονται πάνω από αυτό. «Παίρνεις τα πάντα», είπε ο Woodin. «Συμβαίνει κάτι μαγικό.»
Ωστόσο, το σχέδιό του για την κατασκευή του Ultimate (L) στηρίζεται στην ιδέα ότι το μαθηματικό σύμπαν έχει ωραία δομή, με τους μεγάλους πληθικούς να σχηματίζουν έναν καθαρό, ιεραρχικό πύργο. Στη μαθηματική ορολογία, αυτοί πρέπει να είναι κληρονομικώς τακτικώς ορίσιμοι (hereditarily ordinal definable, ή HOD).
Ο Woodin χάραξε δύο δυνατότητες. «Το (V) είναι είτε πολύ κοντά στο HOD είτε πολύ μακριά από το HOD», είπε ο Bagaria. «Δεν υπάρχει ενδιάμεση κατάσταση.» Αν μπορούσες να βρεις ένα πράγμα που να σπάει αυτό το ιεραρχικό πρότυπο, τότε πιθανότατα θα έσπαγαν και πολλά άλλα· το χάος θα επικρατούσε. «Ίσως το σύμπαν να περιέχει πράγματι πολλά πράγματα που δεν είναι ορίσιμα», είπε ο Aguilera.
Όμως ο Woodin εικάζει ότι ισχύει η πρώτη εκδοχή — ότι δηλαδή το (V) έχει ωραία δομή, με έναν ορίσιμο πύργο πληθικών αριθμών. Μέχρι στιγμής, τα διαθέσιμα στοιχεία δείχνουν ότι έχει δίκιο. Κανείς δεν έχει καταφέρει να βρει έναν μεγάλο πληθικό αριθμό που να μην εντάσσεται στον πύργο, παραμένοντας ταυτόχρονα συνεπής με το ZFC.
Τώρα, όμως, ο Aguilera και οι συνεργάτες του περιπλέκουν την εικόνα.
Τάξη εναντίον Χάους
Υπάρχουν ορισμένες έμμεσες ενδείξεις υπέρ της μαθηματικής αταξίας. Καταρχάς, παρά τις πολλές δεκαετίες εργασίας, η πρόοδος των μαθηματικών στο πρόγραμμα του Ultimate (L) υπήρξε αργή. Ο ίδιος ο Woodin έχει περάσει από περιόδους αμφιβολίας, αν και σήμερα πιστεύει ότι η επίτευξη του Ultimate (L) είναι δυνατή.
Οι θεωρητικοί συνόλων έχουν επίσης εντοπίσει πολύ μεγάλους πληθικούς αριθμούς που φαίνεται να απομακρύνονται από το HOD, αν και αποτελούν ακραίες εξαιρέσεις. Ο ορισμός αυτών των πληθικών απαιτεί την εγκατάλειψη ενός από τα εννέα αξιώματα του ZFC — του λεγόμενου αξιώματος της επιλογής. Η απόρριψη ενός θεμελιώδους αξιώματος δεν αποτελεί, για πολλούς μαθηματικούς, ελκυστική προσέγγιση.
Σε αυτό το σημείο μπήκαν στη διαμάχη ο Aguilera, ο Bagaria και ο Lücke. Στην πρόσφατη εργασία τους, παρήγαγαν δύο νέους τύπους απείρου, τους οποίους ονόμασαν exacting και ultraexacting πληθικούς αριθμούς. Το κρίσιμο είναι ότι αυτοί οι πληθικοί δεν παραβιάζουν το αξίωμα της επιλογής.
Ο ορισμός τους ήταν σχετικά απλός: είναι ουσιαστικά μεγαλύτερα ανάλογα άλλων τύπων μεγάλων πληθικών αριθμών. Όμως αυτά τα νέα άπειρα εμφανίζουν παράξενες ιδιότητες. Αρχικά, φαίνεται να ταιριάζουν στη συνηθισμένη ιεραρχία: είναι σαφές σε ποιο σημείο του πύργου θα έπρεπε να βρίσκονται, ως προς το μέγεθος και την πολυπλοκότητα. Στη συνέχεια, όμως, η τριάδα προσπάθησε να τα συνδυάσει με άλλους, μικρότερους πληθικούς αριθμούς.
Συνήθως, όταν προσθέτεις μεγάλους πληθικούς αριθμούς που είναι συμβατοί με το HOD — ναι, είναι πράγματι δυνατό να προσθέτει κανείς άπειρα μεταξύ τους — παίρνεις ένα άθροισμα που είναι περίπου του ίδιου μεγέθους με τον μεγαλύτερο πληθικό του συνδυασμού. Δεν είναι δυνατό να «πηδήξεις» σε υψηλότερο επίπεδο της ιεραρχίας. Σκέψου ότι, αν προσθέσεις το 100 σε ένα πεντάκις εκατομμύριο, το άθροισμα θα παραμείνει της ίδιας τάξης μεγέθους με το πεντάκις εκατομμύριο· δεν θα καταλήξεις σε έναν πολύ, πολύ μεγαλύτερο αριθμό.
Όμως, αν προσθέσεις έναν μικρότερο πληθικό σε ένα από αυτά τα νέα άπειρα, τότε «κάπως εκρήγνυνται», είπε ο Bagaria. «Πρόκειται για ένα φαινόμενο που δεν είχε εμφανιστεί ποτέ πριν.» Αυτό υποδήλωνε την ύπαρξη ενός πολύ, πολύ μεγαλύτερου πληθικού αριθμού — ενός απείρου μεγαλύτερου από οτιδήποτε οι μαθηματικοί είχαν φανταστεί ότι θα μπορούσε να είναι συνεπές με το ZFC.
Ο Joan Bagaria απολαμβάνει να αναζητά νέους τρόπους επέκτασης του μαθηματικού συλλογισμού.
«Αυτό αμφισβητεί τη διαίσθηση που είχαμε για το πώς σχετίζονται μεταξύ τους οι μεγάλοι πληθικοί αριθμοί και πώς είναι διατεταγμένοι», είπε ο Aguilera.
Σε αυτό το σημείο μπήκαν στη διαμάχη ο Aguilera, ο Bagaria και ο Lücke. Στην πρόσφατη εργασία τους, παρουσίασαν δύο νέους τύπους απείρου, τους οποίους ονόμασαν exacting και ultraexacting πληθικούς αριθμούς. Το κρίσιμο είναι ότι αυτοί οι πληθικοί δεν παραβιάζουν το αξίωμα της επιλογής.
Ο ορισμός τους ήταν σχετικά απλός: πρόκειται ουσιαστικά για μεγαλύτερα ανάλογα άλλων τύπων μεγάλων πληθικών αριθμών. Ωστόσο, αυτά τα νέα άπειρα εμφανίζουν παράξενες ιδιότητες. Αρχικά, φαίνεται να εντάσσονται στη συνηθισμένη ιεραρχία: είναι σαφές σε ποιο σημείο του πύργου θα έπρεπε να βρίσκονται, ως προς το μέγεθος και την πολυπλοκότητά τους. Έπειτα, όμως, η τριάδα επιχείρησε να τα συνδυάσει με άλλους, μικρότερους πληθικούς αριθμούς.
Συνήθως, όταν προσθέτεις μεγάλους πληθικούς αριθμούς που είναι συμβατοί με το HOD — ναι, είναι πράγματι δυνατό να προσθέτει κανείς άπειρα μεταξύ τους — προκύπτει ένα άθροισμα που είναι περίπου του ίδιου μεγέθους με τον μεγαλύτερο πληθικό του συνδυασμού. Δεν είναι δυνατό να μεταπηδήσεις σε υψηλότερο επίπεδο της ιεραρχίας. (Σκέψου ότι, αν προσθέσεις το 100 σε ένα πεντάκις εκατομμύριο, το άθροισμα θα παραμείνει της ίδιας τάξης μεγέθους με το πεντάκις εκατομμύριο· δεν θα καταλήξεις σε έναν πολύ, πολύ μεγαλύτερο αριθμό.)
Όμως, αν προσθέσεις έναν μικρότερο πληθικό σε ένα από αυτά τα νέα άπειρα, τότε «κάπως εκρήγνυνται», είπε ο Bagaria. «Πρόκειται για ένα φαινόμενο που δεν είχε εμφανιστεί ποτέ πριν.» Αυτό υποδήλωνε την ύπαρξη ενός πολύ, πολύ μεγαλύτερου πληθικού αριθμού — ενός απείρου μεγαλύτερου από οτιδήποτε οι μαθηματικοί είχαν φανταστεί ότι θα μπορούσε να είναι συνεπές με το ZFC.
Η Τζόαν Μπαγκάρια απολαμβάνει την αναζήτηση νέων τρόπων για την επέκταση της μαθηματικής συλλογιστικής.
«Αυτό αμφισβητεί τη διαίσθηση που είχαμε για το πώς σχετίζονται μεταξύ τους οι μεγάλοι πληθικοί αριθμοί και πώς είναι διατεταγμένοι», είπε ο Aguilera.
«Ανακαλύψαμε αυτή τη νέα περιοχή όπου το σύμπαν γίνεται τόσο άγριο, τόσο πολύπλοκο, ώστε δεν μπορεί πλέον να είναι ίσο με το HOD», είπε ο Bagaria. Και πρόσθεσε ότι πιθανότατα υπάρχουν πολλά ακόμη παράξενα άπειρα εκεί έξω, που περιμένουν να εξερευνηθούν.
Σύμφωνα με τον Aguilera, το μαθηματικό σύμπαν, όπως και το φυσικό μας σύμπαν, ίσως αποτελείται κυρίως από σκοτεινή ύλη. «Φαίνεται τώρα πως το μεγαλύτερο μέρος του σύμπαντος αποτελείται κατά κάποιον τρόπο από πράγματα που δεν μπορούμε να δούμε», είπε.
Μαθηματικά Πειράματα
Παρόλα αυτά, αυτό δεν διαψεύδει κατ’ ανάγκην την εικασία του HOD, ούτε καθιστά άνευ αντικειμένου το πρόγραμμα του Woodin για το Ultimate (L). Στην πραγματικότητα, ο Woodin είχε ήδη εξετάσει στο παρελθόν έναν πιθανό μεγάλο πληθικό αριθμό που, εκ των υστέρων, αποδείχθηκε ισοδύναμος με τους ultraexacting πληθικούς. Όμως τον είχε απορρίψει, επειδή δεν πίστευε ότι είναι συνεπής με το ZFC — κάτι που θα τον καθιστούσε άσχετο με το δικό μας μαθηματικό σύμπαν.
Το επόμενο βήμα της ομάδας είναι να συγκεντρώσει ενδείξεις προς την αντίθετη κατεύθυνση, ώστε να δείξει ότι και οι δύο πληθικοί αριθμοί που όρισαν είναι συνεπείς.
Όμως τα μαθηματικά της θεωρίας συνόλων, τα οποία τόσο συχνά κατοικούν σε έναν κόσμο πέρα από την απόδειξη, τείνουν να μοιάζουν περισσότερο με τη φυσική ή τη βιολογία, όπως το έθεσε ο Aguilera. Διατυπώνεις μια αρχή και τη δοκιμάζεις πειραματικά· εξετάζεις αν οδηγεί σε αντιφάσεις και αναλύεις πώς συγκρίνεται με όσα ήδη γνωρίζεις. Ίσως να μην μπορείς ακόμη να αποδείξεις ότι είναι αληθής, αλλά με τα κατάλληλα «πειράματα» μπορείς να προσφέρεις ισχυρές ενδείξεις υπέρ του ισχυρισμού σου.
Το πιο πρόσφατο έργο του Philipp Lücke σχετικά με τους μεγάλους πληθυντικούς αριθμούς καταδεικνύει πώς ο κόσμος της θεωρίας συνόλων συχνά υπάρχει σε ένα πεδίο πέρα από τη μαθηματική απόδειξη. Ευγενική προσφορά του Philipp Lücke
Ο Aguilera, ο Bagaria και ο Lücke έχουν παρουσιάσει ενδείξεις ότι οι νέοι τους πληθικοί αριθμοί είναι συνεπείς με το ZFC — και αυτό αποτελεί το κύριο μέρος της νέας τους εργασίας. Για παράδειγμα, έχουν δείξει ότι οι exacting και ultraexacting πληθικοί έχουν παρόμοια δομή και συμπεριφορά με άλλους μεγάλους πληθικούς αριθμούς. Ο ορισμός τους συνεπάγεται επίσης ότι, αν ένας άλλος, πιο καθιερωμένος τύπος απείρου είναι συνεπής με το ZFC, τότε και οι ultraexacting πληθικοί θα πρέπει επίσης να είναι συνεπείς — και τα τελευταία χρόνια έχουν εμφανιστεί πολλές ενδείξεις υπέρ της συνέπειας εκείνου του άλλου τύπου απείρου.
Αυτό, υποστηρίζει η τριάδα, καθιστά τους νέους αυτούς πληθικούς ιδιαίτερα ισχυρούς υποψηφίους για να δείξουν ότι το HOD απέχει πολύ από το (V), δηλαδή ότι το μαθηματικό σύμπαν δεν είναι τόσο όμορφα διατεταγμένο όσο πιστευόταν.
Δεν έχουν πειστεί όλοι. Ο Gabe Goldberg, θεωρητικός συνόλων στο Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνιας στο Berkeley, επισημαίνει ότι, παρόλο που η τριάδα μπορεί να αισθάνεται σιγουριά για τις ενδείξεις που διαθέτει σχετικά με τη συνέπεια με το ZFC, στη μελέτη του απείρου οι εκπλήξεις είναι συχνό φαινόμενο. Ορισμένες παραδοχές μπορεί τελικά να πάψουν να ισχύουν, με αποτέλεσμα τα επιχειρήματα των μαθηματικών να καταρρεύσουν. Για να ανατραπεί πραγματικά η εικασία του HOD, είπε, θα χρειαστούν πολύ περισσότερα.
Ο Woodin συμφώνησε. «Νομίζω ότι πρέπει να είμαστε πολύ, πολύ προσεκτικοί», είπε. Εξακολουθεί να πιστεύει ότι το HOD είναι κοντά στο VVV — και σκοπεύει να συνεχίσει τη δεκαετιών πορεία του προς την κατασκευή μιας όσο το δυνατόν πληρέστερης περιγραφής του μαθηματικού σύμπαντος. Αυτή την περίοδο γράφει ένα «πολύ μεγάλο χειρόγραφο» σχετικά με την πιο πρόσφατη προσέγγισή του στο Ultimate LLL.
Άλλοι θεωρητικοί συνόλων είναι ενθουσιασμένοι με τις δυνατότητες που ανοίγουν αυτά τα νέα άπειρα. Για αυτούς, το χάος είναι η πιο συναρπαστική εκδοχή. «Εννοώ, κατά κάποιον τρόπο… αν το Ultimate LLL πετύχαινε, αυτό θα έκλεινε κάπως ένα πραγματικά ενδιαφέρον κεφάλαιο της θεωρίας συνόλων», είπε ο Meadows. «Θα ήταν σαν τον Αλέξανδρο όταν φτάνει στην Ινδία και ανακαλύπτει ότι δεν υπάρχει πια άλλος κόσμος να κατακτήσει.»
Ίσως, τελικά, να απομένουν πολύ περισσότερα ακόμη για να κατακτήσουν οι μαθηματικοί. Ήρθε η ώρα, είπε ο Aguilera, να εξερευνήσουν τι άλλο υπάρχει εκεί έξω. «Λέω πάντα στους ανθρώπους ότι τα μαθηματικά είναι άπειρα, αλλά ο χρόνος δεν είναι», είπε.
Ως μια απολύτως αναμενόμενη εξέλιξη από πλευράς αλβανικής δικαιοσύνης αντιμετωπίζεται η απόφαση του Συνταγματικού Δικαστηρίου της Αλβανίας να μην εξετάσει καν την προσφυγή του Φρέντη Μπελέρη.
Το Δικαστήριο επέλεξε να μην προχωρήσει τη διαδικασία σε πλήρη σύνθεση, αφήνοντας σε ισχύ τις προηγούμενες αποφάσεις, σε μια κίνηση που για πολλούς επιβεβαιώνει την εικόνα μιας προδιαγεγραμμένης πορείας στην υπόθεση.
Από την αρχή, η δίωξη και η καταδίκη του Μπελέρη είχαν προκαλέσει έντονες αντιδράσεις, με την υπόθεση να χαρακτηρίζεται ως δίκη-φιάσκο, βασισμένη σε αμφισβητούμενα και ανεπαρκή στοιχεία. Παρά τις σοβαρές ενστάσεις που είχαν διατυπωθεί για τη διαδικασία και την αξιοπιστία του κατηγορητηρίου, οι αποφάσεις των κατώτερων δικαστηρίων παρέμειναν αμετάβλητες.
Η σύλληψη του, λίγες μόλις ημέρες πριν από τις αυτοδιοικητικές εκλογές του 2023, ενίσχυσε τις εκτιμήσεις περί πολιτικής παρέμβασης, με στόχο την αλλοίωση του εκλογικού αποτελέσματος στη Χιμάρα. Ωστόσο, παρά την κράτηση του, εξελέγη δήμαρχος από τους πολίτες της περιοχής. Στη συνέχεια, ακολούθησε μια διαδικασία που έχει χαρακτηριστεί από πολλούς ως δίκη-παρωδία, οδηγώντας τελικά στην καταδίκη του.
Στην ίδια υπόθεση είχε καταδικαστεί και ο Παντελής Κοκαβέσης, ο οποίος δεν εξέτισε ποινή φυλάκισης, καθώς του επιβλήθηκαν εναλλακτικά μέτρα λόγω σοβαρών προβλημάτων υγείας.
Η στάση του Συνταγματικού Δικαστηρίου δεν αλλάζει την ουσία της υπόθεσης, αλλά ενισχύει την πεποίθηση ότι η συγκεκριμένη δικαστική διαδρομή είχε εξαρχής προδιαγεγραμμένη έκβαση.
Ο Κρίστιαν Βελιάνοφ είναι επικεφαλής του τμήματος ελληνικής γλώσσας στον Σύλλογο Πελαγονίας στο Μοναστήρι (‘Μπίτολα’, το αποκαλούν οι Σλαβομακεδόνες).
Η επαφή του με την Ελλάδα και τον ελληνικό λαό κατά τη διάρκεια των πολυετών δραστηριοτήτων του συλλόγου τον καθιστά πολύτιμο συνομιλητή σε θέματα όπως οι σχέσεις με τη γειτονική χώρα σε επίπεδο επικοινωνίας και συνεργασίας των πολιτών.
Λέει ότι στο Μοναστήρι, οι προσωπικοί και οικογενειακοί δεσμοί ανέκαθεν βοηθούσαν στην προσέγγιση των Σλαβομακεδόνων και των Ελλήνων και πάντα επικεντρώνονταν στη μείωση των παθών, σε αυτό που αποτελεί το κοινό καλό.
Ο Βελιάνοφ αποκαλύπτει ότι, δυστυχώς, το ενδιαφέρον των Ελλήνων επιχειρηματιών έχει μειωθεί τα τελευταία χρόνια. Υπενθυμίζει ότι κάποτε υπήρχαν 42 ελληνικές εταιρείες στο Μοναστήρι, και τώρα υπάρχουν μόνο δύο ή τρεις.
Βλέπει μεγάλες δυνατότητες στη συνεργασία σε πανεπιστημιακό επίπεδο και επισημαίνει ότι το Πανεπιστήμιο Κοζάνης διαθέτει ένα σοβαρό ινστιτούτο ελληνικής γλώσσας, και ο Σύνδεσμος Πελαγονίας έχει μνημόνιο συνεργασίας με το πανεπιστήμιο.
Ο Βελιάνοφ λέει ότι η διασυνοριακή συνεργασία μειώνει τη μετανάστευση και την ανεργία και ότι ένα χαρακτηριστικό αυτής της περιοχής είναι ότι ακόμη και πριν από τη Συμφωνία των Πρεσπών, υπήρχε ισχυρή ακαδημαϊκή συνεργασία μεταξύ των πανεπιστημίων του Μοναστηριού, της Κοζάνη και της Κορυτσάς.
Ο Ζόρνα Μπογιανόφσκι μίλησε με τον Κριστιάν Βελιάνοφ.
Πώς κατάφερε ο Σύλλογος Πελαγονίας να αποτελεί επίκεντρο ή συνώνυμο της άμεσης γνωριμίας με τον ελληνικό πολιτισμό στη Βόρεια Μακεδονία εδώ και 28 χρόνια, παρόλο που όλα ξεκίνησαν με προγράμματα εκμάθησης της ελληνικής γλώσσας;
Ο Σύνδεσμος Πελαγονίας, όπως έχετε ήδη αναφέρει, υπάρχει επίσημα και τυπικά από το 1998, και προηγουμένως υπήρχε για ένα σύντομο χρονικό διάστημα ως άτυπη ομάδα πολιτών.
Ξεκίνησε κυρίως με τη μελέτη της ελληνικής ως ξένης γλώσσας στη Μπίτολα (Μοναστήρι), επειδή εκείνα τα χρόνια μετά το 1995, άρχισαν να φτάνουν ενεργά ελληνικές επενδύσεις στην περιοχή της Μπίτολα, και έτσι προέκυψε η ανάγκη για καλύτερη μελέτη της γλώσσας, προκειμένου να επικοινωνήσει κανείς με τους Έλληνες επιχειρηματίες στο Μοναστήρι εκείνη την εποχή.
Και επειδή υπάρχει παράδοση γνώσης και μελέτης της ελληνικής γλώσσας στο Μοναστήρι, επρόκειτο για μια ομάδα ενθουσιωδών που γνώριζαν την ελληνική γλώσσα σε μεγαλύτερο ή μικρότερο βαθμό και κατέβαλαν προσπάθεια να ξεκινήσουν μια ελαφρώς πιο οργανωμένη μελέτη και διδασκαλία στην πόλη, προαιρετική κανονικά, στο πιο βασικό επίπεδο, με μια απλή οργάνωση της ελληνικής γλώσσας.
Η επιβίωση του Συλλόγου Πελαγονίας μέχρι σήμερα, και μπορώ να πω ότι η σοβαρή του ανάπτυξη ήδη από τώρα, οφείλεται στο γεγονός ότι ο σύλλογος δεν παρέκκλινε ποτέ από τους αρχικούς του σκοπούς και από το επίκεντρό του, που ήταν κυρίως η ελληνική γλώσσα.
Και όπως υποδηλώνει και ο ίδιος ο τίτλος του Συνδέσμου Φιλίας και Συνεργασίας με την Ελλάδα, έχει προσπαθήσει, μέσω ιδιωτικών προσωπικών επαφών και ίσως θεσμικών, να συμβάλει στην προσέγγιση των δύο λαών, ακόμη περισσότερο με την πάροδο των ετών και σε ακαδημαϊκό επίπεδο σήμερα.
Στη Μπίτολα, οι προσωπικοί και οικογενειακοί δεσμοί ανέκαθεν βοηθούσαν να έρθουν πιο κοντά οι Σλαβομακεδόνες και οι Έλληνες.
Αυτού του είδους οι πρωτοβουλίες συνέβαλαν στη διατήρηση μιας ανοιχτής πόρτας για επικοινωνία μέσω της μελέτης της ελληνικής γλώσσας.
Υποθέτω ότι έχετε θέσει στον εαυτό σας μια αποστολή σε σχέση με αυτά που είπατε – για φιλία και συνεργασία με την Ελλάδα;
Στην αρχή, μπορεί να υπήρχαν κάποιες προκαταλήψεις. Ωστόσο, ευτυχώς, αυτό είναι κάτι που και οι δύο χώρες θα πρέπει να σέβονται και να εκτιμούν, να αξιοποιούν όσο το δυνατόν περισσότερο. Στην περιοχή του Μοναστηριού, στην περιοχή Μοναστηριού – Φλώρινας, για παράδειγμα, υπάρχουν πολλοί οικογενειακοί δεσμοί.
Είναι περίπου τριάντα χιλιόμετρα. Πρακτικά, το Πρίλεπ είναι πιο μακριά από το Μοναστήρι από τη Φλώρινα. Χρησιμοποιήθηκαν επίσης οικογενειακοί δεσμοί ξαδέρφων, αδελφών, αδελφών που ίσως εξακολουθούν να υπάρχουν, οι οποίοι ήταν παράγοντες στις δικές τους κοινότητες και θα μπορούσαν να συμβάλουν στη βελτίωση της επικοινωνίας, στη μείωση των παθών και στην εστίαση στο κοινό καλό, σε ένα κοινό μέλλον, στην κοινή συνεργασία και ούτω καθεξής.
Έτσι έχει συμβεί όλα αυτά τα χρόνια, αν και τώρα βρίσκεται σε μια μικρή ύφεση. Τα τελευταία χρόνια, τα διασυνοριακά έργα δεν ήταν τόσο ενεργά, δεν εκπροσωπούνται τόσο πολύ μεταξύ των ενδιαφερόμενων μερών και από τις δύο χώρες, από τις δύο γειτονικές μας χώρες, όσο ήταν στο παρελθόν.
Όταν αναφέρετε οικογενειακούς δεσμούς και οργανισμούς, αυτό υπονοεί ότι παρόλο που υπάρχουν κάποια προβλήματα ή εμπόδια στην επικοινωνία σε κρατικό επίπεδο, σε υψηλό πολιτικό επίπεδο και ούτω καθεξής, οι οικογενειακοί δεσμοί δεν αποτελούσαν εμπόδιο για τις οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών στην καθιέρωση αυτής της επικοινωνίας;
Ναι, απολύτως όχι, επειδή όλη μας η δραστηριότητα ήταν και είναι σε πολιτικό επίπεδο, επομένως η επικοινωνία είναι ευκολότερη σε πολιτικό επίπεδο.
Έχει μεταφερθεί αυτός ο ενθουσιασμός στους δήμους; Έχει καθιερωθεί και ενθαρρυνθεί η διαδημοτική συνεργασία σε αυτήν την παραμεθόρια περιοχή;
Δεν ήταν πάντα εύκολο. Υποθέτω λόγω των στενότερων δεσμών μεταξύ της τοπικής αυτοδιοίκησης και της κεντρικής κυβέρνησης. Αν και πρόσφατα μπορώ να πω ότι το Μοναστήρι, ο ίδιος ο δήμος, είναι πολύ ανοιχτός στη συνεργασία με την ελληνική πλευρά.
Ας επιστρέψουμε στον Σύλλογο Πελαγονίας και την αποστολή του. Είπατε ότι αφορούσε τη γλώσσα, την εκλαΐκευση, τη διάδοση, τη μελέτη και ούτω καθεξής, αλλά είπατε επίσης ότι επεκτείνεται και στην πολιτιστική συνεργασία μεταξύ των δύο κοινοτήτων. Πόσοι νέοι έδειξαν ενδιαφέρον όχι μόνο για τη μελέτη της γλώσσας, αλλά και για τη συμμετοχή σε δραστηριότητες που έκανε η Πελαγονία προς αυτή την κατεύθυνση;
Θα ξεκινήσω σύντομα ξανά με τη μελέτη της ελληνικής γλώσσας. Προσφέρονταν μαθήματα για τη μελέτη της ελληνικής ως ξένης γλώσσας. Μερικοί από τους λέκτορες ήταν πρώην λέκτορες στα εργατικά πανεπιστήμια που σιγά σιγά εξαφανίστηκαν, σωστά, και υπήρχαν αρκετές ομάδες.
Από το 2001, οι πόρτες των ελληνικών πανεπιστημίων έχουν ανοίξει στους Σλαβομακεδόνες φοιτητές. Και σιγά σιγά, παιδιά από όλη τη Βόρεια Μακεδονία έχουν αρχίσει να σπουδάζουν σε ελληνικά πανεπιστήμια, και μέχρι σήμερα, νομίζω ότι ο αριθμός είναι αρκετά μεγάλος, ο αριθμός των φοιτητών που έχουν αποφοιτήσει από ένα από τα κρατικά ελληνικά πανεπιστήμια είναι αρκετά σοβαρός. Εκτός από τα ιδιωτικά.
Ο Σύνδεσμος Πελαγονίας έχει επίσης εργαστεί σε ευρωπαϊκά έργα, για παράδειγμα σε ευρωπαϊκή συνεργασία στον τομέα του θεάτρου.
Είχαμε επίσης άτυπες συνεργασίες με αρκετές χορωδίες από την Ελλάδα και την Ορχήστρα Μαντολίνου από τη Μπίτολα.
Δεδομένου ότι το πλήρες όνομα του συνδέσμου είναι Σύνδεσμος Φιλίας και Συνεργασίας Μπίτολα-Ελλάδας, όλοι οι ηθοποιοί, τουλάχιστον στο παρελθόν, ήταν ως επί το πλείστον από το Μοναστήρι, οι οποίοι συνεργάστηκαν με διάφορους ηθοποιούς από την ελληνική πλευρά.
Δυστυχώς, το ενδιαφέρον των Ελλήνων επιχειρηματιών έχει μειωθεί. Υπήρχαν 42 ελληνικές εταιρείες και τώρα υπάρχουν μόνο δύο ή τρεις.
Λιγότεροι Έλληνες φοιτητές έρχονται σε εμάς. Αλλά υπάρχουν πολλοί από τους δικούς μας φοιτητές. Χρησιμοποιούμε την εμπειρία των προηγούμενων γενεών, τουλάχιστον όσων από εμάς μείναμε στο Μοναστήρι, για να τους βοηθήσουμε, επειδή η διαδικασία εγγραφής σε ένα ελληνικό πανεπιστήμιο είναι πολύ απλή.
Πώς βλέπουν αυτό το θέμα τα ελληνικά πανεπιστήμια;
Τα τελευταία δέκα χρόνια περίπου, λίγο περισσότερο. Υπάρχει μια τριμερής πρωτοβουλία μεταξύ του Πανεπιστημίου του Μοναστηριού, του Πανεπιστημίου της Κορυτσάς και του Πανεπιστημίου της Κοζάνης.
Πιο συγκεκριμένα, μεταξύ των παιδαγωγικών σχολών των τριών αυτών πανεπιστημίων. Κάθε δύο χρόνια, διοργανώνεται ένα επιστημονικό συμπόσιο με παιδαγωγικά θέματα, το οποίο φιλοξενείται από μία από αυτές τις τρεις σχολές και αλλάζει κάθε δύο χρόνια.
Έχουν ήδη αρχίσει να επαναλαμβάνονται, κάτι που είναι πραγματικά ευπρόσδεκτο. Το τελευταίο διοργανώθηκε τον Οκτώβριο στο Μοναστήρι, στη Σχολή Παιδαγωγικής.
Προηγουμένως ήταν στην Κορυτσά, πριν από αυτό ήταν στη Φλώρινα. Αυτό είναι κάτι που συμβαίνει εδώ και πιθανώς περισσότερα από δέκα χρόνια, ίσως δώδεκα, οπότε ξεκίνησε την περίοδο πριν από τη Συμφωνία των Πρεσπών και η ακαδημαϊκή συνεργασία και επικοινωνία βρίσκεται σε πολύ υψηλό επίπεδο.
Το Πανεπιστήμιο Κοζάνης διαθέτει ένα σοβαρό ινστιτούτο ελληνικής γλώσσας με το οποίο έχουμε υπογράψει μνημόνιο συνεργασίας.
Ποια είναι τα συγκεκριμένα οφέλη για τους φοιτητές, για τους πολίτες αυτών των περιοχών, από αυτή τη συνεργασία;
Υπάρχουν οφέλη για τους φοιτητές. Πρώτον, το πιο βασικό όφελος είναι ότι οι φοιτητές, τόσο προπτυχιακοί όσο και μεταπτυχιακοί διδακτορικοί φοιτητές, λαμβάνουν μια πιστοποιημένη παρουσίαση σε ένα διεθνές συμπόσιο, και αυτό γίνεται στο σπίτι τους ή σε πολύ κοντινή απόσταση με μηδενικό κόστος, και αυτό φυσικά αυξάνει την επαγγελματική τους αξιολόγηση.
Επιπλέον, η εμβάθυνση στην εξοικείωση με τον τρόπο λειτουργίας τριών διαφορετικών πανεπιστημίων που γειτνιάζουν, και τα οποία για όσους δεν είναι εξοικειωμένοι, αποτελούν μια πολύ σοβαρή και αφοσιωμένη επιστημονική εργασία.
Έχετε υποστήριξη από την ελληνική πλευρά σε κρατικό, θεσμικό επίπεδο; Σκέφτομαι κυρίως την ελληνική πρεσβεία ή άλλα ιδρύματα; Ίσως ακόμη και από το ελληνικό Υπουργείο Πολιτισμού;
Εδώ και τρία χρόνια, λειτουργεί Τμήμα Ελληνικής Γλώσσας στο πλαίσιο του συλλόγου «Πελαγονία». Το Τμήμα Ελληνικής Γλώσσας είναι ένα είδος Ινστιτούτου Ελληνικής Γλώσσας, το οποίο στοχεύει στην προώθηση της ελληνικής γλώσσας και του πολιτισμού στο εξωτερικό.
Τα τμήματα ελληνικής γλώσσας στο εξωτερικό λαμβάνουν μη οικονομική υποστήριξη, η οποία συνίσταται στην παροχή υλικού για την προώθηση του σύγχρονου ελληνικού πολιτισμού και των ελληνικών ως ξένης γλώσσας.
Από αυτή την άποψη, ο σύλλογος «Πελαγονία» συνεργάζεται με την Ελληνική Πρεσβεία και το Γενικό Προξενείο της Ελλάδας στο Μοναστήρι, καθώς το τμήμα ελληνικής γλώσσας αναγνωρίζεται από κοινού από τα Υπουργεία Εξωτερικών και το Υπουργείο Παιδείας της Ελλάδας.
Αυτό σημαίνει ότι υπάρχει κάποια θεσμική σύνδεση και υποστήριξη σε αυτόν τον τομέα.
Ναι, και από αυτή την άποψη έχουμε την ελευθερία να προτείνουμε κάποιες εκδηλώσεις που πιστεύουμε ότι θα ενδιαφέρουν το ευρύτερο κοινό, και αυτές οργανώνονται περαιτέρω από τις διπλωματικές αποστολές.
Ακόμη και πριν από τη Συμφωνία των Πρεσπών, υπήρχε ισχυρή ακαδημαϊκή συνεργασία μεταξύ των πανεπιστημίων της Μπίτολα, της Κοζάνης και της Κορυτσάς.
Δεν το αποκαλύψαμε στην αρχή της συζήτησης, αλλά ήρθατε στα Σκόπια για να συμμετάσχετε στην προώθηση της ποίησης του Κωνσταντίνου Καβάφη, του διάσημου Έλληνα ποιητή, ενός θρυλικού ποιητή. Δεν νομίζω ότι υπάρχει παιδί ή άνθρωπος στην Ελλάδα που να μην γνωρίζει τουλάχιστον ένα ποίημα του Καβάφη, τουλάχιστον την «Ιθάκη», αν όχι περισσότερα.
Ναι, ήταν μεγάλη τιμή που προσκλήθηκα να συμμετάσχω σε εκείνη τη συζήτηση για την προώθηση του ποιητικού βιβλίου του Κωνσταντίνου Καβάφη, σε μετάφραση Πασκάλ Γκιλέφσκι.
Ο Κωνσταντίνος Καβάφης είναι σε μεγάλο βαθμό ένας υπερβολικά εκτεθειμένος ποιητής για κάποιους ανθρώπους, για ένα μέρος του πληθυσμού στην Ελλάδα.
Ωστόσο, για τον ευρύτερο πληθυσμό που τον έχει γνωρίσει ή ακούσει γι’ αυτόν, είναι ένας σε μεγάλο βαθμό παρεξηγημένος ποιητής, επειδή η γλώσσα του, η γλώσσα στην οποία γράφει είναι εντελώς διαλεκτικά ιδιωματική, δηλαδή δεν είναι η επίσημη ελληνική γλώσσα ούτε της εποχής του ούτε του σήμερα, και παραμένει πάντα ένας τρόπος ανακάλυψης, ανάγνωσης της ποίησής του, η οποία μεταφέρει πολύ βαθιά μηνύματα. Νομίζω ότι είναι πάντα δημοφιλής και υπάρχει πάντα κάτι να εξερευνήσει κανείς σε αυτόν.
Εκείνο το γεγονός ήταν στην πραγματικότητα ακριβώς αυτό, για να αποκαλύψει μια άλλη πλευρά του ποιητή και να τον φέρει πιο κοντά στην κοινωνία μας, επειδή, αν θυμάμαι καλά, δεν υπήρχε προηγούμενη μετάφραση των ποιημάτων του, αν και είχαν υπάρξει αρκετές μεταφράσεις Ελλήνων συγγραφέων από τα μέσα του εικοστού αιώνα.
Δεδομένου ότι ο Καβάφης είναι αρκετά δύσκολος στη μετάφραση, ιδιαίτερα δύσκολος και περίπλοκος στη μετάφραση, αποτελεί μεγάλη πρόκληση να αναλάβουμε κάποιον να μεταφράσει τα ποιήματά του.
«Μυστική ισραηλινή βάση στη Σομαλιλάνδη… Άρχισε το Τελ Αβίβ να αντιμετωπίζει την επιρροή της Άγκυρας;»
Εν μέσω κλιμάκωσης των περιφερειακών εντάσεων στην Ερυθρά Θάλασσα και στο Κέρας της Αφρικής, υπάρχουν ενδείξεις για μια ισραηλινή κίνηση να δημιουργήσει μια πιθανή στρατιωτική βάση στη Σομαλιλάνδη, ένα κράτος που αναγνωρίστηκε πρόσφατα από το Τελ Αβίβ.
Αυτή η κίνηση εγείρει ερωτήματα σχετικά με τον πιθανό αντίκτυπό της στα τουρκικά συμφέροντα στην περιοχή, ιδίως δεδομένης της μεγάλης στρατιωτικής βάσης της Τουρκίας στη Σομαλία και της αυξανόμενης επιρροής της Άγκυρας στο Κέρας της Αφρικής.
Ενώ οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ διεξάγουν πόλεμο εναντίον του Ιράν στον Αραβικό Κόλπο, το Ισραήλ σχεδιάζει σιωπηλά να δημιουργήσει στρατιωτική βάση στη Σομαλιλάνδη, την οποία αναγνώρισε ως κράτος τον περασμένο Δεκέμβριο.
Αυτή η κίνηση, που φαινομενικά στοχεύει στην αντιμετώπιση των Χούθι, αποτελεί πρόκληση για την εθνική ασφάλεια αρκετών χωρών, συμπεριλαμβανομένης της Αιγύπτου και της Σαουδικής Αραβίας, ιδίως δεδομένων των βιβλικών σχεδίων για τα οποία μιλάει το Ισραήλ για το μέλλον.
Σε ένα λεπτομερές άρθρο με τίτλο «Το Ισραήλ σχεδιάζει μια βάση στην Ερυθρά Θάλασσα για να αντιμετωπίσει τους Χούθι», που δημοσιεύθηκε στο ψηφιακό στρατιωτικό περιοδικό «Stars and Stripes» αυτή την εβδομάδα, αναφέρθηκε ότι το Ισραήλ στοχεύει, μέσω της αναγνώρισης της Σομαλιλάνδης ως κράτους, να σχεδιάσει μια στρατιωτική βάση στην είσοδο της Ερυθράς Θάλασσας που θα χρησιμεύσει ως ορμητήριο για την αντιμετώπιση των Χούθι, οι οποίοι χαρακτηρίζονται ως βραχίονας του Ιράν στο Μπαμπ αλ-Μαντάμπ και στο Κέρας της Αφρικής.
Σε προηγούμενη συνέντευξή του στο Bloomberg, ο λεγόμενος Προεδρικός Υπουργός της Σομαλιλάνδης, Καντέρ Χουσεΐν Αμπντί, δήλωσε σχετικά με τη συνεργασία με το Ισραήλ: «Από άποψη ασφάλειας, θα έχουμε μια στρατηγική σχέση που περιλαμβάνει πολλές πτυχές», προσθέτοντας: «Δεν έχουμε ακόμη συζητήσει μαζί τους το ζήτημα της δημιουργίας στρατιωτικής βάσης, αλλά αυτή η πιθανότητα σίγουρα θα μελετηθεί κάποια στιγμή», σύμφωνα με ρεπορτάζ του Al-Quds Al-Arabi.
Η αναφερόμενη στρατιωτική εφημερίδα, επικαλούμενη ενημερωμένες πηγές, τονίζει ότι το Ισραήλ εργάζεται για την ίδρυση της στρατιωτικής βάσης από «μια επίσκεψη μιας μικρής ομάδας Ισραηλινών αξιωματούχων ασφαλείας τον περασμένο Ιούνιο στις στρατηγικά σημαντικές ακτές της Σομαλιλάνδης».
Η εφημερίδα σημειώνει ότι οι διαπραγματεύσεις μεταξύ Σομαλιλάνδης και Ισραήλ συνεχίζονται εδώ και χρόνια, αλλά ότι οι συνομιλίες αναγνώρισης έχουν επιταχυνθεί από τότε που εντάθηκε η απειλή των Χούθι για το Ισραήλ.
Επικαλείται αρκετούς αναλυτές που πιστεύουν ότι, εκτός από την αντιμετώπιση των Χούθι, ο στόχος είναι η αντιμετώπιση της τουρκικής επιρροής στη Σομαλία, όπου η Τουρκία διατηρεί μια μεγάλη στρατιωτική βάση.
Στην πράξη, η αναγνώριση της Σομαλιλάνδης ως κράτους από το Ισραήλ έχει πυροδοτήσει ένα κύμα καταδίκης στον αραβικό και μουσουλμανικό κόσμο, με δηλώσεις απόρριψης από το Ριάντ, το Κάιρο, την Άγκυρα και τη Ντόχα, μεταξύ άλλων πρωτευουσών.
Αυτή η αναγνώριση, και ιδιαίτερα η δημιουργία στρατιωτικής βάσης εκεί, αυξάνει τις εντάσεις στον Κόλπο του Άντεν και στο Κέρας της Αφρικής και αποτελεί άμεση απειλή για την εθνική ασφάλεια τόσο της Αιγύπτου όσο και της Σαουδικής Αραβίας.
Ιδρυμένη το 1861, η Stars and Stripes επικεντρώνεται στον αμερικανικό στρατό και απευθύνεται σε μέλη των ενόπλων δυνάμεων και τις οικογένειές τους.
Γνωστή για την ανεξάρτητη συντακτική της γραμμή, η Washington Post ανέφερε την περασμένη Παρασκευή ότι το Πεντάγωνο θέλει να αλλάξει την συντακτική του κατεύθυνση, θεωρώντας την «προοδευτική» και επηρεασμένη από αριστερές ιδέες, και επιμένοντας ότι πρέπει να ευθυγραμμιστεί με την επίσημη γραμμή του Πενταγώνου.
Η Post επικαλέστηκε την Jacqueline Smith, την «υπέρμαχο των αναγνωστών» του Κογκρέσου, η οποία έχει αναλάβει την προστασία της ανεξαρτησίας της εφημερίδας, η οποία δήλωσε: «Το υπόμνημα του Πενταγώνου απειλεί την συντακτική ανεξαρτησία της εφημερίδας εις βάρος των στρατιωτών που βασίζονται σε αυτό για ολοκληρωμένη, ακριβή και αμερόληπτη κάλυψη».
«Οι επιθέσεις σε Γάζα, Υεμένη, Ιράν, δεν γίνονται μόνο για την ασφάλεια» δήλωσε ο Τούρκος πρόεδρος
Ο Τούρκος πρόεδρος Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, χθες Τρίτη (17/3) εξαπέλυσε σφοδρή επίθεση στο Ισραήλ για τον πόλεμο στο Ιράν λέγοντας χαρακτηριστικά πώς «μια συμμορία δολοφόνων σκοτώνουν αθώα παιδιά».
«Στην περιοχή μαίνεται ένας καταστροφικός πόλεμος, με επικεφαλής το Ισραήλ, αθώα παιδιά δολοφονούνται βάναυσα ενώ παρακολουθούν μαθήματα στα σχολεία τους…. Oι άνθρωποι αναγκάζονται να μεταναστεύσουν από τη γη τους που κατέχουν εδώ και αιώνες» ανέφερε χαρακτηριστικά ο Ρ.Τ.Ερντογάν.
«Το Ισραήλ, ενεργώντας εντελώς αυθαίρετα και χωρίς καμία εξουσία, κράτησε κλειστό το Τζαμί Αλ-Άκσα, την πρώτη μας Κίμπλα (κατεύθυνση της προσευχής) για μουσουλμανική λατρεία για 17 ημέρες.
Όλοι γνωρίζουμε ότι οι επιθέσεις που στοχεύουν τη Γάζα, στη συνέχεια την Υεμένη και τον Λίβανο, και τέλος το Ιράν, δεν στοχεύουν αποκλειστικά στην ασφάλεια.
Η ταυτόχρονη εμφάνιση διαφόρων παραλογισμών, από την αυταπάτη της ‘’γης της επαγγελίας’’ μέχρι τα σενάρια της Ημέρας της Κρίσης, σίγουρα δεν είναι σύμπτωση.
Μια συμμορία που έχει καταλάβει την εξουσία και θεωρεί τον εαυτό της ανώτερη από τους άλλους, σέρνει την περιοχή μας βήμα βήμα προς την καταστροφή» δήλωσε.
«Παραιτήθηκα γιατί δεχόμουν ασφυκτικές πιέσεις από τον υπουργό Αυγενάκη», είπε ο πρώην πρόεδρος του ΟΠΕΚΕΠΕ Ευάγγελος Σημανδράκος, που καταθέτει στο Τριμελές Πλημμελειοδικείο στη δίκη του πρώην προέδρου του Οργανισμού Δημήτρη Μελά και της πρώην διευθύντριας Τεχνικών Ελέγχων Αθανασίας Ρέππα.
Ο κ. Σημανδράκος, που ανέλαβε καθήκοντα στον ΟΠΕΚΕΠΕ το 2022 και παραιτήθηκε τον Δεκέμβριο του 2023, είπε κατά την έναρξη της κατάθεσής του ότι υπήρχε κλίμα έντονων πιέσεων από τον τότε υπουργό Αγροτικής Ανάπτυξης κυρίως για ζητήματα πληρωμών σε «δεσμευμένα ΑΦΜ». Όπως ανέφερε: «Παραιτήθηκα γιατί δεχόμουν ασφυκτικές πιέσεις από τον υπουργό Αυγενάκη. Ο τρόπος που τοποθετούνταν στα Μέσα ήταν προσβλητικός για την προσωπικότητά μου και το έργο μου όλα αυτά τα χρόνια».
Ο μάρτυρας κατέθεσε ότι η κατάσταση μεταξύ υπουργείου και Οργανισμού, ήταν τόσο αφόρητη που δια επιστολής του, ζήτησε ακρόαση από τον πρωθυπουργό για να τον ενημερώσει. Όπως κατέθεσε, μετά το αίτημά του, έγιναν δύο συναντήσεις με τον υφυπουργό παρά τω Πρωθυπουργώ Γιάννη Μπρατάκο.
Στην πρώτη συνάντηση ο κ. Σημανδράκος ενημέρωσε τον κ. Μπρατάκο σχετικά με τις πληρωμές εξηγώντας του, τον λόγο για τον οποίο το ποσό ήταν μειωμένο από 1 δισ. στα 800 εκατομμύρια. Επίσης του είπε για το κλίμα με τον κ. Αυγενάκη
«Μου είπαν αντιλαμβανόμαστε ότι έχεις δίκιο. Προχωράς μην ακούς τίποτα!», κατέθεσε ο κ. Σημανδράκος.
Η δεύτερη συνάντησή του με τον κ. Μπρατάκο, όπως κατέθεσε, έγινε στα τέλη Δεκεμβρίου του 2023, οπότε «μόλις πάω στο Μαξίμου μου ζήτησαν την παραίτησή μου και αντικατέστησαν όλους τους διευθυντές μεταξύ αυτών και την Παρασκευή Τυχεροπούλου».
Η αλλαγή ηγεσίας στο υπουργείο
Ο μάρτυρας είπε ότι η συνεργασία με τον κ. Γεωργαντά, προκάτοχο του κ. Αυγενάκη στο υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης, ήταν καλή και ότι οι εντάσεις ξεκίνησαν με την ανάληψη των καθηκόντων του Κρητικού πολιτικού.
Περιγράφοντας την κατάσταση που ανέλαβε ο μάρτυρας, είπε: «Όταν είχα αναλάβει εγώ, υπήρχε επιστολή του κ. Γεωργαντά προς τον κ. Μελά για δέσμευση 2.000 ΑΦΜ, τα οποία πράγματι είχε δεσμεύσει. Το Σεπτέμβριο του 2022, ήρθε ένα έγγραφο από την Οικονομική αστυνομία με 2.800 ύποπτα ΑΦΜ που κι αυτά δεσμεύθηκαν. Κάποιοι από αυτούς την επόμενη χρονιά δεν έκαναν καν δήλωση.. Κατάλαβαν ότι δεν τους παίρνει να κάνουν αυτήν τη διαδικασία.. Περίπου 6.000 ΑΦΜ συνολικά, ήταν δεσμευμένα. Άλλα αποδεσμεύονταν άλλα δεσμεύονταν”.
Ο μάρτυρας αναφερόμενος στον κ. Αυγενάκη κατέθεσε ότι:
«Η μεγάλη ένταση ξεκίνησε μετά από έγγραφο που του είχα στείλει που τον ενημέρωνα για το εθνικό απόθεμα.. Πήρα την πρωτοβουλία να ενημερώσω τον υπουργό για το τι συνέβαινε στο εθνικό απόθεμα και γιατί δεν πήγαινε καλά.. Το μεγαλύτερο μέρος των ανθρώπων που ήταν υπό έρευνα ήταν στην Κρήτη. Δεν προχωρούσαμε σε πληρωμή σε δεσμευμένα ΑΦΜ μέχρι να ολοκληρωθεί ο έλεγχος».
Εκθέτοντας στο δικαστήριο αναλυτικά τις «ερωτήσεις και τα τηλεφωνήματα από στενούς συνεργάτες του Λευτέρη Αυγενάκη» ο μάρτυρας τόνισε πως «έδειχναν έντονο ενδιαφέρον να αποδεσμευθούν τα δεσμευμένα ΑΦΜ. Με ρωτούσαν για συγκεκριμένα ονόματα: “παρακαλούμε να πληρωθούν”, “πότε θα πληρωθούν;”, “κάντε ό,τι μπορείτε”. Ασφαλώς όλοι καταλαβαίναμε ότι ασκούνταν μεγάλη πίεση».
Σύμφωνα με την κατάθεση Σημανδράκου, το επόμενο σημείο ρήξης του με τον κ. Αυγενάκη ήταν για μια διεθνή σύμβαση που αφορούσε τον ορισμό τεχνικού συμβούλου στον ΟΠΕΚΕΠΕ.
«Εμένα δε με ενδιέφερε ποια εταιρεία θα έμπαινε, εμένα με ενδιέφερε να έχουμε τεχνικό σύμβουλο. Η Κοινωνία της Πληροφορίας δε μας έδωσε ούτε ένα ευρώ για τεχνική υποστήριξη. Δέχτηκα ένα τηλεφώνημα από συνεργάτη του υπουργού για “να κατέβει” η σύμβαση των 15 εκατομμυρίων ευρώ για τεχνικό σύμβουλο. Απάντησα ότι είναι διεθνής σύμβαση και ότι δεν μπορεί να γίνει με ένα τηλέφωνο ..Κατάλαβα ότι ήμουν σε ανοιχτή ακρόαση.. Παρενέβη ο υπουργός και άρχισε έντονη λογομαχία. Υπήρξαν κουβέντες υβριστικές. Εγώ την σύμβαση δε την κατέβασα. Αυτό κορύφωσε τις κακές σχέσεις μας».
Άλλο σημείο που έδωσε έμφαση ο πρώην επικεφαλής του ΟΠΕΚΕΠΕ στην κατάθεσή του, ήταν η «πολύ συχνή επικοινωνία της διευθύντριας του υπουργού για τις πληρωμές.. Είχαμε πει ότι θα γίνει στις 27/10/23. Η πληρωμή έγινε κανονικά, σύμφωνα με το χρονοδιάγραμμα, δεν είχαμε πληρώσει όμως τα βοσκοτόπια χωρίς ζώα. Εστάλη επιστολή στο γραφείο του κ. Αυγενάκη ότι δεν θα πληρωθούν 9.300 ΑΦΜ που δεν πληρούσαν τα κριτήρια επιλεξιμότητας. Δέχομαι τηλεφώνημα, ημέρα Παρασκευή από στελέχη του υπουργείου “συγχαρητήρια για την πληρωμή! Βγαίνει σε λίγο δελτίο τύπου του υπουργείου”. Τη Δεύτερα στις 11, με παίρνει τηλέφωνο ο κ. Στρατάκος (γενικός γραμματέας) και μου λέει ότι ο υπουργός είναι πολύ δυσαρεστημένος με την πληρωμή και ότι “θέλουμε την παραίτησή σου και όλου του ΔΣ”. Δε μου δόθηκε η δυνατότητα να απαντήσω».
Phil Stewart
Idrees Ali
Erin Banco
Gram Slattery
Alon Ben-Meir
Του Gregory Barber
