Serenity Strull / BBC / Getty Images
Πολλά χέρια κρατούν παράθυρα υπολογιστή με προειδοποιητικά σύμβολα «Χ» και θαυμαστικά πάνω από μια οθόνη υπολογιστή που γράφει «AI». Πηγή: Serenity Strull / BBC / Getty Images
Την κατασκεύασαν. Τη φοβούνται. Την πουλούν ούτως ή άλλως.
Σταματήστε με αν το έχετε ξανακούσει: μια εταιρεία τεχνολογίας λέει ότι κατασκεύασε μια νέα Τεχνητή Νοημοσύνη τόσο ισχυρή, που προκαλεί φόβο. Υποτίθεται ότι είναι υπερβολικά επικίνδυνη για να κυκλοφορήσει στον κόσμο — οι συνέπειες θα ήταν καταστροφικές. Ευτυχώς για εμάς, την κρατούν προς το παρόν κλειδωμένη. Απλώς ήθελαν να το γνωρίζετε.
Αυτό ακριβώς μας λέει η εταιρεία Τεχνητής Νοημοσύνης Anthropic για το τελευταίο της μοντέλο, το Claude Mythos. Η εταιρεία υποστηρίζει ότι η ικανότητα του Mythos να εντοπίζει κενά κυβερνοασφάλειας ξεπερνά κατά πολύ τους ανθρώπους ειδικούς και ότι θα μπορούσε να έχει συνέπειες ικανές να αλλάξουν τον κόσμο, αν παρόμοια τεχνολογία πέσει σε λάθος χέρια.
«Οι επιπτώσεις —για τις οικονομίες, τη δημόσια ασφάλεια και την εθνική ασφάλεια— θα μπορούσαν να είναι σοβαρές», ανέφερε η Anthropic σε ανάρτηση στο blog της στις αρχές Απριλίου. Ορισμένοι υπερβολικά ανήσυχοι παρατηρητές προειδοποίησαν ότι το Mythos σύντομα θα σας αναγκάσει να αντικαταστήσετε κάθε τεχνολογική συσκευή στη ζωή σας, ακόμη και τον φούρνο μικροκυμάτων με WiFi, για να προστατευτείτε από την ψηφιακή παράνοια.
Ορισμένοι ειδικοί στην ασφάλεια αμφισβητούν αυτούς τους ισχυρισμούς, αλλά ας το αφήσουμε αυτό στην άκρη. Δεν είναι κάτι καινούργιο. Στελέχη κορυφαίων εταιρειών Τεχνητής Νοημοσύνης εκδίδουν τακτικά προειδοποιήσεις ότι τα προϊόντα της βιομηχανίας τους μπορεί να καταστρέψουν την ανθρωπότητα. Γιατί, λοιπόν, οι εταιρείες Τεχνητής Νοημοσύνης θέλουν να τις φοβόμαστε;
Είναι ένας παράξενος τρόπος για οποιαδήποτε εταιρεία να μιλά για τη δουλειά της. Δεν ακούς τη McDonald’s να ανακοινώνει ότι δημιούργησε ένα μπέργκερ τόσο τρομακτικά νόστιμο, ώστε θα ήταν ανήθικο να το ψήσει για το κοινό.
Ιδού μια θεωρία. Σύμφωνα με τους επικριτές, συμφέρει τις εταιρείες Τεχνητής Νοημοσύνης να σας κρατούν προσηλωμένους στην αποκάλυψη, επειδή αυτό αποσπά την προσοχή από την πολύ πραγματική ζημιά που ήδη προκαλούν στον κόσμο. Οι ηγέτες της τεχνολογίας λένε ότι απλώς μας προειδοποιούν για ένα αναπόφευκτο μέλλον και ότι η ασφάλεια αποτελεί ύψιστη προτεραιότητα, είτε τώρα είτε αργότερα.
Άλλοι, όμως, υποστηρίζουν ότι αυτό που βλέπουμε στην πραγματικότητα είναι κινδυνολογία, η οποία υπερβάλλει ως προς τις δυνατότητες της τεχνολογίας και συμβάλλει στην αύξηση των τιμών των μετοχών. Ενθαρρύνει επίσης ένα αφήγημα σύμφωνα με το οποίο οι ρυθμιστικές αρχές πρέπει να κάνουν στην άκρη, επειδή αυτές οι εταιρείες Τεχνητής Νοημοσύνης είναι οι μόνες που μπορούν να σταματήσουν τους κακούς και να αναπτύξουν την τεχνολογία υπεύθυνα.
«Αν παρουσιάζεις αυτές τις τεχνολογίες ως κάτι σχεδόν υπερφυσικά επικίνδυνο, μας κάνεις να νιώθουμε ανίσχυροι, σαν να είμαστε κατώτεροι των περιστάσεων», λέει η Shannon Vallor, καθηγήτρια ηθικής των δεδομένων και της Τεχνητής Νοημοσύνης στο Πανεπιστήμιο του Εδιμβούργου, στο Ηνωμένο Βασίλειο.
«Σαν οι μόνοι άνθρωποι στους οποίους θα μπορούσαμε ενδεχομένως να στραφούμε να είναι οι ίδιες οι εταιρείες».
Κάποιος να με σταματήσει
Εκπρόσωπος της Anthropic μου είπε ότι η εταιρεία έχει μιλήσει ξεκάθαρα για αυτά τα ζητήματα. Μοιράστηκαν αναρτήσεις από blog άλλων οργανισμών που στηρίζουν τις κυβερνοδυνατότητες του Mythos, αλλά δεν είπαν τίποτε που να απαντά στα σημεία αυτού του άρθρου, πέρα από ένα σχόλιο που θα συμπεριλάβω παρακάτω.
Δεν είναι η πρώτη φορά που ο επικεφαλής της Anthropic, Dario Amodei, εργάζεται πάνω σε ένα εργαλείο που η εταιρεία στην οποία εργαζόταν χαρακτήρισε υπερβολικά επικίνδυνο για το κοινό. Το 2019, όταν ο Amodei ήταν στέλεχος της OpenAI, η εταιρεία ανακοίνωσε το GPT-2. Εκείνος και άλλα στελέχη της εταιρείας δήλωσαν ότι απλώς δεν μπορούσαν να κυκλοφορήσουν το GPT-2, λόγω «ανησυχιών για κακόβουλες εφαρμογές της τεχνολογίας».
Ήταν ένα εργαλείο πολύ λιγότερο εξελιγμένο από το ChatGPT. Και λίγους μήνες αργότερα, το κυκλοφόρησαν ούτως ή άλλως. Ο διευθύνων σύμβουλος της OpenAI, Sam Altman, δημοσίευσε ανάρτηση στην οποία λέει ότι η εταιρεία αποδέχεται την αβεβαιότητα, αναγνωρίζοντας ότι οι φόβοι για το GPT-2 ήταν «λανθασμένοι».
Ο Άλτμαν επέκρινε το «μάρκετινγκ που βασίζεται στον φόβο» της Anthropic σε πρόσφατη συνέντευξή του σε podcast. Όμως το δικό του εγχειρίδιο τύπου «δημιούργησα ένα τέρας» πηγαίνει χρόνια πίσω.
«Η Τεχνητή Νοημοσύνη πιθανότατα, κατά πάσα πιθανότητα, θα οδηγήσει στο τέλος του κόσμου, αλλά στο μεταξύ θα υπάρξουν σπουδαίες εταιρείες», είπε ο Άλτμαν το 2015. Χρόνια αργότερα, ο Άλτμαν ισχυρίστηκε ότι χάνει τον ύπνο του αναρωτώμενος αν «έκανε κάτι πραγματικά κακό λανσάροντας το ChatGPT». Μακάρι να τον είχε προειδοποιήσει κάποιος.
Serenity Strull / BBC / Getty Images Οι εταιρείες Τεχνητής Νοημοσύνης λένε ότι η τεχνολογία τους θα μπορούσε να φέρει το τέλος του κόσμου. Θέλουν επίσης να την αγοράσετε.
Εκατοντάδες ηγέτες της τεχνολογίας, μεταξύ των οποίων ο Άλτμαν, ο Αμοντέι, ο Μπιλ Γκέιτς και ο Ντέμις Χασάμπης, διευθύνων σύμβουλος της Google DeepMind, συνυπέγραψαν το 2023 μια σύντομη δήλωση που έλεγε: «Ο μετριασμός του κινδύνου εξαφάνισης από την Τεχνητή Νοημοσύνη πρέπει να αποτελεί παγκόσμια προτεραιότητα, μαζί με άλλους κινδύνους κοινωνικής κλίμακας, όπως οι πανδημίες και ο πυρηνικός πόλεμος».
Την ίδια χρονιά, μεγιστάνες, μεταξύ των οποίων και ο Έλον Μασκ, υπέγραψαν επιστολή ζητώντας εξάμηνη παύση στην ανάπτυξη προηγμένης Τεχνητής Νοημοσύνης. Ο Μασκ ανακοίνωσε τη νέα του εταιρεία Τεχνητής Νοημοσύνης, την xAI, λιγότερο από έξι μήνες αργότερα.
«Είναι απλώς μέρος αυτού του μοτίβου ατεκμηρίωτων ισχυρισμών περί ισχύος», λέει η Emily M. Bender, καθηγήτρια υπολογιστικής γλωσσολογίας και επεξεργασίας φυσικής γλώσσας στο Πανεπιστήμιο της Ουάσιγκτον και συν-συγγραφέας του βιβλίου The AI Con. Αυτό δεν περιορίζεται στην OpenAI και την Anthropic, λέει· είναι η καθιερωμένη στάση ολόκληρης της βιομηχανίας Τεχνητής Νοημοσύνης.
«Λένε “κοιτάξτε εδώ”, αγνοήστε την περιβαλλοντική καταστροφή, την εκμετάλλευση της εργασίας και όλα αυτά τα συστήματα που καταστρέφουμε στην κοινωνία. Πρέπει απλώς να ανησυχούμε μήπως αυτό το πράγμα μετατραπεί στο κακό πράγμα που θα καταστρέψει την ανθρωπότητα».
Ρώτησα την OpenAI για όλα αυτά. Ένας εκπρόσωπος μοιράστηκε μια πρόσφατη ανάρτηση του Άλτμαν στο blog, όπου έγραφε ότι η OpenAI θα «αντισταθεί στη δυνατότητα αυτής της τεχνολογίας να συγκεντρώσει την εξουσία στα χέρια των λίγων», προσθέτοντας ότι «οι βασικές αποφάσεις για την Τεχνητή Νοημοσύνη λαμβάνονται μέσω δημοκρατικών διαδικασιών και με εξισωτικές αρχές, και όχι μόνο από τα εργαστήρια Τεχνητής Νοημοσύνης».
Είναι πράγματι τόσο επικίνδυνο το Mythos;
Η Anthropic λέει ότι το νέο της μοντέλο έχει ήδη εντοπίσει χιλιάδες ευπάθειες «υψηλής σοβαρότητας» σε όλο το τεχνολογικό πεδίο, σε επίπεδο που ξεπερνά τους ανθρώπους ειδικούς. Ανακοίνωσε επίσης μια νέα συνεργασία με περισσότερες από 40 εταιρείες και οργανισμούς, σε μια «επείγουσα προσπάθεια» να διορθωθούν τα κενά ασφαλείας πριν προλάβουν να τα εκμεταλλευθούν οι χάκερ. Εκπρόσωπος της εταιρείας μού είπε ότι η Anthropic κινήθηκε σκόπιμα προς συνεργασίες με οργανισμούς, ώστε να διορθωθούν τα θεμελιώδη υπολογιστικά συστήματα που αντιπροσωπεύουν τη «μερίδα του λέοντος» του προβλήματος.
Ωστόσο, υπάρχουν σοβαρές αμφιβολίες για αυτούς τους ισχυρισμούς, και η Heidy Khlaaf, επικεφαλής επιστήμονας Τεχνητής Νοημοσύνης στο AI Now Institute, δεν εντυπωσιάστηκε. Έχει αφιερώσει την καριέρα της στην ανάπτυξη και τον έλεγχο ακριβώς αυτού του είδους εργαλείων ανάλυσης κώδικα, τα οποία η Anthropic υποστηρίζει ότι έχει ξεπεράσει. Έχει επίσης εργαστεί σε ζητήματα ψηφιακής ασφάλειας σε πυρηνικές εγκαταστάσεις.
Η Khlaaf λέει ότι το μεγαλύτερο προειδοποιητικό σημάδι ήταν η απουσία στοιχείων για τα ποσοστά ψευδώς θετικών ευρημάτων —ένα καθιερωμένο μέτρο στον κλάδο που δείχνει πόσο συχνά ένα εργαλείο ασφαλείας επισημαίνει κάτι ως πρόβλημα ενώ στην πραγματικότητα δεν είναι. «Δεν πρόκειται για κάποιο άγνωστο μέτρο», λέει η Khlaaf. «Είναι ίσως ο σημαντικότερος δείκτης του πόσο χρήσιμο είναι το εργαλείο σου». Η Anthropic δεν το ανέφερε και απέφυγε να απαντήσει όταν ζήτησα σχόλιο. Ούτε συνέκρινε το Mythos με υπάρχοντα εργαλεία στα οποία βασίζονται εδώ και δεκαετίες οι μηχανικοί ασφαλείας.
Υπήρξαν επίσης ισχυρισμοί ότι η Anthropic ίσως δεν προχώρησε σε ευρεία διάθεση του Mythos επειδή δεν μπορούσε να αντέξει το κόστος της απαραίτητης υπολογιστικής ισχύος. Η Anthropic δεν απάντησε ούτε όταν τη ρώτησα γι’ αυτό.
Τίποτε από αυτά δεν σημαίνει ότι η απειλή είναι φανταστική. «Το Mythos μπορεί πράγματι να είναι ικανό», λέει η Khlaaf. Τα εργαλεία Τεχνητής Νοημοσύνης είναι όντως πολύ κατάλληλα για τη σάρωση τεράστιων βάσεων κώδικα, και ο αυτόματος εντοπισμός ευπαθειών ασφαλείας είναι ένας πραγματικός και επείγων κίνδυνος. Ωστόσο, η Khlaaf παραμένει επιφυλακτική απέναντι στους ισχυρισμούς της Anthropic, εφόσον δεν μπορούν να τεκμηριωθούν. «Νομίζω ότι υπάρχουν πολλά ρήγματα σε αυτό το αφήγημα ότι το Mythos είναι παντοδύναμο και δεν μπορούμε να το κυκλοφορήσουμε».
Γιατί τόση σοβαρότητα;
Η αποτροπή του τέλους του κόσμου είναι ο λόγος για τον οποίο η OpenAI και η Anthropic λένε ότι υπάρχουν εξαρχής. Η OpenAI ιδρύθηκε ως μη κερδοσκοπικός οργανισμός, υποσχόμενη να αναπτύξει Τεχνητή Νοημοσύνη με ασφαλή τρόπο, πριν προλάβουν να το κάνουν πρώτοι υποτίθεται λιγότερο υπεύθυνοι τεχνολογικοί γίγαντες όπως η Google και η Meta. Αργότερα, μια αποσπασμένη ομάδα έφυγε από την OpenAI για να ιδρύσει την Anthropic, επειδή, όπως είπαν, ο παλιός τους εργοδότης δεν ήταν αρκετά αφοσιωμένος στην ασφάλεια. Τώρα, και οι δύο οργανισμοί εργάζονται για να γίνουν εισηγμένες εταιρείες και να πουλήσουν μετοχές στο χρηματιστήριο.
«Αν θέλεις να καταλάβεις πώς θα συμπεριφερθεί ένας οργανισμός, ιδίως μια εταιρεία, κοίτα ποια είναι τα κίνητρά του», λέει η Vallor.
Η Google εγκατέλειψε τις κόκκινες γραμμές της γύρω από την ανάπτυξη όπλων Τεχνητής Νοημοσύνης. Η OpenAI έδωσε νομική μάχη για να απαλλαγεί από το μη κερδοσκοπικό της καθεστώς. Η Anthropic εγκατέλειψε την εμβληματική της πολιτική να μην εκπαιδεύει ποτέ ένα μοντέλο Τεχνητής Νοημοσύνης αν η εταιρεία δεν μπορούσε να εγγυηθεί επαρκή μέτρα ασφαλείας.
«Δεν θα υπολόγιζα ότι οποιαδήποτε από αυτές τις εταιρείες θα εγκατέλειπε την ευκαιρία να κυριαρχήσει στην αγορά προκειμένου να παραμείνει ο καλός της υπόθεσης», λέει η Vallor.
Στο μεταξύ, υπάρχει πίεση για χρήση της Τεχνητής Νοημοσύνης στην υγειονομική περίθαλψη, παρά τις σοβαρές ανησυχίες για λανθασμένες διαγνώσεις. Κέντρα δεδομένων που λειτουργούν με φυσικό αέριο θα μπορούσαν να εκπέμπουν περισσότερα αέρια του θερμοκηπίου από ολόκληρες χώρες. Η Τεχνητή Νοημοσύνη φέρεται να οδηγεί πλήθη ευάλωτων ανθρώπων στα όρια της ψύχωσης, ακόμη και της αυτοκτονίας. Ένα αυξανόμενο σώμα ερευνών υποδηλώνει πιθανή σύνδεση ανάμεσα στην Τεχνητή Νοημοσύνη και τη γνωστική έκπτωση. Τα deepfakes έχουν περάσει το σημείο χωρίς επιστροφή — δεν κατάφερα να πείσω ούτε τη θεία μου ότι δεν είμαι ρομπότ.
Οι εταιρείες Τεχνητής Νοημοσύνης λένε ότι παίρνουν αυτά τα ζητήματα στα σοβαρά. Η OpenAI μού έστειλε συνδέσμους για τη θέση της σχετικά με την ψυχική υγεία, την ακρίβεια της Τεχνητής Νοημοσύνης, την απάτη και τις κομπίνες, ενώ ο Άλτμαν λέει ότι η εταιρεία έχει δεσμευθεί να αντιμετωπίζει τα προβλήματα σε κάθε στάδιο ανάπτυξης της Τεχνητής Νοημοσύνης.
Όμως υπάρχει λόγος που αυτές οι εταιρείες χτυπούν συναγερμό μόνο για την αποκάλυψη, λέει η Vallor. Αν η Τεχνητή Νοημοσύνη μπορεί να καταστρέψει την κοινωνία, τότε όλα τα άλλα προβλήματα φαίνονται πολύ λιγότερο σημαντικά.
«Η στρατηγική έχει πετύχει», λέει. «Το να μιλούν για τα προϊόντα τους σαν να μπορούσαν να φέρουν το τέλος του κόσμου δεν έβλαψε αυτές τις εταιρείες. Δεν περιόρισε την ισχύ τους. Αν μη τι άλλο, κάνει τους ανθρώπους να αισθάνονται ότι οι μόνοι στους οποίους θα μπορούσαν ενδεχομένως να στραφούν για προστασία είναι οι ίδιες οι εταιρείες».
Δαίμονες ή μεσσίες
Σχεδόν με την ίδια ανάσα, ορισμένοι από εκείνους που προειδοποιούν για την καταστροφή υπόσχονται και τη σωτηρία. Σε ένα δοκίμιο του 2024, ο Άλτμαν προβλέπει ότι «εκπληκτικοί θρίαμβοι —η επίλυση της κλιματικής κρίσης, η δημιουργία διαστημικής αποικίας και η ανακάλυψη ολόκληρης της φυσικής— θα γίνουν τελικά κάτι συνηθισμένο». Ο Αμοντέι υποσχέθηκε «μια χώρα ιδιοφυϊών μέσα σε ένα κέντρο δεδομένων».
Η ουτοπία και η αποκάλυψη είναι απλώς οι δύο όψεις του ίδιου νομίσματος, σύμφωνα με τη Vallor. «Και στις δύο περιπτώσεις, η κλίμακα είναι υπερβολικά μεγάλη και μυθική για να φαίνεται ότι πράγματα όπως η ρύθμιση, η διακυβέρνηση ή το δίκαιο των δικαστηρίων μπορούν να την αγγίξουν», λέει.
«Οδηγεί τους ανθρώπους να πιστεύουν ότι το μόνο που μπορούν να κάνουν είναι να καθίσουν πίσω και να περιμένουν να δουν αν αυτές οι τεχνολογίες θα αποδειχθούν δαίμονες που τελειώνουν τον πολιτισμό ή μεσσίες που χαρίζουν την ουτοπία».
Ακόμη και το όνομα «Mythos» μοιάζει σχεδιασμένο για να εμπνέει θρησκευτικό δέος.
Άποψη κατοικίας που υπέστη ζημιές από πλήγμα, εν μέσω της αμερικανοϊσραηλινής σύγκρουσης με το Ιράν, στην Τεχεράνη, Ιράν, 23 Μαρτίου 2026. Majid Asgaripour / WANA — West Asia News Agency μέσω Reuters
Σύνοψη
Το Πακιστάν διαβίβασε στις ΗΠΑ την τελευταία πρόταση του Ιράν για συνομιλίες, σύμφωνα με αξιωματούχο.
Αξιωματούχος των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων προειδοποιεί να μην υπάρξει εμπιστοσύνη προς το Ιράν σχετικά με τα Στενά του Ορμούζ.
Ο πρόεδρος Τραμπ αντιμετωπίζει επίσημη προθεσμία για τον τερματισμό του πολέμου.
Το Ιράν ενεργοποιεί την αντιαεροπορική του άμυνα, ενώ ο Τραμπ σταθμίζει τις επιλογές του.
ΙΣΛΑΜΑΜΠΑΝΤ / ΟΥΑΣΙΝΓΚΤΟΝ / ΝΤΟΥΜΠΑΪ, 1 Μαΐου — Reuters
Η Τεχεράνη υπέβαλε την τελευταία της πρόταση για διαπραγματεύσεις με τις Ηνωμένες Πολιτείες, όπως μετέδωσαν την Παρασκευή ιρανικά κρατικά μέσα ενημέρωσης και δήλωσε Πακιστανός αξιωματούχος. Η κίνηση αυτή θα μπορούσε να προσφέρει ελπίδες για άρση του αδιεξόδου στις προσπάθειες τερματισμού του πολέμου στο Ιράν.
Ο αξιωματούχος, ο οποίος εμπλέκεται στη διαμεσολάβηση του Πακιστάν για τον πόλεμο, δήλωσε ότι το Πακιστάν έλαβε την πρόταση αργά την Πέμπτη και τη διαβίβασε στις ΗΠΑ.
Ούτε ο αξιωματούχος ούτε το ιρανικό κρατικό πρακτορείο ειδήσεων IRNA έδωσαν λεπτομέρειες. Ο Λευκός Οίκος αρνήθηκε να σχολιάσει, αναφέροντας πάντως ότι οι διαπραγματεύσεις συνεχίζονται. Οι παγκόσμιες τιμές του πετρελαίου, οι οποίες παραμένουν πολύ πάνω από τα 100 δολάρια το βαρέλι, υποχώρησαν μετά την είδηση της πρότασης.
Το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ έχει προκαλέσει πρωτοφανή αναστάτωση στις αγορές ενέργειας, αποκόπτοντας το 20% των παγκόσμιων προμηθειών πετρελαίου και φυσικού αερίου και προκαλώντας ιστορικό ράλι στις τιμές του πετρελαίου.
Ο αποκλεισμός αυτού του ζωτικής σημασίας θαλάσσιου διαύλου έχει επίσης εντείνει τις ανησυχίες για οικονομική επιβράδυνση. Το Πολεμικό Ναυτικό των ΗΠΑ εμποδίζει τις εξαγωγές ιρανικού αργού πετρελαίου, ενώ την Παρασκευή το Υπουργείο Οικονομικών των ΗΠΑ προειδοποίησε τις ναυτιλιακές εταιρείες ότι κινδυνεύουν με κυρώσεις αν πληρώνουν τέλη στο Ιράν για να περνούν από τα Στενά.
Από τις 8 Απριλίου βρίσκεται σε ισχύ εκεχειρία. Ωστόσο, αναφορές ότι ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, επρόκειτο να ενημερωθεί για σχέδια νέων στρατιωτικών πληγμάτων με στόχο να εξαναγκαστεί το Ιράν να διαπραγματευτεί, είχαν ωθήσει κάποια στιγμή την Πέμπτη τις παγκόσμιες τιμές του πετρελαίου στο υψηλότερο επίπεδο των τελευταίων τεσσάρων ετών.
Το Ιράν έχει ενεργοποιήσει την αντιαεροπορική του άμυνα και σχεδιάζει ευρεία απάντηση σε περίπτωση επίθεσης, έχοντας εκτιμήσει ότι θα υπάρξει ένα σύντομο αλλά εντατικό αμερικανικό πλήγμα, πιθανώς ακολουθούμενο από ισραηλινή επίθεση, δήλωσαν στο Reuters δύο ανώτερες ιρανικές πηγές υπό τον όρο της ανωνυμίας.
«Ύπουλη επιθετικότητα»
Η Ουάσιγκτον δεν έχει ανακοινώσει ποια θα είναι τα επόμενα βήματά της. Ο Τραμπ δήλωσε την Τρίτη ότι δεν ήταν ικανοποιημένος με την προηγούμενη πρόταση του Ιράν, ενώ το Πακιστάν δεν έχει ορίσει ημερομηνία για νέες συνομιλίες με στόχο τον τερματισμό ενός πολέμου που έχει στοιχίσει τη ζωή σε χιλιάδες ανθρώπους, κυρίως στο Ιράν και στον Λίβανο.
Μετά τις αμερικανικές και ισραηλινές αεροπορικές επιδρομές της 28ης Φεβρουαρίου, το Ιράν έπληξε αμερικανικές βάσεις, υποδομές και εταιρείες που συνδέονται με τις ΗΠΑ σε κράτη του Κόλπου, ενώ η υποστηριζόμενη από το Ιράν λιβανική οργάνωση Χεζμπολάχ εκτόξευσε πυραύλους κατά του Ισραήλ, το οποίο απάντησε με πλήγματα στον Λίβανο.
Υπογραμμίζοντας τις ανησυχίες των κρατών του Κόλπου, ο προεδρικός σύμβουλος των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων, Ανουάρ Γκαργκάς, δήλωσε ότι η «συλλογική διεθνής βούληση και οι διατάξεις του διεθνούς δικαίου» αποτελούν τις βασικές εγγυήσεις για την ελευθερία της ναυσιπλοΐας μέσω των Στενών.
«Και, βεβαίως, καμία μονομερής ιρανική διευθέτηση δεν μπορεί να θεωρηθεί αξιόπιστη ή να αποτελέσει βάση εμπιστοσύνης, μετά την ύπουλη επιθετικότητά του εναντίον όλων των γειτόνων του», έγραψε ο Γκαργκάς.
Ο Τραμπ αντιμετωπίζει την Παρασκευή μια επίσημη προθεσμία στις ΗΠΑ: είτε να τερματίσει τον πόλεμο είτε να παρουσιάσει στο Κογκρέσο το επιχείρημα για την παράτασή του, βάσει του War Powers Resolution του 1973, δηλαδή του ψηφίσματος που ρυθμίζει τις πολεμικές εξουσίες του προέδρου.
Η ημερομηνία φαίνεται ότι θα παρέλθει χωρίς να αλλάξει την πορεία της σύγκρουσης, αφού ανώτερος αξιωματούχος της κυβέρνησης δήλωσε ότι, για τους σκοπούς του συγκεκριμένου ψηφίσματος, οι εχθροπραξίες είχαν τερματιστεί λόγω της εκεχειρίας του Απριλίου ανάμεσα στην Τεχεράνη και την Ουάσιγκτον.
Οι χρηματοπιστωτικές και ενεργειακές αγορές παρέμειναν σε κατάσταση ανησυχίας, λόγω των φόβων για το αδιέξοδο στις διαπραγματεύσεις και των ανησυχιών ότι θα μπορούσε να υπάρξει παρατεταμένο κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ.
Το Ιράν λέει να μη αναμένονται γρήγορα αποτελέσματα από τις συνομιλίες
Ο εκπρόσωπος του ιρανικού υπουργείου Εξωτερικών, Εσμαΐλ Μπαγαΐ, προειδοποίησε την Πέμπτη να μην αναμένονται γρήγορα αποτελέσματα από τις συνομιλίες.
Ανώτερος αξιωματούχος των Φρουρών της Επανάστασης του Ιράν δήλωσε ότι οποιαδήποτε νέα αμερικανική επίθεση κατά του Ιράν, ακόμη και περιορισμένη, θα οδηγούσε σε «μακρά και οδυνηρά πλήγματα» κατά αμερικανικών θέσεων στην περιοχή. Παράλληλα, ο διοικητής της Αεροδιαστημικής Δύναμης, Ματζίντ Μουσαβί, φέρεται να δήλωσε σε ιρανικά μέσα ενημέρωσης: «Είδαμε τι συνέβη στις περιφερειακές σας βάσεις· θα δούμε το ίδιο να συμβαίνει και στα πολεμικά σας πλοία».
Ο Τραμπ επανέλαβε την Πέμπτη ότι δεν θα επιτραπεί στο Ιράν να αποκτήσει πυρηνικό όπλο και είπε ότι η τιμή της βενζίνης —ένα σημαντικό ζήτημα για το Ρεπουμπλικανικό Κόμμα του ενόψει των ενδιάμεσων εκλογών του Νοεμβρίου— θα «πέσει σαν πέτρα» μόλις τελειώσει ο πόλεμος.
Το Ιράν υποστηρίζει ότι το πυρηνικό του πρόγραμμα έχει αποκλειστικά ειρηνικούς, πολιτικούς σκοπούς.
Η σύγκρουση έχει επιδεινώσει την οικονομική δυσχέρεια του Ιράν, αλλά η χώρα φαίνεται ικανή να αντέξει προς το παρόν μια παρατεταμένη αντιπαράθεση, παρά τον αμερικανικό αποκλεισμό που έχει περιορίσει τις ενεργειακές της εξαγωγές.
Ο ειδησεογραφικός ιστότοπος Axios μετέδωσε ότι ένα από τα σχέδια που επρόκειτο να παρουσιαστούν στον Τραμπ κατά τη διάρκεια ενημέρωσης από ανώτατους στρατιωτικούς ηγέτες των ΗΠΑ την Πέμπτη αφορούσε τη χρήση χερσαίων δυνάμεων για την κατάληψη μέρους των Στενών, ώστε να ανοίξουν ξανά στην εμπορική ναυσιπλοΐα. Ο Τραμπ εξετάζει επίσης το ενδεχόμενο παράτασης του αμερικανικού αποκλεισμού ή κήρυξης μονομερούς «νίκης», σύμφωνα με αξιωματούχους.
Η Ουάσιγκτον δεν ανακοίνωσε αμέσως λεπτομέρειες για τα σχέδιά της.
Σε ένδειξη ότι οι ΗΠΑ εξετάζουν και ένα σενάριο παύσης των εχθροπραξιών, τηλεγράφημα του Στέιτ Ντιπάρτμεντ, το οποίο επρόκειτο να διαβιβαστεί προφορικά σε χώρες-εταίρους έως την 1η Μαΐου, τις καλούσε να συμμετάσχουν σε νέο συνασπισμό, με την ονομασία Maritime Freedom Construct, με στόχο να καταστεί δυνατή η ναυσιπλοΐα των πλοίων μέσω των Στενών.
Η Γαλλία, η Βρετανία και άλλες χώρες έχουν πραγματοποιήσει συνομιλίες για τη συνεισφορά τους σε έναν τέτοιο συνασπισμό, αλλά δήλωσαν ότι θα βοηθήσουν στο άνοιγμα των Στενών μόνο όταν τελειώσει η σύγκρουση.
Ρεπορτάζ: γραφεία Reuters Κείμενο: Timothy Heritage και Aidan Lewis Επιμέλεια: Gareth Jones και Hugh Lawson
Δύο αδέλφια από την ελίτ οικογένεια Χαραζί, χρησιμοποιώντας εναλλακτικό επώνυμο, ίδρυσαν το Nobitex το 2018. Το ανταλλακτήριο κρυπτονομισμάτων έχει εξελιχθεί σε κεντρικό κόμβο ενός παράλληλου χρηματοπιστωτικού συστήματος που μετακινεί κεφάλαια εκτός των αμερικανικών κυρώσεων — ακόμη και κατά τη διάρκεια του σημερινού πολέμου.
Των Gavin Finch, Allison Martell, Denise Ajiri, James Pearson και Elizabeth Howcroft 1 Μαΐου 2026, 15:13 GMT+3 Reuters
ΛΟΝΔΙΝΟ — Οι γιοι μιας ισχυρής οικογένειας με στενούς δεσμούς με τον νέο ανώτατο ηγέτη του Ιράν ελέγχουν το μεγαλύτερο ανταλλακτήριο κρυπτονομισμάτων της χώρας, μετατρέποντάς το από νεοφυή επιχείρηση σε δίαυλο προς την παγκόσμια οικονομία, τον οποίο χρησιμοποιούν τόσο κρατικοί θεσμοί που βρίσκονται σε μαύρες λίστες όσο και απλοί πολίτες.
Από τότε που το Nobitex ιδρύθηκε από τα δύο αδέλφια υπό εναλλακτικό οικογενειακό όνομα, έχει επεξεργαστεί συναλλαγές ύψους από δεκάδες έως εκατοντάδες εκατομμύρια δολάρια, οι οποίες συνδέονται με ομάδες που τελούν υπό κυρώσεις, μεταξύ των οποίων η κεντρική τράπεζα του Ιράν και το ισχυρό Σώμα των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης — IRGC, όπως διαπίστωσε έρευνα του Reuters.
Οι δύο άνδρες είναι μέλη της οικογένειας Χαραζί, μιας από τις πιο επιδραστικές δυναστείες στην Ισλαμική Δημοκρατία. Εταιρικά αρχεία δείχνουν ότι όταν ξεκίνησε το ανταλλακτήριο, τα αδέλφια εμφανίζονταν με επώνυμο που σπάνια χρησιμοποιείται από μέλη της οικογένειας.
Η εταιρεία ενσωματώθηκε γρήγορα στην οικονομία του Ιράν. Το Nobitex υποστηρίζει ότι έχει 11 εκατομμύρια χρήστες, αριθμό που αντιστοιχεί σε πάνω από το 10% του πληθυσμού του Ιράν. Αποκλεισμένοι από το διεθνές τραπεζικό σύστημα και αντιμέτωποι με ένα υποτιμημένο ριάλ και ανεξέλεγκτο πληθωρισμό, οι απλοί Ιρανοί χρησιμοποιούν το ανταλλακτήριο για να αγοράζουν και να διακρατούν κρυπτονομίσματα.
Στιγμιότυπο οθόνης της αρχικής σελίδας του nobitex.ir, 28 Μαρτίου 2026, έναν μήνα μετά την έναρξη του πολέμου.
Ένα στιγμιότυπο της αρχικής σελίδας του nobitex.ir στις 28 Μαρτίου, έναν μήνα μετά την έναρξη του πολέμου. Η εταιρεία συνέχισε να λειτουργεί παρά τα κρατικά επιβεβλημένα μπλακάουτ στο διαδίκτυο κατά τη διάρκεια του πολέμου.
Παρότι το Ιράν υπόκειται σε εκτεταμένες δυτικές οικονομικές κυρώσεις, το ανταλλακτήριο έχει αποφύγει τον χαρακτηρισμό του ως οντότητας υπό κυρώσεις από τις Ηνωμένες Πολιτείες και τους συμμάχους τους. Το Reuters δεν εντόπισε ενδείξεις ότι κάποιο μέλος της οικογένειας Χαραζί έχει υποστεί κυρώσεις από δυτικές κυβερνήσεις και δεν μπόρεσε να εξακριβώσει γιατί το Nobitex έχει γλιτώσει τις κυρώσεις που έχουν επιβληθεί σε άλλους μεγάλους οικονομικούς παράγοντες του Ιράν.
Η αποκάλυψη από το Reuters της ελιτίστικης προέλευσης των ιδρυτών του Nobitex έρχεται σε μια κρίσιμη στιγμή για το Ιράν και ιδιαίτερα για τους Φρουρούς της Επανάστασης, γνωστούς ως IRGC. Το IRGC έχει ενισχύσει ακόμη περισσότερο τον έλεγχό του στην οικονομία και στον μηχανισμό ασφαλείας του Ιράν μετά τη δολοφονία του ανώτατου ηγέτη Αλί Χαμενεΐ σε αεροπορική επιδρομή τον Φεβρουάριο, στην αρχή του πολέμου των ΗΠΑ και του Ισραήλ στο Ιράν.
Τα δύο αδέλφια αποτελούν την τρίτη γενιά της οικογένειας Χαραζί που βρίσκεται στην καρδιά του κυβερνητικού κατεστημένου του Ιράν. Μέλη της οικογένειας Χαραζί έχουν συμβουλεύσει ανώτατους ηγέτες και έχουν καταλάβει καίριες πολιτικές, διπλωματικές και θρησκευτικές θέσεις. Η οικογένεια συνδέεται με γάμο και με τους τρεις ανώτατους ηγέτες της Ισλαμικής Δημοκρατίας: τον ιδρυτή της επανάστασης, αγιατολάχ Ρουχολάχ Χομεϊνί, τον εκλιπόντα Χαμενεΐ, και τον γιο του Χαμενεΐ, Μοτζταμπά.
Οι αδελφοί Αλί και Μοχαμάντ Χαραζί —χρησιμοποιώντας το οικογενειακό επώνυμο Αγαμίρ— μετέτρεψαν το Nobitex στον κυρίαρχο πάροχο υπηρεσιών κρυπτονομισμάτων της χώρας. Εκτιμάται ότι διαχειρίζεται περίπου το 70% των συναλλαγών κρυπτονομισμάτων του Ιράν. Δεν είναι άγνωστο φαινόμενο ορισμένοι Ιρανοί να έχουν και να χρησιμοποιούν εναλλακτικά οικογενειακά ονόματα. Ωστόσο, τα δύο αδέλφια φαίνεται να είναι τα μόνα στην άμεση οικογένειά τους που αποστασιοποιούνται συστηματικά από τη διάσημη γενεαλογική τους γραμμή.
Το Nobitex λειτουργεί ως γέφυρα προς τις παγκόσμιες αγορές κρυπτονομισμάτων και ως κεντρικός κόμβος σε ένα παράλληλο χρηματοπιστωτικό σύστημα που χρησιμοποιείται για τη μετακίνηση κεφαλαίων πέρα από την εμβέλεια των δυτικών κυρώσεων, διαπίστωσε το Reuters. Σύμφωνα με ανάλυση αρχείων blockchain από την εταιρεία ανάλυσης κρυπτονομισμάτων Crystal Intelligence και συνεντεύξεις με τέσσερις ιδιωτικούς οικονομικούς ερευνητές, χρησιμοποιείται από το ιρανικό κράτος για τη διοχέτευση χρημάτων σε συμμάχους εκτός του συμβατικού τραπεζικού συστήματος. Το Reuters μίλησε επίσης με εννέα Ιρανούς που έχουν εργαστεί για ή με το Nobitex, συμπεριλαμβανομένων έξι που δήλωσαν ότι γνώριζαν πως κρατικά κεφάλαια, τα οποία υπόκεινται σε δυτικές κυρώσεις, περνούσαν μέσω του ανταλλακτηρίου.
Σε δηλώσεις που απέστειλε μέσω email στο Reuters, το Nobitex αρνήθηκε ότι έχει άμεσες κυβερνητικές διασυνδέσεις ή ότι βοηθά το κράτος, και ανέφερε πως οποιαδήποτε παράνομα κεφάλαια κινήθηκαν μέσω του ανταλλακτηρίου το έκαναν χωρίς την έγκριση ή τη γνώση της διοίκησης. Η εταιρεία δήλωσε επίσης ότι τα δύο αδέλφια δεν άλλαξαν την ταυτότητά τους ούτε χρησιμοποίησαν εναλλακτική ταυτότητα.
Η εταιρεία δήλωσε επίσης ότι οποιεσδήποτε συναλλαγές αφορούσαν κρατικές οντότητες ήταν πολύ χαμηλότερες από τις εκτιμήσεις που οι ερευνητές μοιράστηκαν με το Reuters.
«Το Nobitex είναι μια ιδιωτική και ανεξάρτητη επιχείρηση. Δεν υπήρξε ποτέ βραχίονας της κυβέρνησης και δεν είχε ποτέ οποιαδήποτε σχέση, διευθέτηση, συμφωνία ή σύμβαση με την Κεντρική Τράπεζα του Ιράν, τους Φρουρούς της Επανάστασης ή οποιονδήποτε άλλο κυβερνητικό φορέα», ανέφερε το Nobitex.
«Η ανησυχία με το Nobitex είναι ότι, επειδή έχει τόσο μεγάλη δραστηριότητα που ανήκει σε απλούς Ιρανούς, είναι δύσκολο να διαχωρίσει κανείς το καθεστώς από τους ανθρώπους που χρησιμοποιούν την πλατφόρμα.» Nick Smart, επικεφαλής πληροφοριών της Crystal Intelligence
Η κυβέρνηση του Ιράν δεν απάντησε στα αιτήματα για σχολιασμό που υποβλήθηκαν μέσω των αντιπροσωπειών της χώρας στον ΟΗΕ στη Νέα Υόρκη και στη Γενεύη.
«Υπό την ισχυρή ηγεσία του προέδρου Τραμπ, οι Ηνωμένες Πολιτείες κινούνται επιθετικά με Οικονομική Οργή, αξιοποιώντας όλα τα διαθέσιμα εργαλεία για να διατηρήσουν τη μέγιστη πίεση στο Ιράν και να υποβαθμίσουν συστηματικά την ικανότητα της Τεχεράνης να δημιουργεί, να μετακινεί και να επαναπατρίζει κεφάλαια», έγραψε αξιωματούχος της κυβέρνησης Τραμπ απαντώντας σε λεπτομερείς ερωτήσεις για τα ευρήματα του Reuters. Ο αξιωματούχος δεν έκανε καμία αναφορά στο Nobitex.
Καθ’ όλη τη διάρκεια του πολέμου, το Nobitex συνέχισε να επεξεργάζεται συναλλαγές, ακόμη και κατά τη διάρκεια κυβερνητικά επιβεβλημένης πανεθνικής διακοπής του διαδικτύου και εκτεταμένων διακοπών ρεύματος στην Τεχεράνη, σύμφωνα με τρεις εταιρείες ανάλυσης blockchain, οι οποίες παρακολουθούν δραστηριότητα που αφορά το Nobitex και άλλα ανταλλακτήρια.
Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου, το Nobitex επεξεργάστηκε συναλλαγές άνω των 100 εκατομμυρίων δολαρίων, περίπου το 20% της συνήθους δραστηριότητάς του, σύμφωνα με την Crystal Intelligence, η οποία ερευνά τις ροές ιρανικών κρυπτονομισμάτων για περισσότερα από τέσσερα χρόνια.
«Η ανησυχία με το Nobitex είναι ότι, επειδή έχει τόσο μεγάλη δραστηριότητα που ανήκει σε απλούς Ιρανούς, είναι δύσκολο να διαχωρίσει κανείς το καθεστώς από τους ανθρώπους που χρησιμοποιούν την πλατφόρμα», δήλωσε ο Nick Smart, επικεφαλής πληροφοριών της Crystal Intelligence.
Η Δημοκρατική γερουσιαστής των ΗΠΑ Elizabeth Warren δήλωσε ότι οι αποκαλύψεις για το Nobitex αποτελούν λόγο συναγερμού.
«Αυτό το τελευταίο ρεπορτάζ είναι ένα κόκκινο φως που αναβοσβήνει: οι αντίπαλοι χρησιμοποιούν τα ψηφιακά περιουσιακά στοιχεία ως εναλλακτική στο παγκόσμιο χρηματοπιστωτικό σύστημα υπό την ηγεσία των ΗΠΑ — μετακινώντας εύκολα δισεκατομμύρια, επειδή πάρα πολλές υπηρεσίες σε όλο το οικοσύστημα των κρυπτονομισμάτων στερούνται βασικών ελέγχων για την αποτροπή του ξεπλύματος χρήματος και της παράκαμψης κυρώσεων», δήλωσε η Warren, η κορυφαία Δημοκρατική στην Επιτροπή Τραπεζών της Γερουσίας, σε δήλωσή της στο Reuters.
Ιδρυτικά αδέλφια
Το αρχικό διοικητικό συμβούλιο του Nobitex αποτελούνταν από τους αδελφούς Αλί και Μοχαμάντ, μαζί με τον Αμίρ Χοσεΐν Ραντ. Και οι τρεις είχαν σπουδάσει στο ελίτ Τεχνολογικό Πανεπιστήμιο Σαρίφ, το αντίστοιχο του MIT για την Τεχεράνη.
Ο Ραντ, ο οποίος δεν έχει συγγενική σχέση με τα δύο αδέλφια, και ο Αλί ήταν τα δημόσια πρόσωπα της εταιρείας, με τον Ραντ στη θέση του διευθύνοντος συμβούλου. Ο Μοχαμάντ ήταν ο ειδικός στο blockchain.
Σε συνέντευξη για διαφημιστικό φυλλάδιο του Nobitex, τα δύο αδέλφια χρησιμοποίησαν το οικογενειακό όνομα Αγαμίρ. Ο Μοχαμάντ περιέγραψε τον μεγαλύτερο αδελφό του ως «σύμβουλό μου στη ζωή» και είπε: «πάντα αξιοποιούσα τη βοήθειά του στη λήψη αποφάσεων». Ο Αλί γεννήθηκε το 1986 και ο Μοχαμάντ το 1992, σύμφωνα με κρατικά και τραπεζικά αρχεία που εξέτασε το Reuters.
Ο Αλί, περιγράφοντας στο ίδιο φυλλάδιο τα αισθήματά του για την εταιρεία, είπε ότι οι ιδρυτές φρόντιζαν το Nobitex σαν «δικό μας παιδί» και ότι πίστευε πως η εταιρεία είχε ιδιαίτερη ευλογία: «Πάντα ένιωθα την παρουσία ενός είδους υπερφυσικής βοήθειας σε κάθε περίσταση».
Στιγμιότυπο από τον ιστότοπο του Nobitex που δείχνει τον Σεγέντ Μοχαμάντ Αλί Αγαμίρ Μοχαμάντ Αλί, τον μεγαλύτερο αδελφό από την οικογένεια Χαραζί. Γνωστός ως Αλί, είναι ένα από τα δημόσια πρόσωπα του Nobitex. Εδώ περιγράφει πώς μπορεί κανείς να διατηρεί ασφαλή τα κρυπτονομίσματά του. archive.org μέσω Reuters
Στο εσωτερικό της εταιρείας, τα δύο αδέλφια απέκρυπταν το όνομα Χαραζί ακόμη και από τους πιο κοντινούς τους ανθρώπους, σύμφωνα με επτά πρώην εργαζομένους και επαγγελματικές γνωριμίες με τους οποίους μίλησε το Reuters. Ορισμένες από αυτές τις πηγές δήλωσαν ότι γνωρίζουν τα αδέλφια από τα φοιτητικά τους χρόνια. Τότε, όπως και τώρα, δεν χρησιμοποιούσαν το όνομα Χαραζί.
Το Reuters δεν μπόρεσε να εξακριβώσει γιατί τα δύο αδέλφια επέλεξαν να αποκρύπτουν σταθερά την καταγωγή τους.
Το Nobitex δεν απάντησε σε ερωτήσεις σχετικά με τους δεσμούς των αδελφών με τη δυναστεία Χαραζί και δεν έκανε καμία αναφορά σε αυτό το οικογενειακό όνομα στην απάντησή του. Ένα σύντομο μήνυμα υπογεγραμμένο από τον μεγαλύτερο αδελφό, τον Αλί, εστάλη από διεύθυνση email που περιείχε το όνομα Χαραζί.
«Προέρχονται από την οικογένεια Αγαμίρ Μοχαμάντ Αλί και έχουν χρησιμοποιήσει αυτό το όνομα στην κανονική πορεία της ζωής τους», ανέφερε το Nobitex.
Από τους εννέα πρώην εργαζομένους και επαγγελματικές γνωριμίες με τους οποίους μίλησε το Reuters, μόνο ένας έμαθε απευθείας από τα ίδια τα αδέλφια για τους οικογενειακούς τους δεσμούς. Ένας άλλος είπε ότι το ανακάλυψε αφού έκανε έρευνα για αυτούς. Ανάμεσα σε εκείνους που εξεπλάγησαν περισσότερο ήταν ένας πρώην συνάδελφος, ο οποίος θεωρούσε τον Μοχαμάντ στενό φίλο επί πολλά χρόνια και εξέφρασε σοκ όταν το Reuters τού αποκάλυψε τη σύνδεση με την οικογένεια Χαραζί.
Ο Σεγέντ Μοχαμάντ Αγαμίρ Μοχαμάντ Αλί, ο νεότερος αδελφός από την οικογένεια Χαραζί, εμφανίζεται στην ετήσια έκθεση του Nobitex για το 2021. Γνωστός ως Μοχαμάντ, είναι ο ειδικός της εταιρείας στο blockchain.
«Ήμουν αρκετά ανοιχτός στην κριτική μου προς το καθεστώς, όπως και οι συνάδελφοί μου», δήλωσε ένας άλλος πρώην εργαζόμενος του Nobitex. Η ανακάλυψη του οικογενειακού ονόματος των αδελφών «με έκανε να φοβηθώ. Είχα εκφραστεί με πολύ μίσος κατά του καθεστώτος και της θρησκείας».
Ο παππούς τους ήταν θρησκευτικός λόγιος και αγιατολάχ, ο οποίος κάποτε δίδαξε τον νέο ανώτατο ηγέτη του Ιράν, Μοτζταμπά Χαμενεΐ, σύμφωνα με ιρανικά δημοσιεύματα. Ο παππούς τους υπηρέτησε αργότερα στη Συνέλευση των Ειδικών, το σώμα που είναι υπεύθυνο για την επιλογή του ανώτατου ηγέτη του Ιράν. Ο Μοτζταμπά διαδέχθηκε τον πατέρα του μετά τη δολοφονία του πρεσβύτερου Χαμενεΐ.
Ο Μεχντί Χαραζί, που εμφανίζεται δεξιά σε αυτή τη φωτογραφία του 1962, ήταν έμπορος στο προεπαναστατικό Ιράν. Ο γιος του, Μοχσέν, αριστερά, ήταν μέλος της Συνέλευσης των Ειδικών του Ιράν, η οποία εκλέγει τον Ανώτατο Ηγέτη. Ο Μοχσέν Χαραζί είναι ο παππούς των ιδρυτών του Nobitex.
Ο Μεχντί Χαραζί, που φαίνεται δεξιά στη φωτογραφία, ήταν έμπορος. Ο γιος του Μοχσέν, αριστερά, ήταν μέλος της Συνέλευσης των Ειδικών του Ιράν, η οποία εκλέγει τον ανώτατο ηγέτη. Ο Μοχσέν Χαραζί είναι ο παππούς των ιδρυτών του Nobitex. Ο τίτλος γράφει: «Το μυστικό της επιτυχίας του Χατζ Σεγέντ Μεχντί Χαραζί: να ακούει τις συμβουλές των μεγαλύτερων!» Στιγμιότυπο από τον ιστότοπο Hawzah News μέσω archive.org.
Ένας προπάππος/μεγάλος θείος τους υπηρέτησε ως υπουργός Εξωτερικών και ως σύμβουλος διαδοχικών ανώτατων ηγετών, συμπεριλαμβανομένου του Μοτζταμπά.
Ο πατέρας τους, ο Αγιατολάχ Μπαγκέρ Χαραζί, ήταν ο ιδρυτής της Χεζμπολάχ στο Ιράν, μιας πολιτικής και θρησκευτικής οργάνωσης που δεν συνδέεται με τη γνωστότερη ιρανική οργάνωση-πληρεξούσιο στον Λίβανο. Ο Μπαγκέρ, ο οποίος ήταν υποψήφιος πρόεδρος το 2013, έγραψε στον ιστότοπό του ότι συμμετείχε επίσης στη στελέχωση των Φρουρών της Επανάστασης μετά την Ισλαμική Επανάσταση του 1979. Η θεία των αδελφών —η αδελφή του πατέρα τους— είναι παντρεμένη με τον αδελφό του νέου ανώτατου ηγέτη.
Ένα στιγμιότυπο του ιστότοπου του Μοχαμάντ Μπαγκέρ Χαραζί, που ελήφθη στις 13 Αυγούστου 2016, απαριθμεί τα επιτεύγματά του.
archive.org μέσω Reuters.
Στιγμιότυπο του ιστότοπου του Μπαγκέρ Χαραζί, που ελήφθη στις 13 Αυγούστου 2016, απαριθμεί τα επιτεύγματά του. Ο πατέρας των ιδρυτών του Nobitex ήταν επίσης υποψήφιος πρόεδρος του Ιράν το 2013. Στιγμιότυπο μέσω archive.org.
Στο κληρικό κατεστημένο του Ιράν, «υπάρχει ένας εσωτερικός κύκλος και ένας εξωτερικός κύκλος», δήλωσε ο Φαριμπόρζ Καλανταρί, δημοσιογράφος που καταδικάστηκε το 2021 σε φυλάκιση και 74 μαστιγώσεις επειδή έγραψε για τη διαφθορά στο Ιράν. Σήμερα ζει στο εξωτερικό. Αναφερόμενος στην οικογένεια Χαραζί, είπε: «Αυτοί οι άνθρωποι ήταν μέρος του εσωτερικού κύκλου του Αλί Χαμενεΐ».
Ο Καλανταρί είπε ότι και άλλοι, ιδίως όσοι συνδέονταν με την επανάσταση, υιοθέτησαν την πρακτική της χρήσης εναλλακτικών επωνύμων την περίοδο πριν από το 1979, όταν πολλοί αντι-σαχικοί ακτιβιστές φυλακίζονταν μαζί με αντάρτες που αντιτίθεντο στη μοναρχία.
Η δήλωση του Nobitex ανέφερε ότι ούτε τα δύο αδέλφια «ούτε ο πατέρας τους είχαν ποτέ οποιοδήποτε κυβερνητικό ή στρατιωτικό αξίωμα ή θέση». Η δήλωση δεν κατονόμαζε τον πατέρα τους.
Παρά το περίβλεπτο οικογενειακό τους υπόβαθρο, τα δύο αδέλφια ζούσαν λιτά ως φοιτητές και νεαροί επιχειρηματίες, σύμφωνα με τέσσερις ανθρώπους που τους γνώριζαν. Ένας από αυτούς είπε ότι όταν ο Μοχαμάντ αγόρασε το πρώτο του αυτοκίνητο, ήταν ένα SAIPA Pride, ένα από τα φθηνότερα διαθέσιμα οχήματα στο Ιράν.
Ο αδελφός Αλί χρησιμοποιούσε το όνομα Σεγέντ Μοχαμάντ Αλί Αγαμίρ Μοχαμάντ Αλί. Ο αδελφός Μοχαμάντ ονομαζόταν Σεγέντ Μοχαμάντ Αγαμίρ Μοχαμάντ Αλί. Φίλοι τούς πείραζαν για τα μακριά και ασυνήθιστα ονόματά τους, αλλά τα δύο αδέλφια δεν έδιναν ποτέ εξήγηση γι’ αυτά, σύμφωνα με ένα άτομο που τους γνώριζε εκτός εργασίας.
Φήμες για την ταυτότητά τους εμφανίστηκαν το 2024, όταν ένα κινεζικό blog ανέφερε ότι ο πατέρας των αδελφών ήταν βασικός μέτοχος του ανταλλακτηρίου κρυπτονομισμάτων μέσω του γιου του Μοχαμάντ, ο οποίος χρησιμοποιούσε το επώνυμο Αγαμίρ.
Όταν ο Σεγέντ Μοχαμάντ Αλί Αγαμίρ Μοχαμάντ Αλί καταχώρισε το domain του Nobitex το 2017, χρησιμοποίησε email που περιείχε το όνομα Χαραζί. Πρόκειται για την ίδια διεύθυνση που χρησιμοποιήθηκε για την καταχώριση του ιστότοπου μιας θρησκευτικής φιλανθρωπικής οργάνωσης υπό την προεδρία του πατέρα του. Εταιρικά έγγραφα δείχνουν ότι ο Αλί, ο μεγαλύτερος αδελφός, ήταν καταγεγραμμένος ως αντιπρόεδρος αυτής της φιλανθρωπικής οργάνωσης. Είναι επίσης το ίδιο email που χρησιμοποίησε για να στείλει το μήνυμα στο Reuters.
Δημόσιες καταχωρίσεις μητρώου από την ίδια φιλανθρωπική οργάνωση δείχνουν ότι ο πατέρας των ιδρυτών έχει χρησιμοποιήσει δύο διαφορετικά επώνυμα με τον ίδιο αριθμό εθνικής ταυτότητας. Στα περισσότερα αρχεία εμφανίζεται ως Χαραζί. Όμως τουλάχιστον σε ένα, από το 2011, χρησιμοποιεί το ίδιο επώνυμο —Αγαμίρ— που θα χρησιμοποιούσαν αργότερα οι γιοι του για να ιδρύσουν το Nobitex.
Το Reuters εντόπισε τους δεσμούς του Nobitex με την οικογένεια Χαραζί μέσω ιρανικών εταιρικών, κυβερνητικών και τραπεζικών αρχείων. Χρησιμοποιήθηκαν εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης για την εξαγωγή των ονομάτων και των αριθμών ταυτότητας των μελών του διοικητικού συμβουλίου του Nobitex και για τη χαρτογράφηση των σχέσεών τους. Διαρρεύσες βάσεις δεδομένων, διασταυρωμένες με τους εθνικούς αριθμούς ταυτότητας, ταυτοποίησαν τους άνδρες ως πατέρα και γιους.
Άλλα μέλη της οικογένειας, συμπεριλαμβανομένων της θείας, των θείων και των ξαδέλφων των αδελφών, χρησιμοποιούν συστηματικά δημόσια το όνομα Χαραζί. Ο παππούς των αδελφών χρησιμοποιούσε επίσης περιστασιακά το όνομα Αγαμίρ.
Αποκρυμμένες διευθύνσεις
Το Nobitex έχει δηλώσει δημόσια ότι στόχος του είναι να επιτρέψει στους Ιρανούς να επενδύουν σε κρυπτονομίσματα παρά «τη σκιά των κυρώσεων» και συμβουλεύει τους πελάτες του για το πώς μπορούν καλύτερα να αποφύγουν την παρακολούθηση ή την παρεμπόδιση των συναλλαγών τους από δυτικές κυβερνήσεις.
Το Nobitex έχει συνεργαστεί επιχειρηματικά με μερικά από τα μεγαλύτερα ονόματα στον παγκόσμιο χώρο των κρυπτονομισμάτων. Το Reuters είχε αποκαλύψει το 2022 ότι η Binance, το μεγαλύτερο ανταλλακτήριο κρυπτονομισμάτων στον κόσμο, μετέφερε 7,8 δισεκατομμύρια δολάρια για λογαριασμό του Nobitex, παρακάμπτοντας τις αμερικανικές κυρώσεις κατά του Ιράν. Ο ιδρυτής της Binance, Changpeng Zhao, καταδικάστηκε σε φυλάκιση το 2024 για παραβίαση της αμερικανικής νομοθεσίας περί ξεπλύματος χρήματος και έλαβε χάρη το 2025 από τον πρόεδρο Ντόναλντ Τραμπ.
Η Binance δεν απάντησε σε ερωτήσεις σχετικά με τις προσπάθειές της να αποτρέψει την πρόσβαση ιρανικών οντοτήτων που τελούν υπό κυρώσεις στο ανταλλακτήριο.
Για να κρύβει τα ίχνη του, το Nobitex αλλάζει τις διευθύνσεις των ψηφιακών πορτοφολιών που χρησιμοποιεί για μεταφορές κεφαλαίων. Έχει επίσης αναπτύξει κρυπτογραφικά εργαλεία για να αποκρύπτει περαιτέρω τις συνδέσεις μεταξύ σχετιζόμενων πορτοφολιών, λόγω των «αυξανόμενων περιορισμών που σχετίζονται με τις διεθνείς κυρώσεις», όπως έγραψε ο νεότερος αδελφός Χαραζί στην ετήσια έκθεση του Nobitex για το 2021. Επιπλέον, το Nobitex συμβουλεύει τους πελάτες του να «στρωματοποιούν» τις συναλλαγές τους χρησιμοποιώντας πολλαπλές διευθύνσεις πορτοφολιών, ώστε να είναι δυσκολότερο για τους δυτικούς ερευνητές να τις παρακολουθήσουν.
Οι ιδρυτές του Nobitex διαθέτουν διασυνδέσεις με την ελίτ, αλλά από την αρχή η εταιρεία έπρεπε να ισορροπήσει ανάμεσα στις ανταγωνιστικές απαιτήσεις διαφόρων ισχυρών βραχιόνων του ιρανικού κράτους, σύμφωνα με πρώην εργαζομένους.
Η κεντρική τράπεζα του Ιράν απαγόρευε κατά καιρούς σε ανταλλακτήρια, συμπεριλαμβανομένου του Nobitex, την πρόσβαση στο εγχώριο τραπεζικό σύστημα.
Λίγο αφότου το Nobitex άρχισε τη λειτουργία του το 2018, οι Φρουροί της Επανάστασης επισκέφθηκαν τα γραφεία της εταιρείας στην Τεχεράνη και ανέκριναν τον Ραντ, ο οποίος τότε ήταν διευθύνων σύμβουλος, σύμφωνα με τρεις πρώην εργαζομένους. Μερικά χρόνια αργότερα, επανήλθαν αιφνιδιαστικά, συνέλαβαν τον Ραντ, κατέσχεσαν φορητούς υπολογιστές του προσωπικού και σφράγισαν το γραφείο, σύμφωνα με δύο από τα πρόσωπα αυτά. Δεν υπάρχει ένδειξη ότι του απαγγέλθηκαν ποτέ κατηγορίες.
Στιγμιότυπο του Αμίρ Χοσεΐν Ραντ, ενός από τους συνιδρυτές του Nobitex, από βίντεο που αναρτήθηκε στις 21 Ιουνίου 2025. Ανακρίθηκε πολλές φορές από τους Φρουρούς της Επανάστασης. Στιγμιότυπο μέσω YouTube
Στα γραφεία κυκλοφορούσαν διάφορες εξηγήσεις για τον λόγο των επισκέψεων των Φρουρών της Επανάστασης. Ένα από τα πρόσωπα είπε ότι επρόκειτο για αντίποινα επειδή το Nobitex αρνήθηκε να επεξεργαστεί κεφάλαια των Φρουρών της Επανάστασης που συνδέονταν με πωλήσεις πετρελαίου υπό κυρώσεις. Δύο άλλοι είπαν ότι ένας ζηλόφθονος ανταγωνιστής είχε ισχυριστεί ψευδώς ότι το Nobitex εξαπατούσε ανθρώπους.
Σε συνέντευξή του τον Δεκέμβριο του 2025 σε Ιρανό podcaster, ο Ραντ είπε ότι η σύλληψή του το 2021 αφορούσε μια παρεξήγηση σχετικά με τη σχέση ανάμεσα στο Nobitex και μια άλλη εταιρεία με αμφισβητούμενες επιχειρηματικές πρακτικές. Ο Ραντ, ο οποίος δεν κατονόμασε την άλλη εταιρεία, περιέγραψε εκείνη τη σύλληψη ως «μία από τις παρενέργειες του να εργάζεσαι στο Ιράν. Νομίζω ότι υπάρχουν πολύ λίγοι επιχειρηματίες στο Ιράν που δεν έχουν βιώσει κάτι τέτοιο».
Έξι από τους πρώην εργαζομένους με τους οποίους μίλησε το Reuters δήλωσαν ότι γνώριζαν πως το Nobitex χρησιμοποιούνταν από την ιρανική κυβέρνηση και τις υπηρεσίες ασφαλείας της για την παράκαμψη των αυστηρών δυτικών χρηματοπιστωτικών κυρώσεων. Το Nobitex δήλωσε ότι δεν υπήρξε ποτέ καμία συμφωνία με οποιαδήποτε κυβερνητική υπηρεσία, και κανένας από τους εργαζομένους με τους οποίους μίλησε το Reuters δεν γνώριζε την ύπαρξη τέτοιας συμφωνίας.
«Έχουμε αντιμετωπίσει σημαντικούς επιχειρησιακούς περιορισμούς από την ιρανική κυβέρνηση, συμπεριλαμβανομένων εφόδων στα γραφεία, αποκλεισμού domain και κλεισίματος τραπεζικών πυλών πληρωμών», ανέφερε το Nobitex. «Αυτές οι ενέργειες είναι εντελώς ασύμβατες με την ιδέα ότι λαμβάνουμε οποιαδήποτε μορφή κυβερνητικής υποστήριξης».
Στιγμιότυπο από τον λογαριασμό του Nobitex στο Twitter δείχνει τον Ιρανό υπουργό Επικοινωνιών και Τεχνολογίας Πληροφοριών να επισκέπτεται το Nobitex το 2018. Η επίσκεψη έγινε την ίδια χρονιά κατά την οποία ιδρύθηκε η εταιρεία. Στιγμιότυπο μέσω X.com
Παρά την πίεση, το Nobitex άνθησε — και μαζί του η περιουσία των αδελφών Χαραζί.
Η εταιρεία μεταφέρθηκε το 2021 σε εντυπωσιακά νέα γραφεία, με χώρους χαλάρωσης όπου το προσωπικό μπορούσε να παίζει βιντεοπαιχνίδια, να βλέπει ταινίες ή να κοιτάζει την πανοραμική θέα στα βουνά Αλμπόρζ, σύμφωνα με πέντε πρώην εργαζομένους. Οι περιγραφές τους ταίριαζαν με φωτογραφίες που είχε αναρτήσει η εταιρεία στο LinkedIn. Οι γυναίκες εργαζόμενες δεν ήταν υποχρεωμένες να φορούν μαντίλα, ενώ τα γραφεία παρέμεναν ανοιχτά στις θρησκευτικές αργίες.
Μια διεύθυνση κατοικίας που συνδέεται με τον εθνικό αριθμό ταυτότητας του Μοχαμάντ βρίσκεται σε μία από τις πλουσιότερες συνοικίες της Τεχεράνης.
Μέχρι το τέλος του 2022, το ανταλλακτήριο δήλωνε ότι είχε 4,3 εκατομμύρια χρήστες και 268 εργαζομένους. Οι κυρώσεις που είχαν αποκλείσει τους Ιρανούς από το παγκόσμιο χρηματοπιστωτικό σύστημα εκτόξευσαν την απήχηση του Nobitex στο ιρανικό πελατολόγιό του. Ουσιαστικά, οι Ιρανοί δεν μπορούσαν νόμιμα να δημιουργήσουν λογαριασμούς σε ανταλλακτήρια όπως η Binance, μπορούσαν όμως να το κάνουν στο Nobitex, το οποίο τους έδινε πρόσβαση στις παγκόσμιες αγορές κρυπτονομισμάτων που υπόκεινται σε αποσπασματική διεθνή ρύθμιση.
Η ατμόσφαιρα άλλαξε κάπως το 2022, μετά τις πανεθνικές διαδηλώσεις που προκλήθηκαν από τον θάνατο μιας νεαρής γυναίκας, της Μαχσά Αμινί, ενώ βρισκόταν υπό κράτηση της αστυνομίας. Η Αμινί είχε συλληφθεί επειδή φέρεται να παραβίασε τους νόμους περί χιτζάμπ.
«Η ασφάλεια του κτιρίου και η αστυνομία ηθών άρχισαν να ελέγχουν το χιτζάμπ των γυναικών εργαζομένων και απείλησαν να σφραγίσουν το γραφείο», δήλωσε ένας πρώην εργαζόμενος.
Μετά από αυτό, οι κανόνες ένδυσης στο γραφείο εφαρμόστηκαν πιο αυστηρά, σύμφωνα με δύο πρώην εργαζομένους.
«Η διοίκηση έγινε πιο αυστηρή ως προς τις μαντίλες και τα πρωτόκολλα ασφαλείας», είπε ένα πρόσωπο που επισκεπτόταν τακτικά τα γραφεία του Nobitex και γνώριζε καλά τους ιδρυτές. «Μέχρι τότε, η εταιρεία έμοιαζε με τεχνολογική start-up».
Οι ανησυχίες των εργαζομένων για τους δεσμούς του εργοδότη τους με την κυβέρνηση βάθυναν αφότου μια εταιρεία που συνδεόταν με έναν από τους βασικούς επενδυτές του Nobitex, τον Μοχαμάντ Μπαγκέρ Ναχβί, τέθηκε υπό κυρώσεις από τις ΗΠΑ επειδή προμήθευε drones στη Ρωσία, σύμφωνα με τρεις πρώην εργαζομένους.
Η εταιρεία Safiran Airport Services συντόνιζε «πτήσεις μεταξύ Ιράν και Ρωσίας, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που σχετίζονταν με τη μεταφορά ιρανικών UAV, προσωπικού και συναφούς εξοπλισμού», ανέφερε το Υπουργείο Οικονομικών των ΗΠΑ τον Σεπτέμβριο του 2022. Η Safiran εμφανίζεται ως ιδιωτική εταιρεία της οποίας αντιπρόεδρος είναι ο Ναχβί, πρώην πρόεδρος του Nobitex. Ήταν ένας από τους πρώτους και μεγαλύτερους επενδυτές του ανταλλακτηρίου.
Στο διαφημιστικό φυλλάδιο του 2022, ο Αλί Χαραζί περιέγραψε τον Ναχβί ως πρόθυμο συμμετέχοντα «από την πρώτη κιόλας συνάντηση». Ο Ναχβί δεν απάντησε σε αίτημα για σχόλιο σχετικά με τον ρόλο του στο Nobitex.
Κατά τη διάρκεια κυβερνοεπίθεσης στο Nobitex το 2025 από την ομάδα Predatory Sparrow, κρυπτονομίσματα αξίας περίπου 90 εκατομμυρίων δολαρίων στάλθηκαν σε μη προσβάσιμα πορτοφόλια, στα οποία είχαν δοθεί υβριστικές αντι-IRGC ονομασίες. Ως ένδειξη των τεράστιων πόρων του Nobitex, η εταιρεία και οι μέτοχοί της —συμπεριλαμβανομένων των δύο αδελφών— αποζημίωσαν απευθείας τους πελάτες των οποίων τα χρήματα είχαν αφαιρεθεί.
Οι Φρουροί της Επανάστασης εμπλέκονται σε κάθε σημαντική πτυχή της ιρανικής οικονομίας και θα έδειχναν ιδιαίτερο ενδιαφέρον για μια εταιρεία τόσο κρίσιμη για την οικονομία όσο το Nobitex, σύμφωνα με πρώην ανώτερο αξιωματούχο του Υπουργείου Οικονομικών των ΗΠΑ, ο οποίος συνέβαλε στον σχεδιασμό της αμερικανικής πολιτικής κυρώσεων κατά του Ιράν.
«Μόλις μια επιχείρηση γίνει ουσιαστικά κερδοφόρα, θα δεις την κυβέρνηση να μπαίνει μέσα και να παίρνει το μερίδιό της», δήλωσε ο Miad Maleki, ο οποίος εργάστηκε στο Υπουργείο Οικονομικών των ΗΠΑ από το 2017 έως το 2025 και ήταν πρώην αναπληρωτής διευθυντής του Office of Foreign Assets Control. Σήμερα είναι ανώτερος συνεργάτης στο Foundation for Defense of Democracies. «Δεν μπορείς να έχεις επιτυχημένη επιχείρηση στο Ιράν χωρίς να ελέγχεται από το καθεστώς».
Η καταγγελία ενός καταδικασμένου για υπεξαίρεση
Στοιχεία για το πώς το Nobitex εντάσσεται στον μηχανισμό παράκαμψης κυρώσεων του Ιράν ήρθαν στην επιφάνεια από μια απρόσμενη πηγή: τον Babak Zanjani, Ιρανό δισεκατομμυριούχο που έχει καταδικαστεί για απάτη.
Ο Zanjani υπήρξε επί μακρόν κεντρικό πρόσωπο στα δίκτυα παράκαμψης κυρώσεων του Ιράν. Το 2016 καταδικάστηκε σε θάνατο από τις ιρανικές αρχές για υπεξαίρεση. Η ποινή του μετατράπηκε το 2024. Ωστόσο, ο Zanjani παραμένει εγκλωβισμένος σε δημόσια αντιπαράθεση με την κεντρική τράπεζα του Ιράν, η οποία τον κατηγόρησε ότι δεν επέστρεψε τα κλεμμένα δισεκατομμύρια.
Σε μια οργισμένη επίθεση κατά της κεντρικής τράπεζας τον Δεκέμβριο, ο Zanjani δημοσίευσε στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης διευθύνσεις ψηφιακών πορτοφολιών, οι οποίες επέτρεψαν σε εξωτερικούς αναλυτές κρυπτονομισμάτων να αποκαλύψουν ένα πολύπλοκο σχήμα παράκαμψης κυρώσεων, με το Nobitex στον πυρήνα του.
Το tweet που δημοσίευσε ο Babak Zanjani ζητά έρευνα για πιθανή διείσδυση στην Κεντρική Τράπεζα του Ιράν.
Η ανάρτηση του Babak Zanjani, Ιρανού δισεκατομμυριούχου καταδικασμένου για απάτη, ασκεί κριτική στην Κεντρική Τράπεζα του Ιράν. Η ανάρτηση του Zanjani ήρθε μετά την εμφάνιση εγγράφων στο διαδίκτυο που αποκάλυπταν κρυπτογραφικά πορτοφόλια, επιτρέποντας στους αναλυτές να εντοπίσουν ένα σχήμα παράκαμψης κυρώσεων στο οποίο το Nobitex χρησιμοποιούνταν ως βασικός δίαυλος. Στιγμιότυπο μέσω X.com
Μέρος του σχήματος περιλάμβανε τη μεταφορά τουλάχιστον 20 εκατομμυρίων δολαρίων σε κεφάλαια της κεντρικής τράπεζας που υπόκεινται σε κυρώσεις προς διευθύνσεις πορτοφολιών που ελέγχονταν από το Nobitex, σύμφωνα με τον Smart της Crystal Intelligence και έναν ακόμη αναλυτή κρυπτονομισμάτων.
Ο Zanjani δεν απάντησε σε αιτήματα για σχόλιο.
Οι συναλλαγές αυτές ήταν μόνο ένα κλάσμα ενός μεγαλύτερου δικτύου πορτοφολιών που ελέγχονταν από την κεντρική τράπεζα του Ιράν και αγόρασαν κρυπτονομίσματα αξίας άνω των 500 εκατομμυρίων δολαρίων μεταξύ Νοεμβρίου 2024 και Ιουνίου 2025, σύμφωνα με την εταιρεία ανάλυσης blockchain Elliptic.
Περίπου 347 εκατομμύρια δολάρια από αυτά στάλθηκαν από την κεντρική τράπεζα, η οποία τελεί υπό κυρώσεις από τις Ηνωμένες Πολιτείες, στο Nobitex κατά τους πρώτους έξι μήνες του 2025, ανέφερε η Elliptic.
Η διοχέτευση των χρημάτων μέσω του Nobitex, έπειτα από σειρά συναλλαγών, μπορεί να έχει ως αποτέλεσμα τη θόλωση της προέλευσης των κεφαλαίων.
Το Nobitex δήλωσε ότι οποιαδήποτε φερόμενα παράνομα χρήματα περνούν μέσω του ανταλλακτηρίου αντιπροσωπεύουν «ένα πολύ μικρό κλάσμα του συνολικού όγκου» και ότι αυτό συνέβη χωρίς γνώση της εταιρείας.
«Όπου εντοπίζεται ύποπτη ή μη συμμορφούμενη συμπεριφορά», ανέφερε, «η προσέγγιση του Nobitex είναι αυστηρή, συμπεριλαμβανομένου του μόνιμου κλεισίματος λογαριασμών». Η δήλωση δεν όριζε τι σημαίνει «μη συμμορφούμενη συμπεριφορά».
Η επιστολή, με ημερομηνία 30 Απριλίου 2025, προέρχεται από διαχειριστή συναλλάγματος τράπεζας προς αξιωματούχο της Κεντρικής Τράπεζας του Ιράν και περιγράφει μια συναλλαγή κρυπτονομισμάτων. Η επιστολή περιέχει διεύθυνση πορτοφολιού που βοήθησε τους αναλυτές να αποκαλύψουν σχήμα παράκαμψης κυρώσεων στο οποίο εμπλέκεται το Nobitex. Στιγμιότυπο μέσω X.com
Οι εκτιμήσεις για το συνολικό ύψος των παράνομων συναλλαγών του Nobitex διαφέρουν σημαντικά. Προκύπτουν κυρίως από διευθύνσεις πορτοφολιών που έχουν ταυτοποιηθεί και τεθεί υπό κυρώσεις από κυβερνήσεις, μεταξύ των οποίων το Ισραήλ και οι Ηνωμένες Πολιτείες.
Η Elliptic έχει εντοπίσει εκτιμώμενο ποσό 366 εκατομμυρίων δολαρίων που επεξεργάστηκε το ανταλλακτήριο. Η Chainalysis τοποθετεί το ποσό πιο κοντά στα 68 εκατομμύρια δολάρια. Η Crystal Intelligence εκτιμά 22 εκατομμύρια δολάρια σε άμεσες μεταφορές από πορτοφόλια που τελούν υπό κυρώσεις. Ακόμη και η ανώτερη εκτίμηση αντιστοιχεί μόνο στο 3% του συνολικού ποσού των 11 δισεκατομμυρίων δολαρίων σε κρυπτονομίσματα που επεξεργάστηκε το Nobitex.
Όλες οι εταιρείες προειδοποίησαν ότι το πραγματικό ποσό είναι πιθανότατα σημαντικά υψηλότερο.
Μεταξύ των συμμάχων του Ιράν, τουλάχιστον δύο από τις εταιρείες εντόπισαν συναλλαγές του Nobitex που αφορούσαν λογαριασμούς συνδεδεμένους με τους Χούθι της Υεμένης, ένα κίνημα που υποστηρίζεται από το Ιράν και επίσης τελεί υπό δυτικές κυρώσεις. Το πρακτορείο ενημέρωσης των Χούθι δεν απάντησε σε αίτημα για σχόλιο σχετικά με συναλλαγές που αφορούσαν το Nobitex.
Οι κυρώσεις των αμερικανικών και ισραηλινών κυβερνήσεων έχουν καταγράψει δεκάδες πορτοφόλια κρυπτονομισμάτων που συνδέονται με την Κεντρική Τράπεζα του Ιράν και τους Φρουρούς της Επανάστασης. Η Crystal Intelligence και οι άλλοι ιδιώτες ερευνητές παρακολούθησαν πώς αυτά τα πορτοφόλια μετέφεραν χρήματα μέσω του Nobitex και μοιράστηκαν τα συμπεράσματα και τη μεθοδολογία τους με το Reuters.
Οι ιρανικές οντότητες που τελούν υπό κυρώσεις χρησιμοποιούν επίσης και άλλους τρόπους μετακίνησης χρημάτων, όπως το άτυπο σύστημα μεταφοράς κεφαλαίων hawala και σύνθετα υπεράκτια τραπεζικά δίκτυα. Στις 28 Απριλίου, οι Ηνωμένες Πολιτείες επέβαλαν νέες κυρώσεις στοχεύοντας αυτό που χαρακτήρισαν ως «σκιώδη τραπεζική αρχιτεκτονική» του Ιράν. Το Nobitex δεν συμπεριλήφθηκε.
Ωστόσο, ο καίριος ρόλος του Nobitex στο χρηματοπιστωτικό σύστημα του Ιράν αποκαλύφθηκε πλήρως κατά τη διάρκεια του φετινού πολέμου με τις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ.
Από τις 28 Φεβρουαρίου, οι περισσότεροι απλοί Ιρανοί δεν έχουν πρόσβαση στο διαδίκτυο λόγω κυβερνητικά επιβεβλημένου μπλακάουτ, με στόχο την καταστολή της διαφωνίας. Ωστόσο, το Nobitex συνέχισε να λειτουργεί. Το Nobitex δεν απάντησε σε ερωτήσεις για το πώς διατήρησε πρόσβαση στο διαδίκτυο κατά τη διάρκεια του μπλακάουτ.
Η εταιρεία παρακολούθησης του διαδικτύου NetBlocks αναφέρει ότι μόνο όσοι βρίσκονται σε «λευκή λίστα εγκεκριμένη από το κράτος» —μεταξύ 1% και 2% του πληθυσμού— είχαν πρόσβαση στο διαδίκτυο εκείνη την περίοδο, καθώς το κράτος καταστέλλει τις δορυφορικές συνδέσεις και τα VPN.
Η Crystal Intelligence διαπίστωσε ότι ορισμένοι από αυτή τη μικρή ελίτ απέσυραν τουλάχιστον 54 εκατομμύρια δολάρια από το ανταλλακτήριο κατά τη διάρκεια του πολέμου, με μεγάλο μέρος του ποσού να εξαφανίζεται στο εξωτερικό προς μεσίτες που μετατρέπουν κρυπτονομίσματα σε μετρητά χωρίς πολλές ερωτήσεις.
Την 1η Απριλίου, το Nobitex ανάρτησε μήνυμα με στόχο να καθησυχάσει τους πελάτες ότι «παρά την αστάθεια στις υποδομές και στα συστήματα υπηρεσιών», τα χρήματά τους ήταν ασφαλή και προσβάσιμα.
Η ανακοίνωση δεν έκανε άμεση αναφορά στον πόλεμο. Όμως η σύγκρουση άγγιξε από κοντά τους αδελφούς Χαραζί εκείνη την ημέρα, όταν αεροπορική επιδρομή στόχευσε το διαμέρισμα του μεγάλου θείου τους, Καμάλ, πρώην υπουργού Εξωτερικών, ο οποίος συμβούλευε τον σημερινό ανώτατο ηγέτη και τον δολοφονημένο πατέρα του.
Η σύζυγός του σκοτώθηκε ακαριαία, ενώ ο Καμάλ υπέκυψε στα τραύματά του λίγες ημέρες αργότερα, σύμφωνα με κρατικά μέσα ενημέρωσης.
Ο νέος ανώτατος ηγέτης του Ιράν, ο οποίος έχασε τη δική του σύζυγο και τον πατέρα του σε αεροπορική επιδρομή την πρώτη ημέρα του πολέμου, εξέφρασε τα συλλυπητήριά του μέσω κρατικών μέσων ενημέρωσης και ζήτησε τη θεία εξύψωση της «διακεκριμένης οικογένειας Χαραζί».
Το ενημερωτικό δελτίο Reuters Iran Briefing σας κρατά ενήμερους για τις τελευταίες εξελίξεις και αναλύσεις σχετικά με τον πόλεμο στο Ιράν. Εγγραφείτε εδώ.
Ρεπορτάζ: Gavin Finch, Allison Martell, Denise Ajiri, James Pearson και Elizabeth Howcroft. Πρόσθετο ρεπορτάζ: Tom Wilson. Σχεδιασμός και εικονογράφηση: John Emerson. Επιμέλεια: Lori Hinnant.
Ο αγγλικός τίτλος του δημοσιεύματος “The ungreat replacement” είναι τίτλος-λογοπαίγνιο και ταυτόχρονα κριτική αντιστροφή της ακροδεξιάς θεωρίας συνωμοσίας που λέγεται “The Great Replacement” — «Η Μεγάλη Αντικατάσταση».
Η θεωρία της Μεγάλης Αντικατάστασης υποστηρίζει ότι οι λευκοί πληθυσμοί της Δύσης «αντικαθίστανται» σκόπιμα από μετανάστες. Είναι ιδεολογικό αφήγημα της άκρας δεξιάς, του εθνολαϊκισμού και της λευκής υπεροχής.
Το “The ungreat replacement” του John Rapley κάνει το αντίθετο. Λέει περίπου:
Δεν υπήρξε «μεγάλη αντικατάσταση» των δυτικών εργατών από μετανάστες. Υπήρξε υποβάθμιση, συμπίεση και πολιτική εγκατάλειψη της δυτικής εργατικής τάξης από τις ίδιες τις κυβερνήσεις της, μέσω παγκοσμιοποίησης, νεοφιλελεύθερων πολιτικών, αποβιομηχάνισης, εξασθένησης των συνδικάτων και φορολογικών επιλογών υπέρ των ανώτερων τάξεων.
Άρα ο τίτλος “The ungreat replacement” θα μπορούσε να αποδοθεί ως:
«Η μη-μεγάλη αντικατάσταση»
ή πιο ελεύθερα:
«Η ψευδής αντικατάσταση»
ή ακόμη πιο πολιτικά:
«Δεν τους αντικατέστησαν οι μετανάστες — τους εγκατέλειψαν οι κυβερνήσεις τους»
Ιδεολογικά, το άρθρο κινείται περισσότερο σε μια αντι-ρατσιστική, αντι-ακροδεξιά και οικονομικο-κριτική γραμμή, με έμφαση στην ταξική διάσταση. Δεν αρνείται ότι οι δυτικές εργατικές τάξεις υπέστησαν πραγματική απώλεια θέσης και ισχύος. Αλλά λέει ότι ο ένοχος δεν είναι ο μετανάστης· είναι οι οικονομικές και πολιτικές ελίτ που διαχειρίστηκαν την παγκοσμιοποίηση εις βάρος των εργαζομένων.
Οι εργαζόμενοι στη Δύση πράγματι έχουν καταπιεστεί — αλλά όχι από τους μετανάστες. Υπεύθυνες είναι οι πολιτικές των ίδιων των κυβερνήσεών τους.
Τονέρ, κεντρική Γαλλία, όπου σχεδόν το 40% των επιχειρήσεων είναι κλειστές. Η μικρή πόλη έχει δει τον πληθυσμό της να μειώνεται δραματικά, ενώ τα ποσοστά ανεργίας και φτώχειας αυξάνονται. Φεβρουάριος 2022. Φωτογραφία: Jean-Philippe Ksiazek / AFP / Getty
Ο John Rapley είναι πολιτικός οικονομολόγος στο Πανεπιστήμιο του Κέιμπριτζ, καθώς και ανώτερος καθηγητής στο Johannesburg Institute for Advanced Study. Το πιο πρόσφατο βιβλίο του είναι το Twilight of the Money Gods: Economics as a Religion and How it all Went Wrong (2017), ενώ το επόμενο βιβλίο του, μαζί με τον Peter Heather, είναι το Why Empires Fall: Rome, America and the Future of the West, που επρόκειτο να κυκλοφορήσει το 2023. Ζει στο Λονδίνο και στο Γιοχάνεσμπουργκ.
Επιμέλεια: Sam Haselby
Ένα καλοκαιρινό βράδυ του 2015, ένας διαταραγμένος νεαρός άνδρας μπήκε σε μια εκκλησία μαύρων στο Τσάρλεστον της Νότιας Καρολίνας. Αφού πέρασε σχεδόν μία ώρα μαζί με την ομάδα των πιστών που προσευχόταν εκεί, άρχισε να φωνάζει ότι ήταν «βιαστές» που «καταλαμβάνουν τη χώρα μας» και στη συνέχεια τους γάζωσε με σφαίρες. Όταν έφυγε από την εκκλησία, εννέα αθώοι άνθρωποι, μερικοί από τους οποίους είχαν τραγικά προσευχηθεί γι’ αυτόν, κείτονταν νεκροί.
Μέσα σε λίγες ημέρες, εμφανίστηκαν στο διαδίκτυο φωτογραφίες που έδειχναν τον δολοφόνο τυλιγμένο με τις σημαίες της Ροδεσίας και της Νότιας Αφρικής του απαρτχάιντ. Πριν περάσει πολύς καιρός, στην άλλη άκρη του κόσμου, το 2019, ένας άλλος τρομοκράτης διέπραξε παρόμοια πράξη. Μπαίνοντας σε δύο τζαμιά στο Κράισττσερτς της Νέας Ζηλανδίας, δολοφόνησε και αυτός ανθρώπους που προσεύχονταν. Λίγο αργότερα, δεν εμφανίστηκαν φωτογραφίες, αλλά ένα μανιφέστο στο διαδίκτυο. Με τον ζοφερό τίτλο «Η Μεγάλη Αντικατάσταση», επικαλούνταν τον δράστη του Τσάρλεστον ως πηγή έμπνευσης και κατήγγελλε τα «εκατομμύρια εισβολέων που αποβιβάζονται στις ακτές μας, κατακτούν τις πόλεις μας και χωρίς να πέσει ούτε ένας πυροβολισμός ως απάντηση». Αυτός ο δολοφόνος, με τη σειρά του, θα αναγνωριζόταν ως πηγή έμπνευσης από έναν ακόμη δολοφόνο, ο οποίος σκότωσε δέκα μαύρους ανθρώπους στο Μπάφαλο της Νέας Υόρκης την άνοιξη, ενώ ταυτόχρονα κατήγγελλε τη δήθεν «γενοκτονία των λευκών».
Η νοσηρή γοητεία του δολοφόνου του Τσάρλεστον για τα καθεστώτα λευκής υπεροχής που είχαν καταρρεύσει πιθανότατα πήγαζε από το γεγονός ότι σε αυτά έβλεπε το δικό του μέλλον. Σχεδόν όλες οι πρώην ευρωπαϊκές αποικίες της Ασίας, της Αφρικής και της Καραϊβικής μετατράπηκαν, μέσα σε λίγες δεκαετίες, από χώρες εισαγωγής Ευρωπαίων εποίκων σε χώρες εξαγωγής εργατικού δυναμικού. Αν φανταζόμασταν την αποικιοκρατία ως ένα κύμα που σκάει στην ακτή, καθώς οι Ευρωπαίοι απλώνονταν σε όλο τον κόσμο, θα μπορούσαμε να πούμε ότι τώρα έχουμε μπει στο αντίστροφο κύμα, καθώς η παλίρροια υποχωρεί και ο λευκός πληθυσμός του κόσμου μειώνεται. Αυτό που ένωνε αυτούς τους τρομοκράτες ήταν μια παραληρηματική προσπάθεια να αναχαιτίσουν με κάποιον τρόπο την παλίρροια και να διατηρήσουν έναν ασαφή «λευκό» πολιτισμό.
Η τραγωδία είναι ότι, για να τους δείξει κανείς πόσο λανθασμένη είναι η πεποίθησή τους ότι οι λευκοί απειλούνται με οποιονδήποτε τρόπο από όλα αυτά, θα αρκούσε να τους πάει στη Ζιμπάμπουε —την πρώην Ροδεσία— ή στη Νότια Αφρική και να τους δείξει πώς ζουν σήμερα οι λευκοί εκεί. Οι πιο ακριβές και κομψές συνοικίες της Χαράρε εξακολουθούν να είναι γεμάτες λευκούς, ενώ ο κατάλογος των δισεκατομμυριούχων της Νότιας Αφρικής, που παραμένει συντριπτικά λευκός, έχει μόνο διογκωθεί υπό την εξουσία της μαύρης πλειοψηφίας. Το ποσοστό των λευκών στον πληθυσμό μπορεί να έχει μειωθεί, κυρίως λόγω των υψηλότερων ποσοστών γεννήσεων των μαύρων. Όμως η συνολική τους ευημερία έχει αυξηθεί. Και όπως μας λέει η μία οικονομική μελέτη μετά την άλλη, το καθαρό αποτέλεσμα των μεταναστών στην οικονομία που τους υποδέχεται είναι ότι δημιουργούν περισσότερες θέσεις εργασίας από όσες καταλαμβάνουν. Οι μετανάστες στις δυτικές κοινωνίες είναι οι ήρωες που στηρίζουν την οικονομική μας ευημερία, όχι οι κακοί της ιστορίας.
Είναι λοιπόν πολύ εύκολο να καταδικάσει κανείς τους οπαδούς της θεωρίας της «μεγάλης αντικατάστασης» ως τους πραγματικά αξιοθρήνητους της κοινωνίας. Σχεδόν όλοι το κάνουν: χειραγωγούνται σαν πιόνια από μια Δεξιά που τους ταΐζει ιδιοτελή ψέματα· περιφρονούνται ως ηλίθιοι από μια Αριστερά επειδή τα πιστεύουν· και έπειτα αποκηρύσσονται από όλους ως παρανοϊκοί όταν ενεργούν με βάση αυτά τα ψέματα. Όμως υπάρχει και κάτι ακόμη. Ενώ οι πιστοί της «μεγάλης αντικατάστασης» είναι πράγματι ευκολόπιστοι, ανόητοι και συχνά εντελώς άρρωστοι, είναι επίσης —και αυτό είναι άβολο— όχι απολύτως λάθος. Έχουν όντως αντικατασταθεί.
Εργάτες στο εργοστάσιο της Ford στο Ραγιόνγκ της Ταϊλάνδης το 2013. Φωτογραφία από τον Ian Teh/Panos
Αλλά όχι από τους ανθρώπους που κατηγορούν. Οι πραγματικοί αρχιτέκτονες της μοίρας τους, που γνωρίζουν καλά τι έχουν κάνει, προτιμούν να το κρατούν σιωπηλό, αφήνοντας τα θύματά τους να βυθίζονται σε παρανοϊκές θεωρίες συνωμοσίας, επειδή έτσι στρέφουν το βλέμμα τους μακριά από τους πραγματικούς ενόχους.
Ο τρομοκράτης του Κράισττσερτς άντλησε μεγάλο μέρος της γλώσσας του μανιφέστου του από ένα μυθιστόρημα του Ζαν Ρασπάιγ. Με τίτλο Το Στρατόπεδο των Αγίων (The Camp of the Saints, 1973), το βιβλίο ανοίγει μια ηλιόλουστη μέρα σε μια γαλλική μεσογειακή πόλη. Καθώς ο αφηγητής παρατηρεί το υπέροχο τοπίο —την πολυτελή παραλία με τους πράσινους φοίνικες και τα όμορφα λευκά σπίτια, τη θάλασσα που λαμπυρίζει στο φως του ήλιου, το «πλούσιο επίχρισμα» από γιοτ γεμάτα με «σκιέρ με φουσκωμένους μυς και χρυσαφένια κορίτσια»— διακρίνει μια σκοτεινή κουκκίδα στον ορίζοντα.
Σύντομα, ένας στολίσκος από σκουριασμένα, τρίζοντα πλοία, του οποίου η άφιξη προαναγγέλλεται από τη δυσωδία αποχωρητηρίων, γεμίζει τον ορίζοντα. Αδυσώπητα, ο άτακτος αυτός στόλος πλησιάζει την ακτή και ύστερα ξεφορτώνει το ανθρώπινο φορτίο του, το οποίο γρήγορα εξαφανίζεται στην ενδοχώρα. Η μεγάλη αντικατάσταση του λευκού πληθυσμού της Ευρώπης έχει αρχίσει.
Αυτή η εικόνα —ενός λαού που παρακολουθεί μια ξένη ορδή να καταλαμβάνει τη γη του— αποδείχθηκε διαχρονικά δημοφιλής ανάμεσα σε ιθαγενιστές πολιτικούς και δημοσιογράφους. Είτε πρόκειται για τον Ντόναλντ Τραμπ που ωρύεται για Μεξικανούς βιαστές, είτε για τον Νάιτζελ Φάρατζ που σαρώνει με το βλέμμα τη Μάγχη αναζητώντας βάρκες προσφύγων, είτε για τον Μπόρις Τζόνσον που προειδοποιεί ότι η Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία κατέρρευσε εξαιτίας της «ανεξέλεγκτης μετανάστευσης», είτε για την υπουργό Εσωτερικών του που καταδικάζει τους «αριστερούς δικηγόρους» οι οποίοι βοηθούν όσους αιτούντες άσυλο καταφέρνουν να περάσουν τη Μάγχη, η εικόνα στρατιών από σκούρους, άπλυτους μετανάστες που κατακλύζουν μια παθητική Δύση εμφανίζεται συχνά.
Η ρητορική περί «μεγάλης αντικατάστασης» έχει διανθίσει τις ομιλίες του Βίκτορ Όρμπαν και του Ματέο Σαλβίνι, ενώ έπαιξε σημαντικό ρόλο στη γαλλική προεδρική εκστρατεία του Ερίκ Ζεμούρ.
Μοιάζει ταιριαστό το ότι η ρητορική της μεγάλης αντικατάστασης εμφανίστηκε τόσο έντονα στη Γαλλία, διότι εκεί γεννήθηκε η έννοια. Ο όρος «μεγάλη αντικατάσταση» προέρχεται από τον τίτλο ενός βιβλίου του 2011 του Ρενώ Καμύ, ο οποίος με τη σειρά του απέδωσε στον Ρασπάιγ την έμπνευσή του. Αναγνώρισε όμως ως επιρροή και έναν από τους ήρωες του Φάρατζ, τον Βρετανό πολιτικό Ίνοχ Πάουελ, του οποίου η διαβόητη ομιλία του 1968 προφήτευε ότι «ποτάμια αίματος» θα πλημμύριζαν την Αγγλία όταν οι μαύροι μετανάστες αποκτούσαν το «πάνω χέρι» έναντι των γηγενών λευκών.
Ωστόσο, η ιδέα μιας εισβολής που καταστρέφει έναν πολιτισμό είναι πολύ παλαιότερη από αυτό — τόσο παλιά, ώστε θα μπορούσε κανείς να υποστηρίξει ότι είναι υφασμένη μέσα στον ιδρυτικό μύθο του δυτικού κόσμου. Το 1764, ο Έντουαρντ Γκίμπον καθόταν ανάμεσα στα ερείπια της Ρώμης και στοχαζόταν την κατάρρευση εκείνου που οι περισσότεροι μορφωμένοι Βρετανοί της εποχής θεωρούσαν ως το αποκορύφωμα της ανθρώπινης ιστορίας: τη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία.
Συγκινημένος από τους στοχασμούς του, ο Γκίμπον συνέχισε γράφοντας το μνημειώδες έργο του Η Ιστορία της Παρακμής και της Πτώσης της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας (The History of the Decline and Fall of the Roman Empire, 1776-88). Σε αυτό, απέδιδε την απώλεια της βούλησης για αντίσταση στους βάρβαρους εισβολείς σε μια πνευματική παρακμή στην καρδιά της αυτοκρατορίας. Ή, όπως θα το διατύπωνε αργότερα ο Άρνολντ Τόινμπι, οι πολιτισμοί δεν πεθαίνουν από δολοφονία, αλλά από αυτοκτονία — Η Γαλλική Αυτοκτονία δεν είναι τυχαία ο τίτλος βιβλίου του Ζεμούρ το 2014.
Και παρότι ο Γκίμπον έχει σε μεγάλο βαθμό ξεπεραστεί από τους σύγχρονους ιστορικούς, ακόμη και σεβαστοί μελετητές μπορούν ακόμη να παρασυρθούν από τη μανιχαϊκή του δυαδικότητα. Όταν ισλαμιστές τρομοκράτες εξαπέλυσαν σειρά επιθέσεων στο Παρίσι το 2015, ο ιστορικός Νάιαλ Φέργκιουσον έγραψε άρθρο γνώμης στην Boston Globe με τίτλο «Το Παρίσι και η Πτώση της Ρώμης».
Υποστηρίζοντας ότι τα γραπτά του Γκίμπον για τη λεηλασία της Ρώμης από τους Γότθους προανήγγειλαν με ακρίβεια την παρακμή της σύγχρονης Δύσης, ο Φέργκιουσον θρηνούσε ότι η κοινωνία μας είχε «εκφυλιστεί μέσα στα εμπορικά της κέντρα και τα αθλητικά της στάδια», ενώ άνοιγε τις πύλες της σε ξένους που «επιθυμούσαν τον πλούτο της χωρίς να εγκαταλείπουν την προγονική τους πίστη». Μια αρκετά λόγια εκδοχή της θεωρίας της μεγάλης αντικατάστασης.
Η φαινομενική πανταχού παρουσία των λευκών ανθρώπων στον 20ό αιώνα ήταν, κατά κάποιον τρόπο, μια ιστορική παρέκκλιση.
Σε αντίθεση με τις περισσότερες θεωρίες συνωμοσίας, αυτή έχει πράγματι κάποια βάση στα γεγονότα. Τόσο παγκοσμίως όσο και στις ίδιες τις κοιτίδες του, το ποσοστό των λευκών στον πληθυσμό —δηλαδή των ανθρώπων ευρωπαϊκής καταγωγής— μειώνεται. Οι μετανάστες από τον αναπτυσσόμενο κόσμο συμβάλλουν στην αναπλήρωση των αριθμών. Και, καθώς αυτό συμβαίνει, η κατάσταση της παραδοσιακής εργατικής τάξης επιδεινώνεται. Για πολλούς ανθρώπους, η σύνδεση μοιάζει υπερβολικά προφανής.
Όμως τα γεγονότα, όπως είπε κάποτε άθελά του ο Ρόναλντ Ρέιγκαν, μπορεί να είναι «ανόητα πράγματα». Έξω από ένα αφήγημα, δεν σημαίνουν τίποτα. Ας αρχίσουμε λοιπόν τοποθετώντας αυτά τα γεγονότα στο ιστορικό τους πλαίσιο.
Τον 19ο αιώνα, ο δυτικός κόσμος πέρασε μέσα από τη βιομηχανική επανάσταση. Η χρονική αφετηρία αυτής της μεταμόρφωσης διέφερε από χώρα σε χώρα, με τη Βρετανία να την έχει σε μεγάλο βαθμό ολοκληρώσει όταν οι Ηνωμένες Πολιτείες άρχισαν τη δική τους με σοβαρό τρόπο, μετά τον Εμφύλιο Πόλεμο. Όμως μέχρι το 1900, όλες οι δυτικές χώρες είχαν προχωρήσει πολύ στον δρόμο της μετατροπής τους σε κατά βάση αστικοποιημένες κοινωνίες, των οποίων η παραγωγή προερχόταν κυρίως έξω από την παραδοσιακή οικονομική βάση της πρωτογενούς παραγωγής.
Οι βελτιώσεις στη γεωργική τεχνολογία, οι οποίες επέτρεψαν —και ταυτόχρονα ανάγκασαν— τόσους πολλούς ανθρώπους να μεταναστεύσουν στις πόλεις, αύξησαν επίσης την αποδοτικότητα της γεωργίας. Αν και η αστικοποίηση και η εργασία στα εργοστάσια συνεπάγονταν μεγάλες δυσκολίες, η αύξηση της παραγωγής τροφίμων βελτίωσε τη διατροφή του μεγαλύτερου μέρους του πληθυσμού, με τη μέση θερμιδική πρόσληψη να αυξάνεται έως και κατά ένα τρίτο στη διάρκεια του αιώνα.
Σε αυτό προστέθηκαν και οι βελτιώσεις στην ιατρική τεχνολογία, τις οποίες κατέστησαν αναγκαίες οι νέες, συνωστισμένες και γεμάτες ασθένειες πόλεις. Ιδιαίτερα η εξάπλωση των εμβολιασμών και οι βελτιώσεις στη δημόσια υγιεινή αύξησαν το προσδόκιμο ζωής στη Δύση, ενώ η βρεφική θνησιμότητα κατέρρευσε μετά περίπου το 1870.
Ωστόσο, ενώ περισσότερα παιδιά επιβίωναν, το μέσο μέγεθος της οικογένειας χρειάστηκε αρκετές γενιές για να προσαρμοστεί προς τα κάτω. Ως αποτέλεσμα, από το 1850 έως το 1950, το μερίδιο της Ευρώπης στον παγκόσμιο πληθυσμό εκτινάχθηκε από τον ιστορικό μέσο όρο του περίπου 15% στο 25% στις παραμονές του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου.
Επιπλέον, καθώς οι αλλαγές στη γεωργία που βοήθησαν να γίνει αυτό δυνατό είχαν μειώσει απότομα την ανάγκη για αγροτική εργασία, υπήρχε μικρότερη ανάγκη για εργατικά χέρια. Εκεί όπου τα παραδοσιακά αγροτικά πρότυπα επιβίωναν παράλληλα με τις νέες, μεγαλύτερες αγροτικές εκμεταλλεύσεις, όπως στη νότια Ευρώπη, το μέσο μέγεθος των αγροκτημάτων γινόταν σταθερά μικρότερο, καθώς η γη υποδιαιρούνταν ακόμη περισσότερο με κάθε νέα γενιά. Έτσι, πολλοί από όσους έμεναν στη γη δεν μπορούσαν πλέον να ζήσουν από αυτήν.
Για περίπου έναν αιώνα μετά το 1850, λοιπόν, η Ευρώπη παρήγε ένα τεράστιο πλεόνασμα εργατικού δυναμικού. Φυσικά, αυτό συνέβη να συμπίπτει με την κορύφωση της ευρωπαϊκής αποικιοκρατίας. Στις πρώτες δεκαετίες του 20ού αιώνα, ο μισός πλανήτης κυβερνιόταν είτε από ευρωπαϊκές αυτοκρατορίες είτε από πρώην αποικίες τους, όπως οι Ηνωμένες Πολιτείες και ο Καναδάς. Οι αποικίες και οι πρώην αποικίες, πρόθυμες να εκμεταλλευθούν τη γη και τους πόρους που πλέον έλεγχαν, έγιναν έτσι μαγνήτες για τους Ευρωπαίους μετανάστες.
Το αφήγημα της λευκής γενοκτονίας είναι πλήρως και αποδεδειγμένα λανθασμένο.
Με απλά λόγια, η φαινομενική πανταχού παρουσία των λευκών ανθρώπων στον 20ό αιώνα ήταν, κατά κάποιον τρόπο, μια ιστορική παρέκκλιση. Ήταν απλώς θέμα χρόνου να αποκατασταθεί η ιστορική ισορροπία. Και, πράγματι, στα πρώτα χρόνια του 20ού αιώνα, τα ποσοστά γεννήσεων άρχισαν να μειώνονται στις δυτικές κοινωνίες — μια τάση που διακόπηκε αλλά δεν αντιστράφηκε από το μεταπολεμικό baby boom.
Αυτό συνέβη ακριβώς την ίδια εποχή που διαλύονταν οι ευρωπαϊκές αυτοκρατορίες, με τον αριθμό των ανεξάρτητων κρατών στον Οργανισμό Ηνωμένων Εθνών να σχεδόν διπλασιάζεται —από 51— μέσα στα 15 χρόνια μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, και να προστίθενται περισσότερα από 50 ακόμη τα επόμενα 20 χρόνια.
Στην κορυφή της λίστας των προτεραιοτήτων αυτών των νέων κυβερνήσεων βρισκόταν η διανομή των οφελών της ανάπτυξης στους λαούς τους. Έτσι, η περίοδος μετά την ανεξαρτησία είδε τη ραγδαία επέκταση της δημόσιας εκπαίδευσης και της υγειονομικής περίθαλψης σε μεγάλο μέρος του αναπτυσσόμενου κόσμου.
Επειδή εφάρμοζαν ήδη υπάρχουσα τεχνολογία, αντί να τη δημιουργούν σταδιακά όπως είχαν κάνει νωρίτερα οι δυτικές χώρες, ο αντίκτυπος ήταν ταχύτερος. Αντί για τον ενάμιση αιώνα που χρειάστηκε το Ηνωμένο Βασίλειο για να μειώσει τη βρεφική θνησιμότητα από ένα στα τρία παιδιά σε ένα στα είκοσι, η Μαλαισία, εκατό χρόνια αργότερα, χρειάστηκε λίγο περισσότερο από μία γενιά.
Συνολικά, στο δεύτερο μισό του 20ού αιώνα, ο αναπτυσσόμενος κόσμος γνώρισε μια πληθυσμιακή έκρηξη που αντικατόπτριζε εκείνη της Δύσης έναν αιώνα νωρίτερα, αλλά σε πολύ μικρότερο χρονικό διάστημα. Ενώ ο πληθυσμός της Ευρώπης διπλασιάστηκε στον αιώνα μετά το 1850, ο πληθυσμός της Αφρικής τριπλασιάστηκε στο μισό χρονικό διάστημα, μετά το 1950.
Επομένως, η «μεγάλη αντικατάσταση» δεν είναι παρά μια επιστροφή στον μέσο όρο. Το ποσοστό των λευκών στον παγκόσμιο πληθυσμό επέστρεψε εκεί όπου βρισκόταν πάντοτε. Αν και υπάρχουν σήμερα περισσότεροι μη λευκοί άνθρωποι στις δυτικές χώρες, υπάρχουν επίσης πολλοί περισσότεροι λευκοί άνθρωποι σε περιοχές που ιστορικά δεν ήταν λευκές, όπως η Αμερική και αλλού. Πρόκειται περισσότερο για ανακατανομή παρά για αντικατάσταση.
Όσο για την παρομοίωση της σύγχρονης μετανάστευσης προς τις δυτικές κοινωνίες με τις βαρβαρικές εισβολές, όπως συνηθίζουν πλέον να κάνουν οι δεξιοί λαϊκιστές, ας σοβαρευτούμε. Η μετανάστευση στη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία ελεγχόταν από αναδυόμενα κράτη εκτός της αυτοκρατορίας —η οποία, ούτως ή άλλως, συχνά διαπραγματευόταν αυτές τις εισόδους. Η μετανάστευση στη σύγχρονη Δύση ελέγχεται σχεδόν εξ ολοκλήρου από τα κράτη υποδοχής, με αποτέλεσμα η παράνομη μετανάστευση να αποτελεί μόνο ένα μικρό ποσοστό του συνόλου.
Οι βάρβαροι εξάντλησαν το κεφαλαιακό απόθεμα της αυτοκρατορίας. Οι σημερινοί μετανάστες οικοδομούν το κεφαλαιακό απόθεμα, εντασσόμενοι στο εργατικό δυναμικό με υψηλότερο ποσοστό από τον γηγενή πληθυσμό.
Οι βάρβαροι διέλυσαν την τάξη στην αυτοκρατορία. Οι σημερινοί μετανάστες αποτελούν μικρότερη απειλή για την τάξη από ό,τι ο γηγενής πληθυσμός· για παράδειγμα, η ισλαμιστική τρομοκρατία είναι πολύ μικρότερη απειλή από την εγχώρια —συχνά ακροδεξιά— τρομοκρατία.
Αλλά και λοιπόν; Ένας νέος ιστότοπος ελέγχου γεγονότων δεν πρόκειται να βάλει τέλος στη μάστιγα της τρομοκρατίας της λευκής υπεροχής. Διότι, όπως είπε ο δεύτερος πρόεδρος των ΗΠΑ, Τζον Άνταμς —φράση που αργότερα θα αποδιδόταν λανθασμένα στον Ρέιγκαν—, τα γεγονότα είναι επίσης πεισματάρικα πράγματα.
Το αφήγημα της «λευκής γενοκτονίας» είναι πλήρως και αποδεδειγμένα λανθασμένο. Όμως τα γεγονότα παραμένουν σαφή. Η παγκόσμια μετανάστευση έχει αλλάξει βαθιά τις δυτικές κοινωνίες με τρόπους που έχουν επιδεινώσει την κατάσταση μεγάλου μέρους της παραδοσιακής λευκής εργατικής τάξης, βυθίζοντάς την σε υπαρξιακή κρίση και οδηγώντας ορισμένους να πέσουν θύματα βίαιης συνωμοσιολογικής σκέψης.
Ωστόσο, έχουν στρέψει όλη τους την προσοχή στη λάθος μετανάστευση.
Όταν οι ευρωπαϊκές αυτοκρατορίες διαλύθηκαν μετά τον πόλεμο, οι κυβερνήσεις που ανέλαβαν τον έλεγχο των νέων κρατών συχνά έμοιαζαν με νησίδες αστικής νεωτερικότητας μέσα σε μια θάλασσα αγροτικής φτώχειας. Πρόθυμες να καλύψουν γρήγορα την απόσταση από τη Δύση, εφάρμοσαν γενικά πολιτικές ανάπτυξης με επίκεντρο τις πόλεις, επιχειρώντας να χρησιμοποιήσουν την κρατική ισχύ για να επιταχύνουν τις δικές τους βιομηχανικές επαναστάσεις.
Για να δημιουργήσουν τους πόρους που απαιτούνταν για τέτοια φιλόδοξα επενδυτικά προγράμματα, συνήθως φορολογούσαν τον πρωτογενή τομέα, στον οποίο τότε δραστηριοποιούνταν οι περισσότεροι άνθρωποι. Αυτή η «αστική μεροληψία» σήμαινε ότι οι καλύτερες δουλειές, τα καλύτερα σχολεία και οι καλύτερες υποδομές βρίσκονταν στις πόλεις. Ως αποτέλεσμα, η ίδια μετανάστευση που είχε συνοδεύσει τις βιομηχανικές επαναστάσεις στη Δύση επαναλήφθηκε στο μεγαλύτερο μέρος του κόσμου, αν και σε πολύ μικρότερο χρονικό διάστημα.
Από το 1960, περίοδο κατά την οποία ο παγκόσμιος πληθυσμός έχει υπερδιπλασιαστεί —με τα εννέα δέκατα της αύξησης να σημειώνονται στις αναπτυσσόμενες χώρες—, έχει επίσης διπλασιαστεί το ποσοστό του αστικού πληθυσμού στον αναπτυσσόμενο κόσμο. Με λίγα λόγια, μέσα σε λίγες δεκαετίες, περίπου 2 δισεκατομμύρια άνθρωποι μετακινήθηκαν από την ύπαιθρο προς τις παράκτιες και ποτάμιες πόλεις της πρώην περιφέρειας του δυτικού κόσμου. Πρόκειται για μια διαδικασία όχι ανόμοια με εκείνη των βιομηχανικών επαναστάσεων της σύγχρονης Δύσης, αλλά σε ακόμη μεγαλύτερη κλίμακα.
Για να γίνει αντιληπτό το μέγεθος: οι διεθνείς μετανάστες προς τη σύγχρονη Δύση ανέρχονται σε λίγο πάνω από 100 εκατομμύρια. Αυτό σημαίνει ότι η εσωτερική μετανάστευση είναι 20 φορές μεγαλύτερη από τη μετακίνηση ανθρώπων από την πρώην περιφέρεια προς τον πυρήνα της παγκόσμιας οικονομίας.
Με πολύ απλά λόγια, αυτή είναι η μεγαλύτερη μετακίνηση ανθρώπινου πληθυσμού που έχει δει ποτέ ο πλανήτης· μια Völkerwanderung, μια μετακίνηση λαών, που κάνει τις μετακινήσεις πληθυσμών μετά την πτώση της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας να μοιάζουν με κυριακάτικο περίπατο.
Μόλις τώρα αρχίζουμε να αντιλαμβανόμαστε τον τεράστιο αντίκτυπό της στο περιβάλλον, την κοινωνία, την πολιτική, την οικονομία και την οικολογία. Κατ’ αρχάς, η πανδημία COVID-19 πιθανότατα δεν θα είχε συμβεί στον πλανήτη των προγόνων μας, καθώς πυροδοτήθηκε από την επέκταση μέσα σε δασικές εκτάσεις των βιομηχανικών αγροκτημάτων που απαιτούνται για να τραφούν οι νέες πόλεις του αναπτυσσόμενου κόσμου, και στη συνέχεια εξαπλώθηκε μέσω των διαύλων του παγκόσμιου εμπορίου και της μετανάστευσης που κατέστησε δυνατούς αυτή η αστικοποίηση.
Αλλά αυτή η μετακίνηση δημιούργησε επίσης μια απολύτως τεράστια δεξαμενή φθηνής εργασίας, συγκεντρωμένη σε πόλεις που βρίσκονται πάνω στους μεταφορικούς διαύλους οι οποίοι συνδέουν την πρώην περιφέρεια με την παγκόσμια οικονομία.
Στις τελευταίες δεκαετίες του 20ού αιώνα, η αύξηση της παραγωγικότητας στις δυτικές κοινωνίες άρχισε να επιβραδύνεται, συμπαρασύροντας προς τα κάτω και τους ρυθμούς οικονομικής ανάπτυξης. Σε αντίθεση με τις εφευρέσεις της βιομηχανικής εποχής, όπως η ατμομηχανή και ο ηλεκτρισμός, οι νέες τεχνολογίες δεν επαναστατικοποιούσαν την παραγωγή.
Μέσα στον στασιμοπληθωρισμό της δεκαετίας του 1970, μια γενιά Δυτικών που είχε συνηθίσει στην αδιάκοπη πρόοδο χάρη στους υψηλούς ρυθμούς ανάπτυξης της μεταπολεμικής περιόδου άρχισε να γίνεται πολιτικά ανήσυχη.
Αλλά αν οι νέες τεχνολογίες δεν αύξαναν πλέον την παραγωγικότητα των δυτικών εργαζομένων όπως παλαιότερα, οι ίδιες τεχνολογίες, εφαρμοζόμενες σε περιοχές που βρίσκονταν πιο πίσω από το τεχνολογικό σύνορο, μπορούσαν ακόμη να είναι επαναστατικές. Οι τεράστιες εφεδρείες εργατικού δυναμικού του αναπτυσσόμενου κόσμου καλούσαν.
Μεταφέροντας διαδικασίες έντασης εργασίας σε ζώνες χαμηλών μισθών, οι δυτικές επιχειρήσεις μπόρεσαν να αυξήσουν τα κέρδη τους —και μαζί με αυτά, τις τιμές των μετοχών τους. Το επακόλουθο «αποτέλεσμα πλούτου» αύξησε ξανά τις δαπάνες στις δυτικές κοινωνίες, ενώ η πλημμυρίδα φθηνών εισαγωγών, που μείωσε τον πληθωρισμό και μαζί του τα επιτόκια, τροφοδότησε μια μακρά άνοδο των χρηματιστηρίων. Οι καλές μέρες είχαν επιστρέψει.
Οι δυτικοί εργαζόμενοι δεν αντικαταστάθηκαν από τους μετανάστες. Καταπιέστηκαν από τις ίδιες τους τις κυβερνήσεις.
Η πραγματική «μεγάλη αντικατάσταση» της εποχής μας υπήρξε, επομένως, η ιστορικών διαστάσεων υποκατάσταση των ανθρώπων από την τεχνολογία στις αγροτικές περιοχές εκείνων που κάποτε ήταν η περιφέρεια των δυτικών αυτοκρατοριών. Αυτή μετέτρεψε ένα αγροτικό εργατικό δυναμικό σε αστικό βιομηχανικό εργατικό δυναμικό και έτσι αύξησε τεράστια την παγκόσμια προσφορά εργασίας.
Τελικά, αυτό συμπίεσε τους μισθούς των υψηλότερα αμειβόμενων βιομηχανικών εργατών του κόσμου, δηλαδή εκείνων στις δυτικές χώρες —αν και ταυτόχρονα αύξησε τους μισθούς των εργαζομένων στις χώρες που δέχθηκαν την εισροή παραγωγικών δραστηριοτήτων.
Και ενώ ορισμένοι δυτικοί πολιτικοί θα ήθελαν να περιορίσουν αυτή τη διαδικασία μειώνοντας το εμπόριο με τις ανερχόμενες δυνάμεις του αναπτυσσόμενου κόσμου και «προστατεύοντας τις θέσεις εργασίας» —έναν στόχο που ο πρόεδρος των ΗΠΑ Τζο Μπάιντεν, για παράδειγμα, μοιράζεται με τον προκάτοχό του—, ένα τέτοιο μέτρο θα ενίσχυε απλώς την επιβράδυνση της ανάπτυξης της Δύσης και θα έκανε ελάχιστα για να μειώσει την ανισότητα. Όποιος αμφιβάλλει γι’ αυτό, αρκεί να κοιτάξει το ζωντανό πείραμα της Βρετανίας μετά το Brexit στη μείωση του ανοίγματος μιας οικονομίας, το οποίο παράγει σε πραγματικό χρόνο μια μάλλον οδυνηρή κατάρρευση.
Θα μπορούσε να υποστηρίξει κανείς ότι είναι η μοίρα όλων των αυτοκρατορικών οικονομιών να συγκλίνουν τελικά με την πρώην περιφέρειά τους. Με οικονομικούς όρους, οι συντελεστές της παραγωγής βρίσκουν ο ένας τον άλλον, καθώς το κεφάλαιο αναζητά την εργασία. Ιδωμένο έτσι, η βασική διαφορά ανάμεσα στην πτώση της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας και τη σχετική οικονομική παρακμή της σύγχρονης Δύσης είναι ότι, επειδή το κεφάλαιο στη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία δεν ήταν κινητό ενώ η εργασία ήταν —δεν μπορούσες να αρπάξεις γη ή υδραγωγεία και να τα μεταφέρεις πίσω στην πατρίδα σου— οι εργάτες έπρεπε να μετακινηθούν προς τα μέσα. Σήμερα, αντίθετα, το κεφάλαιο είναι κινητό και μπορεί να πάει εκεί όπου βρίσκονται οι εργάτες.
Ωστόσο, τίποτα δεν εμπόδιζε τις δυτικές κυβερνήσεις να φορολογήσουν τις αυξημένες αποδόσεις από την εξωτερική ανάθεση παραγωγής και να τις αναδιανείμουν με τρόπο που θα ωφελούσε ολόκληρη την κοινωνία. Θα μπορούσαν να είχαν στηρίξει γενναιόδωρα τους εργαζόμενους καθώς επανεκπαιδεύονταν για νέες δουλειές, να είχαν θεσπίσει αξιοπρεπείς κατώτατους μισθούς και εργασιακά πρότυπα ώστε να διατηρήσουν το βιοτικό τους επίπεδο καθώς μετακινούνταν από την παλιά βιομηχανική οικονομία στον τομέα των υπηρεσιών, να είχαν βελτιώσει τη δημόσια υγεία, να είχαν στηρίξει τα συνδικάτα και να είχαν δημιουργήσει πιο γενναιόδωρα συστήματα πρόνοιας για όσους έπεφταν ανά πάσα στιγμή μέσα στις ρωγμές του συστήματος — και πολλά ακόμη.
Αντί γι’ αυτό, έκαναν ακριβώς το αντίθετο. Υπό την κάλυψη της παγκοσμιοποίησης —την οποία ο Μπιλ Κλίντον παρομοίασε με «δύναμη της φύσης» στην οποία δεν είχε κανείς άλλη επιλογή παρά να υποταχθεί— οι δυτικές κυβερνήσεις επέκτειναν τον νεοφιλελευθερισμό από το ένα πεδίο όπου πράγματι έκανε καλό, το εμπόριο, σε κάθε είδους εσωτερική πολιτική. Εκεί προκάλεσε σημαντική ζημιά. Οι κυβερνήσεις μείωσαν τους φόρους των πλουσίων, πετσόκοψαν τις κοινωνικές δαπάνες και τα επιδόματα ανεργίας, αποδυνάμωσαν τα συνδικάτα, χαλάρωσαν την προστασία της εργασίας και περιόρισαν την εφαρμογή των κανόνων. Με πολλούς ακόμη τρόπους, εξαπέλυσαν έναν ολοκληρωτικό πόλεμο κατά της εργατικής τάξης. Οι δυτικοί εργαζόμενοι δεν αντικαταστάθηκαν από μετανάστες. Καταπιέστηκαν από τις ίδιες τους τις κυβερνήσεις.
Έτσι, αν υπάρχουν σήμερα βάρβαροι που υπονομεύουν τον δυτικό πολιτισμό, δεν είναι η λευκή εργατική τάξη που οδηγεί τα ενεργοβόρα αγροτικά της φορτηγάκια σε συγκεντρώσεις του Τραμπ. Είναι οι λευκές μεσαίες και ανώτερες τάξεις, που ανεβάζουν την αξία των χαρτοφυλακίων περιουσιακών τους στοιχείων.
Δεν μπορεί κανείς να μη σκεφτεί ότι η συνωμοσία της «μεγάλης αντικατάστασης» έγινε έτσι ένα βολικό προπέτασμα τόσο για τη Δεξιά όσο και για την Αριστερά. Οι δεξιές ελίτ μπορούσαν να λένε στους εργαζόμενους ότι οι μετανάστες τους πήραν τις δουλειές. Οι αριστερές ελίτ μπορούσαν να λένε στους εργαζόμενους ότι είναι ανόητοι που πιστεύουν τέτοιες δεξιές ανοησίες και να επικαλούνται αυτήν ακριβώς την ανοησία ως εξήγηση για την άθλια μοίρα τους.
«Το τι κερδίζεις εξαρτάται από το τι μπορείς να μάθεις», είπε ο Μπιλ Κλίντον το 1992, αναφερόμενος στις ευκαιρίες που περίμεναν τους άνεργους εργαζόμενους, αρκεί να σήκωναν το σώμα τους από τον καναπέ και να μάθαιναν τις νέες δεξιότητες —όπως ο προγραμματισμός— που υποτίθεται ότι αφθονούσαν στη νέα οικονομία. Είναι ένα αφήγημα που ακούει κανείς πολύ συχνά στις λευκές φιλελεύθερες ελίτ: ότι οι εγκαταλελειμμένοι εργαζόμενοι είναι οι αρχιτέκτονες της ίδιας τους της μοίρας, πολύ αδέξιοι για να προσαρμοστούν στη νέα οικονομία, πολύ τεμπέληδες για να κάνουν οτιδήποτε άλλο πέρα από το να κατηγορούν αθώους για τη μοίρα τους, χρήσιμοι πια μόνο ως κομπάρσοι σε ψευδο-ντοκιμαντέρ του Σάσα Μπάρον Κοέν.
Έχουν αντικατασταθεί από τους συμπατριώτες τους, οι οποίοι δεν αναλαμβάνουν την ευθύνη γι’ αυτό. Αντίθετα, ένα από τα λίγα πράγματα στα οποία μπορούν να συμφωνήσουν οι ελίτ της Αριστεράς και της Δεξιάς είναι ότι για την παρακμή της δυτικής εργατικής τάξης φταίνε οι ίδιοι οι εργαζόμενοι — είτε οι μετανάστες εργάτες που «κλέβουν» δουλειές είτε οι ντόπιοι εργάτες που δήθεν δεν μπαίνουν στον κόπο να αρπάξουν τις νέες ευκαιρίες.
Και, σε μια τραγική επανάληψη της ιστορίας, τα θύματα κατηγορούν εκείνους που βρίσκονται πιο κοντά τους, άλλες καταπιεσμένες ομάδες, ενώ εκείνοι που είναι υπεύθυνοι για την κατάστασή τους χαρίζουν στον εαυτό τους άλλη μία φορολογική μείωση.
Η κλιμακούμενη αντιπαράθεση με το Ιράν και η κρίση στο Στενό του Ορμούζ μπορεί να καθορίσουν όχι μόνο το μέλλον της Μέσης Ανατολής, αλλά και την πορεία του παγκόσμιου ανταγωνισμού δυνάμεων. Ωστόσο, το κεντρικό ερώτημα δεν είναι αν οι Ηνωμένες Πολιτείες μπορούν να επικρατήσουν στο τακτικό πεδίο. Είναι αν πολεμούν στο σωστό μέρος, τη σωστή στιγμή, για τον σωστό στρατηγικό σκοπό.
Η ιστορία προσφέρει μια προειδοποίηση. Το 1951, ο Αμερικανός στρατηγός Ομάρ Μπράντλεϊ προειδοποίησε κατά της επέκτασης του Κορεατικού Πολέμου στην Κίνα. Ήταν καθοριστικός στο να πείσει τον Πρόεδρο Χάρι Τρούμαν να απολύσει τον Στρατηγό Ντάγκλας Μακάρθουρ. Τότε, ο Μπράντλεϊ υποστήριξε ότι η στάση του Μακάρθουρ απειλούσε να επεκτείνει τον πόλεμο της Κορέας σε έναν «λάθος πόλεμο, σε λάθος μέρος, σε λάθος χρόνο». Σήμερα, εκτιμάται ότι ισχύει μια παρόμοια λογική. Η εκστρατεία κατά του Ιράν κινδυνεύει να αποσπάσει την προσοχή και τους πόρους από τα κύρια θέατρα που θα καθορίσουν την ισορροπία δυνάμεων στον 21ο αιώνα.
Ορμούζ, ένας έλεγχος χωρίς κλείσιμο
Στο επίκεντρο αυτής της κρίσης βρίσκεται το Στενό του Ορμούζ, ένα σημείο καμπής από το οποίο ρέει ένα σημαντικό μερίδιο της παγκόσμιας ενέργειας. Αλλά το μάθημα των τελευταίων εβδομάδων δεν αφορά απλώς την αναστάτωση. Αφορά τον έλεγχο.
Το Ιράν έχει αποδείξει ότι δεν χρειάζεται να επιβάλλει το κλείσιμο στο στενό για να επιτύχει στρατηγικό αποτέλεσμα. Εναλλάσσοντας μεταξύ «ανοίγματος» και περιορισμού της πρόσβασης, παρενοχλώντας τα δεξαμενόπλοια, απειλώντας τη διέλευση και επιβάλλοντας όρους, μετατρέπει την ελευθερία της ναυσιπλοΐας σε μια μεταβλητή, ενδεχόμενη πραγματικότητα.
Αυτό είναι το νέο μοντέλο ναυτικού εξαναγκασμού. Δηλαδή βαθμονομημένη αναστάτωση αντί για απόλυτη άρνηση.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες, από την πλευρά τους, επιδιώκουν να διατηρήσουν την ελευθερία της ναυσιπλοΐας, επιβάλλοντας παράλληλα αποκλεισμό στην ιρανική ναυτιλία. Το αποτέλεσμα είναι ένας παράδοξος ¨διπλός αποκλεισμός¨, όπου και οι δύο πλευρές προσπαθούν να ελέγξουν τον ίδιο θαλάσσιο χώρο με διαφορετικά μέσα. Ο νόμος παραμένει σχετικός, αλλά η ισχύς είναι αυτή που καθορίζει τα αποτελέσματα.
Ένας Δευτερεύων Πόλεμος σε έναν Πρωτεύοντα Ανταγωνισμό
Το βαθύτερο πρόβλημα δεν είναι λειτουργικό/επιχειρησιακό, είναι στρατηγικό.
Η Στρατηγική Εθνικής Ασφάλειας των Ηνωμένων Πολιτειών, όπως έχει ανακοινωθεί, κατατάσσει τη Μέση Ανατολή ως δευτερεύον θέατρο επιχειρήσεων, πίσω από την περιοχή του Ινδο-Ειρηνικού και την Ευρώπη. Ωστόσο, σήμερα, η Μέση Ανατολή είναι αυτή που καταναλώνει προσοχή, περιουσιακά στοιχεία και πολιτικό κεφάλαιο.
Αυτή η μετατόπιση έχει συνέπειες.
Κάθε πυραυλικό αναχαιτιστικό σύστημα που αναπτύσσεται στον Κόλπο δεν είναι διαθέσιμο για την Ουκρανία ή τον Ειρηνικό. Κάθε ναυτική μονάδα που συνδέεται με το Ορμούζ είναι μια λιγότερη διαθέσιμη για την αποτροπή της Κίνας. Σε έναν κόσμο πεπερασμένων πόρων, η ιεράρχηση προτεραιοτήτων είναι στρατηγική.
Εν τω μεταξύ, οι κύριοι ανταγωνιστές της Αμερικής παρακολουθούν και επωφελούνται.
Η Ρωσία κερδίζει από τις υψηλότερες τιμές ενέργειας και τη μειωμένη δυτική εστίαση στην Ουκρανία. Η Κίνα κερδίζει χρόνο για να επεκτείνει τη ναυτική της ισχύ και να δοκιμάσει την αποφασιστικότητα των ΗΠΑ στον Ινδο-Ειρηνικό. Και οι δύο παρακολουθούν στενά τις επιχειρήσεις των ΗΠΑ, μελετώντας τις δυνατότητες, τους περιορισμούς και τις δαπάνες για πυρομαχικά.
Οι πόλεμοι σε μια περιοχή αναδιαμορφώνουν τις ισορροπίες σε άλλες. Δεν πρόκειται για περιφερειακή σύγκρουση. Είναι ένα παγκόσμιο στρατηγικό γεγονός.
Η ψευδαίσθηση των τακτικών μετρήσεων επιτυχιών
Υπάρχει επίσης μια γνωστή επιχειρησιακή παγίδα. Η τακτική επιτυχία που είναι η καταστροφή πυραυλικών βάσεων, οι αναχαιτίσεις πλοίων, η υποβάθμιση των δυνατοτήτων του αντιπάλου δεν μεταφράζονται απαραίτητα σε στρατηγική νίκη.
Αυτό το μάθημα αντλήθηκε στο Βιετνάμ και ξανά στον Παγκόσμιο Πόλεμο κατά της Τρομοκρατίας. Το να μετράμε τους στόχους που καταστρέφονται δεν είναι το ίδιο με την επίτευξη πολιτικών στόχων.
Στο Ιράν, ο κίνδυνος είναι να επαναληφθεί αυτό το μοτίβο. Να επιτυγχάνονται τακτικές επιτυχίες χωρίς να αλλοιωθεί η υποκείμενη στρατηγική πραγματικότητα.
Η έννομη τάξη υπό πίεση
Η κρίση του Ορμούζ αποκαλύπτει επίσης την ευθραυστότητα της διεθνούς έννομης τάξης. Η ελευθερία της ναυσιπλοΐας, που θεωρείται ο ακρογωνιαίος λίθος της παγκόσμιας σταθερότητας, εξαρτάται ολοένα και περισσότερο από την εφαρμογή της.
Εάν μια περιφερειακή δύναμη μπορεί να θέσει υπό όρους την πρόσβαση σε μια κρίσιμη πλωτή οδό μέσω εξαναγκασμού χωρίς να προκαλέσει αποφασιστική αντίδραση τότε οι διεθνείς νομικοί κανόνες κινδυνεύουν με σταδιακή διάβρωση. Αυτό που ξεκινά ως εξαίρεση γίνεται προηγούμενο.
Για ναυτικά έθνη όπως η Ελλάδα, αυτό δεν είναι αφηρημένο. Αποτελεί άμεση πρόκληση για τις αρχές που διέπουν το παγκόσμιο εμπόριο και την ασφάλεια.
Μαθήματα για την Ελλάδα
Για την Ελλάδα οι επιπτώσεις είναι άμεσες. Καταρχάς, η εξάρτηση από απομακρυσμένα σημεία ελέγχου αποτελεί στρατηγική ευπάθεια. Η ενεργειακή ασφάλεια και η θαλάσσια ασφάλεια είναι άρρηκτα συνδεδεμένες.
Δεύτερον, οι συμμαχίες δεν μπορούν να υποκαταστήσουν την ικανότητα. Όπως φαίνεται στην Ουκρανία και τώρα στο Ιράν, οι συγκρούσεις υψηλής έντασης αποκαλύπτουν κενά στα αποθέματα, την ετοιμότητα και τη βιομηχανική ικανότητα. Γενικά στην ανθεκτικότητα.
Τρίτον, ο χαρακτήρας του πολέμου αλλάζει. Ο έλεγχος της θάλασσας από μόνος του δεν επαρκεί πλέον. Τα στρατηγικά αποτελέσματα διαμορφώνονται από την ικανότητα επιβολής κινδύνου, διαχείρισης της κλιμάκωσης και διατήρησης της πίεσης με την πάροδο του χρόνου.
Ένα στρατηγικό σταυροδρόμι
Οι Ηνωμένες Πολιτείες αντιμετωπίζουν τώρα μια θεμελιώδη επιλογή.
Μπορεί να συνεχίσουν να επενδύουν σε μεγάλο βαθμό σε ένα δευτερεύον θέατρο επιχειρήσεων, επιδιώκοντας να διαχειριστούν το Ιράν μέσω στρατιωτικής πίεσης ή μπορεί να αναπροσαρμόσουν τη στρατηγική τους προς τον πρωταρχικό ανταγωνισμό με τη Ρωσία και την Κίνα.
Το Ιράν είναι ένας σοβαρός περιφερειακός αντίπαλος. Αλλά χωρίς την υποστήριξη της Μόσχας και του Πεκίνου, δεν είναι ισότιμος ανταγωνιστής. Η αντιμετώπισή του ως τέτοιου παράγοντα ενέχει τον κίνδυνο στρατηγικής υπερέκτασης.
Αυτό δεν σημαίνει αποδέσμευση. Σημαίνει ιεράρχηση προτεραιοτήτων.
Συμπέρασμα
Το Στενό του Ορμούζ δεν είναι απλώς ένα σημείο ανάφλεξης. Είναι μια δοκιμασία.
Μια δοκιμασία για το κατά πόσον η ελευθερία της ναυσιπλοΐας μπορεί ακόμα να διασφαλιστεί σε μια εποχή αμφιλεγόμενης ισχύος. Μια δοκιμασία για το κατά πόσον η στρατηγική μπορεί να υπερισχύσει της αντίδρασης. Και μια δοκιμασία για το κατά πόσον οι Ηνωμένες Πολιτείες και οι σύμμαχοί τους μπορούν να διακρίνουν μεταξύ τακτικής επείγουσας ανάγκης και στρατηγικής αναγκαιότητας.
Για να παραφράσω τον στρατηγό Μπράντλεϊ, αυτός μπορεί πράγματι να είναι ένας πόλεμος ενάντια στον σωστό αντίπαλο αλλά εκτυλίσσεται σε λάθος στιγμή και σε λάθος θέατρο επιχειρήσεων.
Σε έναν κόσμο αυξανόμενου ανταγωνισμού μεταξύ μεγάλων δυνάμεων, αυτή η διάκριση μπορεί να αποδειχθεί καθοριστική.
*Ο Δημήτριος Τσαϊλάς είναι απόστρατος Αξιωματικός του ΠΝ, δίδαξε επί σειρά ετών στις έδρες Επιχειρησιακής Σχεδιάσεως καθώς και της Στρατηγικής και Ασφάλειας, σε ανώτερους Αξιωματικούς στην Ανώτατη Διακλαδική Σχολή Πολέμου. ΣήμεραείναισυνεργάτηςκαιερευνητήςτουInstitute for National and International Security(INIS),τουStrategy International (SI)καιτουResearch Institute for European and American Studies (RIEAS).
Οι στρατιωτικές δαπάνες της Τουρκίας έφτασαν τα 30 δισεκατομμύρια δολάρια το 2025, υπερβαίνοντας τις συνολικές αμυντικές δαπάνες των άμεσων γειτόνων της και σηματοδοτώντας μια αξιοσημείωτη μεταβολή στην περιφερειακή ισορροπία ισχύος, σύμφωνα με νέα στοιχεία και περιφερειακές εκτιμήσεις.
Το συνολικό ποσό ξεπερνά τους εκτιμώμενους συνολικούς στρατιωτικούς προϋπολογισμούς της Ελλάδας, του Ιράκ, του Αζερμπαϊτζάν, της Βουλγαρίας, της Αρμενίας, της Γεωργίας και άλλων κοντινών κρατών, οι οποίοι συνολικά ανήλθαν περίπου στα 24 έως 25 δισεκατομμύρια δολάρια. Η διαφορά δείχνει μια διευρυνόμενη ανισορροπία στις αμυντικές δυνατότητες μιας περιοχής που διαμορφώνεται από αλληλοεπικαλυπτόμενες προκλήσεις ασφαλείας.
Στοιχεία που δημοσίευσε το Stockholm International Peace Research Institute — SIPRI δείχνουν ότι η Τουρκία αύξησε τις στρατιωτικές της δαπάνες το 2025 κατά 7,2% σε πραγματικούς όρους σε σύγκριση με το 2024. Κατά την τελευταία δεκαετία, ο αμυντικός της προϋπολογισμός έχει αυξηθεί κατά 94%, ξεπερνώντας σημαντικά την παγκόσμια αύξηση του 41% κατά την ίδια περίοδο.
Οι παγκόσμιες στρατιωτικές δαπάνες έφτασαν τα 2,887 τρισεκατομμύρια δολάρια το 2025, αυξημένες κατά 2,9%, καταγράφοντας το υψηλότερο επίπεδο που έχει ποτέ καταγραφεί. Η αύξηση αυτή συνέχισε μια τάση διαρκούς ανόδου, αν και με βραδύτερο ρυθμό από την απότομη αύξηση που είχε σημειωθεί το 2024. Οι υψηλότερες δαπάνες στην Ευρώπη και την Ασία αντιστάθμισαν τη μείωση στις Ηνωμένες Πολιτείες, μετατοπίζοντας τη συνολική κατανομή των στρατιωτικών δαπανών.
Η Τουρκία κατατάχθηκε 18η μεταξύ των χωρών με τις μεγαλύτερες στρατιωτικές δαπάνες στον κόσμο το 2025. Το στρατιωτικό της βάρος ανήλθε στο 1,9% του Ακαθάριστου Εγχώριου Προϊόντος, ποσοστό κάτω από το όριο του 2% που έχει καταστεί σημείο αναφοράς στο πλαίσιο του ΝΑΤΟ, αλλά εξακολουθεί να αντανακλά σταθερή διάθεση δημόσιων πόρων για την άμυνα.
Η σύνθεση των στρατιωτικών δαπανών της Τουρκίας έχει μεταβληθεί παράλληλα με την αύξησή τους. Ένα ολοένα μεγαλύτερο μέρος του προϋπολογισμού κατευθύνεται σε εγχώριες προμήθειες και στη βιομηχανική ανάπτυξη. Το 2025, οι πιστώσεις προς ειδικό ταμείο που στηρίζει την εθνική αμυντική βιομηχανία αντιστοιχούσαν στο 22% των συνολικών στρατιωτικών δαπανών, αφού αυξήθηκαν κατά 25% σε σύγκριση με το προηγούμενο έτος.
Η κυβέρνηση υποστηρίζει ότι αυτή η μετατόπιση έχει μειώσει την εξάρτηση από εξωτερικούς προμηθευτές και έχει αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο οι αμυντικές δαπάνες αλληλεπιδρούν με την ευρύτερη οικονομία. Οι εγχώριες εταιρείες παρέχουν πλέον μεγάλο μέρος του στρατιωτικού εξοπλισμού, συμπεριλαμβανομένων μη επανδρωμένων συστημάτων, τεθωρακισμένων πλατφορμών και ναυτικών μέσων. Αρκετά μακροπρόθεσμα προγράμματα παραμένουν υπό ανάπτυξη, μεταξύ των οποίων ένα μαχητικό αεροσκάφος νέας γενιάς και ολοκληρωμένα συστήματα αεράμυνας.
Οι 20 χώρες με τις υψηλότερες στρατιωτικές δαπάνες το 2025 — SIPRI
Ταυτόχρονα, οι επιχειρησιακές απαιτήσεις συνεχίζουν να διαμορφώνουν τα επίπεδα των δαπανών. Η Τουρκία διατήρησε στρατιωτικές δραστηριότητες στο βόρειο Ιράκ και στη Συρία το 2025, ενώ συνέχισε τις αναπτύξεις δυνάμεων σε περιοχές όπως η Σομαλία. Αυτές οι δεσμεύσεις απαιτούν συνεχή χρηματοδότηση για προσωπικό, επιμελητεία και συντήρηση, συμβάλλοντας στη σταθερή αύξηση του προϋπολογισμού.
Η περιφερειακή σύγκριση δείχνει την κλίμακα του χάσματος. Η Ελλάδα διέθεσε περίπου 6,5 δισεκατομμύρια δολάρια για την άμυνα το 2025, συνεχίζοντας μια πολυετή προσπάθεια εκσυγχρονισμού με έμφαση στις αεροπορικές και ναυτικές δυνατότητες. Οι στρατιωτικές δαπάνες του Ιράκ έφτασαν περίπου τα 6,4 δισεκατομμύρια δολάρια, με κύριο προσανατολισμό την εσωτερική ασφάλεια και τις επιχειρήσεις κατά της τρομοκρατίας.
Ο προϋπολογισμός του Αζερμπαϊτζάν ανήλθε σε περίπου 5 δισεκατομμύρια δολάρια, αντανακλώντας τη συνεχιζόμενη επένδυση μετά τη σύγκρουση στο Ναγκόρνο-Καραμπάχ και τις προσπάθειες ενσωμάτωσης προηγμένων συστημάτων. Η Βουλγαρία δαπάνησε περίπου 2,3 δισεκατομμύρια δολάρια, καθώς κινείται προς την επίτευξη των στόχων του ΝΑΤΟ, συμπεριλαμβανομένης της προμήθειας σύγχρονων αεροσκαφών.
Οι στρατιωτικές δαπάνες της Αρμενίας έφτασαν περίπου το 1,7 δισεκατομμύριο δολάρια, σημειώνοντας σημαντική αύξηση σε σύγκριση με προηγούμενα έτη, καθώς η χώρα επιδίωξε να ανασυγκροτήσει την αμυντική της ικανότητα. Οι δαπάνες της Γεωργίας παρέμειναν συγκριτικά περιορισμένες.
Οι στρατιωτικές δαπάνες του Ιράν εκτιμήθηκαν στα 7,4 δισεκατομμύρια δολάρια το 2025, βάσει των διαθέσιμων στοιχείων, παρουσιάζοντας μείωση σε πραγματικούς όρους σε σύγκριση με το προηγούμενο έτος. Η μείωση συνδέθηκε εν μέρει με τον υψηλό πληθωρισμό, ο οποίος περιόρισε την αγοραστική δύναμη παρά τις ονομαστικές αυξήσεις. Ορισμένες αμυντικές δραστηριότητες στο Ιράν χρηματοδοτούνται εκτός του επίσημου προϋπολογισμού, γεγονός που καθιστά τις ακριβείς συγκρίσεις πιο σύνθετες.
Ακόμη και αν συμπεριληφθούν τα στοιχεία του Ιράν, οι συνολικές δαπάνες αυτών των χωρών παραμένουν χαμηλότερες από το μεμονωμένο σύνολο της Τουρκίας. Η διαφορά αναδεικνύει μια δομική ανισορροπία στην περιφερειακή στρατιωτική ικανότητα, αν και τα επίπεδα δαπανών δεν αποτυπώνουν πλήρως τις διαφορές στο μέγεθος των δυνάμεων, την επιχειρησιακή ετοιμότητα ή την αποδοτικότητα των προμηθειών.
Σε όλη την Ευρώπη, οι στρατιωτικές δαπάνες αυξήθηκαν απότομα το 2025, σημειώνοντας άνοδο 14% και φτάνοντας τα 864 δισεκατομμύρια δολάρια, αντανακλώντας τις συνεχιζόμενες προσαρμογές που συνδέονται με τον πόλεμο στην Ουκρανία και τις ευρύτερες ανησυχίες ασφαλείας. Πολλές ευρωπαϊκές χώρες έχουν επεκτείνει τους αμυντικούς τους προϋπολογισμούς και έχουν επιταχύνει προγράμματα προμηθειών, συμβάλλοντας στη συνολική αύξηση.
Στρατιωτικές δαπάνες ως ποσοστό του ακαθάριστου εγχώριου προϊόντος, ανά χώρα, 2025 (SIPRI)
Στο πλαίσιο του ΝΑΤΟ, τα περισσότερα κράτη-μέλη πλέον καλύπτουν ή προσεγγίζουν τον στόχο του 2% του ΑΕΠ για στρατιωτικές δαπάνες. Το επίπεδο της Τουρκίας παραμένει ελαφρώς κάτω από αυτό το όριο, όμως οι συνολικές της δαπάνες και το μέγεθος των ενόπλων δυνάμεών της την κατατάσσουν μεταξύ των σημαντικότερων συνεισφερόντων σε απόλυτους αριθμούς.
Σε παγκόσμιο επίπεδο, οι στρατιωτικές δαπάνες παραμένουν συγκεντρωμένες σε μια μικρή ομάδα χωρών. Οι Ηνωμένες Πολιτείες, η Κίνα και η Ρωσία αντιπροσώπευαν μαζί πάνω από το ήμισυ των συνολικών δαπανών το 2025. Οι 15 πρώτες χώρες κάλυπταν περίπου το 80% των παγκόσμιων στρατιωτικών δαπανών, γεγονός που υπογραμμίζει την άνιση κατανομή των αμυντικών πόρων.
Η αύξηση των στρατιωτικών δαπανών πραγματοποιήθηκε παράλληλα με ευρύτερους οικονομικούς περιορισμούς, απαιτώντας συμβιβασμούς και ανακατανομές στους εθνικούς προϋπολογισμούς. Παρότι οι αμυντικές πιστώσεις αυξήθηκαν, το στρατιωτικό βάρος παρέμεινε σχετικά σταθερό ως ποσοστό του ΑΕΠ, γεγονός που δείχνει ότι οι αυξήσεις στις δαπάνες συνέβησαν παράλληλα με τη συνολική οικονομική μεγέθυνση.
Τα ευρήματα ερευνητικής μελέτης του 2025, η οποία πραγματοποιήθηκε στο πλαίσιο του φιλοκυβερνητικού δικτύου SAHA —ενός δικτύου εταιρειών άμυνας και βιομηχανίας— και του προγράμματος MBA του Συμβουλίου Επιστημονικής και Τεχνολογικής Έρευνας της Τουρκίας TÜBİTAK, δείχνουν ότι η σχέση ανάμεσα στις αμυντικές δαπάνες και τις οικονομικές επιδόσεις στην Τουρκία έχει ενισχυθεί κατά τις τελευταίες δύο δεκαετίες, με επιπτώσεις που είναι μετρήσιμες αλλά σε μεγάλο βαθμό έμμεσες.
Μεταξύ 2005 και 2024, οι αμυντικές δαπάνες αυξήθηκαν από 7,5 δισεκατομμύρια δολάρια σε 21,9 δισεκατομμύρια δολάρια, ενώ οι αμυντικές εξαγωγές αυξήθηκαν από 250 εκατομμύρια δολάρια σε 7,15 δισεκατομμύρια δολάρια, σημειώνοντας επέκταση κατά 29 φορές. Την ίδια περίοδο, η απασχόληση στον αμυντικό τομέα αυξήθηκε από 35.000 σε 105.000 εργαζόμενους, δείχνοντας τριπλασιασμό της εργασιακής δυναμικότητας και μετατόπιση προς εργασία υψηλότερης εξειδίκευσης.
Η επέκταση των αμυντικών δαπανών της Τουρκίας έχει αποκτήσει και εσωτερική πολιτική σημασία. Τα κρατικά υποστηριζόμενα αμυντικά προγράμματα προβάλλονται έντονα στις προεκλογικές εκστρατείες, όπου μεγάλης κλίμακας προγράμματα —όπως τα μη επανδρωμένα αεροχήματα, οι ναυτικές πλατφόρμες και τα αεροσκάφη νέας γενιάς— παρουσιάζονται ως δείκτες εθνικής ισχύος και τεχνολογικής προόδου.
Το εγχώριο μαχητικό πέμπτης γενιάς της Τουρκίας, KAAN. Οι εργασίες για τον κινητήρα που θα χρησιμοποιηθεί στο αεροσκάφος βρίσκονται ακόμη σε εξέλιξη. Συζητούνται επί του παρόντος συνεργασίες με το Αζερμπαϊτζάν και τη Σαουδική Αραβία για το αεροσκάφος, το οποίο βρίσκεται ακόμη υπό ανάπτυξη.
Ο πρόεδρος Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν έχει επανειλημμένα δώσει έμφαση σε αυτές τις πρωτοβουλίες στη δημόσια ρητορική του, συνδέοντάς τες με ευρύτερα θέματα στρατηγικής αυτονομίας και οικονομικής ανάπτυξης. Ο ρόλος ιδιωτικών εταιρειών που συνδέονται στενά με τον τομέα, συμπεριλαμβανομένης της κατασκευάστριας drones Baykar, στην ηγεσία της οποίας συμμετέχουν μέλη της οικογένειας Ερντογάν, έχει επίσης στρέψει την προσοχή στη διασταύρωση πολιτικής και αμυντικής πολιτικής.
Ορισμένες κριτικές αναλύσεις και η δημόσια συζήτηση γύρω από τον αμυντικό τομέα της Τουρκίας έχουν επισημάνει τον ρόλο εταιρειών και επιχειρηματικών παραγόντων που βρίσκονται κοντά στον Ερντογάν σε μεγάλα προγράμματα προμηθειών και βιομηχανικά σχέδια. Αυτό έχει εγείρει ερωτήματα σχετικά με τη διαφάνεια, τον ανταγωνισμό στις αμυντικές συμβάσεις και τις ευρύτερες αναδιανεμητικές επιπτώσεις της αυξημένης δημόσιας δαπάνης στον συγκεκριμένο τομέα.
Ταυτόχρονα, οι οικονομικοί δείκτες δείχνουν αυξανόμενη δημοσιονομική πίεση. Ο πληθωρισμός παρέμεινε υψηλός το 2025 και οι περιορισμοί στις δημόσιες δαπάνες έχουν αυστηροποιηθεί, προκαλώντας ερωτήματα για τη μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα. Οι στρατιωτικές δαπάνες, στο 1,9% του ΑΕΠ, συνέπεσαν με νομισματική αστάθεια και ευρύτερες δημοσιονομικές προκλήσεις, εντείνοντας τη συζήτηση για τις προτεραιότητες στην κατανομή των πόρων.
Το 2024 η κυβέρνηση εισήγαγε νομοθετική πρόταση με στόχο τη δημιουργία πρόσθετων εσόδων για το Ταμείο Αμυντικής Βιομηχανίας, μέσω επιβάρυνσης σε φυσικά πρόσωπα με υψηλά όρια πιστωτικών καρτών. Το νομοσχέδιο αφορούσε κατόχους πιστωτικών καρτών με όριο άνω των 100.000 τουρκικών λιρών —περίπου 2.923 δολάρια εκείνη την περίοδο— και πρότεινε ετήσια εισφορά 750 τουρκικών λιρών, δηλαδή περίπου 22 δολάρια, προς το ταμείο. Η πρόταση αντιμετώπισε έντονη δημόσια κριτική και τελικά αναβλήθηκε, χωρίς να προχωρήσει στην αρχική της μορφή κατά την κοινοβουλευτική διαδικασία.
Δικηγορικός Σύλλογος Αθηνών: «Θεσμική εκτροπή» η εκ νέου αρχειοθέτηση της υπόθεσης των υποκλοπών
Με μια εξαιρετικά σκληρή απόφαση για το ζήτημα των υποκλοπών, ο Δικηγορικός Σύλλογος Αθηνών χαρακτηρίζει «θεσμική εκτροπή» την εκ νέου αρχειοθέτηση της υπόθεσης και ζητεί την παραίτηση του Εισαγγελέα του Αρείου Πάγου Κ. Τζαβέλλα.
Το Διοικητικό Συμβούλιο του ΔΣΑ, που συνεδρίασε εκτάκτως στις 29 Απριλίου 2026, αποδοκιμάζει την από 27 Απριλίου 2026 πράξη του Εισαγγελέα του Αρείου Πάγου, με την οποία δεν ανασύρεται από το αρχείο η υπόθεση των τηλεφωνικών υποκλοπών. Ο Σύλλογος τονίζει ότι η υπόθεση αφορά τον πυρήνα του κράτους δικαίου, την προστασία του απορρήτου των επικοινωνιών και την ανάγκη πλήρους διερεύνησης των καταγγελιών για παρακολουθήσεις ανώτατων κρατικών αξιωματούχων, πολιτικών, στρατιωτικών, δημοσιογράφων, δικηγόρων και άλλων προσώπων του δημόσιου βίου.
Ο ΔΣΑ υπογραμμίζει ότι η προηγούμενη απόφαση του Μονομελούς Πλημμελειοδικείου Αθηνών για εκ νέου διαβίβαση της δικογραφίας στις εισαγγελικές αρχές, λόγω επαρκών ενδείξεων τέλεσης σοβαρών αξιόποινων πράξεων, επέβαλλε —κατά την κρίση του— περαιτέρω έρευνα. Αντί αυτής, όπως αναφέρει, η υπόθεση οδηγήθηκε ξανά στο αρχείο.
Παράλληλα, ο Δικηγορικός Σύλλογος Αθηνών ανακοινώνει σειρά δράσεων: συνέντευξη Τύπου, επιστημονική εκδήλωση, παράσταση διαμαρτυρίας στον Άρειο Πάγο, στήριξη των θυμάτων των υποκλοπών και διαβίβαση της απόφασής του στο Συμβούλιο των Ευρωπαϊκών Δικηγορικών Συλλόγων.
Ακολουθεί ολόκληρη η απόφαση:
Δικηγορικός Σύλλογος Αθηνών: Θεσμική εκτροπή η εκ νέου αρχειοθέτηση της υπόθεσης των υποκλοπών – Να παραιτηθεί ο Εισαγγελέας του Αρείου Πάγου Κ. Τζαβέλλας – Πρόγραμμα δράσεων και πρωτοβουλιών
Το ΔΣ του Δικηγορικού Συλλόγου Αθηνών κατά την έκτακτη συνεδρίασή του την 29η.4.2026, κατά πλειοψηφία, έλαβε την κάτωθι απόφαση για το ζήτημα των υποκλοπών:
Ο Δικηγορικός Σύλλογος Αθηνών, με επανειλημμένα ψηφίσματα, επιστημονικές εκδηλώσεις, νομικές ενέργειες και διαβήματα από το 2022 μέχρι σήμερα, έχει επισημάνει την κορυφαία για το κράτος δικαίου σημασία της υπόθεσης των τηλεφωνικών υποκλοπών. Η διασφάλιση του απορρήτου των επικοινωνιών τυγχάνει απόλυτης προστασίας κατά το άρθρο 19 του Συντάγματος και αποτελεί προϋπόθεση ενάσκησης όλων των συνταγματικά κατοχυρωμένων δικαιωμάτων των πολιτών. Γι’ αυτό και η αποκαλυφθείσα παγίδευση των τηλεφωνικών επικοινωνιών ανώτατων κρατικών αξιωματούχων, στρατηγών, δικαστών, υπουργών, βουλευτών, δημοσιογράφων, δικηγόρων και άλλων, τόσο μέσω αμφίβολης νομιμότητας άρσεων του τηλεφωνικού απορρήτου για “λόγους εθνικής ασφάλειας” όσο και μέσω του κατασκοπευτικού λογισμικού Predator, αποτελεί ανεξίτηλο πλήγμα στις εγγυήσεις του κράτους δικαίου, που πρέπει να διαλευκανθεί και να εξιχνιαστεί καθ’ ολοκληρίαν.
Το Διοικητικό Συμβούλιο του ΔΣΑ, με το από 6/3/2026 ψήφισμά του, επισήμανε ότι η απόφαση του Μονομελούς Πλημμελειοδικείου Αθηνών, με την οποία, κατόπιν σύμφωνης γνώμης του Εισαγγελέα της έδρας, διαβιβάστηκε εκ νέου η δικογραφία στις εισαγγελικές αρχές λόγω επαρκών ενδείξεων τέλεσης σοβαρών αξιόποινων πράξεων, όπως είναι το κακούργημα της κατασκοπείας, παρά την προηγηθείσα αρχειοθέτηση της υπόθεσης σε επίπεδο Εισαγγελίας του Αρείου Πάγου, αποτελεί σημαντική δικαστική εξέλιξη στην υπόθεση των παράνομων παρακολουθήσεων και υπογράμμισε την ανάγκη πλήρους και διαφανούς διερεύνησης όλων των πτυχών της υπόθεσης.
Κατόπιν τούτων, ο Δικηγορικός Σύλλογος Αθηνών αποδοκιμάζει με έντονο και κατηγορηματικό τρόπο την από 27/4/2026 Πράξη του Εισαγγελέα του Αρείου Πάγου Κ. Τζαβέλλα, με την οποία δεν ανασύρεται από το αρχείο η υπόθεση των τηλεφωνικών υποκλοπών, χωρίς να προηγηθεί η οποιαδήποτε περαιτέρω έρευνα βάσει των οριζομένων στην απόφαση του Μονομελούς Πλημμελειοδικείου Αθηνών και του όγκου των νεότερων αποδεικτικών στοιχείων που αυτή επικαλείται. Η άρνηση του Εισαγγελέα του Αρείου Πάγου να εκπληρώσει το κατά νόμο καθήκον του σε μια τόσο σημαντική υπόθεση αποτελεί θεσμική εκτροπή, με δεδομένη και την προσωπική του εμπλοκή ως εποπτεύοντος το επίμαχο διάστημα Εισαγγελέα της ΕΥΠ, η οποία θα επέτασσε την αποχή του από κάθε περαιτέρω χειρισμό της δικογραφίας. Η αξίωση των πολιτών για δικαστική προστασία, εκτιμούμε βασίμως, ότι θυσιάζεται στον βωμό μιας απόπειρας συγκάλυψης, ενώ η ανάγκη λογοδοσίας φορέων της εκτελεστικής εξουσίας ακυρώνεται από τους ταγμένους θεματοφύλακες του ελέγχου της.
Για τους παραπάνω λόγους, το Διοικητικό Συμβούλιο του Δικηγορικού Συλλόγου Αθηνών, συναισθανόμενο την ευθύνη που πηγάζει από τις αρχές και τις παραδόσεις του δικηγορικού σώματος, ασκώντας την κατά νόμο αρμοδιότητά του από τον Κώδικα Δικηγόρων, αποφασίζει σήμερα να ζητήσει την παραίτηση του Εισαγγελέα του Αρείου Πάγου, που με την απέκδυση του κατά νόμο καθήκοντός του απέτυχε οριστικά στην εκπλήρωση του θεσμικού του ρόλου.
Ταυτόχρονα, το ΔΣ του ΔΣΑ αποφάσισε τις κάτωθι άμεσες ενέργειες:
τη διοργάνωση συνέντευξης τύπου στην αίθουσα “Μιχάλης Ζαφειρόπουλος” του Δικηγορικού Συλλόγου Αθηνών με σκοπό την ενημέρωση της κοινής γνώμης.
τη διοργάνωση ανοιχτής επιστημονικής εκδήλωσης για το θέμα της διασφάλισης του απορρήτου των επικοινωνιών, τη νομοθετική του θωράκιση αλλά και την ανάγκη εξαντλητικής διερεύνησης της υπόθεσης,
την παράσταση διαμαρτυρίας του Διοικητικού Συμβουλίου του ΔΣΑ στον Άρειο Πάγο,
τη στήριξη των θυμάτων των τηλεφωνικών υποκλοπών και των δικηγόρων τους σε κάθε νομική ενέργεια που κατατείνει στη διερεύνηση της υπόθεσης και την αποκάλυψη της αλήθειας ενώπιον των ελληνικών και ευρωπαϊκών δικαστηρίων,
την διαβίβαση της παρούσας απόφασης στο Συμβούλιο των Ευρωπαϊκών Δικηγορικών Συλλόγων CCBE,
τη συγκρότηση επιτροπής με την αξιοποίηση προσωπικοτήτων του νομικού κόσμου και ατόμων εγνωσμένου κύρους και με περιεχόμενο τη δημόσια ανάδειξη και την εκ νέου ανάσυρση της υπόθεσης.
Υπέρ Ψήφισαν: Η Αντιπρόεδρος Χ. Τσαγκλή, ο Γεν. Γραμματέας Κ. Καρέτσος και οι Σύμβουλοι Ι. Αβαρκιώτης, Μ. Αγγελή, Σ. Βούκουνας, Α. Καμπαγιάννης, Χ. Κονδύλης, Δ. Λυρίτσης, Κ. Παπαδάκης, Δ. Σαραφιανός, Χ. Στυλιανουδάκης, Α. Τερζίμπασης.
Υπέρ της απόφασης της Συντονιστικής Επιτροπής της Ολομέλειας των Προέδρων των Δικηγορικών Συλλόγων ήταν: Ο Πρόεδρος Α. Κουτσόλαμπρος, ο Αντιπρόεδρος Ζ. Σταυρόπουλος και οι Σύμβουλοι Φ. Γιαννούλας, Θ. Καμενόπουλος, Ν. Κουτκιάς, Σ. Λεριός, Κ. Λιακόπουλος, Χ. Μαρινάκη και Χ. Χριστόπουλος.
Αντιπαραθετική πρόταση υπέβαλαν οι Σύμβουλοι Χ. Μαρούλη και Α. Προυσανίδης.
Απόντες ήταν ο Σύμβουλος Ταμίας Γ. Δήμαρχος και ο Σύμβουλος Θ. Μαντάς.
Η σύγκρουση που ξέσπασε στο εσωτερικό της Νέας Δημοκρατίας με αφορμή τις δηλώσεις και παρεμβάσεις του Άκη Σκέρτσου για τα «ρουσφέτια», το πελατειακό κράτος και τον ρόλο των βουλευτών δεν είναι ένα απλό επεισόδιο κομματικής γκρίνιας. Είναι σύμπτωμα βαθύτερης κρίσης. Είναι η στιγμή κατά την οποία το ίδιο το κυβερνητικό στρατόπεδο αρχίζει να βλέπει ότι το λεγόμενο «επιτελικό κράτος» δεν υπήρξε απλώς ένα μοντέλο διοικητικού συντονισμού, αλλά ένας μηχανισμός υπερσυγκέντρωσης εξουσίας στο Μέγαρο Μαξίμου.
Επισήμως, η ανοιχτή επιστολή κατά του τρόπου λειτουργίας του επιτελικού κράτους φέρει τις υπογραφές πέντε βουλευτών της ΝΔ: του Θανάση Ζεμπίλη, του Ανδρέα Κατσανιώτη, του Ξενοφώντα Μπαραλιάκου, του Γιάννη Οικονόμου και του Γιάννη Παππά. Ο κύκλος όσων συνέταξαν ή συμμερίζονται την παρέμβαση είναι ευρύτερος και φθάνει τους δεκαπέντε, με τη δημοσιοποίηση μόνο πέντε ονομάτων ώστε να μην προκληθεί μεγαλύτερη εσωκομματική αναστάτωση πριν από το συνέδριο της ΝΔ γράφει η Εστία. Η οποία έχει εσωτερικές πηγές.
Το περιεχόμενο της επιστολής είναι αποκαλυπτικό. Οι βουλευτές δεν περιορίζονται σε μια αμυντική αντίδραση απέναντι στον Σκέρτσο. Θέτουν θέμα θεσμικής ισορροπίας, υπερσυγκέντρωσης εξουσίας, υποβάθμισης του κοινοβουλευτικού ρόλου και μετατροπής των βουλευτών σε απλούς μεταφορείς αποφάσεων που έχουν ήδη ληφθεί αλλού. Επισημαίνουν ότι ο βουλευτής είναι φορέας λαϊκής εντολής, ελεγκτής της εκτελεστικής εξουσίας και εκπρόσωπος της περιφέρειας, όχι υπάλληλος του εκάστοτε επιτελείου.
Εδώ βρίσκεται η μεγάλη υποκρισία. Ο Άκης Σκέρτσος εμφανίζεται σήμερα ως κήρυκας κατά του πελατειακού κράτους, αλλά υπήρξε από τους βασικούς εκφραστές και υπερασπιστές του επιτελικού μοντέλου εξουσίας που εγκαταστάθηκε μετά το 2019. Ο ίδιος απάντησε στους βουλευτές λέγοντας ότι το επιτελικό κράτος είναι «συνεργατικό κράτος» και ότι δεν λειτουργεί με «φέουδα» ή «τιμάρια». Όμως το πραγματικό ερώτημα δεν είναι τι λέει το Μαξίμου για τον εαυτό του. Το πραγματικό ερώτημα είναι τι παρήγαγε στην πράξη αυτό το σύστημα: λογοδοσία ή αδιαφάνεια; αποκέντρωση ή συγκέντρωση; κοινοβουλευτικό έλεγχο ή πειθαρχημένη σιωπή;
Η πρώτη κυβέρνηση Μητσοτάκη θεσμοθέτησε το επιτελικό κράτος με τον νόμο 4622/2019, ο οποίος είχε ως τίτλο την «οργάνωση, λειτουργία και διαφάνεια της Κυβέρνησης, των κυβερνητικών οργάνων και της κεντρικής δημόσιας διοίκησης». Στην πράξη, όμως, η υπόσχεση της διαφάνειας μετατράπηκε σταδιακά σε συγκεντρωτισμό. Το Μαξίμου έγινε το σημείο από όπου περνούσαν όλα: πολιτική γραμμή, επικοινωνιακή διαχείριση, κρίσεις, διορισμοί, ισορροπίες, ακόμα και η σχέση κυβέρνησης και βουλευτών με την κοινωνία.
Ο βασιλιάς είναι γυμνός
Αυτό δεν είναι απλώς διοικητικό πρόβλημα. Είναι πρόβλημα δημοκρατίας. Όταν όλα συγκεντρώνονται στην Αθήνα και, ειδικότερα, σε έναν στενό πυρήνα γύρω από τον πρωθυπουργό, η περιφέρεια απονευρώνεται, τα υπουργεία υποβαθμίζονται, οι βουλευτές μετατρέπονται σε διακοσμητικούς χειροκροτητές και ο πολίτης χάνει κάθε αίσθηση πρόσβασης σε θεσμικό αντίβαρο. Το κράτος δεν γίνεται πιο σύγχρονο. Γίνεται πιο κλειστό.
Το ακόμα πιο αποκαλυπτικό είναι ότι οι ίδιοι οι βουλευτές της ΝΔ γράφουν πως το επιτελικό κράτος «διεκδικεί τον απόλυτο έλεγχο», πιστώνεται τις επιτυχίες, αλλά όταν εμφανίζονται σοβαρές παθογένειες «η ευθύνη διαχέεται προς τα κάτω» και ιδιαίτερα προς τους βουλευτές. Αυτή είναι η ουσία της κρίσης: το Μαξίμου κρατά την εξουσία, αλλά επιχειρεί να μοιράσει την ευθύνη. Θέλει τον έλεγχο χωρίς το κόστος του ελέγχου. Θέλει τη συγκέντρωση χωρίς τη λογοδοσία.
Σε αυτό το πλαίσιο, οι αναφορές Σκέρτσου, τον οποίο κάλυψε ο Μητσοτάκης, στο πελατειακό κράτος ακούγονται όχι ως γενναία αυτοκριτική, αλλά ως μετακύλιση ευθύνης. Διότι το πελατειακό κράτος δεν γεννήθηκε από τους βουλευτές μόνο. Το ρουσφέτι δεν είναι απλώς το αίτημα ενός πολίτη προς έναν βουλευτή. Είναι ένα ολόκληρο σύστημα εξουσίας, με γραφεία, με μηχανισμούς, με μεσάζοντες, με διορισμούς, με επιδοτήσεις, με εύνοιες, με κρατικό χρήμα, με πολιτική προστασία. Και όταν αυτό το σύστημα επί χρόνια περνά μέσα από το κέντρο της κυβέρνησης, κανείς στο Μαξίμου δεν μπορεί να παριστάνει τον αμέτοχο παρατηρητή.
Η οικογένεια Μητσοτάκη, από την εποχή του Κωνσταντίνου Μητσοτάκη μέχρι σήμερα, υπήρξε ταυτισμένη στον δημόσιο πολιτικό λόγο με την ικανότητα οργάνωσης προσωπικών δικτύων εξουσίας. Αυτό που οι υποστηρικτές της ονόμαζαν «πολιτική αποτελεσματικότητα», οι αντίπαλοί της το έβλεπαν ως κουλτούρα εξυπηρετήσεων, προσβάσεων και ελέγχου μηχανισμών. Γι’ αυτό και η σημερινή καταγγελία του ρουσφετιού από το κέντρο της μητσοτακικής εξουσίας δεν πείθει. Μοιάζει λιγότερο με κάθαρση και περισσότερο με προσπάθεια να φορτωθεί στους βουλευτές η φθορά ενός συστήματος που οικοδομήθηκε από την κορυφή.
Η άρνηση του Κώστα Καραμανλή να παραστεί στο συνέδριο της ΝΔ αποκτά, επομένως, ιδιαίτερο πολιτικό βάρος. Σύμφωνα με δημοσιεύματα, η απουσία του συνδέεται με την εκτίμηση ότι, αν πήγαινε και μιλούσε, θα ήταν δύσκολο να αποφύγει την κριτική προς την κυβέρνηση και τον Κυριάκο Μητσοτάκη. Η εξέλιξη αυτή στενοχώρησε πολλούς στη ΝΔ, καθώς τη συνδέουν με ένα «τέλος εποχής» και με τη μάχη για τη φυσιογνωμία και τη συνοχή του κόμματος.
Η Νέα Δημοκρατία, δηλαδή, δεν βρίσκεται απλώς μπροστά σε μια εσωτερική διαφωνία. Βρίσκεται μπροστά στο ενδεχόμενο διάσπασης της πολιτικής της ταυτότητας. Από τη μία, το μητσοτακικό επιτελικό κέντρο, τεχνοκρατικό, συγκεντρωτικό, επικοινωνιακά πειθαρχημένο. Από την άλλη, ένα τμήμα της παραδοσιακής κοινοβουλευτικής ΝΔ, που αισθάνεται ότι απαξιώνεται, χρησιμοποιείται και μετά ενοχοποιείται. Και στο βάθος, η καραμανλική σιωπή, η οποία δεν είναι ουδέτερη. Είναι πολιτικό μήνυμα.
Το πρόβλημα γίνεται ακόμη βαρύτερο όταν η κρίση του επιτελικού κράτους συνδέεται με την κρίση των θεσμών. Η υπόθεση των υποκλοπών αποτελεί το πιο τραυματικό σημείο αυτής της περιόδου. Ο Δικηγορικός Σύλλογος Αθηνών, σε έκτακτη συνεδρίασή του στις 29 Απριλίου 2026, ζήτησε κατά πλειοψηφία την παραίτηση του Εισαγγελέα του Αρείου Πάγου Κωνσταντίνου Τζαβέλλα, καταγγέλλοντας ως «θεσμική εκτροπή» την άρνηση ανάσυρσης της δικογραφίας των υποκλοπών από το αρχείο, παρά την απόφαση του Μονομελούς Πλημμελειοδικείου Αθηνών για περαιτέρω έρευνα.
Η απόφαση του ΔΣΑ είναι εξαιρετικά βαριά. Δεν πρόκειται για μια απλή ανακοίνωση αντιπολίτευσης. Πρόκειται για τον μεγαλύτερο δικηγορικό σύλλογο της χώρας, ο οποίος μιλά για πλήγμα στο κράτος δικαίου, για ανάγκη πλήρους διερεύνησης και για υπόθεση που αφορά τον πυρήνα της συνταγματικής προστασίας του απορρήτου των επικοινωνιών. Ο ΔΣΑ αποφάσισε επίσης συνέντευξη Τύπου, ανοιχτή επιστημονική εκδήλωση, παράσταση διαμαρτυρίας στον Άρειο Πάγο, στήριξη των θυμάτων και διαβίβαση της απόφασής του στο Συμβούλιο των Ευρωπαϊκών Δικηγορικών Συλλόγων.
Εδώ η κριτική προς τον Εισαγγελέα του Αρείου Πάγου δεν είναι προσωπική εμπάθεια. Είναι θεσμική απαίτηση. Όταν μια υπόθεση τέτοιας βαρύτητας —με παρακολουθήσεις πολιτικών, δημοσιογράφων, αξιωματούχων και προσώπων του δημόσιου βίου— μένει ουσιαστικά χωρίς πλήρη διαλεύκανση, τότε η Δικαιοσύνη δεν μπορεί να κρύβεται πίσω από τυπικές πράξεις αρχειοθέτησης. Η ανεξαρτησία της Δικαιοσύνης δεν σημαίνει ασυλία από την κριτική. Σημαίνει ευθύνη απέναντι στο Σύνταγμα, στους πολίτες και στην αλήθεια.
Βεβαίως, η Ένωση Εισαγγελέων Ελλάδος αντέδρασε στο αίτημα του ΔΣΑ, υποστηρίζοντας ότι το αίτημα παραίτησης συνιστά ανεπίτρεπτη παρέμβαση στη λειτουργία της Δικαιοσύνης. Όμως αυτή η αντίδραση δεν ακυρώνει το ουσιαστικό ερώτημα: ποιος ελέγχει τους ελεγκτές όταν οι πολίτες αισθάνονται ότι μια κορυφαία υπόθεση κράτους δικαίου κλείνει χωρίς να έχει πειστεί η κοινωνία ότι αποδόθηκε δικαιοσύνη;
Η κρίση στη ΝΔ μπορεί να οδηγήσει σε τρεις εξελίξεις. Πρώτον, σε μια ελεγχόμενη εσωκομματική εκτόνωση, όπου οι βουλευτές θα λάβουν κάποιες διαβεβαιώσεις, αλλά το κέντρο εξουσίας θα μείνει άθικτο. Δεύτερον, σε βαθύτερη φθορά του μητσοτακικού μοντέλου, με τους βουλευτές να γίνονται πιο τολμηροί όσο πλησιάζουν οι πολιτικές δυσκολίες. Τρίτον, σε αναδιάταξη της ίδιας της ΝΔ, όπου η καραμανλική και η παραδοσιακή δεξιά πτέρυγα θα αναζητήσουν τρόπο να διαφοροποιηθούν από το επιτελικό μοντέλο χωρίς να διαρρήξουν πλήρως το κόμμα.
Το πιθανότερο είναι ότι η σημερινή σύγκρουση δεν θα ρίξει άμεσα την κυβέρνηση. Μπορεί, όμως, να απονομιμοποιήσει σταδιακά τον πυρήνα της. Διότι όταν οι ίδιοι οι βουλευτές της πλειοψηφίας καταγγέλλουν υπερσυγκέντρωση, όταν ο Καραμανλής κρατά αποστάσεις, όταν ο ΔΣΑ μιλά για θεσμική εκτροπή στις υποκλοπές και όταν το επιτελικό κράτος απαντά με επικοινωνιακή αυτοδικαίωση, τότε δεν έχουμε απλώς πολιτική φθορά. Έχουμε κρίση καθεστώτος διακυβέρνησης.
Το επιτελικό κράτος παρουσιάστηκε ως θεραπεία στις παθογένειες της Μεταπολίτευσης. Σήμερα μοιάζει να έχει συμπυκνώσει πολλές από αυτές σε ένα στενότερο, πιο αδιαφανές και πιο συγκεντρωτικό κέντρο. Αντί να καταργήσει το ρουσφέτι, το μετέφερε σε ανώτερο επίπεδο. Αντί να ενισχύσει τους θεσμούς, συχνά τους παρέκαμψε. Αντί να φέρει το κράτος κοντά στον πολίτη, συγκέντρωσε τη χώρα στο Μαξίμου.
Και αυτό είναι το πραγματικό πολιτικό συμπέρασμα: η ΝΔ δεν συγκρούεται σήμερα μόνο με την αντιπολίτευση. Συγκρούεται με τον εαυτό της. Με την ιστορία της. Με τους βουλευτές της. Με το καραμανλικό της παρελθόν. Με την περιφέρεια. Με το κράτος δικαίου. Και κυρίως με την ίδια τη λογική ενός μοντέλου εξουσίας που πίστεψε ότι μπορεί να ελέγχει τα πάντα, να πιστώνεται τα πάντα και να μην λογοδοτεί για τίποτα.
Το συνέδριο της ΝΔ μπορεί να εμφανιστεί ως γιορτή ενότητας. Αλλά πίσω από τις ομιλίες, τις χειραψίες και τα συνθήματα, το ερώτημα θα παραμένει: είναι ακόμη κόμμα κοινοβουλευτικής παράταξης ή έχει γίνει μηχανισμός επικύρωσης αποφάσεων ενός κλειστού επιτελείου;
Αν η απάντηση είναι το δεύτερο, τότε η κρίση δεν έχει τελειώσει. Μόλις άρχισε.
Η 1η Μαΐου δεν είναι απλώς μια επέτειος. Είναι μια συμπύκνωση ιστορίας, αγώνων, ιδεολογιών, νικών, διαψεύσεων και νέων ερωτημάτων. Η Εργατική Πρωτομαγιά γεννήθηκε μέσα από την αξίωση του οκταώρου, από τις μεγάλες εργατικές κινητοποιήσεις του Σικάγου το 1886 και από τη μνήμη των γεγονότων του Haymarket. Το 1889, η Δεύτερη Διεθνής καθιέρωσε την 1η Μαΐου ως ημέρα διεθνούς εργατικής διεκδίκησης, ενώ οι πρώτοι εορτασμοί έγιναν το 1890. Από τότε, η ημέρα αυτή έγινε παγκόσμιο σύμβολο της εργασίας, της κοινωνικής δικαιοσύνης και της οργανωμένης διεκδίκησης καλύτερων όρων ζωής.
Στον πυρήνα της Πρωτομαγιάς βρίσκεται το μεγάλο ερώτημα της νεωτερικότητας: ποιος παράγει τον πλούτο και ποιος τον ιδιοποιείται; Αυτό ήταν και το ερώτημα που έθεσε, με τη μεγαλύτερη θεωρητική ένταση, ο Καρλ Μαρξ. Στο Κομμουνιστικό Μανιφέστο του 1848, ο Μαρξ και ο Ένγκελς περιέγραψαν την ιστορία ως ιστορία ταξικών αγώνων και είδαν στο βιομηχανικό προλεταριάτο το νέο επαναστατικό υποκείμενο. Ο εργάτης του εργοστασίου, απογυμνωμένος από ιδιοκτησία και εξαρτημένος από την πώληση της εργασιακής του δύναμης, θα γινόταν —κατά τη μαρξική πρόβλεψη— ο φορέας μιας ιστορικής ανατροπής.
Όμως η ιστορία δεν ακολούθησε ευθύγραμμη πορεία. Ο καπιταλισμός αποδείχθηκε πολύ ανθεκτικότερος από όσο υπολόγιζαν οι επαναστατικές θεωρίες του 19ου αιώνα. Αντί να καταρρεύσει κάτω από το βάρος των αντιφάσεών του, αναδιοργανώθηκε. Ενσωμάτωσε εργατικά δικαιώματα, κοινωνικό κράτος, συλλογικές συμβάσεις, μαζική κατανάλωση, τεχνολογική καινοτομία, χρηματοπιστωτική επέκταση και παγκοσμιοποίηση. Από την άλλη πλευρά, ο ιστορικός κομμουνισμός του 20ού αιώνα, όπως εκφράστηκε κυρίως από τη Σοβιετική Ένωση και τα καθεστώτα της Ανατολικής Ευρώπης, δεν άντεξε τη δική του δοκιμασία. Η πτώση του Τείχους του Βερολίνου στις 9 Νοεμβρίου 1989 και η διάλυση της Σοβιετικής Ένωσης στις 31 Δεκεμβρίου 1991 σφράγισαν το τέλος μιας ολόκληρης εποχής.
Κι όμως, η αποτυχία του ιστορικού κομμουνισμού δεν σημαίνει ότι όλες οι θεωρητικές παρατηρήσεις του Μαρξ διαψεύστηκαν. Αντιθέτως, μία από τις πιο βαθιές του ιδέες μοιάζει σήμερα πιο επίκαιρη από ποτέ: ότι όταν αλλάζουν οι παραγωγικές δυνάμεις, αλλάζουν και οι σχέσεις παραγωγής.
Στην εισαγωγή του 1859 στην Κριτική της Πολιτικής Οικονομίας, ο Μαρξ υποστήριξε ότι σε ένα ορισμένο στάδιο ανάπτυξης οι υλικές παραγωγικές δυνάμεις έρχονται σε σύγκρουση με τις υπάρχουσες σχέσεις παραγωγής. Με απλούστερα λόγια: η τεχνολογία, η οργάνωση της παραγωγής και τα μέσα με τα οποία παράγεται ο πλούτος μεταβάλλουν τελικά και την κοινωνική δομή.
Αυτό ακριβώς ζούμε σήμερα. Η πρώτη βιομηχανική επανάσταση δημιούργησε τον εργάτη του εργοστασίου. Η δεύτερη και η τρίτη βιομηχανική επανάσταση δημιούργησαν τον μαζικό τεχνικό, τον υπάλληλο γραφείου, τον μηχανικό, τον διαχειριστή συστημάτων, τον εργαζόμενο της πληροφορίας. Η τέταρτη τεχνολογική μετάβαση —με επίκεντρο την Τεχνητή Νοημοσύνη— δεν μεταβάλλει απλώς τα εργαλεία της εργασίας. Μεταβάλλει την ίδια την έννοια της εργασίας.
Για πρώτη φορά, η αυτοματοποίηση δεν περιορίζεται κυρίως στη σωματική εργασία. Η Τεχνητή Νοημοσύνη εισέρχεται στον χώρο της γλώσσας, της ανάλυσης, της σύνταξης κειμένων, του προγραμματισμού, της μετάφρασης, της λογιστικής, της εξυπηρέτησης πελατών, της νομικής προεργασίας και της διοικητικής υποστήριξης. Δηλαδή δεν απειλεί μόνο τον κλασικό εργάτη του εργοστασίου, αλλά και τον υπάλληλο γνώσης, τον νέο πτυχιούχο, τον μεσαίο επαγγελματία, ακόμη και τμήματα της δημιουργικής εργασίας. Το ΔΝΤ εκτίμησε το 2024 ότι περίπου το 40% της παγκόσμιας απασχόλησης είναι εκτεθειμένο στην Τεχνητή Νοημοσύνη, ενώ στις ανεπτυγμένες οικονομίες το ποσοστό μπορεί να φτάνει περίπου το 60%.
Η αλλαγή δεν είναι απλώς μελλοντική· έχει ήδη αρχίσει. Ο ΟΟΣΑ σημείωνε ότι, αν ληφθούν υπόψη όλες οι τεχνολογίες αυτοματοποίησης μαζί με την Τεχνητή Νοημοσύνη, περίπου το 27% των θέσεων εργασίας στις χώρες του ΟΟΣΑ βρίσκεται σε επαγγέλματα υψηλού κινδύνου αυτοματοποίησης. Η Διεθνής Οργάνωση Εργασίας, από την άλλη, υπογραμμίζει ότι η γενετική Τεχνητή Νοημοσύνη είναι πιθανότερο να μετασχηματίσει και να συμπληρώσει πολλές εργασίες παρά να τις εξαφανίσει όλες άμεσα, με ιδιαίτερη έκθεση στα διοικητικά και γραμματειακά επαγγέλματα.
Εδώ βρίσκεται η μεγάλη ιστορική μετατόπιση. Ο «κλασικός εργάτης», όπως τον φαντάστηκε ο 19ος και ο 20ός αιώνας, δεν εξαφανίζεται από τη μία μέρα στην άλλη. Όμως παύει να είναι το κεντρικό πρόσωπο της παραγωγής. Η μηχανή δεν αντικαθιστά απλώς το χέρι. Η Τεχνητή Νοημοσύνη αρχίζει να αντικαθιστά μέρος της κρίσης, της μνήμης, της ταξινόμησης, της πρόβλεψης και της γλωσσικής παραγωγής. Ο εργάτης του μέλλοντος δεν θα είναι μόνο αυτός που χειρίζεται ένα εργαλείο, αλλά αυτός που συνεργάζεται με συστήματα, επιβλέπει αλγορίθμους, ελέγχει αποτελέσματα, διορθώνει σφάλματα, διαχειρίζεται δεδομένα και προσθέτει εκεί όπου η μηχανή δεν μπορεί ακόμη να προσθέσει: ευθύνη, ηθική κρίση, εμπιστοσύνη, ενσυναίσθηση, κοινωνική νοημοσύνη.
Αυτό, όμως, δεν σημαίνει αυτομάτως έναν καλύτερο κόσμο.Η τεχνολογία δεν είναι ποτέ ουδέτερη ως προς τις κοινωνικές της συνέπειες.Μπορεί να αυξήσει την παραγωγικότητα, να μειώσει τον μόχθο και να απελευθερώσει χρόνο. Μπορεί όμως και να συμπιέσει μισθούς, να καταργήσει εισαγωγικές θέσεις εργασίας, να συγκεντρώσει δύναμη σε λίγες τεχνολογικές πλατφόρμες και να δημιουργήσει μια νέα ανισότητα ανάμεσα σε όσους κατέχουν τα συστήματα και όσους απλώς προσαρμόζονται σε αυτά. Το World Economic Forum εκτίμησε ότι μέχρι το 2030 μπορεί να εκτοπιστούν 92 εκατομμύρια θέσεις εργασίας,αλλά και να δημιουργηθούν 170 εκατομμύρια νέες, με καθαρό θετικό ισοζύγιο 78 εκατομμυρίων θέσεων — υπό την προϋπόθεση όμως ότι οι κοινωνίες θα μπορέσουν να διαχειριστούν τη μετάβαση.
Τα νεότερα στοιχεία δείχνουν ότι οι επιπτώσεις δεν είναι ομοιόμορφες. Η Έκθεση AI Index του Stanford για το 2026 επισημαίνει ότι οι επιπτώσεις στην αγορά εργασίας εμφανίζονται άνισα, ιδιαίτερα στις προσλήψεις και στους νεότερους εργαζομένους σε επαγγέλματα υψηλής έκθεσης. Αναφέρει, για παράδειγμα, ότι η απασχόληση προγραμματιστών ηλικίας 22–25 ετών έχει μειωθεί σχεδόν 20% από το 2024. Αυτό είναι κρίσιμο: η Τεχνητή Νοημοσύνη μπορεί να μη διώχνει μαζικά τους έμπειρους εργαζόμενους, αλλά να δυσκολεύει την είσοδο των νέων στην αγορά εργασίας.
Έτσι, η νέα εργατική ερώτηση δεν είναι ίδια με εκείνη του 1886. Τότε το αίτημα ήταν: οκτώ ώρες εργασία, οκτώ ώρες ανάπαυση, οκτώ ώρες ζωή. Σήμερα το αίτημα γίνεται πιο σύνθετο: ποιος ελέγχει την τεχνολογία; Ποιος ωφελείται από την παραγωγικότητα της Τεχνητής Νοημοσύνης; Ποιος εκπαιδεύεται και ποιος μένει πίσω; Ποιος έχει πρόσβαση στα νέα εργαλεία και ποιος μετατρέπεται σε περιττό κόστος; Ποιος είναι εργαζόμενος όταν η παραγωγή γίνεται από ανθρώπους, μηχανές, δεδομένα και αλγοριθμικά συστήματα μαζί;
Έτσι, η νέα εργατική ερώτηση δεν είναι ίδια με εκείνη του 1886. Τότε το αίτημα ήταν: οκτώ ώρες εργασία, οκτώ ώρες ανάπαυση, οκτώ ώρες ζωή. Σήμερα το αίτημα γίνεται πιο σύνθετο: ποιος ελέγχει την τεχνολογία; Ποιος ωφελείται από την παραγωγικότητα της Τεχνητής Νοημοσύνης; Ποιος εκπαιδεύεται και ποιος μένει πίσω; Ποιος έχει πρόσβαση στα νέα εργαλεία και ποιος μετατρέπεται σε περιττό κόστος; Ποιος είναι εργαζόμενος όταν η παραγωγή γίνεται από ανθρώπους, μηχανές, δεδομένα και αλγοριθμικά συστήματα μαζί;
Η Εργατική Πρωτομαγιά του 2026 δεν μπορεί, λοιπόν, να είναι μόνο τελετουργική ανάμνηση. Δεν αρκεί να κοιτάζει προς τα πίσω, προς το Σικάγο, τα εργοστάσια, τις απεργίες, τα συνδικάτα και τα κόκκινα λάβαρα. Πρέπει να κοιτάξει και προς τα εμπρός: στα εργαστήρια τεχνητής νοημοσύνης, στα κέντρα δεδομένων, στις πλατφόρμες, στα αυτοματοποιημένα γραφεία, στα ρομπότ, στους αλγορίθμους αξιολόγησης, στους νέους που αναρωτιούνται αν το πτυχίο τους θα έχει αξία, στους εργαζόμενους που βλέπουν τη δουλειά τους να ανασχεδιάζεται χωρίς να τους ρωτά κανείς.
Η ιστορία δεν δικαίωσε πλήρως τον Μαρξ ως προφήτη της αναπόφευκτης προλεταριακής επανάστασης. Δικαίωσε όμως, σε μεγάλο βαθμό, τον Μαρξ ως αναλυτή της βαθιάς σχέσης ανάμεσα στην τεχνολογία, την παραγωγή και την κοινωνική οργάνωση. Οι παραγωγικές δυνάμεις αλλάζουν ξανά. Και μαζί τους θα αλλάξουν οι σχέσεις παραγωγής, οι ταξικές ισορροπίες, τα επαγγέλματα, οι δεξιότητες, τα δικαιώματα και ίσως η ίδια η έννοια του εργαζομένου.
Το ερώτημα, επομένως, δεν είναι αν μπορούμε να σταματήσουμε την Τεχνητή Νοημοσύνη. Δεν μπορούμε. Το ερώτημα είναι αν θα τη μετατρέψουμε σε μηχανισμό συγκέντρωσης ισχύος ή σε εργαλείο κοινωνικής αναβάθμισης. Αν θα οδηγήσει σε μια κοινωνία λίγων ιδιοκτητών αλγορίθμων και πολλών επισφαλών ανθρώπων ή σε μια νέα συμφωνία εργασίας, γνώσης και αξιοπρέπειας.
Η Εργατική Πρωτομαγιά ξεκίνησε ως αγώνας για τον χρόνο του εργάτη. Στον 21ο αιώνα μπορεί να γίνει αγώνας για τον ρόλο του ανθρώπου μέσα στην παραγωγή. Και αυτό ίσως είναι το βαθύτερο νόημά της σήμερα: όχι η νοσταλγία μιας παλιάς εργατικής ταυτότητας, αλλά η διεκδίκηση μιας νέας ανθρώπινης θέσης σε έναν κόσμο όπου οι μηχανές δεν κινούν μόνο γρανάζια, αλλά αρχίζουν να σκέφτονται, να γράφουν, να αποφασίζουν και να παράγουν.
Η πολιτική παρέμβαση προϋποθέτει σοβαρή πολιτική ανάλυση.
Εάν η ανάλυση είναι σφαλερή, τα ίδια και χειρότερα θα είναι και η πολιτική.
Όποιος λοιπόν, τούτες τις πονηρές μέρες, εστιάζει στην αθλιότητα της Διάταξης του Εισαγγελέα του Αρείου Πάγου και ψάχνει, αναλύοντας τη Δικαιοσύνη, σφάλλει.
Βέβαια, σφάλλει στην ανάλυση. Σιγουρότατα σφάλλει και στην πολιτική του πρόταση.
Γιατί;
Μα, επειδή είναι προφανές ότι το εν Ελλάδι Καθεστώς —πρόβλημά σας εάν στην ανάλυσή σας το αντιμετωπίζετε ως κυβέρνηση— το εν Ελλάδι Καθεστώς της διαφθοράς, της διαπλοκής, της αντιδημοκρατικότητας, της περιφρόνησης του Συντάγματος, του εξευτελισμού των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, της χειραγώγησης της Δικαιοσύνης, της υποταγής του Κράτους Δικαίου, των κακουργηματικών υπεξαιρέσεων δημοσίου και ευρωπαϊκού χρήματος, της διάλυσης όλων των θεσμών ελέγχου του Δημοσίου, των παράνομων απευθείας αναθέσεων συμβάσεων δημοσίων έργων με ανταλλάγματα· αυτό το Καθεστώς, που λειτουργεί για τη δική του ασφάλεια, για τον δικό του ιδιοτελή πλουτισμό, αξιοποιώντας στρατιές παλιατζήδων, σαλτιμπάγκων και φιρφιρήδων· αυτό το Καθεστώς, προκειμένου να καλύπτει τις αντισυνταγματικές δράσεις του και τις παράνομες ενέργειές του, έχει φροντίσει εξαρχής να ελέγξει τα πόστα στην ΕΥΠ, στον Άρειο Πάγο, στην Αστυνομία, στον Στρατό και στις άλλες διωκτικές αρχές.
Πώς;
Με Χατζηαβάτηδες. Με Φασουλήδες του κουκλοθέατρου. Με συναλλασσόμενους. Με αναξιοπρεπείς. Με προσκυνημένους. Με ραγιάδες του Καθεστώτος. Με ρακένδυτους της αξιοπρέπειας. Με υπηρέτες της αθλιότητας.
Έτσι ώστε, την κρίσιμη στιγμή —τις πολλές κρίσιμες στιγμές που κινδυνεύει το Καθεστώς κι ο Φασουλής προεστώς— να ενεργοποιούνται τα ενεργούμενα, όπως στο κουκλοθέατρο, για να συγκαλύψουν τα εγκλήματα των παρακολουθήσεων, για να μπαζώσουν τα αποδεικτικά του λαθρεμπορίου, για να αφανίσουν τα στοιχεία των εγκληματικών υπεξαιρέσεων ευρωπαϊκού χρήματος, για να μηδενίσουν αποδείξεις διεφθαρμένης διαχείρισης του δημοσίου χρήματος.
Μακρύς ο κατάλογος της διεφθαρμένης συναλλαγής με την ολιγαρχία, με τους μιντιάρχες.
Μακρύς ο κατάλογος της απαξίωσης της ελληνικής οικονομίας, της ελαχιστοποίησης της παραγωγικής μας βάσης, της εξάλειψης της αγοραστικής δύναμης του Έλληνα.
Μια σωστή πολιτική ανάλυση χρειάζεται για να αντιληφθεί κανείς ότι αυτός ο Χατζηαβάτης, που πήγε σε μια ευθυνοφόρο θέση της Δημοκρατίας μας, δεν πήγε επειδή το άξιζε.
Αλλά πήγε μόνο και μόνο επειδή το Καθεστώς του εμπιστεύτηκε τη διαχείριση των κρίσεων, των επικίνδυνων στιγμών.
Ο κάθε φιρφιρής, ο κάθε Χατζηαβάτης Τζαβέλας, βρέθηκε στη θέση αυτή αποκλειστικά και μόνο προκειμένου να σώσει τον εκτεθειμένο, τον κινδυνεύοντα, τον Φασουλή του Καθεστώτος από την αντιμετώπιση των κακουργηματικών πράξεών του.
Προκειμένου να τον σώσει από τη φυλακή.
Αυτή ήταν η συμφωνία.
Τι δεν καταλαβαίνετε;
Τούτο το Καθεστώς της κατάπτωσης έφερε την Ελλάδα σε βάραθρο βορβορώδες, τέτοιο που ποτές άλλοτε η Πατρίδα δεν είχε βρεθεί.
Κι η ευθύνη είναι του κρυπτόμενου σμικρού Φασουλή.
Αυτόν επιχειρεί να προστατεύσει ο δοτός της Εισαγγελίας.
Ο υπουργός Εξωτερικών Γιώργος Γεραπετρίτης, μιλάει κατά τη διάρκεια γεύματος που παραθέτει το ΥΠΕΞ προς τιμήν της Γαλλικής Αντιπροσωπίας, Αθήνα, Σάββατο 25 Απριλίου 2026. Ο Emmanuel Macron (Εμανουέλ Μακρόν), πραγματοποιεί διήμερη επίσημη επίσκεψη στην Αθήνα με επίκεντρο την ανανέωση της Συμφωνίας Στρατηγικής Συνεργασίας Ελλάδας-Γαλλίας. ΑΠΕ-ΜΠΕ/ΑΠΕ-ΜΠΕ/ΓΙΩΡΓΟΣ ΒΙΤΣΑΡΑΣ
Ο υπουργός Εξωτερικών, καθηγητής κ. Γιώργος Γεραπετρίτης, μετέβη προσφάτως στην δυτική Λιβύη, κομίζων προτάσεις για αεροπορική σύνδεση της Τρίπολης με την Αθήνα, ίδρυση κοινής ναυτιλιακής γραμμής για τον Πειραιά, εκπαιδευτικά προγράμματα σε Λιβύους και εμπορικές συμφωνίες κλπ.
Ως “αντάλλαγμα”, ζήτησε την επανάληψη διαπραγματεύσεων καθορισμού της υφαλοκρηπίδας των δύο χωρών, που διεκόπησαν από Λιβυκής πλευράς, τη επινεύσει της Τουρκίας, μετά την σύναψη του Τουρκολιβυκού μνημονίου, που καταπατεί ακόμη και τα έξι μιλίων Ελληνικά χωρικά ύδατα στο Καρπάθιο πέλαγος.
Οι “ηγεμόνες δυτικής Λιβύης”… “αβαθείς στις σκέψεις τους”, δεν ανταποκρίθηκαν στις προτάσεις Γεραπετρίτη και ως “τυχαίοι και αστείοι άνθρωποι” (* ) επέμειναν στο ανυπόστατο μνημόνιο, αλλά η Τουρκία βρήκε την ευκαιρία να “πετάξει” ένα μη επανδρωμένο αεροσκάφος πάνω από την παραβιασμένη εναέρια ζώνη της Ελλάδας και ένα μεταγωγικό προς Βεγγάζη με όπλα, για να μην μείνει πίσω ο “στρατάρχης” Χάφταρ της ανατολικής Λιβύης.
Πάντα ταύτα – κατά παράβασιν της σχετικής με την εμφύλια διαμάχη της Λιβύης απόφασης του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ και της διάσκεψης της Ευρωπαϊκής Ένωσης, που απαγορεύει την μεταφορά όπλων – για να γίνει η επανένωση της διχασμένης αυτής χώρας. Με λίγες ημέρες διαφορά, οι Τούρκοι στο ΝΑΤΟ βάπτισαν τα “Στενά” του Ελλησπόντου “Τουρκικά”, αγνοώντας την διεθνή συνθήκη του Μοντρέ του 1936, προφανώς μιμούμενοι την αυθαίρετη συμπεριφορά των Ιρανών “Φρουρών της Επανάστασης” στα στενά του Ορμούζ, οι οποίοι και έπληξαν προσφάτως Ελληνικής ιδιοκτησίας πετρελαιοφόρο.
Δεν είναι η πρώτη φορά που η φιλότουρκος “πολιτική Γεραπετρίτη” δοκιμάζεται και αποτυγχάνει. Υπενθυμίζονται η ολιγωρία της ελληνικής κυβέρνησης στην επέκταση των χωρικών υδάτων στα 12 μίλια, τα δήθεν “ήρεμα νερά” στο Αιγαίο, η αναστολή της πόντισης ηλεκτρικής σύνδεσης της “ηνωμένης” Ευρώπης-Κύπρου-Ισραήλ, στην Κάσο και το φιάσκο της συνάντησης της “ανωτάτης ηγεσίας” Ελλάδας και Τουρκίας στην Άγκυρα προσφάτως.
Αποτυχία Γεραπετρίτη
Κατόπιν όλων αυτών των αποτυχιών του Γεραπετρίτη, θα αναμενόταν η εγκατάλειψή της “πολιτικής του” και η αποπομπή από την κυβέρνηση Μητσοτάκη, ιδίως επειδή δεν είναι επιψηφισμένος (σημαντικό για την κοινοβουλευτική ζωή του τόπου μας, αλλά και της “παρ’ ολίγον” ιστορίας της Ελληνικής διπλωματίας – ακόμη κι ο Νίκος Φαρμάκης ήταν βουλευτής της ΕΡΕ). Περιττά και “σκιώδη πράγματα, τα περισσότερα κινδύνους φέρουν” (**) οι πρωτοβουλίες του “κυρίου καθηγητή”:
Πρώτον, μετά την συμφωνία του υπουργού Ενεργείας, Σταύρου Παπασταύρου, και της Αμερικανικής πετρελαϊκής εταιρίας ΣΕΒΡΟΝ, η Ελλάδα κήρυξε και διαθέτει “μέση γραμμή” θαλάσσης με την Λιβύη, που ούτε… η Τουρκία τόλμησε να αμφισβητήσει.
Δεύτερον, κατά το άρθρον 123 παρ.2 της Σύμβασης του Διεθνούς Δικαίου της Θάλασσας του 1982, που έχουν εφαρμόσει 139 παράκτια κράτη (ακόμη και οι ΗΠΑ), όλα τα νησαία εδάφη, οι νησίδες, ακόμη και οι βράχοι, που έχουν δική του οικονομική ζωή (πχ. βοσκοτόπια στα Ίμια), διαθέτουν αιγιαλίτιδα, γειτνιάζουσα και αποκλειστική οικονομική ζώνη (ΑΟΖ), όπως ακριβώς οι ηπειρωτικές ακτές και οι υδάτινοι κόλποι κλείνουν (πχ. ο Λακωνικός).
Κατά συνέπεια, η Κρήτη, Γαύδος, Κάσος, Κάρπαθος και η Ρόδος και τα πέριξ αυτών μικρότερα νησιά (πχ. η Χάλκη) το μόνον που χρειάζονται είναι η μονομερής επέκταση των Ελληνικών χωρικών υδάτων στα 12 μίλια, για τον καθορισμό των θαλασσίων ζωνών. Μήπως λοιπόν, με τις ενέργειες του ο πολυπράγμων Γεραπετρίτης εφαρμόζει το… Οθωμανικό δίκαιο της θάλασσας και όχι το Διεθνές;
(*)”Ηγεμών εκ δυτικής Λιβύης” ποίημα του Κων/νου Καβάφη, 1928.
(**) Ομοίως, το ποίημα “Εν πορεία προς την Συνώπην”.
*Ο Δημήτριος Τσαϊλάς είναι απόστρατος Αξιωματικός του ΠΝ, δίδαξε επί σειρά ετών στις έδρες Επιχειρησιακής Σχεδιάσεως καθώς και της Στρατηγικής και Ασφάλειας, σε ανώτερους Αξιωματικούς στην Ανώτατη Διακλαδική Σχολή Πολέμου. Σήμερα είναι συνεργάτης και ερευνητής του Institute for National and International Security(INIS), του Strategy International (SI) και του Research Institute for European and American Studies (RIEAS). 
