1 Μαΐου 2026

Levent Kenez / Στοκχόλμη

Οι στρατιωτικές δαπάνες της Τουρκίας έφτασαν τα 30 δισεκατομμύρια δολάρια το 2025, υπερβαίνοντας τις συνολικές αμυντικές δαπάνες των άμεσων γειτόνων της και σηματοδοτώντας μια αξιοσημείωτη μεταβολή στην περιφερειακή ισορροπία ισχύος, σύμφωνα με νέα στοιχεία και περιφερειακές εκτιμήσεις.

Το συνολικό ποσό ξεπερνά τους εκτιμώμενους συνολικούς στρατιωτικούς προϋπολογισμούς της Ελλάδας, του Ιράκ, του Αζερμπαϊτζάν, της Βουλγαρίας, της Αρμενίας, της Γεωργίας και άλλων κοντινών κρατών, οι οποίοι συνολικά ανήλθαν περίπου στα 24 έως 25 δισεκατομμύρια δολάρια. Η διαφορά δείχνει μια διευρυνόμενη ανισορροπία στις αμυντικές δυνατότητες μιας περιοχής που διαμορφώνεται από αλληλοεπικαλυπτόμενες προκλήσεις ασφαλείας.

Στοιχεία που δημοσίευσε το Stockholm International Peace Research Institute — SIPRI δείχνουν ότι η Τουρκία αύξησε τις στρατιωτικές της δαπάνες το 2025 κατά 7,2% σε πραγματικούς όρους σε σύγκριση με το 2024. Κατά την τελευταία δεκαετία, ο αμυντικός της προϋπολογισμός έχει αυξηθεί κατά 94%, ξεπερνώντας σημαντικά την παγκόσμια αύξηση του 41% κατά την ίδια περίοδο.

Οι παγκόσμιες στρατιωτικές δαπάνες έφτασαν τα 2,887 τρισεκατομμύρια δολάρια το 2025, αυξημένες κατά 2,9%, καταγράφοντας το υψηλότερο επίπεδο που έχει ποτέ καταγραφεί. Η αύξηση αυτή συνέχισε μια τάση διαρκούς ανόδου, αν και με βραδύτερο ρυθμό από την απότομη αύξηση που είχε σημειωθεί το 2024. Οι υψηλότερες δαπάνες στην Ευρώπη και την Ασία αντιστάθμισαν τη μείωση στις Ηνωμένες Πολιτείες, μετατοπίζοντας τη συνολική κατανομή των στρατιωτικών δαπανών.

Η Τουρκία κατατάχθηκε 18η μεταξύ των χωρών με τις μεγαλύτερες στρατιωτικές δαπάνες στον κόσμο το 2025. Το στρατιωτικό της βάρος ανήλθε στο 1,9% του Ακαθάριστου Εγχώριου Προϊόντος, ποσοστό κάτω από το όριο του 2% που έχει καταστεί σημείο αναφοράς στο πλαίσιο του ΝΑΤΟ, αλλά εξακολουθεί να αντανακλά σταθερή διάθεση δημόσιων πόρων για την άμυνα.

Η σύνθεση των στρατιωτικών δαπανών της Τουρκίας έχει μεταβληθεί παράλληλα με την αύξησή τους. Ένα ολοένα μεγαλύτερο μέρος του προϋπολογισμού κατευθύνεται σε εγχώριες προμήθειες και στη βιομηχανική ανάπτυξη. Το 2025, οι πιστώσεις προς ειδικό ταμείο που στηρίζει την εθνική αμυντική βιομηχανία αντιστοιχούσαν στο 22% των συνολικών στρατιωτικών δαπανών, αφού αυξήθηκαν κατά 25% σε σύγκριση με το προηγούμενο έτος.

Η κυβέρνηση υποστηρίζει ότι αυτή η μετατόπιση έχει μειώσει την εξάρτηση από εξωτερικούς προμηθευτές και έχει αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο οι αμυντικές δαπάνες αλληλεπιδρούν με την ευρύτερη οικονομία. Οι εγχώριες εταιρείες παρέχουν πλέον μεγάλο μέρος του στρατιωτικού εξοπλισμού, συμπεριλαμβανομένων μη επανδρωμένων συστημάτων, τεθωρακισμένων πλατφορμών και ναυτικών μέσων. Αρκετά μακροπρόθεσμα προγράμματα παραμένουν υπό ανάπτυξη, μεταξύ των οποίων ένα μαχητικό αεροσκάφος νέας γενιάς και ολοκληρωμένα συστήματα αεράμυνας.

Οι 20 χώρες με τις υψηλότερες στρατιωτικές δαπάνες το 2025 — SIPRI

Ταυτόχρονα, οι επιχειρησιακές απαιτήσεις συνεχίζουν να διαμορφώνουν τα επίπεδα των δαπανών. Η Τουρκία διατήρησε στρατιωτικές δραστηριότητες στο βόρειο Ιράκ και στη Συρία το 2025, ενώ συνέχισε τις αναπτύξεις δυνάμεων σε περιοχές όπως η Σομαλία. Αυτές οι δεσμεύσεις απαιτούν συνεχή χρηματοδότηση για προσωπικό, επιμελητεία και συντήρηση, συμβάλλοντας στη σταθερή αύξηση του προϋπολογισμού.

Η περιφερειακή σύγκριση δείχνει την κλίμακα του χάσματος. Η Ελλάδα διέθεσε περίπου 6,5 δισεκατομμύρια δολάρια για την άμυνα το 2025, συνεχίζοντας μια πολυετή προσπάθεια εκσυγχρονισμού με έμφαση στις αεροπορικές και ναυτικές δυνατότητες. Οι στρατιωτικές δαπάνες του Ιράκ έφτασαν περίπου τα 6,4 δισεκατομμύρια δολάρια, με κύριο προσανατολισμό την εσωτερική ασφάλεια και τις επιχειρήσεις κατά της τρομοκρατίας.

Ο προϋπολογισμός του Αζερμπαϊτζάν ανήλθε σε περίπου 5 δισεκατομμύρια δολάρια, αντανακλώντας τη συνεχιζόμενη επένδυση μετά τη σύγκρουση στο Ναγκόρνο-Καραμπάχ και τις προσπάθειες ενσωμάτωσης προηγμένων συστημάτων. Η Βουλγαρία δαπάνησε περίπου 2,3 δισεκατομμύρια δολάρια, καθώς κινείται προς την επίτευξη των στόχων του ΝΑΤΟ, συμπεριλαμβανομένης της προμήθειας σύγχρονων αεροσκαφών.

Οι στρατιωτικές δαπάνες της Αρμενίας έφτασαν περίπου το 1,7 δισεκατομμύριο δολάρια, σημειώνοντας σημαντική αύξηση σε σύγκριση με προηγούμενα έτη, καθώς η χώρα επιδίωξε να ανασυγκροτήσει την αμυντική της ικανότητα. Οι δαπάνες της Γεωργίας παρέμειναν συγκριτικά περιορισμένες.

Οι στρατιωτικές δαπάνες του Ιράν εκτιμήθηκαν στα 7,4 δισεκατομμύρια δολάρια το 2025, βάσει των διαθέσιμων στοιχείων, παρουσιάζοντας μείωση σε πραγματικούς όρους σε σύγκριση με το προηγούμενο έτος. Η μείωση συνδέθηκε εν μέρει με τον υψηλό πληθωρισμό, ο οποίος περιόρισε την αγοραστική δύναμη παρά τις ονομαστικές αυξήσεις. Ορισμένες αμυντικές δραστηριότητες στο Ιράν χρηματοδοτούνται εκτός του επίσημου προϋπολογισμού, γεγονός που καθιστά τις ακριβείς συγκρίσεις πιο σύνθετες.

Ακόμη και αν συμπεριληφθούν τα στοιχεία του Ιράν, οι συνολικές δαπάνες αυτών των χωρών παραμένουν χαμηλότερες από το μεμονωμένο σύνολο της Τουρκίας. Η διαφορά αναδεικνύει μια δομική ανισορροπία στην περιφερειακή στρατιωτική ικανότητα, αν και τα επίπεδα δαπανών δεν αποτυπώνουν πλήρως τις διαφορές στο μέγεθος των δυνάμεων, την επιχειρησιακή ετοιμότητα ή την αποδοτικότητα των προμηθειών.

Σε όλη την Ευρώπη, οι στρατιωτικές δαπάνες αυξήθηκαν απότομα το 2025, σημειώνοντας άνοδο 14% και φτάνοντας τα 864 δισεκατομμύρια δολάρια, αντανακλώντας τις συνεχιζόμενες προσαρμογές που συνδέονται με τον πόλεμο στην Ουκρανία και τις ευρύτερες ανησυχίες ασφαλείας. Πολλές ευρωπαϊκές χώρες έχουν επεκτείνει τους αμυντικούς τους προϋπολογισμούς και έχουν επιταχύνει προγράμματα προμηθειών, συμβάλλοντας στη συνολική αύξηση.

Στο πλαίσιο του ΝΑΤΟ, τα περισσότερα κράτη-μέλη πλέον καλύπτουν ή προσεγγίζουν τον στόχο του 2% του ΑΕΠ για στρατιωτικές δαπάνες. Το επίπεδο της Τουρκίας παραμένει ελαφρώς κάτω από αυτό το όριο, όμως οι συνολικές της δαπάνες και το μέγεθος των ενόπλων δυνάμεών της την κατατάσσουν μεταξύ των σημαντικότερων συνεισφερόντων σε απόλυτους αριθμούς.

Σε παγκόσμιο επίπεδο, οι στρατιωτικές δαπάνες παραμένουν συγκεντρωμένες σε μια μικρή ομάδα χωρών. Οι Ηνωμένες Πολιτείες, η Κίνα και η Ρωσία αντιπροσώπευαν μαζί πάνω από το ήμισυ των συνολικών δαπανών το 2025. Οι 15 πρώτες χώρες κάλυπταν περίπου το 80% των παγκόσμιων στρατιωτικών δαπανών, γεγονός που υπογραμμίζει την άνιση κατανομή των αμυντικών πόρων.

Η αύξηση των στρατιωτικών δαπανών πραγματοποιήθηκε παράλληλα με ευρύτερους οικονομικούς περιορισμούς, απαιτώντας συμβιβασμούς και ανακατανομές στους εθνικούς προϋπολογισμούς. Παρότι οι αμυντικές πιστώσεις αυξήθηκαν, το στρατιωτικό βάρος παρέμεινε σχετικά σταθερό ως ποσοστό του ΑΕΠ, γεγονός που δείχνει ότι οι αυξήσεις στις δαπάνες συνέβησαν παράλληλα με τη συνολική οικονομική μεγέθυνση.

Τα ευρήματα ερευνητικής μελέτης του 2025, η οποία πραγματοποιήθηκε στο πλαίσιο του φιλοκυβερνητικού δικτύου SAHA —ενός δικτύου εταιρειών άμυνας και βιομηχανίας— και του προγράμματος MBA του Συμβουλίου Επιστημονικής και Τεχνολογικής Έρευνας της Τουρκίας TÜBİTAK, δείχνουν ότι η σχέση ανάμεσα στις αμυντικές δαπάνες και τις οικονομικές επιδόσεις στην Τουρκία έχει ενισχυθεί κατά τις τελευταίες δύο δεκαετίες, με επιπτώσεις που είναι μετρήσιμες αλλά σε μεγάλο βαθμό έμμεσες.

Μεταξύ 2005 και 2024, οι αμυντικές δαπάνες αυξήθηκαν από 7,5 δισεκατομμύρια δολάρια σε 21,9 δισεκατομμύρια δολάρια, ενώ οι αμυντικές εξαγωγές αυξήθηκαν από 250 εκατομμύρια δολάρια σε 7,15 δισεκατομμύρια δολάρια, σημειώνοντας επέκταση κατά 29 φορές. Την ίδια περίοδο, η απασχόληση στον αμυντικό τομέα αυξήθηκε από 35.000 σε 105.000 εργαζόμενους, δείχνοντας τριπλασιασμό της εργασιακής δυναμικότητας και μετατόπιση προς εργασία υψηλότερης εξειδίκευσης.

Η επέκταση των αμυντικών δαπανών της Τουρκίας έχει αποκτήσει και εσωτερική πολιτική σημασία. Τα κρατικά υποστηριζόμενα αμυντικά προγράμματα προβάλλονται έντονα στις προεκλογικές εκστρατείες, όπου μεγάλης κλίμακας προγράμματα —όπως τα μη επανδρωμένα αεροχήματα, οι ναυτικές πλατφόρμες και τα αεροσκάφη νέας γενιάς— παρουσιάζονται ως δείκτες εθνικής ισχύος και τεχνολογικής προόδου.

Ο πρόεδρος Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν έχει επανειλημμένα δώσει έμφαση σε αυτές τις πρωτοβουλίες στη δημόσια ρητορική του, συνδέοντάς τες με ευρύτερα θέματα στρατηγικής αυτονομίας και οικονομικής ανάπτυξης. Ο ρόλος ιδιωτικών εταιρειών που συνδέονται στενά με τον τομέα, συμπεριλαμβανομένης της κατασκευάστριας drones Baykar, στην ηγεσία της οποίας συμμετέχουν μέλη της οικογένειας Ερντογάν, έχει επίσης στρέψει την προσοχή στη διασταύρωση πολιτικής και αμυντικής πολιτικής.

Ορισμένες κριτικές αναλύσεις και η δημόσια συζήτηση γύρω από τον αμυντικό τομέα της Τουρκίας έχουν επισημάνει τον ρόλο εταιρειών και επιχειρηματικών παραγόντων που βρίσκονται κοντά στον Ερντογάν σε μεγάλα προγράμματα προμηθειών και βιομηχανικά σχέδια. Αυτό έχει εγείρει ερωτήματα σχετικά με τη διαφάνεια, τον ανταγωνισμό στις αμυντικές συμβάσεις και τις ευρύτερες αναδιανεμητικές επιπτώσεις της αυξημένης δημόσιας δαπάνης στον συγκεκριμένο τομέα.

Ταυτόχρονα, οι οικονομικοί δείκτες δείχνουν αυξανόμενη δημοσιονομική πίεση. Ο πληθωρισμός παρέμεινε υψηλός το 2025 και οι περιορισμοί στις δημόσιες δαπάνες έχουν αυστηροποιηθεί, προκαλώντας ερωτήματα για τη μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα. Οι στρατιωτικές δαπάνες, στο 1,9% του ΑΕΠ, συνέπεσαν με νομισματική αστάθεια και ευρύτερες δημοσιονομικές προκλήσεις, εντείνοντας τη συζήτηση για τις προτεραιότητες στην κατανομή των πόρων.

Το 2024 η κυβέρνηση εισήγαγε νομοθετική πρόταση με στόχο τη δημιουργία πρόσθετων εσόδων για το Ταμείο Αμυντικής Βιομηχανίας, μέσω επιβάρυνσης σε φυσικά πρόσωπα με υψηλά όρια πιστωτικών καρτών. Το νομοσχέδιο αφορούσε κατόχους πιστωτικών καρτών με όριο άνω των 100.000 τουρκικών λιρών —περίπου 2.923 δολάρια εκείνη την περίοδο— και πρότεινε ετήσια εισφορά 750 τουρκικών λιρών, δηλαδή περίπου 22 δολάρια, προς το ταμείο. Η πρόταση αντιμετώπισε έντονη δημόσια κριτική και τελικά αναβλήθηκε, χωρίς να προχωρήσει στην αρχική της μορφή κατά την κοινοβουλευτική διαδικασία.

Nordic Monitor