Πώς μια σημαία κατέληξε να συμβολίζει κάθε αγώνα εκτός από τον δικό της
Της Simone Rodan-Benzaquen
Πηγή: Foreign Affairs | Δεκέμβριος 2026
Τι σχέση έχει, ακριβώς, μια παλαιστινιακή σημαία με την έλλειψη καθηγητών μαθηματικών στη Γαλλία;
Τον Σεπτέμβριο, οι μαθητές των γαλλικών λυκείων άρχισαν να διαδηλώνουν διαμαρτυρόμενοι για τις ελλείψεις εκπαιδευτικών, τις υπερπλήρεις αίθουσες διδασκαλίας και τα σχολικά κτίρια που καταρρέουν. Μέσα σε λίγες εβδομάδες, παλαιστινιακές σημαίες κυμάτιζαν σε διαδηλώσεις που υποτίθεται ότι αφορούσαν τα γαλλικά σχολεία, δίπλα σε πλακάτ με συνθήματα για τον σιωνισμό και τη Γάζα.
Η εξήγηση αυτού του φαινομένου έχει ελάχιστη σχέση με τα σχολεία και ακόμη μικρότερη με τους ίδιους τους Παλαιστινίους απ’ όση φαντάζονται οι διαδηλωτές.
Δύο δυνάμεις βρίσκονται σε λειτουργία.
Η πρώτη είναι ψυχολογική: η Ευρώπη κουβαλά δύο μεγάλα ιστορικά βάρη, την αποικιοκρατία και το Ολοκαύτωμα, και η «Παλαιστίνη» προσφέρει έναν τρόπο να απαλλαγεί και από τα δύο.
Η δεύτερη είναι στρατηγική: προσφέρει στα κινήματα που επιδιώκουν την ανατροπή της κατεστημένης τάξης ένα κοινό λάβαρο, κάτω από το οποίο μπορούν να συσπειρωθούν όλα.
Η Γαλλία είναι η χώρα όπου και οι δύο αυτές δυνάμεις εκδηλώνονται με τη μεγαλύτερη ένταση.
Στις 7 Οκτωβρίου, την τρίτη επέτειο της πιο πολύνεκρης ημέρας για τους Εβραίους μετά το Ολοκαύτωμα, ένα πλακάτ έξω από το περίφημο πανεπιστήμιο Sciences Po στο Παρίσι απαιτούσε να δαπανώνται χρήματα για τα σχολεία και όχι για «γενοκτονίες».
Μια γυναίκα που κρατούσε ισραηλινή σημαία δέχθηκε επίθεση από μασκοφόρο διαδηλωτή, ο οποίος προσπάθησε να της την αρπάξει από τα χέρια.
Μέχρι τα μέσα Οκτωβρίου, το μαθητικό κίνημα είχε συγχωνευθεί με ένα πανεθνικό κάλεσμα διαμαρτυρίας για το κόστος ζωής.
Κάποιοι διαδήλωσαν. Υπερβολικά πολλοί, όμως, επιδόθηκαν σε ταραχές.
Σχεδόν κανείς δεν αμφισβητεί πλέον την παρουσία παλαιστινιακών σημαιών.
Έχουν γίνει το απαραίτητο αξεσουάρ κάθε είδους διαμαρτυρίας στη Δύση, εξίσου οικείες σε μια πορεία για το κλίμα όσο και σε μια συγκέντρωση εναντίον των υπερπλήρων σχολικών αιθουσών.
Ένας πόλεμος στην άλλη πλευρά της Μεσογείου έχει μετατραπεί σε κοινή γλώσσα έκφρασης σχεδόν κάθε εσωτερικής κοινωνικής δυσαρέσκειας.
Δεν βλέπει κανείς τη σημαία του Σουδάν, όπου η σφαγή είναι ακόμη μεγαλύτερη, στις γαλλικές μαθητικές διαδηλώσεις.
Ούτε βλέπει την ουκρανική σημαία, παρότι ο πόλεμος της Ρωσίας διεξάγεται στο ίδιο το ευρωπαϊκό έδαφος.
Η ευγενική ερμηνεία αυτού του φαινομένου είναι η αλληλεγγύη και, για πολλούς διαδηλωτές, αυτή είναι πράγματι η ειλικρινής εξήγηση.
Οι Παλαιστίνιοι έχουν υποφέρει τρομερά.
Η επιθυμία τους για αξιοπρέπεια και για ένα δικό τους κράτος είναι νόμιμη, και ορισμένοι διαδηλωτές κρατούν τη σημαία τους έχοντας ακριβώς αυτό κατά νου.
Όμως η αλληλεγγύη δεν εξηγεί γιατί η Παλαιστίνη έχει μετατραπεί σε ταυτότητα και όχι απλώς σε έναν αγώνα.
Ούτε εξηγεί γιατί, σε ορισμένους κύκλους, η άποψή σου για το Ισραήλ έχει γίνει το μοναδικό κριτήριο με το οποίο αξιολογούνται οι απόψεις σου για οτιδήποτε άλλο.
Υπάρχει επίσης κάτι λιγότερο ιδεολογικό: η μόδα.
Η κεφίγια και η παλαιστινιακή σημαία έχουν γίνει ό,τι ήταν για τις προηγούμενες γενιές το πρόσωπο του Τσε Γκεβάρα πάνω σε ένα μπλουζάκι.
Λίγοι από όσους φορούσαν τον Τσε γνώριζαν πολλά για την Κούβα.
Δεν χρειαζόταν να γνωρίζουν.
Η εικόνα δήλωνε μια φυλή, μια ιδιοσυγκρασία, μια στάση εξέγερσης.
Η Παλαιστίνη επιτελεί πλέον την ίδια λειτουργία.
Δείχνει στους άλλους πού ανήκεις, με ποια πλευρά συντάσσεσαι και ποιος δεν είσαι.
Η ειρωνεία είναι ότι η εξέγερση μετατρέπεται σε συμμόρφωση και, σε ορισμένους κύκλους, είναι η απουσία της σημαίας που προκαλεί απορία.
Η πρώην βουλευτής του Εργατικού Κόμματος του Ισραήλ, Εϊνάτ Βιλφ, έχει επινοήσει έναν όρο γι’ αυτό: παλαιστινισμός.
Πρόκειται για μια ιδεολογία στην οποία η άρνηση της εβραϊκής κυριαρχίας έχει μεγαλύτερη σημασία από την επίτευξη παλαιστινιακής κυριαρχίας.
Θα προχωρούσα ένα βήμα παραπέρα.
Αυτό που έχει επικρατήσει στην Ευρώπη είναι μια εκδοχή ενός πιο συγκεκριμένου φαινομένου, το οποίο θα ονόμαζα δυτικό παλαιστινισμό.
Έχει τη δική του ιστορία, τις δικές του χρήσεις και αξιοσημείωτα μικρή σχέση με τους πραγματικούς Παλαιστινίους.
Το βάρος της ιστορικής ενοχής
Ας ξεκινήσουμε από την ενοχή.
Στο αφήγημα που προσφέρει η Παλαιστίνη, ο Παλαιστίνιος υποδύεται τον κατεξοχήν αποικιοκρατούμενο και ο Ισραηλινός τον αποικιοκράτη.
Οι Ευρωπαίοι που γεννήθηκαν πολύ μετά την κατάρρευση των αυτοκρατοριών αποκτούν την ευκαιρία να πρωταγωνιστήσουν ως φορείς ιστορικής αποκατάστασης.
Η αλληλεγγύη μετατρέπεται σε πιστοποιητικό αθωότητας, σε άδεια απαλλαγής για όσους ζουν κάτω από αυτό που ο Γάλλος φιλόσοφος Πασκάλ Μπρυκνέρ αποκάλεσε «τυραννία της ενοχής».
Για να λειτουργήσει αυτό το δράμα της ηθικής λύτρωσης, το παλαιστινιακό αφήγημα πρέπει να υποστεί επεξεργασία.
Οι αρχαίες ρίζες του εβραϊκού λαού στη Γη του Ισραήλ; Διαγράφονται.
Ο ευρωπαϊκός αντισημιτισμός που κατέστησε αναγκαίο τον σιωνισμό; Διαγράφεται.
Οι περίπου 850.000 Εβραίοι που εκδιώχθηκαν από αραβικές και μουσουλμανικές χώρες; Διαγράφονται και αυτοί.
Στη διαδικασία αυτή, όμως, ισοπεδώνονται και οι ίδιοι οι Παλαιστίνιοι.
Δεν θα μπορούσαν να παίξουν τον ρόλο που τους έχει ανατεθεί και ταυτόχρονα να παραμείνουν πραγματικοί άνθρωποι. Έτσι μετατρέπονται σε μια φαντασιακή κατασκευή.
Η διαφθορά των ηγετών τους και η ιδεολογία της Χαμάς αντιμετωπίζονται ως περισπασμοί.
Ακόμη και τα πραγματικά τους βάσανα και οι πραγματικές τους επιθυμίες έχουν μικρότερη σημασία από τον ρόλο που τους έχει αποδοθεί.
Καθώς η θεωρία παύει να εξηγεί την πραγματικότητα, η πραγματικότητα εξαναγκάζεται να προσαρμοστεί στη θεωρία.
Υπάρχει μια ιδιαίτερη παραλλαγή αυτού του δράματος που αφορά ειδικά τη Γαλλία.
Ο πόλεμος της Αλγερίας δεν τελείωσε ποτέ πραγματικά στη γαλλική συλλογική συνείδηση και, από τη δεκαετία του 1970, πολλές γενιές έμαθαν να βλέπουν την Παλαιστίνη ως συνέχεια του δικού τους αγώνα.
Το 2024, η Ρίμα Χασάν, ένα από τα πιο προβεβλημένα πρόσωπα του ακροαριστερού κόμματος La France Insoumise («Ανυπότακτη Γαλλία») του Ζαν-Λικ Μελανσόν, συνέκρινε ρητά τη μεταχείριση των Παλαιστινίων από το Ισραήλ με τη γαλλική αποικιοκρατική κυριαρχία στην Αλγερία.
Το Ισραήλ δεν είναι η γαλλική Αλγερία και δεν υπάρχει κάποια μητρόπολη στην οποία θα μπορούσαν να επιστρέψουν οι Εβραίοι διά θαλάσσης.
Όμως η αναλογία είναι χρήσιμη ακριβώς επειδή δεν αφορά πραγματικά το Ισραήλ.
Μετατρέπει έναν πόλεμο στη Μέση Ανατολή σε μια γαλλική αντιπαράθεση για το παρελθόν της ίδιας της Γαλλίας.
Το Ολοκαύτωμα προσθέτει ένα ακόμη επίπεδο.
Οι συγκρίσεις του Ισραήλ με τη ναζιστική Γερμανία και της Γάζας με το Γκέτο της Βαρσοβίας έχουν γίνει σταθερά στοιχεία της αντιισραηλινής ρητορικής.
Η συμπεριφορά του Ισραήλ πρέπει να υπόκειται στην αυστηρότερη δυνατή κριτική και οι ισχυρισμοί περί γενοκτονίας πρέπει να αξιολογούνται με βάση τα αποδεικτικά στοιχεία και το δίκαιο.
Η αναλογία με τους Ναζί, όμως, είναι κάτι διαφορετικό.
Γιατί χρησιμοποιείται με τόσο μεγάλη προθυμία;
Επειδή αντιστρέφει τις ηθικές θέσεις της ευρωπαϊκής ιστορίας.
Επικαλούμενοι αυτή την αναλογία, άνθρωποι της ηπείρου όπου η ναζιστική Γερμανία και οι συνεργάτες της —συμπεριλαμβανομένων εκείνων στη Γαλλία— δολοφόνησαν έξι εκατομμύρια Εβραίους αποκτούν τη δυνατότητα να καθίσουν στη θέση του κριτή του εβραϊκού κράτους, ενώ οι απόγονοι των θυμάτων παρουσιάζονται ως οι νέοι θύτες.
Εάν οι Εβραίοι μπορούν να μετατραπούν σε Ναζί, ίσως η Ευρώπη μπορέσει επιτέλους να απαλλαγεί από το βάρος της μνήμης όσων τους συνέβησαν.
Η Παλαιστίνη επιτρέπει στους Ευρωπαίους να ξαναπαίξουν την ιστορία τους χωρίς να πληρώσουν το τίμημά της.
Οι Γάλλοι μπορούν να ξαναδώσουν τον πόλεμο της Αλγερίας χωρίς να χρειαστεί να αντιμετωπίσουν την ίδια την Αλγερία.
Οι Ευρωπαίοι μπορούν να φαντάζονται ότι συμμετέχουν στην Αντίσταση χωρίς να αναλαμβάνουν τους κινδύνους μιας πραγματικής αντίστασης.
Μπορούν να καταγγέλλουν την αποικιοκρατία και τον φασισμό, απολαμβάνοντας ταυτόχρονα τις ελευθερίες και την προστασία των φιλελεύθερων δημοκρατιών που τόσο συχνά καταδικάζουν.
Μια σύγκρουση στη Μέση Ανατολή μετατρέπεται σε σκηνή όπου οι Ευρωπαίοι αναπαριστούν τα θεμελιώδη δράματα της πολιτικής τους ταυτότητας, με Ισραηλινούς και Παλαιστινίους να υποδύονται ρόλους σε μια ιστορία που δεν έγραψαν οι ίδιοι.
Η Παλαιστίνη ως κοινό σύμβολο διαφορετικών κινημάτων
Το δράμα αυτό είναι εξίσου τεχνητό όσο και αποτελεσματικό.
Η Παλαιστίνη λειτουργεί ως ενοποιητικό σύμβολο επειδή είναι απεριόριστα ελαστική.
Η καταστροφή στο Σουδάν δεν προσφέρει κάποιον βολικό δυτικό κακό.
Η Ουκρανία ανατρέπει το αντιιμπεριαλιστικό αφήγημα, επειδή η Ρωσία είναι ο εισβολέας και η Ουάσιγκτον εξοπλίζει το θύμα.
Αντίθετα, το Ισραήλ μπορεί να παρουσιαστεί ως προκεχωρημένο φυλάκιο της Αμερικής και εκπρόσωπος της δυτικής τάξης πραγμάτων.
Με άλλα λόγια, μπορεί να ενσαρκώσει όλα όσα ήδη αντιμάχεται η ριζοσπαστική Αριστερά.
Για έναν ακτιβιστή, η Παλαιστίνη σημαίνει αντιαποικιοκρατία.
Για έναν άλλον, αντικαπιταλισμό.
Για έναν τρίτο, φυλετική δικαιοσύνη ή αντίσταση στην αμερικανική ισχύ.
Ένα σύνθημα γραμμένο σε τοίχο του Παρισιού συνόψιζε τις συλλογικές φιλοδοξίες των ριζοσπαστών:
«Η Παλαιστίνη θα μας σώσει όλους».
Οι πολιτικοί θεωρητικοί Ερνέστο Λακλάου και Σαντάλ Μουφ είχαν έναν όρο γι’ αυτό: «αλυσίδα ισοδυναμίας», κατά την οποία διαφορετικά παράπονα και αιτήματα συγχωνεύονται σε μία ενιαία ταυτότητα απέναντι σε έναν κοινό εχθρό.
Ο Μελανσόν έχει αντλήσει ανοιχτά έμπνευση από το έργο τους.
Ένας μαθητής οργισμένος για την έλλειψη καθηγητών, ένας εργαζόμενος που πιέζεται από τις τιμές, ένας ακτιβιστής για το κλίμα και ένας αγωνιστής κατά του Ισραήλ δεν χρειάζεται να έχουν τις ίδιες προτεραιότητες.
Αν τους πείσεις ότι τα παράπονά τους αποτελούν συμπτώματα ενός ενιαίου καταπιεστικού συστήματος, τότε μετατρέπονται σε κίνημα.
Αυτό ακριβώς είδε η Γαλλία το φετινό φθινόπωρο.
Οι μαθητές είχαν πραγματικά προβλήματα. Η γαλλική δημόσια εκπαίδευση παρουσιάζει σοβαρές δυσλειτουργίες εδώ και χρόνια.
Όμως στις 17 Οκτωβρίου διαδήλωσαν μαζί με βετεράνους των Κίτρινων Γιλέκων, συνδικάτα και διαδηλωτές κατά της ακρίβειας.
Η παλαιστινιακή σημαία ήταν το μοναδικό λάβαρο που μπορούσε να κρατήσει κάθε παράταξη.
Το στρατηγικό όφελος είναι προφανές.
Ένας σχολικός προϋπολογισμός μπορεί να αποτελέσει αντικείμενο διαπραγμάτευσης.
Μια σταυροφορία όχι.
Για τα κινήματα που τρέφονται από τη διαρκή σύγκρουση, αυτός ακριβώς είναι ο σκοπός.
Ούτε όμως αυτός ο συνασπισμός αποτελεί τυχαίο προϊόν των διαδηλώσεων.
Είναι αποτέλεσμα συνειδητής συνεργασίας οργανώσεων.
Τον Σεπτέμβριο, η Association France Palestine Solidarité, η BDS France, η Stop Arming Israel France και η Urgence Palestine απηύθυναν κάλεσμα για έναν μήνα κινητοποιήσεων κατά των μεταφορών όπλων στο Ισραήλ.
Μεταξύ των οργανώσεων που υπέγραψαν περιλαμβάνονταν η CGT, η παλαιότερη εργατική συνομοσπονδία της Γαλλίας, η φοιτητική ένωση UNEF, το κόμμα LFI του Μελανσόν, το Κομμουνιστικό Κόμμα, το αποαποικιοκρατικό Parti des Indigènes de la République και η οργάνωση Perspectives Musulmanes.
Ο συνασπισμός αυτός επεκτάθηκε και στις μαθητικές διαδηλώσεις.
Σε ρεπορτάζ της στο Le Point, η Γαλλίδα δημοσιογράφος Νορά Μπυσινί περιέγραψε πώς η οργάνωση Étudiants Musulmans de France (EMF) κάλεσε τα παραρτήματά της να συμμετάσχουν στις κινητοποιήσεις και πώς είχε προηγουμένως συνεργαστεί με το RED Jeunes, ένα σημαντικό δίκτυο νεαρών ακτιβιστών, σε εκστρατεία εναντίον αυτού που αποκαλούν «κρατική ισλαμοφοβία».
Η ίδια η EMF προέτρεψε τα μέλη της να συμμετάσχουν στις διαδηλώσεις της 17ης Οκτωβρίου.
Τα παράπονα των μαθητών είναι πραγματικά.
Άλλα κινήματα, όμως, έσπευσαν να τα ενσωματώσουν στις δικές τους πολιτικές επιδιώξεις.
Εδώ εμφανίστηκε σε μικρογραφία η «ερυθροπράσινη συμμαχία»: ακροαριστερές ομάδες και δίκτυα ακτιβιστών με ρίζες στο πολιτικό Ισλάμ συμμετείχαν στην ίδια κινητοποίηση, παρά τους πολύ διαφορετικούς μακροπρόθεσμους στόχους τους.
Ένα αίτημα για περισσότερους καθηγητές μαθηματικών μετατρεπόταν σε όχημα μιας πολύ ευρύτερης αντιπαράθεσης για τους γαλλικούς θεσμούς.
Υπάρχει επίσης η Samidoun, η οποία κατονομαζόταν μεταξύ των υποστηρικτών της εκστρατείας του Σεπτεμβρίου.
Το 2024, το αμερικανικό υπουργείο Οικονομικών τη χαρακτήρισε μηχανισμό συγκέντρωσης χρημάτων για το Λαϊκό Μέτωπο για την Απελευθέρωση της Παλαιστίνης, μια τρομοκρατική οργάνωση.
Τίποτα δεν συνδέει τις υπόλοιπες οργανώσεις που υπέγραψαν με τις δραστηριότητές της.
Όμως το γεγονός ότι μια τέτοια οργάνωση μπορεί να εμφανίζεται στον ίδιο κατάλογο με μεγάλα γαλλικά συνδικάτα και πολιτικά κόμματα αποκαλύπτει πόσο λίγο ανησυχεί ο συνασπισμός για τις οργανώσεις με τις οποίες συνυπάρχει.
Τίποτα από αυτά δεν πέρασε απαρατήρητο από τους αντιπάλους της Δύσης.
Στις 7 Οκτωβρίου, το γαλλικό υπουργείο Εξωτερικών ανακοίνωσε ότι επίσημοι ιρανικοί λογαριασμοί διέδιδαν παραπληροφόρηση σχετικά με το μαθητικό κίνημα.
Ο υπουργός Εξωτερικών Ζαν-Νοέλ Μπαρό έχει επίσης επισημάνει ρωσικά και κινεζικά αφηγήματα που εκμεταλλεύονται τις αναταραχές.
Αυτό δεν σημαίνει ότι ξένες κυβερνήσεις οργάνωσαν τις διαδηλώσεις.
Δεν χρειαζόταν να το κάνουν.
Η Ισλαμική Δημοκρατία γνωρίζει να αναγνωρίζει ένα χρήσιμο ρήγμα όταν το βλέπει.
Το μόνο που χρειάζεται είναι να πείσει τους Δυτικούς ότι κάθε παράπονο αποδεικνύει πως οι ίδιες τους οι κοινωνίες στερούνται νομιμοποίησης.
Η παλαιστινιακή υπόθεση είναι χρήσιμη για την Τεχεράνη όχι επειδή μπορεί να επιτύχει, αλλά επειδή οι αντιπαραθέσεις γύρω από αυτήν μπορεί να μην τελειώσουν ποτέ.
Προσφέρει στο καθεστώς μια μόνιμη πηγή πληροφοριακού πολέμου.
Οι Παλαιστίνιοι εξαφανίζονται από τον δυτικό παλαιστινισμό
Η μεγαλύτερη ειρωνεία είναι ότι οι ίδιοι οι Παλαιστίνιοι εξαφανίζονται από τον δυτικό παλαιστινισμό.
Πού βρίσκονται οι πορείες υπέρ της δημιουργίας παλαιστινιακών θεσμών που θα λογοδοτούν, υπέρ της διεξαγωγής εκλογών ή υπέρ μιας εναλλακτικής λύσης στη Χαμάς;
Υπάρχουν, πράγματι, Παλαιστίνιοι που ζητούν όλα αυτά.
Ένας από αυτούς είναι ο Άχμεντ Φουάντ Αλχατίμπ, ο οποίος μεγάλωσε στη Γάζα και έχασε συγγενείς του στον πόλεμο.
Καταδικάζει τα δεινά που επιβλήθηκαν στους Παλαιστίνιους αμάχους και θεωρεί τη Χαμάς υπεύθυνη για την καταστροφή που προκάλεσε με τις ενέργειές της στις 7 Οκτωβρίου 2023.
Όμως, στο πλαίσιο του δυτικού παλαιστινισμού, ένας Παλαιστίνιος που επιθυμεί ειρήνη μέσω διαπραγματεύσεων ή απλώς ένα ασφαλές μέλλον για τα παιδιά του είναι ένας Παλαιστίνιος που έχει ξεχάσει τα λόγια του ρόλου του.
Εδώ ακριβώς γίνεται σαφές το επιχείρημα της Βιλφ.
Μια πολιτική που οικοδομείται κυρίως πάνω στην άρνηση της εβραϊκής κυριαρχίας δεν μπορεί να προσφέρει μέλλον στους Παλαιστινίους.
Όταν εξάγεται στη Δύση, επιτελεί μια άλλη λειτουργία.
Μετατρέπει μια μακρινή εθνική σύγκρουση σε μόνιμο κατηγορητήριο εναντίον των κοινωνιών στις οποίες ζουν οι υποστηρικτές της και σε δώρο προς εκείνους που επιθυμούν την κατάρρευση των κρατών του ελεύθερου κόσμου.
Η συγκαταβατική στάση που βρίσκεται στον πυρήνα του δυτικού παλαιστινισμού απαιτεί από τους Παλαιστινίους να υποδύονται τον ρόλο των κατεξοχήν θυμάτων του κόσμου.
Ο πόνος τους είναι χρήσιμος, επειδή πληρώνει τον λογαριασμό μιας μορφής συλλογικής ευρωπαϊκής ψυχοθεραπείας που εκτείνεται σε πολλές γενιές.
Όμως η δυνατότητα των ίδιων των Παλαιστινίων να αποφασίζουν και να ενεργούν για το μέλλον τους δεν αποτελεί παρά μια τρομερή ενόχληση.
Πηγή: Foreign Affairs, τεύχος Δεκεμβρίου 2026. Simone Rodan-Benzaquen, «The Dawn of Western Palestinianism: How One Flag Came to Stand for Every Cause but Its Own».
Φωτογραφία πρωτότυπου δημοσιεύματος: Ibrahim Ezzat / Anadolu μέσω Getty Images.


