Ο γαλλικός εκδοτικός οίκος Fayard δημοσίευσε την Τετάρτη 2-6-2021 μια κριτική έκδοση του βιβλίου τουΑδόλφου Χίτλερ«Ο Αγών μου» (Mein Kampf).
Τι ακριβώς περιέχει αυτό το βιβλίο, το οποίο έγινε το σύμβολο του ναζισμού;
Πρόκειται για μια έκθεση της ρατσιστικήςκαι αντισημιτικής ιδεολογίας του Adolf Hitler. Το βιβλίο “Mein Kampf” (“Moncombat“ στα γαλλικά) γράφτηκε από τον αρχηγό του ναζιστικού κόμματοςμεταξύ του 1924 και του 1925, ενώ εξέτιε μια ποινή φυλάκισης μετά την αποτυχία του Πραξικοπήματος του Μονάχου το 1923. Ο Αδόλφος Χίτλερ ξανακοιτάζει την πορεία του και εκθέτει σε αυτό το ρατσιστικό του, το αντισημιτικό και φιλόδοξο όραμά του, εκτοξεύοντας βίαιες κατάρες εναντίον εκείνων που χαρακτηρίζει ως τους εχθρούς της Γερμανίας, ιδίως των Εβραίων.
Ο Χίτλερ τους θεωρούσε μια κατώτερη φυλή και έγραψε ότι πρέπει «να χρησιμοποιήσει αδυσώπητα όλα τα μέσα της στρατιωτικής εξουσίας για να εξοντώσει αυτόν τον λοιμό». Σύμφωνα με τον βρετανό ιστορικό Ian Kershaw, ο «Αγών μου» αντιπροσώπευε «την σαφέστερη και ευρύτερη έκθεση που είχε παρουσιάσει ο Χίτλερ για τις απόψεις του». Αυτό το βιβλίο πωλήθηκε μαζικά στη Γερμανία μέχρι το τέλος του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου : «Σχεδόν 12,5 εκατομμύρια αντίτυπα τυπώθηκαν, πωλήθηκαν, διανεμήθηκαν [έως το 1945]. Έγιναν τουλάχιστον 1.122 εκδόσεις του», θυμίζει η επιστημονική ομάδα στην γενική εισαγωγή της γαλλικής κριτικής έκδοσης.
Ο τόμος της γαλλικής έκδοσης του βιβλίου φτάνει τις 900 σελίδες, εκ των οποίων το ένα τρίτο αφορά το αρχικό κείμενο και τα δύο τρίτα τις επεξηγήσειςκαι τα συμφραζόμενα. Κοστίζει δε 100 ευρώ. Ο εκδοτικός οίκος διευκρίνισε ότι «το Ίδρυμα Άουσβιτς-Μπίρκεναου, υπεύθυνο για τη διατήρηση του τόπου του στρατοπέδου συγκέντρωσης και εξόντωσης, θα εισπράξει δικαιώματα για το πρώτο αντίτυπο που πωλήθηκε και όλα τα κέρδη που θα μπορούσαν να προκύψουν από την πώληση».
Η Άγκυρα και ο Μ. Τσαβούσογλου δεν είχαν κανένα λόγο να «δημιουργήσουν θόρυβο» με την επίσκεψη του ΥΠΕΞ στην Αθήνα με ευθείες αντιπαραθέσεις στις ελληνοτουρκικές διαφορές. Αυτά που ήθελε να πει η Άγκυρα στην κυβέρνηση Μητσοτάκη παρουσιάστηκαν δημοσίως μέσω της συνέντευξης Τσαβούσογλου στο « ΒΗΜΑ» και αυτά που ήθελε να κάνει ο Τσαβούσογλου τα έκανε στην Θράκη, όπου επισκέφθηκε «ιδιωτικώς» τους « Τούρκους της Θράκης» και τα «τουρκικά σχολεία» της περιοχής.
Η επίσκεψη Τσαβούσογλου στην Αθήνα ήταν ο αγγελιαφόρος» της επόμενης συνάντησης Ερντογάν-Μητσοτάκη στις 14 Ιουνίου στις Βρυξέλλες, στο περιθώριο του ΝΑΤΟ, ενάμιση χρόνο μετά τη «βαριά» συνάντηση το Δεκέμβριο του 2019 στο Λονδίνο, στο περιθώριο του ΝΑΤΟ, με «φρέσκο» το τουρκο /λυβικό Σύμφωνο, το οποίο είχε πληροφορηθεί η κυβέρνηση Μητσοτάκη από το Σεπτέμβριο του 2019,κατά την πρώτη συνάντηση των δύο ηγετών στο περιθώριο της Γ. Συνέλευσης το ΟΗΕ.
Η επερχόμενη συνάντηση Μητσοτάκη –Ερντογάν σε 14 ημέρες, είναι ο προπομπός της σημαντικής συνάντησης ΕΕ-Τουρκίας στις Βρυξέλλες στις 24 Ιουνίου, στην οποία η Τουρκία επιδιώκει την κρίσιμη Αναθεώρηση/Εκσυγχρονισμό της Τελωνειακής Ένωσης ΕΕ- Τουρκίας με στόχο, να διευρυνθούν οι τομείς ευεργετικής οικονομικής συμπεριφοράς των εταίρων προς την Άγκυρα ( τουτέστιν περισσότερα ευρωπαϊκά δισεκατομμύρια στον τουρκικό κορβανά) και να διευθετηθεί το προσφυγικό, κατά τρόπο ώστε να εισρεύσουν στα τουρκικά ταμεία πολλά εκατομμύρια ευρώ ως «βοήθεια» προς την Τουρκία για τους πρόσφυγες , όπως από μακρού χρόνου και με συνέπεια έχει υποσχεθεί η καγκελάριος Μέρκελ στον Ερντογάν.
Η Τουρκία επομένως ενδιαφέρεται ζωηρά να εκμηδενίσει τις πιθανές αντιρρήσεις κυρίως στο θέμα της Τ.Ε. που «φυσιολογικά» θα έπρεπε να προέλθουν:
Α) από ενστάσεις της Ελλάδας λόγω της απρόσκοπτης τουρκικής προκλητικότητας με τις καταλήψεις εθνικής κυριαρχίας μέσω των τουρκικών ασκήσεων και της θρασείας καταπάτησης ελληνικών κυριαρχικών δικαιωμάτων και συμφερόντων στην ΑΟΖ και
Β) από την Κυπριακή Δημοκρατία καθώς η Τελωνειακή Ένωση ΕΕ- Τουρκίας είναι εκ γενετής «κουτσή» αφού η Άγκυρα αρνείται επί 25ετία και πλέον να εφαρμόσει την Τ.Ε. με την Κυπριακή Δημοκρατία.
Η κυβέρνηση Μητσοτάκη, πιστή στο «δόγμα» του πάση θυσία κατευνασμού του απρόβλεπτου και θρασύτατου Ερντογάν, ακόμα και με εθνικές παραχωρήσεις που έχει κάνει,( πχ ΑΟΖ Καστελόριζου- Ρόδου, υπεράσπιση εθνικής κυριαρχίας μόνον στα 6νμ χωρικά ύδατα κλπ.) δεν ήθελε ούτε μπορούσε να χαλάσει στην επίσκεψη Τσαβούσογλου «τα ήρεμα νερά» που οραματίζεται με την Άγκυρα. Ειδικά τώρα που η κυβέρνηση προσπαθεί να ξεφύγει από τη μέγγενη της πανδημίας , να αναστήσει τον τουρισμό, να τονώσει την οικονομία, να αλλάξει τις εργασιακές σχέσεις κλπ. κλπ. ώστε να «χτίσει» το προφίλ της για τις επόμενες εκλογές.
Το φιλικό ως αδελφικό «κλίμα» στις σχέσεις με την Τουρκία, που καλλιέργησε η κυβέρνηση με την επίσκεψη Τσαβούσογλου, δημιουργεί βασίμως την εντύπωση ότι η κυβέρνηση Κ Μητσοτάκη δεν θα αντιδράσει ό,τι και αν ακούσει δια στόματος Ερντογάν και το κυριότερο θα θέσει τα όπλα παρά πόδα στην κρίσιμη συνάντηση ΕΕ- Τουρκίας.
ΟΜΩΣ:
Ο ΥΠΕΞ Τσαβούσογλου στην πολύ σκληρή συνέντευξη του στο ΒΗΜΑ (σς την οποία κατάπιε κυριολεκτικώς το μαύρο πηγάδι, αφού τα φιλοκυβερνητικά ΜΜΕ την αγνόησαν επιδεικτικότατα), επανέφερε με ακρίβεια χιλιοστού το σύνολο των τουρκικών θέσεων/διεκδικήσεων σε βάρος της Ελλάδας , έτσι ώστε κανείς απολύτως στην Ελλάδα να ισχυριστεί ότι δεν ήξερε ή δεν κατάλαβε τι θα επακολουθήσει, αν οι δύο χώρες μπουν σοβαρά στον διμερή πολιτικό διάλογο που έχουν συμφωνήσει.
Η οριοθέτηση της υφαλοκρηπίδας στο Αιγαίο μπορεί να επιτευχθεί μόνον μετά από διμερείς διαπραγματεύσεις και με βάση την αρχή της ευθυδικίας, για την επίτευξη οριστικής λύσης. Η τουρκική αυτή θέση «παραμένει αναλλοίωτη» επέμεινε ο Τσαβούσογλου στη συνέντευξη του.
Ως εκ τούτου η Τουρκία απαιτεί
την προηγούμενη διευθέτηση «ΤΟΥ ΝΟΜΙΚΟΥ ΚΑΘΕΣΤΩΤΟΣ ΝΗΣΙΩΝ ΝΗΣΙΔΩΝ ΚΑΙ ΒΡΆΧΩΝ ΚΑΙ ΤΑ ΑΠΟΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΟΠΟΙΗΜΕΝΑ ΝΗΣΙΑ (με βάση τις Συνθήκες Λωζάννης και Παρισίων)» και
«τον καθορισμό του εύρους των χωρικών υδάτων στο Αιγαίο».
Με άλλα λόγια, η κυβέρνηση Ερντογάν απαιτεί την ανακατανομή και διανομή των ελληνικών νησιών του Αιγαίου ( που δεν κατονομάζονται στις Συνθήκες) ανάμεσα στην Ελλάδα και την Τουρκία, συμπαρασύροντας κατ’ αυτόν τον τρόπο και το εύρος των χωρικών υδάτων ( επομένως και του εναερίου χώρου και της Υφαλοκρηπίδας και της ΑΟΖ κλπ.) κατά τρόπο που μόνο συρρίκνωση της Ελλάδας μπορεί να επιφέρει.
Σε ότι αφορά στην Κύπρο και την επίλυση του προβλήματος η Άγκυρα δήλωσε εγγράφως και δημοσίως μέσω της συνέντευξης Τσαβούσογλου ότι έχει διαγράψει οριστικώς και δεν αναγνωρίζει τα Ψηφίσματα και τις αποφάσεις του ΟΗΕ για το Κυπριακό, επιμένοντας ότι τα Ψηφίσματα του ΟΗΕ « είναι ξεπερασμένα» και γι’ αυτό η μόνη λύση «είναι η λύση των δύο κρατών» στο νησί.
11η Σεπτεμβρίου 1789… Σημαδιακή ημερομηνία. Βρισκόμαστε στις αρχές της γαλλικής Επανάσταση, δυο μήνες μετά την κατάληψη της Βαστίλης. Η Συντακτική Συνέλευση συνεδριάζει με ένα φλέγον ζήτημα: το βασιλικό βέτο στους ψηφιζόμενους νόμους. Εκατέρωθεν του Προέδρου σχηματίζονται δύο ομάδες. Στα δεξιά όσοι θέλουν οριστικό βέτο, και στα αριστερά όσοι θέλουν απλώς ανασταλτικό. Από τον ερχόμενο μήνα, όταν η Συνέλευση θα συνεδριάζει στην αίθουσα του Ιπποδρομίου, στο Ανάκτορο του Κεραμεικού (Manège des Tuileries) όπου η βασιλική οικογένεια είναι πλέον έγκλειστη, το σχήμα παγιώνεται. Στα δεξιά κάθονται οι φιλομοναρχικοί (π.χ. οι Monarchiens του Μουνιέ και οι Γιρονδίνοι) και στα αριστερά οι επαναστάτες (π.χ. Ορεινοί όπως ο Νταντόν, ο Μαρά και ο Ροβεσπιέρος). Αυτοί οι τελευταίοι αποκαλούν εαυτούς «πατριώτες» και τους αντιπάλους τους «αριστοκράτες».
Ιδού λοιπόν η γέννηση των όρων «Δεξιά» και «Αριστερά». Δεν είναι μόνον ότι καθαυτοί δεν περιγράφουν καμία πολιτική θέση (θα μπορούσαν να λέγονται «Άνω Πλατεία» και «Κάτω Πλατεία»), αλλά και ότι στους δύο επόμενους αιώνες το πολιτικό τους σημαινόμενο θα άλλαζε με μεγάλη συχνότητα. Ποια είναι η «αριστερή» ή «δεξιά» θέση για το εμπόριο, τα σύνορα, το περιβάλλον, την πατρίδα;
Σήμερα, ο αυθόρμητος συνειρμός είναι να συνδέουμε την Δεξιά με την ιδιωτική οικονομία, τον οικονομικό φιλελευθερισμό, τα προνόμια των πλουσίων και της εργοδοσίας, το κατασταλτικό κράτος, τον πατριωτισμό, την παράδοση, την τάξη, τον μιλιταρισμό και την θρησκεία. Η Αριστερά συνδέεται με την κρατική οικονομία, τον κοινωνικό φιλελευθερισμό, το κοινωνικό κράτος, τις διεκδικήσεις των φτωχών και των εργαζομένων, τον διεθνισμό, την μεταρρύθμιση, την ελευθερία, τον φιλειρηνισμό, την οικολογία και την αθεΐα.
Είναι αυτοί οι συνειρμοί διαχρονικοί;
Η μήτρα των όρων
Για την ιστορία λοιπόν, την ψηφοφορία της ιστορίας μας κέρδισαν οι Αριστεροί, με ψήφους 673 έναντι 325, και έδωσαν κατόπιν τον τόνο και στην γαλλική Επανάσταση. Τι πρέσβευαν όμως εκτός από την αντίθεση στον βασιλιά και τον κλήρο;
Είπαμε ήδη ότι οι «Αριστεροί» αυτοαποκαλούνταν «πατριώτες», κάτι που θα έκανε πολλούς σύγχρονους «Αριστερούς» να ανατριχιάζουν.
Εντός του στρατοπέδου αυτού άγριες ήταν και οι θρησκευτικές διαμάχες μεταξύ του Ροβεσπιέρου, που θεωρούσε την αθεΐα αριστοκρατική, και των Enrgagés ή των Exagerés, που ήταν οι πρώτοι υποστηρικτές κρατικώς επιβεβλημένης αθεΐας (βλ. Ορθολογιστάν).
Παράλληλα, η διακήρυξη των δικαιωμάτων του ανθρώπου του Αυγούστου 1789 έθετε την ιδιοκτησία ως θεμελιώδες δικαίωμα, δεύτερο μετά την ελευθερία (άρ. 2), «απαραβίαστο και ιερό» (άρ. 17). Ναι μεν η Επανάσταση κατάσχεσε τα κτήματα των ευγενών και της Εκκλησίας (Νοέμβριος 1789), αλλά ούτε τα διένειμε στους πτωχούς, ούτε τα κολλεκτιβοποίησε: τα πούλησε. Μάλιστα από τον Σεπτέμβριο του 1791 επέτρεψε την περίφραξή τους ώστε ο καλλιεργητής να τα εκμεταλλεύεται κατά βούληση.
Άνοιξε τα κλειστά επαγγέλματα (νόμος Allarde της 2/3/1791) και απαγόρευσε αφενός την σύσταση επαγγελματικών συνδικάτων, και αφετέρου τον συνδικαλισμό και τις συλλογικές συμβάσεις (νόμος Chapelier της 14/6/1791). Αυτό τον τελευταίο νόμο στιγμάτισαν ως μπουρζουάδικο προβεβλημένοι Αριστεροί του 19ου αιώνα, όπως ο Καρλ Μαρξ (Κεφάλαιο, τ. Ι, κεφ. 28) και ο Jean Jaurés (Histoire Socialiste, Παρίσι 1901, σελ. 616). Προφανώς, η γαλλική Επανάσταση δεν εξαντλείται σε αυτά τα οικονομικά μέτρα, αλλά μπορούμε στα πεπραγμένα της να βρούμε όψεις οικονομικού φιλελευθερισμού που θα ζήλευε ακόμη κι η Θάτσερ.
Και αν αφήσουμε προς στιγμή τον εαυτό μας να υποπέσει στο ιστορικό σφάλμα του αναχρονισμού, μπορούμε να κρίνουμε τα πεπραγμένα της σε ένα πεδίο που απασχολεί εντόνως την σύγχρονη «Αριστερά των ταυτοτήτων»: η γαλλική Επανάσταση ανέτρεψε άρδην την προσχώρηση των γυναικών στην εκπαίδευση και στην πολιτική. Ιδίως δε με τον Ναπολέοντα τις έθεσε σε τέλεια υποταγή στον σύζυγο. Εν μέρει αυτό αποτελούσε αντίδραση στον πολιτικό τους ρόλο, που είχε αυξηθεί απότομα στην αυλή του Λουδοβίκου ΙΕ’, με τραγικά γεωπολιτικά επακόλουθα: η ερωμένη του, η διάσημη Μαντάμ ντε Πομπαντούρ, είχε την έμπνευση μιας συμμαχίας με την Αυστρία, που οδήγησε τελικά στον καταστροφικό για την Γαλλία Επταετή Πόλεμο (1756-63) και στην απώλεια των αμερικανικών της αποικιών.
Σε κάθε περίπτωση, η «Αριστερά» της γαλλικής Επανάστασης δεν ήταν ακριβώς αυτό που θαυμάζουν οι σύγχρονοι «Αριστεροί».
Οι μουσικές καρέκλες
Σε σειρά άρθρων στην προσωπική μου ιστοσελίδα, είχα κάνει ένα μικρό πείραμα: αφού διάβασα τον «Πλούτο των Εθνών», έδειξα πώς η θεώρηση του Άνταμ Σμιθ ως προγόνου της σημερινής οικονομικής «Δεξιάς» ήταν προϊόν επιλεκτικής ανάγνωσης (Θέατρο σκιών «Ο Άνταμ Σμιθ»), και πώς κάποιες απόψεις του θα τον κατέτασσαν στην σημερινή Αριστερά ως συνδικαλιστή, προστατευτιστή, κρατιστή, ή σοσιαλιστή!
Οι θέσεις «Αριστεράς»-«Δεξιάς» άλλαξαν επανειλημμένως τα τελευταία 240 χρόνια. Π.χ., είδαμε ότι στην γαλλική Επανάσταση, ο αριστερισμός είχε ατομιστικό χαρακτήρα, δίνοντας βαρύτητα στην απελευθέρωση του ατόμου από τις παραδοσιακές συλλογικές δομές, όπως η Εκκλησία. Αντιθέτως ήταν οι δεξιές «αντιδραστικές» δυνάμεις που έδιναν σημασία στην συλλογικότητα.
Αργότερα, ήταν η σειρά του σοσιαλιστικού κινήματος να δώσει βαρύτητα σε μια συλλογικότητα, εκείνη της εργατικής τάξης, την οποία έθεσε υπεράνω του ατόμου, ενώ η Δεξιά πήρε υπό την προστασία της τις ιδέες του ατομισμού και του οικονομικού φιλελευθερισμού: «Ποιος είναι η κοινωνία; Δεν υπάρχει τέτοιο πράγμα. Μόνον άτομα…», θα έλεγε η Θάτσερ.
Και αυτή δεν ήταν η μόνη εναλλαγή…
Περιβάλλον
Σήμερα, το οικολογικό κίνημα έχει υιοθετήσει η Αριστερά. Όμως δεν ήταν πάντα έτσι. Από τον γερμανικό ρομαντισμό, στον Θορώ και στον Ρεπουμπλικανό Τέντυ Ρούζβελτ (Conservation Movement), το οικολογικό κίνημα δεν είχε καμία «αριστερή» απόχρωση. Αντιθέτως, η «διατήρηση» του περιβάλλοντος ήταν μια κατ’ εξοχήν συντηρητική αξία. Άλλωστε στα αγγλικά, «συντηρητισμός» και «διατήρηση» περιγράφονται από δύο συγγενείς όρους: conservatism και conservationism.
Σήμερα, η αποπυρηνικοποίηση είναι μια κατ’ εξοχήν θέση της Αριστεράς–μάλιστα η Μέρκελ έσπευσε μετά την Φουκουσίμα να κλείσει γερμανικούς πυρηνικούς σταθμούς για να αντιμετωπίσει εκλογικώς τους Γερμανούς Πρασίνους. Αυτό δεν ήταν πάντα έτσι. Ποιος μπορεί να ξεχάσει μετά το ατύχημα του Τσέρνομπιλ το πρωτοσέλιδο του «Ριζοσπάστη» της 2ας Μαΐου 1986 που μιλούσε για «Αντισοβιετικό “νέφος”», και το άρθρο του Παύλου Τσίμα που έγραφε:
«Το ατύχημα, λοιπόν, οφείλεται σε μια σειρά ανθρώπινων σφαλμάτων, σε παραλείψεις και παρακινδυνευμένες ανθρώπινες ενέργειες. Κι αυτό σημαίνει ότι τα πυρηνικά ατυχήματα δεν είναι μοιραία, δεν αποτελούν μια υπεράνθρωπη, αδυσώπητη απειλή. Ο κίνδυνος μπορεί να ελεγχθεί» (Ριζοσπάστης, 24/7/1986).
Στο ίδιο κλίμα, λίγα χρόνια νωρίτερα, βρισκόταν και το Κομμουνιστικό Κόμμα Γαλλίας, με την προώθηση της πυρηνικής ενέργειας από τον Georges Marchais στις σελίδες της Humanité, δηλ. του γαλλικού Ριζοσπάστη (Lettre ouverte aux Brettons au sujet de l’énergie nucléaire, L’Humanité, 22/1/1981). Στις δε ενεργειακές πηγές του μέλλοντος το ΚΚΓ συμπεριελάμβανε και τον άνθρακα και το σχιστολιθικό πετρέλαιο (βλ. Εικόνα).
«Ο άνθρακας είναι το πετρέλαιο της Γαλλίας – Ενέργεια του μέλλοντος». Αφίσα του Κομμουνιστικού Κόμματος Γαλλίας (1979).
Ποτέ την Κυριακή…
Ακόμη και για μικρότερης έκτασης ζητήματα είναι εντυπωσιακή η μεταστροφή των θέσεων: σε δύο ρεπορτάζ του 1855 για την Neue Oder-Zeitung, ο Μαρξ περιέγραφε τις ταραχές που ξέσπασαν στο Λονδίνο με αφορμή το Synday Trading Bill, το οποίο προέβλεπε απαγόρευση ανοίγματος των εμπορικών καταστημάτων τις Κυριακές. Ο Μαρξ περιέγραφε το μέτρο ως «συνωμοσία της Εκκλησίας και των καπιταλιστικών μονοπωλίων», καθώς συνδεόταν με τον Κυριακάτικο εκκλησιασμό.
Η ιερότητα της Κυριακής πέρασε από την θρησκευόμενη «Δεξιά» στην φιλεργατική «Αριστερά»…
Πατριωτισμός, πόλεμος και ειρήνη
Σήμερα, η «Δεξιά» θεωρεί τον πατριωτισμό ως προνομιακό της πεδίο, καταλογίζοντας στην «Αριστερά» εθνικά μειοδοτικές θέσεις λόγω του διεθνισμού της. Αντιστρόφως, η «Αριστερά» θωρεί τον πατριωτισμό ως συνώνυμο του εθνικισμού και ευχαρίστως τον αρνείται ως θέση. Και ναι, αυτός ο συμβατικός διαχωρισμός έχει κάποια στοιχεία αλήθειας αν δούμε την στάση του ΚΚΕ/ΣΕΚΕ κατά την Μικρασιατική εκστρατεία ή αργότερα στο Μακεδονικό ζήτημα.
Αλλά αν τον δεχθούμε στην ολότητά του, τότε που κατατάσσουμε την Παρισινή Κομμούνα του 1871 που επαναστάστησε ενάντια στην μοναρχική (άρα «Δεξιά») προσωρινή κυβέρνηση, που είχε συνθηκολογήσει μετά την συντριβή στον Γαλλοπρωσικό πόλεμο; Μιας αναρχικής Κομμούνας που μετά από την εξοντωτική Πρωσσική πολιορκία, αντί για μια ατιμωτική ειρήνη ήθελε να συνεχίσει τον πόλεμο και την υπεράσπιση της πατρίδας και του έθνους;
Πού να κατατάξουμε και τον θεωρητικό του αναρχισμού, τον Μπακούνιν που καταλήγει να γράφει στην Εγκύκλιο στους Ιταλούς φίλους του (Οκτώβριος 1871) ότι η αγάπη του «κοινού ανθρώπου» για την πατρίδα–όχι το κράτος–είναι «φυσική, πραγματική αγάπη», και ότι η πατρίδα εκπροσωπεί το «αδιαμφισβήτητο και ιερό δικαίωμα κάθε ανθρώπου … ομάδας, κοινότητας, έθνους… να ζει… να σκέπτεται… όπως επιθυμεί»;
Που κατατάσσουμε τον Τσε Γκεβάρα όταν έλεγε στον ΟΗΕ «πατρίδα ή θάνατος» (patria o muerte), ή τον Άρη Βελουχιώτη που πολέμησε τους Γερμανούς κατακτητές και που στον λόγο της Λαμίας ρητώς διεκδικούσε για τους Ελασίτες τον χαρακτηρισμό του πατριώτη; Και που πέθανε διότι δεν ήθελε ξένο στρατό στην Ελλάδα; Αν το ΚΚΕ κανόνισε τότε τον θάνατό του λόγω «τυχοδιωκτικής δράσης» (Ριζοσπάστης, 12/6/1945, σελ. 2), η σημερινή Αριστερά θα τον έκανε cancel ως φασίστα.
Και πού τοποθετούμε την ελληνική «Δεξιά» των περασμένων δεκαετιών, υπέρμαχο της πατρίδας, του έθνους, της θρησκείας και των παραδοσιακών αξιών; Πού κατατάσσουμε τον Παναγιώτη Κανελλόπουλο όταν υποδεχόταν τον Στρατηγό Van Fleet το 1946 στην Καστοριά με το: «Στρατηγέ μου… ιδού ο στρατός σας»; Ή την Απριλιανή Δικτατορία που οραματιζόταν Ελληνοτουρκική ομοσπονδία και έμενε αδρανής απέναντι στην εισβολή του Αττίλα; Ή τον Κ. Καραμανλή για τον οποίο η Κύπρος εκείτετο μακράν; Πόσο πατριωτική είναι η Χρυσή Αυγή όταν ταυτίζεται με μια ιδεολογία που αιματοκύλησε την ίδια την πατρίδα της, και όταν με τον νεοπαγανισμό της εχθρεύεται την Ορθοδοξία; Αντιστοίχως, ήταν πατριωτικό το μεγάλο Δυτικό κεφάλαιο όταν εξήγαγε την βιομηχανική του παραγωγή από το εθνικό έδαφος στην Ασία σε αναζήτηση φθηνότερου εργατικού δυναμικού;
Σύνορα: μετανάστευση και εμπόριο
Θέμα-τοτέμ της σημερινής Αριστεράς, είναι το μεταναστευτικό, με διαρκές αίτημα την πλήρη απελευθέρωσή του. Αλλά δεν ήταν πάντα έτσι. Σε επιστολή του 1870, ο Μαρξ εξηγούσε το πώς οι Άγγλοι αστοί και αριστοκράτες εργαλειοποιούσαν την Ιρλανδική μετανάστευση για να εκμεταλλεύονται πιο αποδοτικά τις ακίνητες επενδύσεις τους στην Ιρλανδία και για να ρίχνουν τους μισθούς των Άγγλων εργατών. Ήδη από το 1845 ο Ένγκελς, περιέγραφε τους Ιρλανδούς με εντόνως ρατσιστικούς όρους («ο Ιρλανδός αγαπά το γουρούνι του όσο ο Άραβας το άλογό του») και ρωτούσε: «μια τέτοια ράτσα τι θέλει υψηλούς μισθούς;». Σε επιστολή του 1893 αναγνώριζε ότι τα ανόμοια στοιχεία μεταναστών-αυτοχθόνων δημιουργούν ασταθείς συνδικαλιστικές συμμαχίες που είναι θέμα χρόνου να καταρρεύσουν προς όφελος της μπουρζουαζίας. Δεν γνωρίζω ο Μαρξ να πρότεινε το κλείσιμο των συνόρων–όπως ούτε και το πλήρες άνοιγμά τους–σίγουρα όμως δεν έβλεπε την μετανάστευση με ροζ γυαλιά.
Το πρότεινε όμως στις γαλλικές Προεδρικές εκλογές του 1981 ο Georges Marchais, ηγέτης του Κομμουνιστικού Κόμματος Γαλλίας, λέγοντας:
«Πρέπει να σταματήσουμε την μετανάστευση, επίσημη και λαθραία. Είναι απαράδεκτο να επιτρέπουμε να εισέρχονται καινούργιοι μετανάστες εργαζόμενοι στην Γαλλία, ενώ η χώρα μας μετρά σχεδόν 2 εκ. ανέργων, Γάλλων και μεταναστών».
Κι αν το ζήτημα ετίθετο με τον μαρξιστικό οικονομισμό, εκείνη την εποχή το ΚΚΓ αντετίθετο και στο άνοιγμα νέων τζαμιών.
Γενικεύοντας, τα ανοιχτά σύνορα είναι «Αριστερή» ή «Δεξιά» θέση;
«Αριστερή» όταν λέγεται διεθνισμός και «Δεξιά» όταν λέγεται παγκοσμιοποίηση.
Ανοιχτά σύνορα για εμπορεύματα, κεφάλαια και υπηρεσίες είναι μια «Δεξιά» θέση, που αντιμαχόταν το Αντιπαγκοσμιοποιητικό Κίνημα με σειρά κινητοποιήσεων (Σιάτλ 1999, Γένοβα 2001 κλπ). Ανοιχτά σύνορα για μετανάστες–παράνομους ή νόμιμους–είναι μια κατ’ εξοχήν «Αριστερή» θέση που καταδικάζουν πολλά δεξιά κόμματα, ιδίως μετά το 2015 και την πολιτική των ανοιχτών χεριών της Μέρκελ. Αλλά και στις δύο περιπτώσεις κοινός τόπος «Αριστεράς» και «Δεξιάς» είναι ότι τα σύνορα είναι κάτι κακό.
Και πώς συμφιλιώνουμε την Αριστερή στάση με το ότι η μετανάστευση εξυπηρετεί το «ντόπιο κεφάλαιο» με φθηνό εργατικό δυναμικό, και την… «ντόπια γαιοκτησία» που αναζητά ενοικιαστές; Και το ότι ακραιφνής υποστηρικτής της ανεξέλεγκτης μετανάστευσης είναι η ενσάρκωση του κερδοσκοπικού καπιταλισμού, ο Τζορτζ Σόρος και οι ΜΚΟ του;
Αντιστοίχως, πώς συμφιλιώνουμε την «Δεξιά» στάση με το άνοιγμα των ελληνοαλβανικών συνόρων με την Αλβανία υπό τους Μητσοτάκη-Σαμαρά, και με την μόνιμη μετεγκατάσταση λαθρομεταναστών που επιχειρούν οι Μητσοτάκης-Μηταράκης;
Μήπως η «Αριστερή» και «Δεξιά» στάση διαφέρουν μόνον στην επιφάνεια;
Ευρώ, Ευρώπη και κρατική ισχύς
Ήταν το Ευρώ Αριστερό ή Δεξιό πολιτικό πρόγραμμα;
Αφενός προωθείτο από think tanks του μεγάλου Ευρωπαϊκού κεφαλαίου όπως οι CMUE και AMUE, και από τους πιο (νεο)φιλελεύθερους πολιτικούς όπως ο Ζισκάρ. Το δε πρόπλασμά του γράφτηκε από τους Ευρωπαίους Κεντρικούς Τραπεζίτες. Αφετέρου, αυτό έγινε υπό την ηγεσία ενός Γάλλου… σοσιαλιστή (Έκθεση της Επιτροπής Ντελόρ, 1989). Στην δε Ελλάδα η ψήφιση της Συνθήκης του Μάαστριχτ έγινε και από τον τότε Συνασπισμό, με το σκεπτικό ότι το όλο εγχείρημα ήταν… αντιεθνικιστικό και ότι η ΟΝΕ ήταν αποτέλεσμα… λαϊκών αγώνων (Ευρώ, αριστερά και επιχειρήσεις). Ο δε ΣΥΡΙΖΑ, απέδειξε την διαχρονική του πίστη στο Ευρώ με το δημοψήφισμα του 2015: υιοθέτησε τις «Δεξιές» θέσεις των «Μένουμε Ευρώπη» παρά την επικράτηση του «Όχι», καθώς αυτό θα μπορούσε να οδηγήσει στο Grexit.
Και η Ευρωπαϊκή Ένωση εν γένει;
Θα μπορούσαμε να την χαρακτηρίσουμε «Δεξιά» βάσει του ενσωματωμένου της νεοφιλελευθερισμού και της πίστης στους νόμους της αγοράς· «Αριστερή» βάσει της υιοθέτησης της «πολιτικής των ταυτοτήτων», της ομογενοποίησης των εθνών, της κατάργησης των συνόρων και της απομείωσης της εθνικής κυριαρχίας. Τα ανοιχτά σύνορα και οι «ανοιχτές κοινωνίες» αποτελούν σημείο συνάντησης των δύο τάσεων, γι’ αυτό ίσως ο Philippe Seguin, Γάλλος βουλευτής, Υπουργός και επικεφαλής της εκστρατείας καταψήφισης του Συμφώνου του Μάαστριχτ θα έλεγε: «Η Δεξιά και η Αριστερά είναι δύο λιανέμποροι που ψωνίζουν στον ίδιο χονδρέμπορο, την Ευρώπη».
Και διευρύνοντας το ερώτημα πέραν του εθνικού νομίσματος: ισχυρό εθνικό κράτος είναι Αριστερή ή Δεξιά θέση;
Συμβατικά «Δεξιά» όταν αυτό προστατεύει την ιδιοκτησία, το μεγάλο κεφάλαιο, την δημόσια τάξη και τα εθνικά σύνορα. Συμβατικά «Αριστερή» όταν το ισχυρό κράτος κατέχει τα μέσα παραγωγής και κατευθύνει την οικονομία (σοσιαλισμός), ή έστω όταν φορολογεί τους πλουσίους, θεσμοθετεί δωρεάν παιδεία, υγεία, φιλεργατική νομοθεσία και αναδιανεμητική πολιτική (σοσιαλδημοκρατία)–αν και τα καθεστώτα που θεμελίωσαν την κοινωνική ασφάλιση ήταν «Δεξιά», π.χ. του Βίσμαρκ στην Πρωσία (1883) και του Ε. Βενιζέλου στην Ελλάδα (1929).
Αμφότερες πάντως οι σύγχρονες οπτικές βλέπουν την κρατική ισχύ ως μενού εστιατορίου, από το οποίο μπορούν να παραγγείλουν «ολίγη από δημόσια τάξη χωρίς παιδεία», ή «ολίγη από υγεία χωρίς σύνορα». Καμία δεν δέχεται ως πολιτικό ζητούμενο ένα εθνικό κράτος ισχυρό και αυτόνομο στο σύνολό του. Στην τελική προεκβολή τους, δηλαδή «καθόλου κράτος», η Αριστερά (αναρχισμός) με την Δεξιά (αναρχοκαπιταλισμός) συναντώνται.
Το εννοιολογικό μπλέξιμο
Η κλίμακα Αριστερά-Δεξιά φιλοδοξεί να αναγάγει σε μια και μοναδική διάσταση την πολιτική σκέψη ωσάν οι πολιτικές ιδέες να ήταν θερμόμετρο. Αυτή η υπεραπλούστευση δημιουργεί γκροτέσκα παράδοξα.
Π.χ. κεντρική ενασχόληση της σημερινής «Αριστεράς» είναι οι μειονότητες, με την έννοια του καταπιεζόμενου θύματος: του ομοφυλόφιλου, του μετανάστη, του αλλόθρησκου, της γυναίκας–η οποία για κάποιον λόγο θεωρείται μειονότητα. Οποιοσδήποτε ενίσταται στιγματίζεται ως φασίστας, σεξιστής, ομοφοβικός, και ταξινομείται στην «Άκρα Δεξιά». Οποιαδήποτε συζήτηση μαζί του απαγορεύεται–«με τον φασίστα δεν συζητάμε, τον τσακίζουμε».
Τότε δεν θα έπρεπε να θεωρηθεί «Ακροδεξιά» ιδεολογία το Ισλάμ, που υιοθετεί μια πολύ πιο συντηρητική στάση απέναντι στις γυναίκες, πολλώ δε μάλλον απέναντι στους άθεους, για να μην αναφερθούμε στους ομοφυλόφιλους; Πώς μπορεί η «Αριστερά» να συμπράττει με έναν μια τέτοια «αντιδραστική» φιλοσοφία (βλ. τον γαλλικό «Ισλαμοαριστερισμό») και να παραμένει εσωτερικά συνεπής;
Αυτή δε η γραμμική κλίμακα εκλεπτύνθηκε με επιπλέον όρους. Συμβιβαστικές θέσεις ονομάσθηκαν «Κέντρο» την δεκαετία του 1850, όμως η απόλυτη συνταύτιση (κεντρο)Αριστερών και (κεντρο)Δεξιών κομμάτων μετά τον πόλεμο οδήγησε στην γέννηση σύμμικτων νεολογισμών (portmanteau): στην Βρετανία, του κεϋνσιανού «Μπουτσκελισμού» (Rab Butler-Hugh Gaitskell) και του νεοφιλελεύθερου Μπλατσερισμού (Blair-Thatcher), στην Κύπρο του ΔΗΣΑΚΕΛ (ΔΗΣΥ-ΑΚΕΛ), στην Ελλάδα της Νέα Πασοκρατίας, στην Γαλλία του UMPS (Δεξιό UMP – Αριστερό PS), στις ΗΠΑ των Demoblican/Republicrat.
Και για την τήρηση της κομματικής πειθαρχίας γύρω από «κεντρώες» θέσεις εφευρέθηκαν και τα «άκρα». Το πού ξεκινά κάθε «άκρο» είναι σκοπίμως θολό, διότι λειτουργεί ως Δαμόκλειος σπάθη που επιβάλλει σιδηρά πειθαρχία γύρω από την κεντρική κομματική γραμμή–η οποία είδαμε ότι μπορεί να ελίσσεται.
Υπάρχει τρόπος να περιγράψουμε πιο ουσιαστικά τις πολιτικές ιδεολογίες και να άρουμε τις αντιφάσεις;
Μια ψυχολογική (ανα)λύση;
Οι ψυχολόγοι έχουν επενδύσει πολλή ενέργεια στην ποσοτικοποίηση της ανθρώπινης προσωπικότητας. Πολύ δημοφιλές είναι το πενταδιάστατο μοντέλο «OCEAN»: Openness to experience, Conscientiousness, Extraversion, Agreeableness, Neuroticism (Δεκτικότητα σε εμπειρίες, Ευσυνειδησία, Εξωστρέφεια, Συγκαταβατικότητα, Νευρωτισμός). Κοινός τόπος πολλών μελετών είναι ότι οι «Δεξιοί» επιδεικνύουν υψηλή Ευσυνειδησία και χαμηλή Δεκτικότητα, Συγκαταβατικότητα και Νευρωτισμό· οι δε «Αριστεροί» βρίσκονται στους αντίποδες του προφίλ αυτού (βλ. ενδεικτικά: Aidt & Rauh, Electoral Studies, 2018, 54, 1-21).
Σχηματικά δηλαδή, οι μεν «Δεξιοί» αναδεικνύονται πιο ευσυνείδητοι, πειθαρχημένοι, αποδέχονται τις ανισότητες και επιζητούν το γνωστό. Ο δε «Αριστεροί» αναζητούν νέες εμπειρίες, είναι αντισυμβατικοί, αναπτύσσουν εντονότερα τα αρνητικά συναισθήματα, π.χ. απέναντι στην ανισότητα.
Έτσι, οι «Αριστεροί» τείνουν να είναι επαναστατικοί, αισιόδοξοι με την αλλαγή–βλ. το σλόγκαν του Πασόκ το 1981–και ευεπίφοροι στον μεσσιανισμό. Οι «Δεξιοί, ανεξαρτήτως του εκάστοτε διακυβεύματος, τείνουν να είναι συντηρητικοί, να υποστηρίζουν την σταθερότητα και είναι ευεπίφοροι στην αρτηριοσκλήρωση.
Επίσης, οι «Δεξιοί» εμπνέονται από τις πιο παραδοσιακές και αμετάβλητες ταυτότητες, όπως η θρησκεία, η οικογένεια, η φυλή και το έθνος. Ταυτότητες με σχετικώς πιο τοπικό χαρακτήρα.
Αντιθέτως, οι «Αριστεροί» προτιμούν προσωρινές και ατομικές ταυτότητες που μπορεί να αλλάξουν αυτοστιγμεί, αναλόγως με τις προσωπικές περιστάσεις του καθενός–βλ. π.χ. την οικονομική τάξη που υιοθέτησε ο Μαρξ ως κλειδί ανάλυσης. Ταυτότητες που τείνουν να έχουν πιο απεντοπισμένο χαρακτήρα (βλ. π.χ. την ίδρυση της Κομμουνιστικής Διεθνούς).
Συνδυαστικά, οι «Αριστεροί» θέλουν να σώσουν τον κόσμο και οι «Δεξιοί» αρκούνται στο να σώσουν την πατρίδα τους.
Αξιολογικά, καμία τάση δεν είναι εκ προοιμίου εγκυρότερη, καθώς μια κοινωνία χρειάζεται αμφότερες. Ο επαναστάτης οραματιστής θα εισαγάγει μια καινούργια ιδέα, ενδεχομένως ωφέλιμη, αλλά ο συντηρητικός θα παράσχει το σταθερό πλαίσιο μέσα στο οποίο αυτή θα δοκιμασθεί και ίσως αφομοιωθεί.
Παραλλήλως, ο ρυθμός αλλαγής που καθένας επιζητεί έχει σημασία, αφού υπερβολική αλλαγή ή στατικότητα μπορεί να είναι επιβλαβής. Ένα παιδί αναπτύσσεται με τον ρυθμό του: αν επιχειρήσουμε να το ψηλώσουμε απότομα στο κρεββάτι του Προκρούστη θα το εξαρθρώσουμε· αν το αφήσουμε με μικρά παπούτσια θα συνθλίψουμε τα πόδια του.
…με αναψυκτικό ή χωρίς;
Θα ελπίζαμε αξιοποιώντας την σύγχρονη έρευνα να αντιστοιχίσουμε τους δύο όρους σε ψυχολογικές τάσεις, π.χ. απέναντι στην αλλαγή και τις ταυτότητες, και ίσως έτσι να περισώσουμε την χρήση τους.
Αλλά φευ!
Οι μελέτες αυτές έχουν περιορισμένη χρησιμότητα σε τόπο και χρόνο.
Έχουν γίνει πολύ προσφάτως και προεκβολή των συμπερασμάτων τους σε άλλες περιόδους συνιστά αναπόφευκτα αναχρονισμό. Π.χ. η γεροντοκρατία της ύστερης Σοβιετίας ήταν βαθιά συντηρητική και αρτηριοσκληρωτική, καίτοι «Αριστερή» κατ’ όνομα–βλ. το σύγχρονο ΚΚΕ. Αντιθέτως, μερικοί από τους μεγαλύτερους καπιταλιστές, όπως ο Φορντ, δικαίως θα μπορούσαν να χαρακτηρισθούν «Αριστεροί», καθώς συνέλαβαν επαναστατικές τομές που ανέτρεψαν την οικονομία και την κοινωνία.
Επιπλέον, αυτές οι μελέτες έχουν γίνει κυρίως στην Δύση και δεν περιγράφουν άλλους πολιτισμούς. Π.χ. πού κατατάσσεται ο ελληνικός κοινοτισμός ή ο Ισλαμικός σοσιαλισμός στην κλίμακα «Αριστερά»-«Δεξιά»;
Δυστυχώς λοιπόν, μοναδική έγκυρη χρήση που μας απομένει για τους όρους αυτούς είναι η ταυτολογική: για να περιγράψουμε απλώς «όσους δηλώνουν Δεξιοί» και «όσους δηλώνουν Αριστεροί», εδώ και τώρα, διότι ούτε και οι ίδιοι μπορούν να τοποθετήσουν τις πολιτικές τους πεποιθήσεις με διαχρονική συνέπεια στην γραμμική αυτή κλίμακα.
Η παρομοίωση των όρων αυτών με φαστ φουντ δεν έγκειται μόνον στο ότι, όπως το φαστ φουντ, έχουν–εννοιολογικώς–μικρή θρεπτική αξία. Έγκειται κυρίως στο ότι κανείς δεν γνωρίζει τι έχει βάλει μέσα ο μάγειρας, καθώς η συνταγή συνεχώς αλλάζει.
Ως όροι, είναι σαν ένα φαγητό που μπορούμε να τρώμε που και που για ευχαρίστηση. Αλλά επειδή σκεπτόμαστε με λέξεις, αυτό το φαγητό είναι μάλλον βλαβερό ως μόνιμη δίαιτα.
*Ο Δρ. Αθανάσιος Μπούνταλης είναι Χημικός- Ερευνητής.
Εντεκα αστροναύτες σε τροχιά ,δύο διαστημικοί σταθμοί ,κάπου 3.000 τεχνητοί δορυφόροι που σε μια δεκαετία θα γίνουν 50.000, προσεδάφιση ρομπότ και αποστολή …ελικοπτέρου στον Αρη. Ολες οι Μεγάλες Δυνάμεις ,αλλά και κάποιες μικρότερες ,«κυνηγάνε» στο Διάστημα. Ηνωμένες Πολιτείες ,η Κίνα και η Ρωσία μετέχουν στο διαστημικό κυνήγι . Από κοντά η Ευρωπαϊκή Ενωση, ακόμη και οι αραβικές χώρες του Κόλπου, ασθμαίνοντας και η Τουρκία. Στο παιγνίδι έχουν εμπλακεί επίσης και ιδιώτες δισεκατομμυριούχοι, όπως ο Ελον Μασκ και ο Τζεφ Μπέζος. «Μα τι ζητάνε; Μια ευκαιρία στον Παράδεισο να πάνε;» που θα έλεγε και ο μακαρίτης Λαυρέντης Μαχαιρίτσας. Ζητάνε ένα καταφύγιο για την ανθρωπότητα από την υπερθέρμανση της Γης και επαπειλούμενη καταστροφή λόγω της κλιματικής αλλαγής ; Η είναι απλά μια τρέλα μεγαλείου; Τη στιγμή μάλιστα που η ανθρωπότητα αντιμετωπίζει τεράστια προβλήματα και χωρίς υπερβολή ο μισός πλανήτης μαστίζεται ή απειλείται από την πείνα! Υπό αυτές τις συνθήκες ,οκτώ δισεκατομμύρια άνθρωποι στη Γη, ο αγρότης στο χωράφι του, η νοσοκόμα στο νοσοκομείο ,ο ταμίας στο σούπερ μάρκετ , ο δάσκαλος στην τάξη του και πολλοί άλλοι δικαίως αναρωτιούνται ; Ποιο είναι το νόημα; Όταν δεν έχει ανακαλυφθεί μέχρι τώρα με σιγουριά ένας πλανήτης Β – υποκατάστατο της Γης!
«Είναι ένας αγώνας αποικισμού άλλων πλανητών μεταξύ αποικιοκρατών» λέει ο Γάλλος συγγραφέας Ζαν Φρανσουά Μπουτόρ :«Ακριβώς όπως κανείς δεν μπορούσε να φανταστεί τον Αύγουστο του 1492 τι θα προέκυπτε από την περιπέτεια ενός ισπανικού στολίσκου με επικεφαλής τον Χριστόφορο Κολόμβο, που ξεκίνησε να ψάχνει για μια νέα διαδρομή για τις Ινδίες , έτσι και σήμερα , δεν μπορούμε να υποθέσουμε τις συνέπειες αυτού του κυνηγητού στο Διάστημα» ,τονίζει ο Γάλλος συγγραφέας και προσθέτει: «Οι νέες γνώσεις και οι νέες τεχνικές είναι παρόμοιες με τους ιούς: εγκαθίστανται στο σώμα της ανθρωπότητας με πολλαπλασιαστικό αποτέλεσμα, αυξάνοντας τις δυνατότητες της καινοτομίας, αλλά και τις ευκαιρίες να αξιοποιήσουμε τις καινούριες κατακτήσεις για οικονομικούς, πολιτικούς και ακόμη και «αυτοκρατορικούς» σκοπούς».
«Το Διάστημα είναι η Αγρια Δύση της εποχής μας» ,γράφει η γερμανική εφημερίδα Die Zeit. «Δεν υπάρχει κανένας κανόνας και ταυτόχρονα υπάρχει μια χρυσή ατμόσφαιρα. Ένας νέος αγώνας έχει από καιρό ξεσπάσει ανάμεσα στις Μεγάλες Δυνάμεις», σημειώνει η γερμανική εφημερίδα.
Πόλεμος για τις «σπάνιες γαίες»
Στην Αμερική, ο πρόεδρος Τζο Μπάιντεν αύξησε κατά δύο δισεκατομμύρια δολάρια τον προϋπολογισμό της Διαστημικής Δύναμης , που ίδρυσε το 2019 ο προκάτοχός του στο Λευκό Οίκο, Ντόναλντ Τραμπ και που είχε δεχτεί ποικίλες επιθέσεις για αυτό. «Και υπό τον Μπάιντεν, οι Αμερικανοί είναι σοβαροί στον αγώνα για κυριαρχία στο διάστημα» τονίζει η Die Zeit. «Πρόκειται για την οικοδόμηση “ικανοτήτων στον αμφισβητούμενο Διαστημικό χώρο», ανακοίνωσε το Πεντάγωνο , εξηγώντας την αύξηση του προϋπολογισμού. Οι Αμερικανοί άλλωστε, δεν θέλουν να ξαναπάθουν το «κάζο» από τους Σοβιετικούς, που 1957 εκτόξευσαν τον πρώτο Sputnik στο διάστημα. Δεν είναι όμως μόνο θέμα επικοινωνιακού ανταγωνισμού. Ο Τραμπ ,εξαγγέλλοντας λίγο πριν τη λήξη της θητείας του το πρόγραμμα Artemis για επιστροφή στη Σελήνη το 2024 και μάλιστα με τη συμμετοχή και γυναίκας -αστροναύτη, δεν έκρυψε τους στόχους του, ως πρώην κτηματομεσίτης άλλωστε : Οι Διαστημικοί άποικοι πρέπει να εγκατασταθούν στη φεγγάρι για να σκάψουν για πρώτες ύλες. Για τις περίφημες «σπάνιες γαίες» ,17 μέταλλα ,που υποδιαιρούνται σε άλλα 83 , τα οποία είναι κρυμμένα σε άλλα ορυκτά και είναι απαραίτητα σχεδόν για κάθε προηγμένη τεχνολογικά καινοτομία . Χρησιμοποιούνται παντού ,από πυραύλους έως ανεμογεννήτριες, ιατρικές συσκευές, ηλεκτρικά εργαλεία, κινητά τηλέφωνα και κινητήρες για υβριδικά και ηλεκτρικά οχήματα. Το πρόβλημα είναι ότι η εξόρυξη ,η επεξεργασία και ο διαχωρισμός είναι μια πολύ δύσκολη και ιδιαίτερα επιβαρυντική για το περιβάλλον διαδικασία. Οι σπάνιες γαίες υπάρχουν σε αφθονία στη Σελήνη και σε κάποιους αστεροειδείς, αλλά και -δυστυχώς για τους Αμερικανούς-στην Κίνα, επί Γης, σε ποσοστό σχεδόν 80% επί των παγκόσμιων αποθεμάτων. Όπως γράφει η γαλλική Les Echos, ανάμεσα στα 83 σπάνια μέταλλα και πρώτες ύλες που μελετήθηκαν, 44 από αυτά θεωρούνται πλέον ως «κρίσιμα», δηλαδή η πρόσβασή τους θα μπορούσε να δημιουργήσει κίνδυνους για βιομηχανικούς ή και πολιτικούς λόγους. Σύμφωνα με τις προβλέψεις του ΟΟΣΑ , η παγκόσμια ζήτηση για αυτές τις σπάνιες πρώτες ύλες θα διπλασιαστεί από 79 δισεκατομμύρια τόνους σήμερα, σε 167 δισεκατομμύρια το 2060.
Στον κατάλογο των κρατών που διαθέτουν τις σπάνιες γαίες ,εμφανίζεται πρώτη η Κίνα που κατέχει 29 από αυτές και ακολουθεί η Νότια Αφρική που έχει το μονοπώλιο : στο Ιρίδιο (92%) , Πλατίνιο (71%), Ρόδιο (80%) και Ρουθήνιο (93%). Η Βραζιλία έχει επίσης το 92% των παγκόσμιων αποθεμάτων σε Νιόβιο .Η Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό, συγκεντρώνει επίσης το 59% του κοβαλτίου που υπάρχει στη Γη.
Για την Ευρωπαική Ενωση, το Πεκίνο παίζει κυρίαρχο ρόλο στην παραγωγή κρίσιμων υλικών, καθώς εισάγει από την Κίνα έως και 44% για τις προμήθειές της σε σπάνιες γαίες.
Η Τουρκία, της οποίας το υπέδαφος είναι γεμάτο Βορικό άλας και Αντιμόνιο, εμφανίζεται ως ο δεύτερος προμηθευτής της ΕΕ με μερίδιο 6%, μπροστά από τη Γαλλία για Ινδιο και Αφνιο, και τη Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό, για κοβάλτιο και ταντάλιο. Ο υπόλοιπος κόσμος συνεισφέρει το 38% των αναγκών της ΕΕ σε σπάνιες γαίες.
Ο παγκόσμιος αγώνας για τις σπάνιες γαίες , οδήγησε μισό αιώνα πριν -το 1967- στην υπογραφή μιας διεθνούς συμφωνίας για τη Διαστημική έρευνα. Στη συμφωνία αυτή ,που προβλέπει ότι η διαστημική έρευνα πρέπει να γίνεται προς όφελος όλων των χωρών, μετέχουν ήδη 111 χώρες , συμπεριλαμβανομένων των Ηνωμένων Πολιτειών. Ωστόσο , μέχρι σήμερα, δεν υπάρχει κανένας διεθνής θεσμός που να παρακολουθεί τη συμμόρφωση με αυτούς τους κανόνες και να αξιώνει την πιστή εφαρμογή τους. Αντίθετα, οι ισχυροί διαστημικοί παίκτες υπέγραψαν ένα σύμφωνο το οποίο αναφέρει, μεταξύ άλλων, ότι οι πρώτες ύλες που βρίσκονται στη Σελήνη ή σε άλλα ουράνια σώματα , μπορούν να χρησιμοποιηθούν για εμπορικούς σκοπούς.
Εμπορικός «Πόλεμος των Αστρων»
Για πολλούς, ο διεθνής ανταγωνισμός για «εξωγήινες» πλουτοπαραγωγικές πηγές μπορεί ακόμα να θεωρείται επιστημονική φαντασία , ωστόσο η διαστημική έρευνα μετατρέπεται όλο και περισσότερο σε διαστημική ανάπτυξη . Σημείο καμπής ,η εκ βάθρων αναδιοργάνωση της αμερικανικής NASA τα τελευταία χρόνια, αναθέτοντας πολλά έργα σε ιδιώτες. Ο πιο γνωστός υπεργολάβος της NASA είναι η SpaceX, μια εταιρεία που ανήκει στον δισεκατομμυριούχο Ελον Μασκ. Αλλά και ο Τζεφ Μπέζος στις 5 Ιούλιου αποχωρεί επισήμως από την Amazon για να ασχοληθεί με την εταιρεία Blue Origin και την εξερεύνηση του Διαστήματος. Αλλωστε , η εκτόξευση και μεταφορά φορτίων στο Διάστημα έχει καταστεί φθηνότερη από ποτέ. Πριν από λίγα χρόνια, κάθε κιλό βάρους που επρόκειτο να τεθεί σε τροχιά, κόστιζε 55.000 δολάρια, αλλά με το διαστημικό λεωφορείο Falcon 9 του Ελον Μασκ στοιχίζει μόνο 2.700 δολάρια. Ο Μασκ ανακοίνωσε μάλιστα ότι η τιμή θα μπορούσε να μειωθεί στα 270 δολάρια το κιλό με τον νέο επαναχρησιμοποιήσιμο πύραυλο Starship , ο οποίος βρίσκεται ήδη σε δοκιμή. «Μια νέα γενιά ιδιωτών αστροναυτών θα αρχίσει σύντομα να κατακτά το Διάστημα με τις start up επιχειρήσεις τους» ,εκτιμά ο Γκλεν Ρέινολντς, καθηγητής Νομικής του Διαστήματος στο Πανεπιστήμιο του Τενεσί.
Το μειωμένο κόστος οδηγεί στην δραματική αύξηση των τεχνητών δορυφόρων. Η Starlink ,θυγατρική της SpaceX, έχει ήδη θέσει πάνω από 1.700 δορυφόρους σε τροχιά. Οι αμερικανικές αρχές έχουν ήδη εγκρίνει άλλους 12.000 και η Starlink έχει σχέδια για άλλους 30.000. Διακηρυγμένος στόχος είναι να φέρουν την υπηρεσία του διαδικτύου στις πιο απομακρυσμένες γωνίες της Γης. Ο Μπέζος εγκαινίασε το πρόγραμμα Kuiper, με το οποίο θέλει επίσης να θέσει σε τροχιά χιλιάδες δορυφόρους. Ακόμη και η Facebook θέλει επίσης να εμπλακεί στην επιχείρηση Διάστημα. Οι δύο δισεκατομμυριούχοι θέλουν-λένε- να καταστήσουν την παγκόσμια ευρυζωνική πρόσβαση στο Διαδίκτυο διαθέσιμη σε δισεκατομμύρια ανθρώπους που σήμερα δεν έχουν πρόσβαση. Επιδιώκουν επίσης να μετάσχουν σε εξειδικευμένες αγορές που κυμαίνονται από τις στρατιωτικές επικοινωνίες ως το cloud computing.
Aνάμεσα στον Μασκ και στον Μπέζος έχει ήδη ξεσπάσει ένας εμπορικός «Πόλεμος των Αστρων», λόγω ων τροχιακών παραμέτρων για τους ανταγωνιστικούς τεχνητούς δορυφόρους τους.Ο Μασκ κατήγγειλε τον Μπέζοςε ότι επιχειρεί να «μπλοκάρει» τους ευρυζωνικούς δορυφόρους της Starlink , ενώ ο ιδρυτής της Amazon κατηγόρησε τον ιδιοκτήτη της SpaceX ότι επιδιώκει να «εξαλείψει τον ανταγωνισμό στη γέννησή του».
Ο Κινεζικός Διαστημικός «Δράκος»
Στον διεθνή διαστημικό ανταγωνισμό , έχει εισβάλει πάντως με μεγάλη ορμή και η Κίνα.Η επιτυχημένη προσεδάφιση διαστημικού οχήματος στον Άρη δεν είναι χρήσιμη μόνο για επικοινωνιακούς λόγους για το Πεκίνο που γιορτάζει τα 100 χρόνια από την ίδρυση του Κινεζικού Κομμουνιστικού Κόμματος. Συνιστά επίσης ένα μεγάλο βήμα για το Πεκίνο από επιστημονική και οικονομική άποψη. Η Κίνα εντάσσεται επίσης στο -μικρό- κλαμπ των χωρών που κατακτούν το διάστημα και ήδη άρχισε να «στήνει» τμηματικά το δικό της διαστημικό σταθμό. Ο σταθμός ,μήκους 18 μέτρων στο κεντρικό τμήμα του, έχει την ονομασία «Τιανχέ» (Αρμονία των Ουρανών) και αναμένεται να έχει ολοκληρωθεί έως το τέλος του 2022.Οι τρεις πρώτοι τρεις Κινέζοι αστροναύτες αναμένεται να φθάσουν στον Τιανχέ αυτόν τον μήνα με το διαστημικό σκάφος «Shenzhou 12», εφόσον όλα πάνε με βάση το σχέδιο. Η Κίνα έγινε το 2003 η τρίτη διαστημική δύναμη μετά την ΕΣΣΔ – και την «διάδοχό» της Ρωσία – και τις ΗΠΑ.
Στον εμπορικό «Πόλεμο των Αστρων» εμπλέκονται βέβαια και οι επιχειρηματίες της Κίνας. Τα δορυφορικά συστήματα αποτελούν μέρος της νέας υποδομής της κυβέρνησης ,αλλά και της Πρωτοβουλίας Belt and Road, μέσω της οποίας το Πεκίνο θέλει να εξασφαλίσει διεθνή οικονομική και πολιτική επιρροή.
Εξαγωγή του καπιταλισμού στο …Σύμπαν;
Καθώς το Διάστημα εξελίσσεται σε Ελντοράντο, τον Οκτώβριο του 2020 μια ομάδα 109 επιστημόνων από όλον τον κόσμο δημοσίευσαν ένα μανιφέστο με τίτλο «Η Ηθική Εξερεύνηση και ο Ρόλος της Πλανητικής Προστασίας από Αποικιακές Πρακτικές». Οι επιστήμονες καλούσαν τις παγκόσμιες δυνάμεις να μην ακολουθήσουν τις ίδιες μεθόδους που χρησιμοποιήθηκαν τον 19ο αιώνα στις αποικίες .«Οι βίαιες αποικιακές πρακτικές και δομές – γενοκτονία, απαλλοτρίωση γης, εξόρυξη πόρων, καταστροφή του περιβάλλοντος και άλλα – που διέπουν την εξερεύνηση στη Γη, αν δεν καταργηθούν, θα καθορίσουν τις μεθοδολογίες και τις νοοτροπίες που προωθούνται στην εξερεύνηση του διαστήματος» τονίζουν στο Μανιφέστο τους οι επιστήμονες του Διαστήματος και προσθέτουν: «Είναι ζωτικής σημασίας η ηθική και οι αντι-αποικιακές πρακτικές να αποτελέσουν κεντρικό ζήτημα της πλανητικής προστασίας. Πρέπει να εργαστούμε ενεργά για να αποτρέψουμε την εξαγωγή του καπιταλισμού και σε άλλους κόσμους».
Το κίνημα των Ρασταφάρι στην Κένυα προσφεύγει στη δικαιοσύνη και απαιτεί τη νομιμοποίηση της μαριχουάνας για …θρησκευτικούς λόγους.
Ράστα στους δρόμους με πορτρέτα του Χαϊλε Σελασιέ
Το πολιτικό και θρησκευτικό κίνημα των Ρασταφάρι στην Κένυα εγκαινιάζει τη συνέντευξη τύπου με παραδοσιακά τραγούδια. Στη συνέχεια η συζήτηση στρέφεται στην ουσία: ο δικηγόρος τους, ενημερώνουν οι Ρασταφάρι, προσέφυγε στο Ανώτατο Δικαστήριο της χώρας, για να ζητήσει τη νομιμοποίηση της μαριχουάνας. Υποστηρίζει ότι οι λόγοι είναι καθαρά θρησκευτικοί. «Εάν θέλει να ζήσει με πίστη, ο Ράστα πρέπει να καπνίζει μαριχουάνα σε τακτά χρονικά διαστήματα», υποστηρίζει ο δικηγόρος Σαντράκ Βαμπούι. «Γιατί μόνο έτσι μπορεί να επικοινωνήσει με τον Δημιουργό του…»
Στην Κένυα το κίνημα των Ρασταφάρι είναι αναγνωρισμένο ως θρησκευτική κοινότητα, όπως συμβαίνει με την Καθολική και την Ευαγγελική Εκκλησία, τους μουσουλμάνους ή τους ινδουϊστές. Προφήτης της κοινότητας θεωρείται ο πρώην αυτοκράτορας της Αιθιοπίας Χαϊλέ Σελασιέ. Στη Τζαμάϊκα η μαριχουάνα έχει ήδη νομιμοποιηθεί, μεταξύ άλλων και για θρησκευτικούς λόγους. Αλλά και στην Κένυα οι πιστοί του κιινήματος Ρασταφάρι θεωρούν ότι η μαριχουάνα περιλαμβάνεται στα θρησκευτικά τους καθήκοντα.
Ανάμεικτες αντιδράσεις στην κοινή γνώμη
Χαϊλέ Σελασιέ, ο προφήτης του κινήματος των Ρασταφάρι
Στην κοινή γνώμη οι αντιδράσεις είναι ανάμεικτες, όπως προκύπτει από μία μικρή έρευνα στους δρόμους της πρωτεύουσας Ναϊρόμπι. «Το χόρτο είναι λιγότερο επικίνδυνο από άλλα πράγματα, που είναι και νόμιμα. Ο Θεός μας το έδωσε, πώς μπορούμε λοιπόν να λέμε ότι είναι κάτι άσχημο;» λέει ένας νεαρός. «Δεν νομίζω ότι σκέφτονται τον Θεό όλοι αυτοί», λέει μία γυναίκα. «Αλλά μπορεί να το βλέπουν ως ένα είδος θεραπείας». Ένας άλλος δηλώνει: «Είμαι χριστιανός και δεν νομίζω ότι πρέπει να αποκτήσουν αυτό το δικαίωμα. Είναι ενάντια στον νόμο…»
Η κατοχή, πώληση ή καλλιέργεια ινδικής κάνναβης στην Κένυα δεν είναι αμελητέα υπόθεση και τιμωρείται σήμερα με ποινή φυλάκισης έως 20 ετών. Αυτός είναι και ο λόγος που πολλά μέλη της κοινότητας των Ρασταφάρι βρίσκονται στη φυλακή. Κι όμως, υποστηρίζουν οι εκπρόσωποι του κινήματος, δεν έκαναν τίποτε άλλο παρά να επιδιώξουν την επικοινωνία με τον Δημιουργό.
Στήριξη από μεμονωμένους πολιτικούς
Φυτό κάνναβης
Δεν λείπουν όμως και οι πολιτικοί, οι οποίοι στηρίζουν το αίτημα των Ρασταφάρι. Όπως ο γερουσιαστής Λεντάμα Ολέκινα, περιζήτητος καλεσμένος σε τηλεοπτικά πάνελ, καθώς συχνά σχολιάζει τις εξελίξεις με έναν ιδιαίτερο και αιχμηρό τρόπο, που προκαλεί αίσθηση. Το ίδιο κάνει και στη συζήτηση για τη νομιμοποίηση της κάνναβης: «Ακούστε με που σας λέω, οκτώ στους δέκα βουλευτές καπνίζουν μαριχουάνα…» υποστηρίζει ο γερουσιαστής.
Κάνει ό,τι είναι δυνατόν για να στείλει τον “Μπίμπι” στην αντιπολίτευση. Σκληροπυρηνικός στο Παλαιστινιακό, υπέρ των εποικισμών, με φιλελεύθερες απόψεις στην οικονομία.
Ο Ναφτάλι Μπένετ σε τηλεοπτική συνέντευξη στη DW
Όπως συμβαίνει με πολλούς Ισραηλινούς πολιτικούς, ο δρόμος του Ναφτάλι Μπένετ προς την πολιτική πέρασε από τις ένοπλες δυνάμεις. Επί έξι χρόνια υπηρέτησε στις ειδικές δυνάμεις. Αυτό το κομμάτι του παρελθόντος του θα πρέπει να έπαιξε κάποιο ρόλο, όταν το 2006 ο τότε αρχηγός της αντιπολίτευσης Μπέντζαμιν Νετανιάχου επέλεξε τον Μπένετ ως επιτελάρχη του. Και ο Νετανιάχου είχε υπηρετήσει στις ειδικές δυνάμεις της αντιτρομοκρατικής ομάδας Sajeret – Matkal. Χρόνια μετά η θητεία του Μπένετ συνέχισε να απασχολεί την ισραηλινή κοινή γνώμη με τρόπο αμφιλεγόμενο. Ως αξιωματικός μιας ομάδας των ειδικών δυνάμεων συμμετείχε στον πόλεμο του Απριλίου του 1996 σε επίθεση πυροβολικού στο λιβανέζικο χωριό Κανά, όπου καταστράφηκε το Αρχηγείο των δυνάμεων του ΟΗΕ και σκοτώθηκαν πάνω από 100 άμαχοι.
Πολυεκατομμυριούχος στα 33 του
Ο Μπένετ μιλά το 2014 σε δημοσιογράφους της Ένωσης Ανταποκριτών Ξένου Τύπου στην Ιερουσαλήμ
Μετά τη στρατιωτική θητεία ο Μπένετ σπούδασε στη Ν. Υόρκη νομικά, ίδρυσε μια εταιρεία λογισμικού, που γρήγορα του απέφερε μεγάλα κέρδη και την οποία λίγα χρόνια αργότερα πούλησε έναντι 145 εκ. δολαρίων. Ήδη σε ηλικία 33 χρονών ο Μπένετ δεν είχε κανένα οικονομικό πρόβλημα. “Θα μπορούσα να περάσω το υπόλοιπο της ζωής μου πίνοντας κοκτέιλ στην Καραϊβική” έλεγε. Στην πολιτική μπήκε μετά τον πόλεμο του Λιβάνου το 2006, όπου έχασε τον καλύτερο φίλο του, ως επικεφαλής του γραφείου του αρχηγού της αντιπολίτευσης Μπέντζαμιν Νετανιάχου, προέδρου του κόμματος Λικούντ. Επί δύο χρόνια ήταν από τους πιο στενούς συνεργάτες του περιβάλλοντός του. Αλλά μόλις το 2009 ο Νετανιάχου έγινε πρωθυπουργός, ο Μπένετ διέκοψε τη συνεργασία και αποστασιοποιήθηκε από τον πρώην μέντορά του. Ο Μπένετ του άσκησε δριμύτατη κριτική στο προσωρινό πάγωμα εποικισμών έπειτα από αμερικανικές πιέσεις. Ως πρόεδρος των κεντρικών οργανώσεων εποίκων οργάνωσε εντυπωσιακές εκδηλώσεις διαμαρτυρίας εναντίον αυτών των σχεδίων και έθεσε τον Νετανιάχου υπό πίεση.
Αρχές του 2012 αποχώρησε οριστικά από το κόμμα Λικούντ μετά από πολλά χρόνια και μπαίνει στο εθνικιστικό θρησκευτικό κόμμα “Εβραϊκή Εστία”. Μισό χρόνο αργότερα εκλέγεται πρόεδρός του με τρεις βουλευτικές έδρες. Υπό την ηγεσία του το κόμμα κατάφερε να ενισχύσει τη λαϊκή βάση και να στείλει περισσότερους βουλευτές στην Κνεσσέτ. Στην κυβέρνηση του αντιπάλου του Νετανιάχου εισέρχεται το 2013 ως υπουργός και μέλος του Συμβουλίου Υπουργών Ασφάλειας. Αλλά και η “Εβραϊκή Εστία”αναδεικνύεται σε μεταβατικό σταθμό στον δρόμο προς τα πάνω. Το εγκαταλείπει και ιδρύει το 2018 μια νέα κοινοβουλευτική παράταξη, την HaJamin HeChadasch (“Η Νέα Δεξιά”) που στις βουλευτικές εκλογές του 2019, σε συνασπισμό με την “Ένωση Δεξιών Κομμάτων”, μετονομάζεται σε Jamina. Τότε τάχθηκε υπέρ της επανεκλογής Νετανιάχου και το 2019 ο Ναφτάλι Μπένετ αναλαμβάνει το υπουργείο Άμυνας.
Αντίθετος με τη λύση των δύο ανεξάρτητων κρατών
Το αργότερο όμως από τις βουλευτικές του 2020, στις οποίες το κόμμα του Jamina κέρδισε 7 έδρες, ο Μπένετ εργάζεται για το τέλος εποχής Νετανιάχου. Και για να το καταφέρει, χρειάζεται, μέσα από μια ισραηλινή προοπτική, να στηριχθεί σε έναν ευρύ συνασπισμό κομμάτων, από τον ακροαριστερό χώρο μέσω του μεσαίου στα πιο ακραία δεξιά κόμματα του πολιτικού φάσματος. Στον ευρύ αυτό συνασπισμό πολιτικών δυνάμεων και κινημάτων ανήκει και αυτό του Γιαΐρ Λαπίντ, του φιλελευθέρου Jesch Atid (Υπάρχει Μέλλον) με 17 έδρες. Εάν ευοδωθούν τα σχέδια Μπένετ, ο Λαπίντ θα μπορούσε να αναλάβει το υπουργείο Εξωτερικών και μετά από δύο χρόνια την πρωθυπουργία ως διάδοχος του Μπένετ. Ποιούς πολιτικούς στόχους οραματίζεται όμως ο Μπένετ σε έναν τόσο ανομοιογενή “Συνασπισμό της Αλλαγής” με τόσους πρώην συνεργάτες του Νετανιάχου, αλλά αριστερούς και φιλελεύθερους πολιτικούς, παραμένει προς το παρόν ανοιχτό. Εκείνο που τους ενώνει, για την ώρα τουλάχιστον, είναι η βούληση να στείλουν τον Νετανιάχου, μετά από 12 χρόνια αδιάλειπτης κυβερνητικής παρουσίας και πολλά σκάνδαλα διαφθοράς στην πλάτη του, στην αντιπολίτευση.
Ενώ ο Ναφτάλι Μπένετ στην οικονομική και κοινωνική πολιτική υποστηρίζει φιλελεύθερες θέσεις, στο Παλαιστινιακό συγκαταλέγεται στους σκληροπυρηνικούς. Με τις ριζοσπαστικές του θέσεις κατάφερνε στον παρελθόν να σπρώχνει όλο και πιο δεξιά την ισραηλινή κυβέρνηση και τον πρωθυπουργό Νετανιάχου. Ως υπερεθνικιστής επιλέγει να βρίσκεται δεξιότερά του. Μέχρι σήμερα απορρίπτει κατηγορηματικά ένα ανεξάρτητο παλαιστινιακό κράτος. “Θα κάνω ότι είναι δυνατόν για να μην γίνει ποτέ” είπε το 2013 στο αμερικανικό περιοδικό The New Yorker. Έχει επίγνωση πάντως ότι Ισραηλινοί και Παλαιστίνιοι δεν πρόκειται να πάνε πουθενά αλλού και ότι είναι αναγκασμένοι να ζήσουν μαζί, όπως τόνισε το 2015 στη DW. Ο κυοφορούμενος πρωθυπουργός, ηλικίας 49 χρονών, θέλει να εποικίσει μεγάλα τμήματα της κατεχόμενης Δυτικής Όχθης και να αυξήσει τον αριθμό των εποίκων σε αυτήν την περιοχή στο ένα εκατομμύριο. Ένα σχέδιο που στο εξωτερικό έχει προκαλέσει μεγάλες διαμαρτυρίες.
Μου τέθηκαν τις τελευταίες ημέρες δύο ερωτήματα με την επισήμανση πως οι θέσεις μου είναι αντιφατικές.
Το ένα αφορά την κριτική που κάνω στην εξωτερική πολιτική της χώρας και ενίοτε στον Δένδια
Το δεύτερο στην επιμονή μου να ενθαρρυνθεί η συνειδητοποίηση των Πομάκων πως είναι κάτι διαφορετικό.
Θα είμαι πολύ λακωνικός.
Για το πρώτο.
Εκτιμώ τον κ. Δένδια. Και πιστεύω πως έδωσε μια κινητικότητα στην εξωτερική πολιτική της χώρας. Εκεί που βρισκόταν σε χειμερία νάρκη, τώρα γίνεται κάποια προσπάθεια. Ξύπνησε το ΥΠΕΞ. Ίσως, αναγκαστικά αλλά ξύπνησε.
Από την προσπάθεια αυτή θα υπάρξουν και επιτυχίες και αποτυχίες. Λογικό. Ο δημόσιος λόγος βοηθά στην συνειδητοποίηση των λαθών και, ίσως, προτείνει διεξόδους.
Άρα η κριτική πρέπει να είναι ευπρόσδεκτη. Απο το ίδιο το ΥΠΕΞ.
Η αντιφατικότητα που μου προσδίδεται στις θέσεις μου έχει να κάνει με το σχόλιό μου γιατί σήκωσε τους τόνους ο Δένδιας στην Άγκυρα και, σήμερα, γιατί σχολιάζω αρνητικά τις δημόσιες φιλικές εκδηλώσεις κατά την επίσκεψη Τσαβούσουγλου.
Κατ αρχάς, υπάρχει πάντα η μεσότης. Η Αριστοτελική μεσότης Και στην εξωτερική πολιτική είναι ο κανόνας. Δεν μπορεί να βρεθεί μια μέση συμπεριφορά; ή θα σκοτωνόμαστε ή θα φιλιόμαστε;
Δεύτερον, η κριτική μου στις δηλώσεις Δένδια εστίασε, κυρίως, πως αυτά που ειπώθηκαν δεν έπρεπε να ειπωθούν απο τον ΥΠΕΞ. Όχι πως δεν έπρεπε να ειπωθούν. Έπρεπε. Η Τουρκία έπρεπε να τα ακούσει ας πούμε από την κυβερνητική εκπρόσωπο. Ο ΥΠΕΞ εκφράζει τα στερεότυπα της εξωτερικής πολιτικής. Ό,τι πει ο ΥΠΕΞ αυτό ισχύει. Ακόμη περισσότερο και από τον πρωθυπουργό στον οποίο η διεθνής κοινότητα αναγνωρίζει κάποια πολιτική ευελιξία. Δεν την αναγνωρίζει στον ΥΠΕΞ.
Πείτε, όμως, ότι αυτά είναι διπλωματικές φιοριτούρες.
Η δημοσιογραφική πείρα με έχει διδάξει πως όταν από ελληνικής πλευράς ακούς μεγάλα λόγια, να περιμένεις υποχωρήσεις.
Λίγο μετά τις δηλώσεις του ο κ. Δένδιας είπε πως η Ελλάδα δεν θα επιχειρήσει να εξορύξει υδρογονάνθρακες. Και ο κ. Μητσοτάκης πως θα επενδύσουμε στις ανανεώσιμες πηγές λόγω κλιματικής αλλαγής κλπ.
Ερώτηση προς εσάς: δεν σας λένε τίποτε αυτές οι δηλώσεις; Τι γίνεται με την ΑΟΖ;
Υπενθυμίζω, επίσης, πως στο Νταβός προσήλθε η Ελλάδα αφού λίγο διάστημα πριν έφθασε στο χείλος του πολέμου με την Τουρκία (1987). Υπήρχε κανείς που θα έλεγε όχι, μετά τον φόβο μιας πολεμικής αναμέτρησης, σε συνάντηση οπουδήποτε; Ήταν η πρώτη φορά που καταγράφηκαν, επισήμως, οι διεκδικήσεις της Τουρκίας.
Η δημιουργία κλίματος είναι βασική προϋπόθεση για υποχωρήσεις.
Η Ελλάδα υπέγραψε συμφωνία με την Αίγυπτο κάτω από ένα κλίμα πόλωσης και καλλιέργειας φοβίας στην κοινή γνώμη. Ότι αν δεν υπογράψουμε μπορεί να πάμε σε πόλεμο με την Τουρκία ή να χάσουμε κάτι περισσότερο. Ούτε σε πόλεμο πήγαμε (και δεν θα πάμε) ούτε και το τουρκολιβυκό σύμφωνο ακυρώθηκε με την υπογραφή της ελληνοαιγυπτιακής συμφωνίας.
Στην Ελλάδα και, κυρίως, στην εξωτερική της πολιτική να αναζητάτε πάντα ένα γιατί πίσω από τα μεγάλα λόγια.
Η κριτική μου στις δημόσιες εκδηλώσεις αγάπης κατά την επίσκεψη Τσαβούσογλου εστιάζεται στην εικόνα που εκπέμπεται προς την Ευρώπη, παραμονές συζήτησης για την διαμόρφωση των σχέσεών της με την Τουρκία.
Υπάρχει κάποιος που πιστεύει πως η Τουρκία δεν θα επανέλθει στις προκλήσεις; Και αν επανέλθει και η Ελλάδα προσφύγει, και πάλι, στην Ε.Ε. τι θα πει και τι θα της πουν; Αν δείξουν στον Δενδια την φωτογραφία αγκαλιάς με τον Τσαβούσογλου, τι θα τους πει;
ΓΙΑ ΤΟ ΠΟΜΑΚΙΚΟ
Στο Πομακικό η κριτική που γίνεται είναι ότι αν αναγνωρισθεί η διαφορετικότητα των Πομάκων τότε τι θα πούμε για τους υπόλοιπους εκτός Ρομά; Δεν θα πούμε ότι είναι τουρκογενείς;
Βεβαίως, αυτό θα πούμε. Και τουρκογενείς είναι όσοι αισθάνονται έτσι. Ούτε και επειδή δεν θα αναγνωρίσουμε εμείς τους Πομάκους σημαίνει πως δεν υπάρχουν.
Είναι άλλο πράγμα η μειονότητα και η αναγνώρισή της στο πλαίσιο συμφωνιών και άλλο ποιοι την συνθέτουν.
Η μειονότητα από τη συνθήκη της Λωζάννης αναγνωρίσθηκε ως μουσουλμανική. Και η συμπεριφορά του κράτους απέναντί της προσδιορίζεται από τη Συνθήκη.
Δεν μπορεί, δηλαδή, κάποιος ξένος επίσημος να μιλά για τουρκική μειονότητα. Αλλά για μουσουλμανική. Μπορεί να μιλά, όμως, για πομάκους, ρομά και τουρκογενείς.
Εν κατακλείδι, η μειονότητα των 120 χιλιάδων μουσουλμάνων της Θράκης είναι μουσουλμανική με απαίτηση της Τουρκίας στη Λωζάνη. Ένα μέρος της (περίπου 50 με 60.000) είναι τουρκογενές. Ένα άλλο Πομάκοι και ένα άλλο Ρομά.
Οι Πομάκοι δεν θέλουν να μαθαίνουν με το ζόρι τουρκικά. Δεν θέλουν να εκτουρκέψουν. Θέλουν να αποκτήσουν τη δική του φυλετική συνείδηση.
Με χαμόγελα, αγκαλιές και άλλες χαρούλες από ελληνικής πλευράς ολοκληρώθηκε η επίσκεψη (30-31 Μαΐου) του τούρκου υπουργού Εξωτερικών Μεβλούτ Τσαβούσογλου στη χώρα μας.
Ο πρωθυπουργός Κ. Μητσοτάκης την προηγουμένη της επίσκεψης είχε δηλώσει: «Η Ελλάδα αναζητάει βελτιωμένους δεσμούς με την Τουρκία»! Ο υπουργός Εξωτερικών Ν. Δένδιας, στην κοινή συνέντευξη τύπου δήλωσε: «Σκοπός της σημερινής μας συνάντησης ήταν να επιχειρήσουμε μια διαδικασία πρώτης συνεννόησης και αν αυτό καταστεί δυνατόν σταδιακής ομαλοποίησης της κατάστασης σε βάθος χρόνου»!
Τόση αφέλεια, τόση πολιτική μυωπία, τόση άγνοια των γεωστρατηγικών επιδιώξεων της απέναντι πλευράς, δεν είναι ένα ακόμη λάθος, είναι εθνικός κίνδυνος.
Η Τουρκία χρησιμοποιεί τις διερευνητικές επαφές, τον ελληνοτουρκικό διάλογο, την επικείμενη συνάντηση Μητσοτάκη – Ερντογάν (στις 14 Ιουνίου στα πλαίσια του ΝΑΤΟ) και τις πενταμερείς διασκέψεις για το Κυπριακό προκειμένου να εμφανίσει στην ΕΕ και στις ΗΠΑ ότι τα προβλήματα στης περιοχής μπορούν να λυθούν με διμερείς διαπραγματεύσεις στις οποίες ήδη συμμετέχουν πρόθυμα Αθήνα και Λευκωσία. Δεν απαιτούνται ούτε πιέσεις, ούτε κυρώσεις από τρίτους. Αντίθετα η καλή διάθεση που επιδεικνύει η Τουρκία πρέπει να επιβραβευτεί με μια «θετική ατζέντα» κυρίως από την ΕΕ.
«Θετική ατζέντα» σημαίνει κυρίως αναβάθμιση της Τελωνειακής Συμφωνίας ΕΕ-Τουρκίας, που θα αποδώσει μεγάλα οικονομικά οφέλη στην τελευταία και συνέχιση των χρηματοδοτήσεων για τους μετανάστες που βρίσκονται σε τουρκικό έδαφος, προκειμένου αυτοί να μην προωθηθούν προς ευρωπαϊκές χώρες. Αυτά τα δύο εξυπηρετούν τα συμφέροντα κυρίως της Γερμανίας.
Ο ελληνοτουρκικός διάλογος όχι μόνο απενοχοποιεί την Τουρκία στη διεθνή κοινότητα – την εμφανίζει ως μετριοπαθή και διαλλακτική και όχι ως αναθεωρητική δύναμη – αλλά την ενισχύει γεωστρατηγικά – γεωοικονομικά καθιστώντας την ισχυρότερο αντίπαλο. Αυτό γίνεται με ελληνική συγκατάθεση που προσδοκά απλά μια προσωρινή ανάπαυλα της αντιπαράθεσης.
Στην πράξη η νεοοθωμανική Τουρκία διατηρεί όλες τις αξιώσεις έναντι του Ελληνισμού συνολικά και συνεχώς δημιουργεί νέα τετελεσμένα που θεωρεί αδιαπραγμάτευτα. Όπως:
Τη μουσουλμανική μειονότητα της Δ. Θράκης (κατά τη Συνθήκη της Λωζάννης) τη θεωρεί τουρκική. Το τουρκικό προξενείο της Κομοτηνής λειτουργεί ως «ανεξάρτητη τοπική εξουσία». Τα τουρκικά διδάσκονται στα σχολεία προκειμένου τα παιδιά της μειονότητας να αποκτήσουν τουρκική συνείδηση. Ο Μ. Τσαβούσογλου επισκέφτηκε το Μειονοτικό Γυμνάσιο-Λύκειο Κομοτηνής, που πολλά ελληνικά μέσα ενημέρωσης λανθασμένα αποκάλεσαν «Γυμνάσιο-Λύκειο Τζελάλ Μπαγιάρ»*.
Το casus belli της Τουρκικής Εθνοσυνέλευσης, σε περίπτωση επέκτασης των ελληνικών χωρικών υδάτων από τα 6 στα 12 ν.μ., παραμένει από το 1995. Η απειλή αποτρέπει τη χώρα μας να ασκήσει τα κυριαρχικά δικαιώματά της σύμφωνα με το Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας και να εκμεταλλευτεί τους θαλάσσιους πόρους.
Παραβιάζει καθημερινά τον ελληνικό εναέριο χώρο των 10 ν.μ. που δεν αναγνωρίζει και πραγματοποιεί υπερπτήσεις πάνω από ελληνικά νησιά που την κυριότητα, πολλών από αυτά, θεωρεί αμφισβητούμενη.
Δεν αναγνωρίζει ότι τα ελληνικά νησιά έχουν κυριαρχικά δικαιώματα σε ΑΟΖ/υφαλοκρηπίδα. Επιδιώκει το Αιγαίο να διαμοιραστεί στη μέση μεταξύ των ηπειρωτικών ακτών. Με βάση αυτή τη θέση υπέγραψε το Τουρκολιβυκό Μνημόνιο, με το οποίο ισχυρίζεται ότι έχει κυριαρχικά δικαιώματα στη θάλασσα πέραν των 6 ν.μ. νότια της Ρόδου, Καρπάθου, Κάσου και Κρήτης. Με την ίδια αυθαίρετη θέση διεκδικεί την περιοχή της Α. Μεσογείου νοτιανατολικά της Ρόδου και γύρω από το Σύμπλεγμα της Μεγίστης. Στην περιοχή αυτή έχει πραγματοποιήσει έρευνες το καλοκαίρι του 2020 (Όρουτς Ρέϊς).
Απαιτεί την αποστρατικοποίηση των νησιών του Α. Αιγαίου για να είναι ιδιαίτερα ευάλωτα και η Ελλάδα να συνυπολογίζει αυτήν την αδυναμία υπεράσπισής τους σε περίπτωση κρίσης.
Δεν αναγνωρίζει την Κυπριακή Δημοκρατία που την θεωρεί «εκλιπούσα». Αντίθετα αναγνωρίζει, μόνη αυτή, την αυτοαποκαλούμενη «Τουρκική Δημοκρατία της Βόρειας Κύπρου» και ζητάει την αναγνώρισή της και από ελληνικής πλευράς προκειμένου να υπάρξει λύση του Κυπριακού βασισμένη στην «κυρίαρχη ισότητα» των δύο κοινοτήτων.
Έχει παραβιάσει κατ’ επανάληψη την νόμιμα οριοθετημένη κυπριακή ΑΟΖ με ερευνητικά σκάφη και πλωτά γεωτρύπανα.
Διατηρεί παράνομα στην Κύπρο μεγάλες στρατιωτικές δυνάμεις και αναβαθμίζει την εκεί παρουσία της με δημιουργία βάσης για drones στο αεροδρόμιο του Λευκόνοικου, ενώ κατασκευάζει ναυτική βάση στο Τρίκωμο.
Συνεχίζει σταθερά τη μεταφορά εποίκων από την Ανατολία στη κατεχόμενη ζώνη της Βόρειας Κύπρου.
Απ’ όλα τα ανωτέρω είναι φανερό ότι η τουρκική απειλή είναι απέραντη, δηλαδή, δεν περιορίζεται σ’ ένα σημείο αλλά αμφισβητεί συνολικά την ανεξαρτησία και την κυριαρχία των δύο κρατικών οντοτήτων του έθνους (Ελλάδας και Κύπρου). Ουσιαστικά η Τουρκία ζητάει από τον Ελληνισμό, μέσω πιέσεων και διαπραγματεύσεων, να παύσει να υφίσταται ως γεωπολιτικό μέγεθος.
Ο Μ. Τσαβούσογλου δεν άφησε καμιά αμφιβολία, κατά την κοινή συνέντευξή του με τον Ν. Δένδια, λέγοντας: «Η Τουρκία θέλει να μπορέσει να συνεχίσει τις σχέσεις της με την Ελλάδα, χωρίς προϋποθέσεις, χωρίς όρους». Όλες, δηλαδή, οι τουρκικές διεκδικήσεις στο τραπέζι της διαπραγμάτευσης. Αλήθεια, γιατί η κυβέρνηση εξέφρασε την ικανοποίησή της μετά την επίσκεψη του Τσαβούσογλου στην Αθήνα;
Το θέμα βέβαια δεν είναι το τί επιδιώκει η νεοοθωμανική Τουρκία, αλλά γιατί η ελληνική κυβέρνηση τής δίνει «πιστοποιητικό καλής διαγωγής»; Γιατί διευκολύνει τον Ταγίπ Ερντογάν στην προσεχή συνάντησή του με τον Τζο Μπάϊντεν; Γιατί διευκολύνει τη Γερμανία και κάποιες άλλες ευρωπαϊκές χώρες στη μη επιβολή κυρώσεων, έστω και ανώδυνων, στην Άγκυρα κατά την προσεχή Σύνοδο Κορυφής της ΕΕ;
Υπάρχει βεβαίως και μια εσωτερική «Πέμπτη Φάλαγγα» από πολιτικούς, πανεπιστημιακούς και δημοσιογραφούντες που υποστηρίζει ότι συζητάμε με τους Τούρκους για να μην χρειαστεί να κάνουμε πόλεμο. Μόνο που ο πόλεμος διεξάγεται ήδη, σε υβριδική μορφή, από τη Θράκη και το μεταναστευτικό, μέχρι την Κύπρο και δε θα είμαστε εμείς που θα αποφασίσουμε πότε θα γίνει ένοπλη σύγκρουση, αλλά η Τουρκία. Αυτή την κρίσιμη στιγμή η Ελλάδα πρέπει να είναι όσο γίνεται πιο ισχυρή και η Τουρκία όσο πιο αδύναμη μπορεί να καταστεί. Τότε μπορεί και να αποφευχθεί τελικά ο πόλεμος, λόγω μη ευνοϊκού για τους αντιπάλους μας συσχετισμού ισχύος.
Υ.Γ. Έχουν περάσει εννέα μήνες από τότε που εξαγγέλθηκε η αγορά τεσσάρων φρεγατών, η απόκτηση πλοίων ενδιάμεσης λύσης και η αναβάθμιση τεσσάρων παλαιότερων φρεγατών. Ακόμα η κυβέρνηση δεν έχει αποφασίσει ποια πλοία θα αγοράσει τα οποία, όταν αγοραστούν, θα παραδοθούν μετά πέντε χρόνια. Οι Τούρκοι θα μας περιμένουν;
* Τζελάλ Μπαγιάρ: Τούρκος πολιτικός, εντάχθηκεστο κίνημα «Ένωση και Πρόοδος» το 1907, πολέμησε κατά των Ελλήνων με αντάρτικα σώματα στην περιοχή της Σμύρνης, διετέλεσε στη συνέχεια βουλευτής, υπουργός, πρωθυπουργός και πρόεδρος της Δημοκρατίας από το 1950 μέχρι το 1960. Το 1961 καταδικάστηκε σε θάνατο, αλλά αφέθηκε ελεύθερος το 1966 (Γενική αμνηστία). Η ίδρυση του σχολείου «Τζελάλ Μπαγιάρ» στην Κομοτηνή προτάθηκε και υλοποιήθηκε από την τότε βασίλισσα Φρειδερίκη κατά την επίσκεψη του βασιλικού ζεύγους στην Άγκυρα (Ιούνιος 1952). Από χρόνια το όνομα του σχολείου επισήμως έχει αλλάξει.
Ηταν όλα σκηνοθετημένα, αν και δεν τον ενημέρωσα εκ των προτέρων. Οταν ο Σονέρ Τσαγαπτάι, διευθυντής του τουρκικού ερευνητικού προγράμματος στο Washington Institute, έφθασε στην Αθήνα στις αρχές Μαΐου για να συμμετάσχει στο Φόρουμ των Δελφών, είχα ήδη την ιδέα μιας πρόσκλησης στο Dionysos Zonar’s με θέα στον Παρθενώνα. Ηθελα να φωτογραφίσω και να «ανακρίνω» έναν γνωστό Τούρκο αναλυτή, συγγραφέα και μελετητή κάτω από το βλέμμα του μεγάλου ναού του ελληνικού πολιτισμού. Επίσης, αν σκεφτεί κανείς ότι οι Οθωμανοί κυβέρνησαν την Αθήνα για σχεδόν 400 χρόνια, η επιλογή του εστιατορίου και η φωτογραφία μπορεί επίσης να θεωρηθούν –ή έτσι ελπίζω– ως μια χειρονομία φιλίας. Φυσικά, μετά το τέλος της φωτογράφισης αλλάξαμε θέσεις στο τραπέζι. Δεν μπορούσα παρά να προσφέρω στον καλεσμένο μου την καρέκλα με θέα στον Παρθενώνα και να μην διατηρήσω αυτό το προνόμιο για εμένα.
Ο Σονέρ Τσαγαπτάι είναι ιστορικός. Γεννήθηκε στη Μαλάτεια, στην Ανατολική – Κεντρική Τουρκία, περίπου 1.000 χιλιόμετρα από την Κωνσταντινούπολη. Είναι το έκτο από τα επτά παιδιά της οικογένειάς του. Οι γονείς του, ενώ δεν φοίτησαν σε πανεπιστήμια, επέμειναν ότι όλα τα παιδιά τους θα πρέπει να αποκτήσουν πτυχία. Και το κατάφεραν. Ο Σονέρ έγινε δεκτός σε οικοτροφείο στην Κωνσταντινούπολη όταν ήταν μόλις 10 ετών. Αν και μιλάει άπταιστα πολλές γλώσσες, δεν μιλάει ελληνικά. Ωστόσο, αναγνωρίζει όλα τα γράμματα του ελληνικού αλφαβήτου λόγω των ετών που έζησε στην Κωνσταντινούπολη. Παρατηρούσε ελληνικά πλοία να διασχίζουν τον Βόσπορο καθώς πήγαινε στο σχολείο. Στα 26 του έγινε δεκτός στο Πανεπιστήμιο Yale, όπου έκανε το διδακτορικό του. Είναι ιστορικός που ειδικεύεται στη Νοτιοανατολική Ευρώπη και έχει ταξιδέψει πολύ στην περιοχή. Γνωρίζει ήδη καλά την Αθήνα, λατρεύει το καλό ψάρι και του αρέσει να φωτογραφίζει παλιές βυζαντινές εκκλησίες. Γιατί αυτό; «Είμαι πολύ κοντά στην αδελφή μου, τη Σούνα Τσαγαπτάι, η οποία είναι καθηγήτρια Ιστορίας στο Πανεπιστήμιο του Κέμπριτζ και ειδικεύεται στην ύστερη βυζαντινή περίοδο και στα πρώιμα οθωμανικά χρόνια. Στέλνω στην αδελφή μου φωτογραφίες τζαμιών και εκκλησιών όποτε βρίσκομαι στην Ελλάδα ή στα Βαλκάνια».
Ο Τσαγαπτάι δεν είναι ούτε υποστηρικτής ούτε αντίπαλος του προέδρου Ερντογάν. Προσπαθεί να αναλύει την τουρκική πολιτική και στρατηγική με καθαρό μυαλό και ισορροπημένο τρόπο. Ταυτόχρονα, δεν μπορεί να κρύψει την αγάπη του για την Ελλάδα. Είναι προφανές ότι απολαμβάνει κάθε λεπτό της διαμονής του. Δύο μέρες μετά το δείπνο στον «Διόνυσο», επέμεινε σε ένα ταξίδι στο Σούνιο για να δει τον ναό του Ποσειδώνα και πήρα μία μέρα άδεια για να πάμε έως εκεί με το αυτοκίνητο. Με ρώτησε επίσης πού θα μπορούσε να βρει το καλύτερο εκμέκ και ραβανί στην πλατεία Συντάγματος (πρότεινα τον «Χατζή» στην οδό Μητροπόλεως, με άκουσε και πήγε περισσότερες από μία φορές).
Εχει γράψει δύο καλά βιβλία για τον Ερντογάν, και τα δύο έχουν μεταφραστεί στα ελληνικά («Η Αυτοκρατορία του Ερντογάν» και «Ερντογάν»). Μου λέει ότι Ελληνες και Τούρκοι ζούσαν μαζί σε περιοχές της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας και στη συνέχεια της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας για σχεδόν 1.000 χρόνια. Η συνύπαρξη ξεκίνησε κάμποσους αιώνες πριν από την κατάκτηση της Κωνσταντινούπολης. «Οι Ελληνες και οι Τούρκοι είμαστε σαν μια οικογένεια και το γεγονός ότι τα τελευταία 100 χρόνια ζούμε χωριστά αποτελεί τραύμα», λέει. Επισημαίνω ότι αυτή η προσέγγιση έρχεται σε αντίθεση με την τρέχουσα εξωτερική πολιτική της Αγκυρας. Φαίνεται να συμφωνεί, αλλά προτιμά να μου θυμίζει ορισμένα παλαιότερα, πιο θεμελιώδη γεγονότα.
«Οι Ελληνες και οι Τούρκοι έχουν διαφορετικές μνήμες από την Οθωμανική Αυτοκρατορία. Οι Ελληνες θυμούνται τον 18ο αιώνα, όταν ο σουλτάνος έχασε τον έλεγχο των τοπικών ηγεμόνων, οι οποίοι έγιναν καταπιεστικοί, πυροδοτώντας έτσι οικονομικές και θρησκευτικές συγκρούσεις. Αλλά μέχρι τότε οι Οθωμανοί ήταν φιλικοί προς τους Ελληνες και σε διάφορα στάδια οι Ελληνες ανέλαβαν κύριες θέσεις εξουσίας και κυβέρνησαν την αυτοκρατορία. Από την άλλη πλευρά, οι Τούρκοι θέλουν να θυμούνται και να αναφέρονται μόνο στους ένδοξους πρώτους αιώνες της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας».
Επισημαίνει επίσης ότι τους τελευταίους δύο αιώνες οι Τούρκοι δεν επιτέθηκαν ποτέ στους Ελληνες, αλλά υπερασπίστηκαν τα εδάφη τους από τις ελληνικές επιθέσεις και εισβολές. «Μεγάλωσα με τουρκικές ταινίες σχετικά με την ελληνική εισβολή στην Ανατολία μετά τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, που απειλούσε την ίδια την ύπαρξη των τουρκικών εθνών», λέει. Θυμάμαι ότι ταυτόχρονα εμείς μεγαλώναμε με τη μνήμη της φωτιάς της Σμύρνης και της Μικρασιατικής Καταστροφής. Ωστόσο, λίγους μήνες πριν από την καταστροφή οι Τούρκοι βρίσκονταν κοντά σε μια οριστική ήττα στην περιοχή στην οποία κατοικούσαν την τελευταία χιλιετία. Εχω φωτογραφίες του παππού μου όταν ήταν 21χρονος στρατιώτης στο Αφιόν Καραχισάρ το 1921.
«Είναι επίσης ενδιαφέρον», προσθέτει ο Τσαγαπτάι, «ότι τα δύο σύγχρονα έθνη-κράτη, Ελλάδα και Τουρκία, ξεπήδησαν από τους πολέμους της ανεξαρτησίας που πολέμησαν ο ένας απέναντι στον άλλον. Η Ελλάδα ιδρύθηκε μετά τον πόλεμο της Ανεξαρτησίας του 1821 και η Τουρκία μετά τον πόλεμο του 1918-1922». Κάποιος θα έλεγε ότι ίσως το πνεύμα της Αθηνάς, της θεάς του πολέμου και της σοφίας, που λατρευόταν στον Παρθενώνα από τον 5ο αιώνα π.Χ. και για σχεδόν 1.000 χρόνια, μας ενέπνευσε για μια βαθιά ιστορική συζήτηση. Αλλά εκτός από την επιρροή του Παρθενώνα, σημαντικός ήταν ο ρόλος που έπαιξε το ψητό φιλέτο σφυρίδας και φυσικά το νόστιμο ψητό χταπόδι που και οι δύο απολαύσαμε δεόντως.
«Ο μόνος τρόπος επίλυσης του Κυπριακού είναι η ένταξη της Τουρκίας στην Ε.Ε.», λέει με ισχυρή δόση χιούμορ ο Σονέρ Τσαγαπτάι κατά τη διάρκεια του γεύματός μας με φόντο τον Παρθενώνα. Φωτ. ΓΙΩΡΓΟΣ ΖΑΧΟΣ / INTIME NEWS
Η Κύπρος «κυβερνά» την Ελλάδα και την Τουρκία
Ο Σονέρ Τσαγαπτάι μου λέει ξεκάθαρα πως συχνά ξεχνάμε ότι η Ελλάδα και η Τουρκία απολάμβαναν 25 χρόνια αδιάλειπτων καλών σχέσεων και ειρήνης μεταξύ της επίσημης επίσκεψης του Ελευθερίου Βενιζέλου στην Αγκυρα το 1930 και το 1954, όταν εμφανίστηκε για πρώτη φορά το Κυπριακό και ήταν μια αιτία που οδήγησε στην επίθεση του 1955 εναντίον των Ελλήνων της Κωνσταντινούπολης από τους εθνικιστές Τούρκους. «Λέγεται ότι το Μαυροβούνιο κυβερνά τη Σερβία και το Ναγκόρνο-Καραμπάχ κυβερνά την Αρμενία. Το ίδιο συμβαίνει και με την Κύπρο. Η Κύπρος κυβερνά την Ελλάδα και την Τουρκία».
Συνεχίζει να μου λέει ότι οι Τουρκοκύπριοι φοβούνται ότι θα διωχθούν, όπως συνέβη μεταξύ 1963 και 1974, και οι Ελληνοκύπριοι φοβούνται ότι το 1974 θα επαναληφθεί. «Δεν θα υπάρξει λύση μέχρι να αντιμετωπιστούν αυτοί οι δύο φόβοι». Είναι αισιόδοξος; «Η Ε.Ε. έκανε ένα μεγάλο λάθος πριν από 20 χρόνια. Οι Βρυξέλλες ουσιαστικά είπαν στις δύο κοινότητες στην Κύπρο αντίθετα πράγματα. Οι Τουρκοκύπριοι θα μπορούσαν να μπουν στην Ε.Ε. μόνο εάν συμφωνούσαν στην ενοποίηση, ενώ οι Ελληνοκύπριοι θα μπορούσαν να έχουν το ίδιο προνόμιο ακόμη και χωρίς λύση. Ετσι, οι Ελληνοκύπριοι μπήκαν χωρίς να χρειαστεί να αποδεχθούν την ενοποίηση, παρά το γεγονός ότι οι Τουρκοκύπριοι την αποδέχθηκαν». Και τώρα; «Τώρα η πιο ρεαλιστική λύση είναι να διατηρηθεί το σημερινό status quo. Ο μόνος τρόπος επίλυσης του Κυπριακού είναι η ένταξη της Τουρκίας στην Ε.Ε.».
Είναι δυνατόν; Ο Τσαγαπτάι ξέρει πώς να εισάγει το χιούμορ ακόμα και στις πιο δύσπεπτες συζητήσεις εξωτερικής πολιτικής.
«Η Τουρκία μπορεί να ενταχθεί στην Ε.Ε. μόνο υπό την προεδρία του Κοσσυφοπεδίου. Αυτό σημαίνει ότι η δυνατότητα ένταξης της Τουρκίας είναι ίδια με την πιθανότητα το Κοσσυφοπέδιο, μια χώρα που δεν αναγνωρίζεται από αρκετές χώρες της Ε.Ε., να ενταχθεί στην Ε.Ε. και να αναλάβει την προεδρία της».
Στις 15 Μαΐου, στη συζήτηση του Τσαγαπτάι στο Φόρουμ των Δελφών με τον εκτελεστικό διευθυντή του Ινστιτούτου Διεθνών Σχέσεων Κωνσταντίνο Φίλη, ο Σονέρ ανέφερε ορισμένες σημαντικές εκτιμήσεις για τη στρατηγική της Αγκυρας. «Ο Ερντογάν δεν θέλει η Τουρκία να είναι μια μικρή χώρα στην Ε.Ε. αλλά ένα έθνος που παίζει ρόλο στην περιοχή. Μπορούμε να συζητήσουμε εάν η στρατηγική αυτή επιτύχει ή όχι, αλλά αυτός είναι ο στρατηγικός στόχος της Αγκυρας, που προβλέπω ότι θα εξακολουθήσει να υφίσταται ακόμη και μετά τον Ερντογάν, για τις επόμενες δεκαετίες».
Ωστόσο, τονίζει ότι ο Ερντογάν δεν επιδιώκει πόλεμο με την Ελλάδα με αφορμή τις ελληνοτουρκικές διαφορές στο Αιγαίο. «Η τουρκική οικονομία είναι τόσο καλά ενσωματωμένη στην Ε.Ε. που ένας πόλεμος με την Ελλάδα δεν αποτελεί μέρος του στρατηγικού της σχεδίου», επιμένει.
Δάσκαλος γιόγκα
Ο Τσαγαπτάι είναι μουσουλμάνος, αλλά δεν ακολουθεί το Ορθόδοξο Ισλάμ, καθώς προέρχεται από την παράδοση των Αλεβί. Το 2018, όπως άλλωστε αναφέρεται με υπερηφάνεια στο βιογραφικό του, πήγε στην Ινδία και έγινε ένας πιστοποιημένος δάσκαλος γιόγκα. Τι του προσφέρει η γιόγκα; «Η γιόγκα έχει πολύ να κάνει με την αναπνοή. Το μυαλό συχνά περιπλανιέται στο παρελθόν ή στο μέλλον, αλλά όταν κάνεις γιόγκα εστιάζεις στην αναπνοή σου και η αναπνοή σου σε κρατάει σταθερά στο παρόν». Δοκιμάστε το, ακόμη και χωρίς να κάνετε γιόγκα, και θα διαπιστώσετε ότι ο Τούρκος φίλος έχει δίκιο.
Η συνάντηση
Ο Σονέρ Τσαγαπτάι έχει επισκεφθεί πολλές φορές την Αθήνα και έχει ανέβει στην Ακρόπολη για να θαυμάσει τον Παρθενώνα. Ενα ακόμα απόγευμα κάτω από τον Παρθενώνα, όμως, ήταν η ιδανική επιλογή για τον άρτι αφιχθέντα από την Ουάσιγκτον μέσω Βιέννης ιστορικό. Τιμήσαμε το ψητό φιλέτο σφυρίδας, το ψητό καλαμάρι και το ψητό χταπόδι, αλλά όχι και το κρασί, επειδή δεν ταίριαζε έπειτα από ένα υπερατλαντικό ταξίδι. Ο Τσαγαπτάι «τόλμησε» πάντως μια βότκα Grey Goose στην αρχή, ενώ εγώ επέμεινα αυστηρά στην Coca-Cola zero λόγω της αυστηρής δίαιτας που ακολουθώ, αλλά και για να έχω καθαρή εικόνα των ελληνοτουρκικών κατά τη διάρκεια της συζήτησης. Λογαριασμός: 180 ευρώ.
Όλα δείχνουν ότι η εβδομάδα που διανύουμε θα διαφωτίσει σκοτεινές πτυχές της πολιτικής πραγματικότητας στο Ισραήλ αφ’ενός, αφ’ετέρου όλα κινούνται στη σκιά της επερχόμενης παλαιστινιακής “Ημέρας της Νάκσα” το Σάββατο 5/6 που διαθέτει την δυναμική να ανατρέψει κάθε προσπάθεια της Αιγύπτου για μονιμοποίηση της εύθραυστης συμφωνίας κατάπαυσης του πυρός μεταξύ Ισραήλ και Χαμάς. Εν τω μεταξύ, καλό θα ήταν να εξετάσουμε με περισσότερη ενδελέχεια – και χωρίς συναισθηματισμούς ή ευσεβείς πόθους – τις πολλά υποσχόμενες διακηρύξεις περί σχηματισμού νέας κυβέρνησης από τα κόμματα που αντιπολιτεύονται τον Βενιαμίν Νετανιάχου, το κόμμα του, Λικουντ, και τις άλλες πολιτικές δυνάμεις της δεξιάς που τον στηρίζουν.
Ας πάρουμε όμως αυτά τα περίπλοκα θέματα από την αρχή, λαμβάνοντας υπ’όψιν ότι το παρελθόν μας έχει διδάξει πόσο ευμετάβλητες είναι οι ισορροπίες σε ένα πολιτικό σύστημα που ουσιαστικά δοκιμάζει τις ίδιες του τις αντοχές επί δυόμισι χρόνια ακυβερνησίας.
— Μία σύντομη αναδρομή στο παρελθόν
Για να κατανοήσουμε την σημερινή πολιτική πραγματικότητα, είναι απαραίτητο να ανατρέξουμε μία εβδομάδα πριν την πρόσφατη σύγκρουση Ισραήλ-Χαμάς που κράτησε 11 ημέρες. Ήταν τότε που ο Γιαΐρ Λαπίντ, ηγέτης του κεντροαριστερού κόμματος “Υπάρχει Μέλλον” (Yesh Atid), ανέλαβε την εντολή από τον Πρόεδρο του Κράτους, Ρεουβέν Ρίβλιν να σχηματίσει κυβέρνηση, μιας και ο Βενιαμίν Νετανιάχου δεν είχε καταφέρει να σχηματίσει κυβέρνηση όταν η εντολή βρισκόταν στα χέρια του επί 28 ημέρες – όπως προβλέπει η οικεία νομοθεσία.
Ενώ οι εθνοτικές ταραχές στην Ανατολική Ιερουσαλήμ άρχισαν σταδιακά να ενδυναμώνονται, σε διακομματικό επίπεδο αυξανόταν και η συχνότητα των συναντήσεων του Γιαΐρ Λαπίντ με τον Ναφτάλι Μπένετ, αρχηγό του εθνοθρησκευτικού κόμματος “Γιεμίνα” – που υποστηρίζεται από σημαντική μερίδα Εβραίων εποίκων και τάσσεται εναντίον επί της αρχής “δύο έθνη – δύο κράτη” ως βάση επίλυσης του Παλαιστινιακού. Ήταν εντυπωσιακό ότι ενώ οι δρόμοι της Ιερουσαλήμ έπαιρναν φωτιά, το θέμα των συνομιλιών Λαπίντ-Μπένετ περιστρεφόταν με ποιο τρόπο θα τεθεί ένα τέρμα στην πολυετή διακυβέρνηση Νετανιάχου,
Το ζήτημα αυτό δικαίως είχε τεθεί στο επίκεντρο του δημόσιου λόγου καθ’ όλες τις προηγούμενες προεκλογικές και μετεκλογικές ζυμώσεις. Ήταν όμως αξιοπρόσεκτο το γεγονός ότι ενώ η ατζέντα της ισραηλινής καθημερινότητας επέστρεψε στο γνωστό εθνοθρησκευτικό αραβοϊσραηλινό μοτίβο, οι πολιτικές δυνάμεις της αντιπολίτευσης απασχολούνταν στην ποινική δίκη του Νετανιάχου, η οποία ούτως ή άλλως βρισκόταν , και βρίσκεται ακόμα και σήμερα, σε πλήρη εξέλιξη ενώπιον του Επαρχιακού Δικαστηρίου της Ιερουσαλήμ. Ωστόσο, ακόμα εντυπωσιακότερο ήταν αυτό που συνέβη την Δευτέρα 10/5, ανήμερα της “Ημέρας της Ιερουσαλήμ”. Ήταν 6 το απόγευμα όταν ήχησαν οι σειρήνες και κατέπεσαν στα περίχωρα της Ιερουσαλήμ ρουκέτες της οργάνωσης Χαμάς από την Γάζα, και η στιγμή εκείνη αποτέλεσε την απαρχή ακόμα ενός γύρου σκληρής αναμέτρησης μεταξύ του Ισραήλ, της Χαμάς και της Ισλαμικής Τζιχάντ που έμελλε να διαρκέσει τις επόμενες 11 ημέρες, έως τα ξημερώματα της Παρασκευής 21/5. Όσα διαδραματίσθηκαν και επακολούθησαν στις σχέσεις Ισραήλ-Γάζας είναι γνωστά.
Ωστόσο, σε διακομματικό επίπεδο, οι εκπλήξεις δεν σταματούν εδώ :
Ενώ την Κυριακή 9/5 το βράδυ είχε διαρρεύσει στα τοπικά ΜΜΕ ότι ουσιαστικά οι Λαπίντ και Μπένετ είχαν συμφωνήσει την σύνθεση της κυβέρνησης, στην οποία θα συμμετείχαν τα κόμματα της σιωνιστικής Αριστεράς (Κόμμα Εργατικών και “Μέρετς”), το κόμμα του Αβιγκντόρ Λίμπερμαν “Ισραήλ το Σπίτι μας”) με κύριο αίτημα τον διαχωρισμό Θρησκείας-Κράτους, και το κόμμα “Νέα Ελπίδα” του Γκιντόν Σάαρ, τέως σημαίνοντος στελέχους του δεξιού Λικούντ – μόλις ήχησαν οι πρώτες σειρήνες και οι εκτοξεύσεις των ρουκετών της Χαμάς στην Ιερουσαλήμ, όλες ανεξαιρέτως οι αντιπολιτευτικές φωνές ξαφνικά σιώπησαν. Ήταν εντυπωσιακό πώς ο Γιαΐρ Λαπίντ, έχοντας μάλιστα στα χέρια του την εντολή σχηματισμού κυβέρνησης με την ανάθεση των υπουργικών θέσεων συμφωνημένες, να αποφασίζει να παραμένει κυριολεκτικά εξαφανισμένος επί 11 ολόκληρες μέρες και νύχτες τη στιγμή που η εθνοτική βία έπαιρνε το πάνω χέρι στις μεικτές πόλεις και οι κάτοικοι του Τελ Αβίβ να βρίσκονται στα καταφύγια. Παράλληλα, ο Ναφτάλι Μπένετ προέβη στην πρώτη και τελευταία του δήλωση την δεύτερη μέρα της αντιπαράθεσης Ισραήλ-Χαμάς, την Τρίτη 12/5, ανακοινώνοντας ότι “δεν υπάρχει καμία πιθανότητα σχηματισμού κυβέρνησης με την Αριστερά και με την υποστήριξη του κόμματος “Ράαμ” που εκφράζει το ισλαμιστικό κίνημα του Νοτίου Ισραήλ”. Η ηχηρή σιωπή των κομμάτων της αντιπολίτευσης υπερκαλύφθηκε από ολιγόλεπτα λακωνικά, σχεδόν θυμωμένα μαγνητοσκοπημένα ανακοινωθέντα του υπηρεσιακού πρωθυπουργού Νετανιάχου, του Υπουργού Άμυνας Μπένι Γκαντς και των επικεφαλής του στρατού και των μυστικών υπηρεσιών. Άλλη μία έκπληξη: Ο μοναδικός πολιτικός αρχηγός που εντυπωσίασε με την δημόσια παρέμβασή του ήταν ο αρχηγός του αραβικού κόμματος “Ράαμ”, Μανσούρ Αμπάς, ο οποίος – σε μία κίνηση πρωτοφανή για τα ισραηλινά δεδομένα – επισκέφθηκε την μεικτή πόλη Λοντ, και συνομιλώντας μπροστά στις κάμερες μαζί με Εβραίους θρησκευτικούς ηγέτες της πόλης, υποσχέθηκε ότι το κόμμα του θα συνεισφέρει οικονομικά στην αποκατάσταση τω
ν ζημιών που προκλήθηκαν σε δέκα εβραϊκές συναγωγές, οι οποίες είχαν καεί από βόμβες μολότωφ που είχαν ρίξει Άραβες νεαροί τις προηγούμενες μέρες. Η κίνησή του αυτή είχε εξαιρετική επίδραση στην τοπική κοινή γνώμη, και κυρίως, αύξησε την δημοτικότητά του στους μετριοπαθείς κύκλους της αραβικής κοινωνίας στο Ισραήλ, την ύπαρξη και την δυναμική των οποίων καλό θα ήταν να μην αγνοούμε εάν θέλουμε να αναγνώσουμε με ακρίβεια την ανθρωπογεωγραφία της χώρας.
Κατά τα άλλα, η πικρή αλήθεια είναι ότι τα υπόλοιπα κόμματα της αντιπολίτευσης έλαμψαν δια της απουσίας τους. Αυτό το αδιαμφισβήτητο (θλιβερό) δεδομένο δεν είναι δυνατόν να παραβλέπεται.
Ο κύκλος βίας Ισραήλ-Χαμάς-Τζιχάντ τερματίσθηκε ύστερα από ισχυρές διπλωματικές πιέσεις των ΗΠΑ, του ιδίου του Προέδρου Μπάιντεν και χάρη στην αποτελεσματική αιγυπτιακή διπλωματία που καταβάλει εντατικές προσπάθειες μέχρι σήμερα, επί των οποίων θα ασχοληθούμε παρακάτω λεπτομερέστερα.
Με την εφαρμογή της συμφωνίας κατάπαυσης του πυρός, ο Γιαΐρ Λαπίντ επανήλθε στο πολιτικό προσκήνιο, προσπαθώντας να επιφέρει απτά αποτελέσματα προκειμένου να σχηματίσει κυβέρνηση συνεργασίας με βασικό του εταίρο τον ηγέτη του εθνοθρησκευτικού κόμματος “Γιεμίνα”, Ναφτάλι Μπένετ. Και πράγματι, οι πολιτικές δυνάμεις της αντιπολίτευσης έπιασαν ξανά το νήμα των διαπραγματεύσεων, αφήνοντας μάλιστα να γίνει γνωστή η ‘πρώτη εικόνα’ της κατανομής των υπουργείων της μελλοντικής κυβέρνησης με ετερόκλητες ιδεολογικές τάσεις. Μάλιστα, ο Ναφτάλι Μπένετ ανακοίνωσε το βράδυ της Κυριακής 30/5 σε τηλεοπτικό του διάγγελμα ότι πράγματι έχει σκοπό να αποτελέσει πολιτικό εταίρο μίας κυβέρνησης που θα συμμετέχουν κόμματα της σιωνιστικής Αριστεράς ως επίσης και δύο κόμματα της Δεξιάς (αφ’ενός το δικό του, που συσπειρώνει τους Εβραίους εποίκους της Δυτικής Όχθης, αφ’ετέρου του κόμματος του Γκιντόν Σάαρ ο οποίος έχει επανειλημμένα ταχθεί κατά της λύσης “δύο έθνη-δύο κράτη” και επικρίνει τα διαλαμβανόμενα των Συμφωνιών του Όσλο). Ωστόσο, το θέμα δεν είναι τόσο απλό, όσο ακούγεται, για τους ακόλουθους πέντε πολύ απλούς λόγους:
1.
Η ανακοίνωση του Ναφτάλι Μπένετ χαρακτηριζόταν από μία διάθεση σχεδόν απολογητική. Ο Μπένετ απευθυνόταν πρώτα και κύρια στους ψηφοφόρους του, με πρώτους και κύριους τους Εβραίους εποίκους, οι οποίοι ποτέ δεν φαντάζονταν ότι η ψήφος τους θα έφερνε στην εξουσία τις εξής πολιτικές δυνάμεις: Το αριστερό κόμμα “Μέρετς” που επί δεκαετίες θέτει στην πρώτη θέση της ατζέντας του την αποχώρηση του Ισραήλ από τα εδάφη που κατέλαβε στον Πόλεμο των Έξι Ημερών το 1967 και αποδέχεται το ενδεχόμενο εκκένωσης των εβραϊκών εποικισμών. Το κόμμα “Ισραήλ το Σπίτι μας” υπό τον Αβιγκντόρ Λίμπερμαν, ο οποίος αξιώνει την αποδυνάμωση του ιερατικού ραβινικού κατεστημένου και τον όσο το δυνατόν περισσότερο διαχωρισμό της Θρησκείας από το Κράτος. Το κόμμα “Υπάρχει Μέλλον” του Γιαΐρ Λαπίντ που αξιώνει την άρση των προνομίων που απολαμβάνουν οι Υπερορθόδοξοι Εβραίοι που αποτελούν το 20% των πολιτών της χώρας. Και τέλος, δεν θα φαντάζονταν ποτέ ότι η ψήφος τους θα έδινε ρόλο ρυθμιστή στο αραβικό κόμμα “Ράαμ” που εκφράζει μία μετριοπαθέστερη μεν φωνή της παραδοσιακής αραβικής κοινωνίας, πλην όμως, με πολύ πρόσφατες τις εικόνες των συγκρούσεων μεταξύ Εβραίων και Αράβων νεαρών, άφηναν μία αίσθηση ανησυχίας για τα μελλούμενα – ειδικά όταν ο ηγέτης του “Ράαμ” Μανσούρ Αμπάς επιθυμεί να καταστεί μέλος της Κοινοβουλευτικής Επιτροπής Ασφάλειας και Άμυνας, που διαχειρίζεται ευαίσθητα δεδομένα που σχετίζονται με την ασφάλεια της χώρας.
Ήδη από το ίδιο βράδυ της ανακοίνωσης του Ναφτάλι Μπένετ, ακτιβιστές της εθνοθρησκευτικής δεξιάς δεν έχασαν χρόνο: Τα κοινωνικά δίκτυα πήραν φωτιά, αφίσες κυκλοφόρησαν με το πρόσωπο του Μπένετ να φορά την παλαιστινιακή καφίγια, διοργανώθηκαν διαδηλώσεις έξω από το σπίτι το δικό του και το σπίτι της κομματικής του εταίρου Αγιέλετ Σακέντ – εξελίξεις που ανάγκασαν τις δυνάμεις ασφαλείας να αυξήσουν την φύλαξή τους και να παραχωρήσουν στον Μπένετ αλεξίσφαιρο όχημα για τις μετακινήσεις του επειδή εκφράσθηκαν απειλές κατά τις ακεραιότητάς του. Παράλληλα, βουλευτές του κόμματός του παραχωρούσαν συνεντεύξεις στα κρατικά ΜΜΕ εκφράζοντας την ιδεολογική τους αντίθεση στην απόφαση του κομματικού τους ηγέτη. Παρότι ο Μπένετ φέρεται να έχει καταφέρει να ελέγξει την ενότητα της κοινοβουλευτικής του ομάδας, τίποτα δεν προλέγει ότι θα διατηρηθεί. Και αυτό συμβαίνει για τον εξής απλούστατο λόγο:΅Ανεξάρτητα από την βούληση του Ναφτάλι Μπένετ να “ρίξει το γάντι” στην πολυετή διακυβέρνηση Νετανιάχου, ο μέσος Εβραίος έποικος που ζει στην Δυτική Όχθη που ψήφισε το κόμμα “Γιεμίνα” δεν θα ήθελε με κανέναν τρόπο να υποθηκεύσει τόσο εύκολα την περιουσία που εκλαμβάνει ή θεωρεί δική του – ή έστω, την περιουσία που του αποδόθηκε από το δικό του κράτος δεκαετίες πριν (συμπεριλαμβανομένων και των κυβερνήσεων στις οποίες προΐστατο το αριστερό Κόμμα των Εργατικών). Αυτό το δεδομένο είναι αδιαμφισβήτητο, ιστορικά και ιδεολογικά.
2.
Σύμφωνα με τις πληροφορίες που διαρρέουν για την σύνθεση της κυβέρνησης Μπένετ-Λαπίντ, τίποτα δεν προλέγει για την μακροημέρευσή της, ούτε και την σαφήνεια του ιδεολογικού της στίγματος.
Συγκεκριμένα:
– Το Κόμμα των Εργατικών, το οποίο υπό την ηγεσία της Μεράβ Μιχαέλι έχει θέσει πολύ ψηλά στην ατζέντα του την προώθηση μέτρων για την ισότητα των φύλων, την προστασία των ασθενέστερων οικονομικά τάξεων και την επανεκκίνηση των ειρηνευτικών διαπραγματεύσεων με τους Παλαιστινίους, αρκέστηκε να αναλάβει το Υπουργείο Συγκοινωνιών. Εντύπωση προκαλούν οι δηλώσεις της Μιχαέλι, θέλοντας να προσδώσει ιδεολογική διάσταση σε αυτήν υπουργοποίηση.
– Το αριστερό κόμμα “Μέρετς”, που συσπειρώνει γύρω του σημαντικές ακτιβιστικές ιδεολογικές συλλογικότητες στον χώρο των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, πέραν της καθαρής του θέσης περί της αποχώρησης του Ισραήλ από την Δυτική Όχθη και τους εποικισμούς, αρκέστηκε να αποδεχθεί να αναλάβει το Υπουργείο Υγείας. Άραγε, ποια περιθώρια θα έχει να εφαρμόσει όσα πρεσβεύει με σταθερότητα όλα αυτά τα χρόνια, αναλαμβάνοντας την διοίκηση π.χ. των δημόσιων νοσοκομείων; Άδηλον.
– Το κόμμα του Αβιγκντόρ Λίμπερμαν “Ισραήλ το Σπίτι μας” θα αναλάβει το Υπουργείο Οικονομικών – κάτι που περισσότερο θα ταίριαζε στο Κόμμα των Εργατικών –
. Ο Λίμπερμαν κατά το παρελθόν δεν διαφώνησε σε καμία κυβέρνηση υπό τον Νετανιάχου όταν υιοθετείτο μία καθαρά νεοφιλελεύθερη πολιτική κατά την δεκαετία του ’90. Με ποιον άραγε τρόπο θα εφαρμόσει τον θεσμικό διαχωρισμό Θρησκείας-Κράτους, είναι και αυτό άξιο ενδιαφέροντος. Εάν σκοπός είναι η μείωση των κονδυλίων που, καλώς ή κακώς, παρέχονται στην κοινότητα των Υπερορθοδόξων, άραγε με αυτόν τον τρόπο θα τους αναγκάσει να ενσωματωθούν στο εργατικό δυναμικό της χώρας; Θα εκληφθεί ως τιμωρία και ως ακόμα μία αιτία πολώσεων. Αντιθέτως, η θητεία του Αβιγκντόρ Λίμπερμαν στο Υπουργείο Εξωτερικών είχε αποδειχθεί εξαιρετικά επιτυχής. Δεν θα πρέπει να ξεχνάμε ότι ο Λίμπερμαν ήταν ο πρωταγωνιστής των επαφών με την Ελλάδα και την Κύπρο μετά το αιματηρό επεισόδιο του Μαβί Μάρμαρα και έδωσε πραγματικά ρεσιτάλ διπλωματίας στις σχέσεις της χώρας του με τη Ρωσία και την Ουκρανία, ή με άλλες χώρες-μέλη της ΕΕ στην ανατολική Ευρώπη. Τέλος, καθότι ο ίδιος κατοικεί σε εβραϊκό οικισμό της Δυτικής Όχθης, τι κοινό θα μπορούσε να έχει με το αριστερό “Μέρετς”, το οποίο, όπως ειπώθηκε ανωτέρω, τάσσεται κατά των εποικισμών;
– Ο νυν Υπουργός Άμυνας, Μπένι Γκαντς, προορίζεται για το ίδιο ακριβώς υπουργείο και στο νέο κυβερνητικό σχήμα. Κατά τον πρόσφατο γύρο αντιπαράθεσης με την Χαμάς, ο Γκαντς απέδειξε πόσο αρμονικά μπορεί να συνεργαστεί με τον νυν υπηρεσιακό πρωθυπουργό Νετανιάχου. Άραγε, καταλαμβάνοντας τα ίδια καθήκοντα επί πρωθυπουργίας Ναφτάλι Μπένετ και μετέπειται επί πρωθυπουργίας Γιαΐρ Λαπίντ, θα αναμένεται κάτι διαφορετικό στον τρόπο αντιμετώπισης ανάλογων προκλήσεων σε επίπεδο εθνικής ασφαλεία; Και εάν ναι, ποιος θα ήταν αυτός; Με ποιο διαφορετικό ιδεολογικό πρόσημο;
– Η περίπτωση του Υπουργείου Εξωτερικών είναι ιδιαίτερη, μιας και θα αποδοθεί στον Γιαΐρ Λαπίντ. Είναι δεδομένο ότι κανένας ισραηλινός πολιτικός κατά τη συγκεκριμένη συγκυρία δεν έχει το διεθνές προφίλ του Νετανιάχου. Ακόμα και οι πολιτικοί του αντίπαλοι παραδέχονται ότι τα ανοίγματα που έκανε το Ισραήλ στην εξωτερική του πολιτική δεν οφείλονται αποκλειστικά και μόνο στη στήριξη που είχε από τον τ. Πρόεδρο Τραμπ τα τελευταία τέσσερα χρόνια. Μετράει 13 χρόνια θητείας στον νευραλγικό αυτό τομέα και η συμβολή του υπήρξε σημαντικότατη. Δεν αποκλείεται ο κ. Λαπίντ να έχει τα ίδια ή και περισσότερα ταλέντα. Πλην όμως, τώρα, που η αμερικανική θεώρηση περί τα της Μέσης Ανατολής έχει δώσει σαφή δείγματα μεταβολής, θα είναι ενδιαφέρον με ποιον τρόπο θα ανταποκριθεί στις νέες απαιτήσεις. Οι σχέσεις Ισραήλ-ΗΠΑ ήδη αρχίζουν να δοκιμάζονται υπό την νέα διακυβέρνηση των Δημοκρατικών. Σαφές είναι το μήνυμα που αποστέλλει η Ουάσιγκτον, τοποθετώντας στο πόστο του Πρέσβη της στην Ιερουσαλήμ στενό σύμβουλο του τ. Προέδρου Μπαράκ Ομπάμα – όταν οι σχέσεις Ισραήλ-ΗΠΑ περνούσαν δυσάρεστες στιγμές που στο τέλος δεν κρύβονταν εύκολα.
– Ίσως η φερόμενη πιο “λογική” υπουργοποίηση είναι αυτή της βουλευτού Πνίνα Ταμάνο Σάτα, Εβραίας αιθιοπικής καταγωγής, στο Υπουργείο Απορρόφησης Εβραίων Παλιννοστούντων, που προέρχεται από το κόμμα “Υπάρχει Μέλλον” του Γιαΐρ Λαπίντ. Η κοινωνική της δράση και η προσωπική της πείρα αποτελεί εγγύηση για μία θητεία αποτελεσματική. Αλλά το ζήτημα της απορρόφησης παλιννοστούντων δεν είναι αυτό που “καίει” την ισραηλινή κοινωνία σήμερα, όπως και να το κάνουμε.
3.
Ένα άλλο πολύ ενδιαφέρον δεδομένο που προκύπτει από τις διαρροές σχετικά με τον τρόπο λήψεως αποφάσεων σε μία κύβέρνηση Λαπίντ-Μπένετ δημιουργεί ακόμα περισσότερα ερωτηματικά.
Στο διάγγελμά το βράδυ της 30/5, ο Ναφτάλι Μπένετ υποστήριξε ότι “η κυβέρνηση που θα σχηματισθεί με τον Γιαΐρ Λαπίντ και τα υπόλοιπα κόμματα της Αριστεράς θα είναι ‘περισσότερο δεξιά’ από οποιαδήποτε άλλη”. Όσο παράλογος κι αν ακούγεται αυτός ο ισχυρισμός, παραδόξως είναι αληθινός.
Στην νέα κυβέρνηση θα συμμετέχουν δύο κόμματα της Δεξιάς (“Γιεμίνα” και “Νέα Ελπίδα”) έναντι τεσσάρων αριστερών (Μέρετς, Εργατικοί, Ισραήλ το Σπίτι μας, Υπάρχει Μέλλον). Και όμως, επειδή στη σημερινή σύνθεση της Κνέσετ η παράταξη της Δεξιάς είναι πολυπληθέστερη σε κοινοβουλευτικές έδρες έναντι της Αριστεράς, σύμφωνα με πληροφορίες που μετέδωσε το βράδυ της 30/5 η κρατική ισραηλινή τηλεόραση, φέρεται να έχει συμφωνηθεί ότι σε περίπτωση διχογνωμίας στο υπουργικό συμβούλιο, η βαρύτητα που θα έχει η ψήφος των “δεξιών” υπουργών θα είναι μεγαλύτερη έναντι της ψήφου των “αριστερών” υπουργών. Προβλήθηκε μάλιστα και ένα υποθετικό σενάριο “λήψεως υπουργικής απόφασης”, σύμφωνα με το οποίο οι δύο “δεξιές” υπουργικές ψήφοι επικρατούν των υπολοίπων “αριστερών”.. Άραγε, πόσες άλλες πρωτοτυπίες θα μπορέσει να αντέξει το ισραηλινό πολιτικό σύστημα;
4.
Η στάση των αραβικών κομμάτων μπορεί να αποβεί καθοριστική, μιας και η νέα κυβέρνηση Μπένετ-Λαπίντ χρειάζεται την ψήφο εμπιστοσύνης 61 από τις συνολικά 120 έδρες της Κνέσετ. Οι τελευταίες δημοσιογραφικές πληροφορίες αναφέρουν ότι το αραβικό ισλαμιστικό κόμμα “Ράαμ” θα ψηφίσει υπέρ της νέας κυβέρνησης αφού υπογραφεί σχετική προγραμματική συμφωνία με αντισυμβαλλόμενους τους Μπένετ και Λαπίντ, στην οποία θα προβλέπονται μέτρα, οικονομικά και κοινωνικά, υπέρ της αραβικής μειονότητας της χώρας. Ωστόσο, υπάρχει και ο Ενιαίος Αραβικός Συνδυασμός, στον οποίον συμμετέχουν το αριστερό δικοινοτικό αραβικό κόμμα “Χαντάς”, το εθνικιστικό “Μπάλαντ” και το ισλαμιστικό κόμμα “Τάλ”, που εκφράζει το ισλαμιστικό κίνημα του Βορείου Ισραήλ – που θεωρείται περισσότερο ριζοσπαστικό. Ο Ενιαίος Αραβικός Συνδυασμός παραδοσιακά δεν ψηφίζει υπέρ καμίας ισραηλινής κυβέρνησης, λόγω της ιδεολογικής του αντίθεσης στο σιωνιστικό κίνημα εν γένει. Λέγεται ότι ο Γιαΐρ Λαπίντ έχει καταφέρει να πείσει τους αριστερούς βουλευτές του Ενιαίου Αραβικού Συνδυασμού (που ανήκουν στο “Χαντάς”) να μην παραστούν κατά την διαδικασία της ψήφου εμπιστοσύνης (επειδή λογίζεται η ψήφος των παρόντων). Όμως, οι βουλευτές των εθνικιστών του “Μπάλαντ” ως επίσης και των ισλαμιστών του “Τάλ” δεν έχουν δεσμευθεί ακόμα. Και εδώ υπάρχει μία σημαντική λεπτομέρεια που έχει περάσει τεχνηέντως “στα ψιλα” της τοπικής επικαιρότητας: Κατά την διάρκεια της πρόσφατης αναμέτρησης Ισραήλ-Χαμάς, σημειώθηκαν σοβαρές εκδηλώσεις διαμαρτυρίες στις αραβικές πόλεις του Βορείου Ισραήλ, στις οποίες έχουν απήχηση τα στελέχη του ισλαμιστικού κόμματος “Τάλ”, με αποτέλεσμα οι ισραηλινές αρχές ασφαλείας να συλλάβουν τον κληρικο, ηγέτη του κινήματος, ο οποίος συνεχίζει να κρατείται ως ύποπτος ενθάρρυνσης εθνοτικής βίας και διατάραξης της δημόσιας τάξης. Αυτό το δεδομένο δεν αποκλείεται να προβληματίσει όχι μόνο τους βουλευτές του “φιλοκυβερνητικού” ισλαμιστικού “Ράαμ” , αλλά και τους βουλευτές και των υπολοίπων κομμάτων που συμμετέχουν στον Ενιαίο Αραβικό Συνδυασμό.
5.
Τέλος, ας μην ξεχνούμε ότι το ερχόμενο Σάββατο , 5/6, είναι η “Ημέρα της Νάκσα”, δηλαδή της επετείου κατάληψης της Δυτικής Όχθης και της Ανατολικής Ιερουσαλήμ από το Ισραήλ κατά τον Πόλεμο των Έξι Ημερών του 1967. Ουδείς γνωρίζει ποια κατάσταση θα επικρατεί εκείνη την ημέρα στην Ανατολική Ιερουσαλήμ, στην Δυτική Όχθη και στις μεικτές πόλεις του Ισραήλ. Οι τοπικές αρχές ασφαλείας βρίσκονται ήδη σε επιφυλακή, θεωρώντας πολύ πιθανό έναν “δεύτερο γύρο” εθνοτικών συγκρούσεων εντός και εκτός Ισραήλ. Η βιασύνη που παρατηρείται στο “μέτωπο της Γάζας”, με τους Αιγυπτίους να προωθούν την απελευθέρωση δύο Ισραηλινών ομήρων και τον επαναπατρισμό δύο σορών Ισραηλινών οπλιτών που βρίσκονται στην Γάζα σε αντάλλαγμα την απελευθέρωση Παλαιστινίων κρατουμένων στις φυλακές υψίστης ασφαλείας στο Ισραήλ οφείλεται ακριβώς σε αυτόν τον λόγο: Να μην ξεσπάσουν ακόμα μια φορά εθνοτικές συγκρούσεις κατά την φετινή “Ημέρα της Νάκσα”, δηλαδή τόσο γρήγορα όσο το ερχόμενο Σάββατο. Εάν τελικά οι προσπάθειες αυτές δεν ευοδωθούν και οι συγκρούσεις ξαναρχίσουν, η στήριξη της νέας κυβέρνησης από τους Άραβες βουλευτές εκτιμάται ως εξαιρετικά αμφίβολη.
Αποτίμηση
Στο Ισραήλ, τα τελευταία δυόμισι χρόνια, η απλή φράση “Σχηματισμός Κυβέρνησης” είναι μία πολύ περίπλοκη υπόθεση.
Όταν ο Ναφτάλι Μπένετ αποφάσισε να την πει μπροστά στις κάμερες και τα μικρόφωνα, ανέλαβε μία ευθύνη εξαιρετικά βαριά, που αποδεικνύεται δύσκολη τόσο στην θεωρία, όσο και στην πράξη. Ιδεολογικά, το εγχείρημα σίγουρα πάσχει.
Ωστόσο, δεν αποκλείεται τελικά να τα καταφέρει. Όπως επίσης να μην σημειωθούν επεισόδια το ερχόμενο Σάββατο, να πετύχει η αιγυπτιακή διαπραγμάτευση και να γίνει η ανταλλαγή αιχμαλώτων, να κερδίσει η νέα κυβέρνηση την ψήφο εμπιστοσύνης 61 βουλευτών της Κνέσετ και έτσι η εποχή Νετανιάχου να αποτελέσει παρελθόν , είτε για πάντα είτε προσωρινά.
Θα μπορούσαν να βγουν αληθινά και όσα είπε την Δευτέρα το μεσημέρι (31/5) ο Αβιγκντόρ Λίμπερμαν ενώπιον της κοινοβουλευτικής ομάδας του κόμματός του “Ισραήλ το Σπιτι μας”, ο οποίος παρομοίασε την νέα κυβέρνηση με μία “ορχήστρα”, λέγοντας περίπου τα εξής: “Εάν θέλουμε αυτή η κυβέρνηση να πετύχει, θα πρέπει να μάθουμε να μην είμαστε σολίστες. Κάθε υπουργός θα πρέπει να είναι επικεντρωμένος στον δικό του ρόλο και να μην ανακατεύεται στις αρμοδιότητες των άλλων υπουργών. Και ο πρωθυπουργός, είτε ο Ναφτάλι Μπένετ στην αρχή της κυβερνητικής θητείας, είτε ο Γιαΐρ Λαπίντ στο δεύτερο μέρος της θητείας, θα πρέπει να έχει τον ρόλο του διευθυντή της ορχήστρας..”
Την μελωδία όμως, ποιός θα είναι σε θέση να την καθορίσει;
Και ποια ηχεία θα είναι δυνατότερα;
Τα αριστερά ή τα δεξιά;
Στην φωτογραφία: Γιαΐρ Λαπίντ και Ναφτάλι Μπένετ, οι φερόμενοι δύο εκ περιτροπής πρωθυπουργοί της υπό σύσταση νέας κυβέρνησης, αρχηγοί των κομμάτων “Υπάρχει Μέλλον” (Yesh Atid) και “Γιεμίνα”, αντίστοιχα.
Είναι άλλο πράγμα οι ανθρώπινες σχέσεις μεταξύ των λαών και άλλο οι διακρατικές.
Στις διακρατικές υπάρχει μεγάλος βαθμός αφαίρεσης. Ρυθμίζονται και εξελίσσονται αναλόγως των συμφερόντων της χώρας. Και όχι αναλόγως του αν υποχωρούν οι φοβίες των κυβερνώντων.
Διαβάζω για τις ανησυχίες, τις αισιοδοξίες και τις φοβίες της Αθήνας σε σχέση με την συμπεριφορά της Τουρκίας λες και έχουμε να κάνουμε με ένα καρυδότσουφλο χαμένο στη θάλασσα.
Και ενώ μας είπαν πως τίποτε δεν άλλαξε από τις διεκδικήσεις της Άγκυρας, ο διάλογος με τον Τσαβούσογλου ήταν… πολιτισμένος.
Η Τουρκία χορεύει την Αθήνα στο ταψί, όπως και όταν θέλει.
Υποθέστε πως είστε η Μέρκελ, ο Μακρόν ή οποιοσδήποτε ευρωπαίος ηγέτης που θα κληθεί να αποφασίσει για την πορεία των ευρωπαϊκών σχέσεων με την Τουρκία. Και παραμονές της απόφασης βλέπετε μια φωτογραφία σαν την παρακάτω. Τι θα σκεφθείτε;
Αλήθεια, μόνο για να εξασφαλίσει τα πιστοποιητικά εμβολιασμού κατά του Covid με στόχο την ενίσχυση του τουρισμού της Τουρκίας ήρθε στην Αθήνα ο Τούρκος υπουργός Εξωτερικών, Μεβλούτ Τσαβούσογλου; Αυτό υποστηρίζουν με πανομοιότυπους σχεδόν τίτλους οι μεγαλύτερες τουρκικές εφημερίδες στις ηλεκτρονικές τους εκδόσεις ,αποτιμώντας τα αποτελέσματα της επίσκεψης.
«Συμφωνία μεταξύ Τουρκίας και Ελλάδας για την αμοιβαία αναγνώριση των εμβολίων COVID-19», είναι ο κεντρικός τίτλος της Yeni Safak αναφορικά με την επίσκεψη Τσαβούσογλου στην Αθήνα. Η φιλο-κυβερνητική τουρκική εφημερίδα τονίζει στις πρώτες γραμμές του ρεπορτάζ τη σχετική δήλωση Τσαβούσογλου: «Αποφασίσαμε να αναγνωρίσουμε αμοιβαία τα εμβόλια με την Ελλάδα. Η συμφωνία που επιτύχαμε θα συμβάλει θετικά στον τουριστικό τομέα. Με βάση τη συμφωνία, οι πολίτες των δύο χωρών με αρνητικά τεστ ή εμβολιασμό, θα μπορούν να ταξιδεύουν», τόνισε ο Τούρκος υπουργός Εξωτερικών κατά τη συνέντευξη Τύπου με τον Ελληνα ομόλογό του, Νίκο Δένδια, υπουργό, σημειώνει η Yeni Safak.
Στο ίδιο μήκος κύματος η Sabah : « Τουρκία και Ελλάδα συμφώνησαν για το πιστοποιητικό εμβολιασμού», είναι ο τίτλος της επίσης φιλο-ερντογανικής εφημερίδας. «Αποφασίσαμε την αμοιβαία αναγνώριση των εμβολιασμών με διαφορετικής προέλευσης εμβόλια. Εχουμε ήδη υπογράψει σχετικές συμφωνίες με άλλες χώρες ,όπως η Ρουμανία, η Σερβία,η Βουλγαρία και η Ουγγαρία. Πιστεύουμε ότι η συμφωνία θα έχει θετική επίδραση στον τουριστικό μας τομέα. Θέλουμε να αυξήσουμε αυτά τα θετικά βήματα στην ερχόμενη περίοδο, ειδικά στην τουριστική συνεργασία», τόνισε ο Μεβλούτ Τσαβούσογλου στην Αθήνα, όπως υπογραμμίζει η Sabah.
Ακόμη και η αντιπολιτευόμενη Cumhuriyet, στην ίδια κατεύθυνση κινείται:
«Κρίσιμη συνάντηση στην Αθήνα: Οι δύο χώρες συμφώνησαν για το πιστοποιητικό εμβολιασμού!», τιτλοφορεί το σχετικό ρεπορτάζ η Cumhuriyet.
Οσο για την Huriyet; «Τουρκία και Ελλάδα ανακοίνωσαν στον κόσμο: Η συμφωνία ολοκληρώθηκε», είναι ο τίτλος της εφημερίδας. Ποια συμφωνία; «Ο υπουργός Εξωτερικών Τσαβούσογλου δήλωσε ότι συμφωνήθηκε η αμοιβαία αναγνώριση των εμβολίων Covid 19».
Στα «ψιλά» γράμματα ,οι τουρκικές εφημερίδες περνούν τα υπόλοιπα θέματα που συζητήθηκαν στην Αθήνα .Οπως για παράδειγμα τη δήλωση Τσαβούσογλου για «κατ` αρχήν συναίνεση σε 25 θέματα, από τις μεταφορές ως την ενέργεια, τον τουρισμό, το περιβάλλον, το εμπόριο και πολλούς άλλους τομείς συνεργασίας». Όπως είπε ο Τούρκος υπουργός Εξωτερικών, «συμφωνήσαμε να εφαρμόσουμε συγκεκριμένα έργα συνεργασίας μέσω των μνημονίων συμφωνίας που θα υπογραφούν και των μηχανισμών που θα δημιουργηθούν. Θα ήθελα να πω ότι, ως Τουρκία, έχουμε την απαραίτητη βούληση για αυτά τα θέματα. Χαιρόμαστε που είδαμε την ίδια βούληση και στην Ελλάδα. Αν συνεχιστεί έτσι, μπορούμε να κάνουμε γρήγορα βήματα σε αυτά τα ζητήματα και μπορούμε να προχωρήσουμε πολύ», δήλωσε ο Τσαβούσογλου, σύμφωνα με την Karar.
Η πανδημία χτυπά σκληρά τον Τουρκικό τουρισμό
Δεν είναι τυχαίο που ο Τουρκικός Τύπος ,που προφανώς ενημερώθηκε από το Τουρκικό υπουργείο Εξωτερικών, ουδεμία νύξη κάνει για τις λεγόμενες «διαφορές» στο Αιγαίο ή την Ανατολική Μεσόγειο ,που συχνά πυκνά προβάλει προκλητικά και ανενδοίαστα. «Κουβέντα» και για τη «ρεβάνς» που τόσο θα ήθελε η Αγκυρα μετά την διπλωματική ήττα που είχε υποστεί ο Τσαβούσογλου από τον Νίκο Δένδια κατά την επίσκεψή του στην Αγκυρα. «Με την πανδημία να πλήττει σκληρά τον τουρισμό στην Τουρκία, το μόνο που ενδιαφέρει αυτή τη στιγμή την Αγκυρα είναι πως θα προσελκύσει τουρίστες» ,γράφει η γερμανική ιστοσελίδα T-online. Για τον σκοπό αυτό άλλωστε επισκέφθηκαν την περασμένη Πέμπτη τη Γερμανία Τούρκος Υπουργός Τουρισμού Μεχμέτ Νούρι Ερσόι και ο εκπρόσωπος του Τούρκου Προέδρου Ερντογάν, Ιμπραήμ Καλίν, σημειώνει η γερμανική ιστοσελίδα. «Η Άγκυρα αγωνίζεται για Γερμανούς τουρίστες, αλλά η κυβέρνηση Ερντογάν έχει να αντιμετωπίσει πολλά προβλήματα με τους…αριθμούς. Πριν από την καραντίνα που είχε επιβάλει ,ο αριθμός των νέων κρουσμάτων ήταν πάνω από 60.000 την ημέρα, ενώ σήμερα περίπου 11.000 άνθρωποι μολύνονται κάθε μέρα», αναφέρει η T-online.
Ο τουριστικός τομέας είναι άλλωστε η μόνη ελπίδα της κυβέρνησης Ερντογάν για να αντιμετωπίσει την άσχημη οικονομική κατάσταση στη χώρα. Δεν είναι τυχαίο ότι οι δύο Τούρκοι αξιωματούχοι συναντήθηκαν στο Βερολίνο ,εκτός από τουριστικούς παράγοντες, και με τον Ομοσπονδιακό Υπουργό Οικονομικών , Πέτερ Αλτμάιερ, προφανώς ζητώντας βοήθεια.
Με την τουρκική λίρα να έχει υποχωρήσει στο χαμηλότερο επίπεδο όλων των εποχών σε σχέση με το δολάριο και το ευρώ, «η χώρα είναι αντιμέτωπη με μια καταιγίδα» γράφει η ιταλική ιστοσελίδα Money.it. Και το πρόβλημα «δεν είναι μόνο μόνο η επισφαλής οικονομική κατάσταση, αλλά και τα γεωπολιτικά ζητήματα ,όπως και η διαχείριση της εξουσίας από τον Ερντογάν» ,προσθέτει η ιταλική οικονομική ιστοσελίδα. Η λίρα έχει υποχωρήσει πάνω από 13% το τελευταίο τρίμηνο, το χειρότερο αποτέλεσμα μεταξύ των αναδυόμενων αγορών. Ο πληθωρισμός αυξήθηκε επίσης για έβδομο συνεχόμενο μήνα, σκαρφαλώνοντας τον Απρίλιο στο 17,14%.
«Ο Ερντογάν , επομένως, έχει βρεθεί σε δύσκολη θέση ,υποκινώντας γεωπολιτικές εντάσεις», εκτιμά η ιταλική ιστοσελίδα και προσθέτει: «Ο Τούρκος πρόεδρος βάζει τη χώρα του σε δύσκολη θέση μπροστά στους ξένους επενδυτές, αλλά και τον ίδιο απέναντι στο έθνος». Μήπως έτσι εξηγείται και η σχετικά μετριοπαθής στάση του Μεβλούτ Τσαβούσογλου στην Αθήνα, αλλά και στη Θράκη;
Αδόλφου Χίτλερ «Ο Αγών μου» (Mein Kampf).
βιβλίο “Mein Kampf” (“Mon combat“ στα γαλλικά) γράφτηκε από τον αρχηγό του ναζιστικού κόμματος μεταξύ του 1924 και του 1925, ενώ εξέτιε μια ποινή φυλάκισης μετά την αποτυχία του Πραξικοπήματος του Μονάχου το 1923. Ο Αδόλφος Χίτλερ ξανακοιτάζει την πορεία του και εκθέτει σε αυτό το ρατσιστικό του, το αντισημιτικό και φιλόδοξο όραμά του, εκτοξεύοντας βίαιες κατάρες εναντίον εκείνων που χαρακτηρίζει ως τους εχθρούς της Γερμανίας, ιδίως των Εβραίων.
Kershaw, ο «Αγών μου» αντιπροσώπευε «την σαφέστερη και ευρύτερη έκθεση που είχε παρουσιάσει ο Χίτλερ για τις απόψεις του». Αυτό το βιβλίο πωλήθηκε μαζικά στη Γερμανία μέχρι το τέλος του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου : «Σχεδόν 12,5 εκατομμύρια αντίτυπα τυπώθηκαν, πωλήθηκαν, διανεμήθηκαν [έως το 1945]. Έγιναν τουλάχιστον 1.122 εκδόσεις του», θυμίζει η επιστημονική ομάδα στην γενική εισαγωγή της γαλλικής κριτικής έκδοσης.
αρχικό κείμενο και τα δύο τρίτα τις επεξηγήσεις και τα συμφραζόμενα. Κοστίζει δε 100 ευρώ. Ο εκδοτικός οίκος διευκρίνισε ότι «το Ίδρυμα Άουσβιτς-Μπίρκεναου, υπεύθυνο για τη διατήρηση του τόπου του στρατοπέδου συγκέντρωσης και εξόντωσης, θα εισπράξει δικαιώματα για το πρώτο αντίτυπο που πωλήθηκε και όλα τα κέρδη που θα μπορούσαν να προκύψουν από την πώληση».
Είναι άλλο πράγμα οι ανθρώπινες σχέσεις μεταξύ των λαών και άλλο οι διακρατικές.