Αρχική Blog Σελίδα 2144

Turkish Imperialism: Erdoğan’s “Second Conquest” of the Christians

Από
pcuser
-
0

by Anne-Christine Hoff
Middle East Quarterly

 

In a blow to the secularist legacy of modern Turkey, the high court declared Istanbul’s famous Hagia Sophia museum to be a mosque. President Recep Tayyip Erdoğan called the move the “second conquest of Istanbul.” (Photo: Arild Vågen)

On July 10, 2020, Turkey’s high administrative court annulled a 1934 cabinet decision that had turned Istanbul’s famous Hagia Sophia mosque into a museum, dealing a further blow to the secularist legacy of modern Turkey’s founding father Mustafa Kemal Atatürk. Shortly afterward, a presidential decree transferred the site’s ownership from the ministry of culture to the directorate of religious affairs (diyanet), and two weeks later, President Recep Tayyip Erdoğan made a nationally televised speech where he lauded the move as the “second conquest of Istanbul” and a major step to the “liberation” of the al-Aqsa mosque.[1]

What does this Islamist grandstanding mean for Turkey’s 175,000-strong Christian community?[2] Does it herald the looming demise of this community just as the 1453 Ottoman conquest of Constantinople and the conversion of its grand Hagia Sophia cathedral to a mosque signified the destruction of Eastern Christendom?

The Symbolism of Hagia Sophia’s “Reconversion”

Erected in 537 CE by the Byzantine Emperor Justinian I, the Hagia Sophia cathedral was hugely significant for Eastern Christendom and has maintained its importance for the Greek-Orthodox Church to date. This explains its swift conversion to a mosque by the conquering Sultan Mehmet II as a triumphant act over Christianity and the widespread opposition in the Turkish republic to the mosque’s conversion to a museum by its modernizing founding father. Repeated attempts have long been made to revert it to its former status.[3] “Ayasofya is a symbol for the Islamic world and the symbol of Istanbul’s conquest,” argued the head of the Anatolia Youth Association, which in 2014 collected fifteen million signatories for a petition calling for the mosque’s restoration. “Without it, the conquest is incomplete, [and] we have failed to honor Sultan Mehmet’s trust.”[4]

Small wonder that the court’s restoration of the Hagia Sophia mosque was celebrated in grand style. On July 24, 2020, the day Erdoğan made his televised speech, the president of the Turkish religious authority Ali Erbaş mounted the pulpit of the once great Byzantine cathedral, adorned by two green flags as a symbol of conquest, to deliver a sermon titled, “Hagia Sophia: Sign of Conquest, Our Trust in the Fatih [Mehmet II ‘The Conqueror’].” With Ottoman sword in hand, Erbaş harkened back to the days of the prophet Muhammad, “who gave the good news about the conquest by saying, ‘One day, Constantine will be conquered; great is the commander who will conquer it and great are his soldiers.'”[5]

The Islamist Gercek Hayat magazine, known for its close association with Erdoğan,[6] took the significance of Hagia Sophia’s reconversion a big step forward. Running a front-page story in its July issue, it suggested that the time had come for restoring the caliphate. The article featured the Ottoman red caliphate flag and a text that read in Arabic, Turkish, and English: “Get together for caliphate. If not now, when? If not you, who?”[7]

Asserting Islamist Supremacism

The “second conquest of Istanbul” might have been Erdoğan’s latest feat of Islamist grandstanding, but it was by no means his only recent bid to dismantle Atatürk’s secularist legacy and reassert Islam’s supremacy over Christianity. Thus, for example, after prolonged negotiations over the reopening of the Greek Orthodox Halkı seminary outside Istanbul (which had been closed since the early 1970s) as the only operational Christian seminary in Turkey,[8] in 2018 the Diyanet president announced that a new center of Islamic studies spanning an area of two hundred acres would open less than a mile away from the former Orthodox seminary.[9]

The symbolism of this act could not be lost on the Greek Orthodox Church. It was a deliberate, state-directed action to impede the ability of the country’s Christians to regenerate and grow a future generation of clergy; it indicated a clear intention to intimidate the practitioners of the dwindling Christian legacy into submission and eventual silence. This goal was further evidenced by the deportation (in 2018-20) of more than fifty foreign Christian pastors (most of whom were married to Turkish citizens) on the pretext of constituting a threat to Turkish national security.[10] With no foreign Christian ministers and no functioning indigenous seminary, the future of the clergy in Turkey remains uncertain. Christians with means may be able to study abroad, but the increasing difficulties for Turkish citizens to obtain visas for study in the United States or other Western countries make the possibility of study abroad highly challenging.

In a similar act of religious assertion, in 2019, the government decided to transform the Kariye Museum, formerly the Church of St. Savior in the Chora, from a museum into a mosque, meaning that its 1,500-year-old mosaics and frescoes, considered to be amongst the foremost remaining Byzantine artifacts, must either be covered or, more likely, plastered over to allow Islamic services inside the building.[11]

The targeting of this particular church has much to do with the thoroughly Christian themes depicted in its mosaics and frescoes. A room dedicated to the ancestors of Christ shows thirty-nine figures from Adam to Jacob’s twelve sons. Its “Cycle of Subjection” art series, “a favorite theme for pictorial treatment on the walls of important churches in the Byzantine world,”[12] depicts the healing of the blind man in Jericho, the miracle of water turned into wine, the birth of Mary, Joseph receiving the rod as successful suitor of Mary, the Apostle Peter with the keys to the Kingdom of Heaven in his hand, Mary receiving bread from archangel Gabriel, and Herod inquiring of the rabbis where the child Jesus will be born.[13] In a country where it is hazardous to obtain a Bible, the pictorial narration of the Christian biblical story via church frescos and mosaics is seen as a clear and present danger that needs to be removed so as to assert Islam’s supremacy and suppress Anatolia’s Christian roots.

 

Following the Battle of Manzikert, Sultan Alp Arslan is said to have placed his boot on the neck of Byzantine emperor Romanos IV Diogenes. The emperor’s humiliation is depicted in this 15th century painting.

In yet another act of Islamist supremacism that same year, Erdoğan inaugurated the Camlica Mosque. The 150,000-square-foot complex sits astride a hill on Istanbul’s Asian side of the Bosporus; four of its six huge minarets—representing the six articles of the Islamic faith—commemorate the victory of the Seljuk Turks over the Byzantines in the 1071 Battle of Manzikert and the capture of their emperor.[14] According to tradition, after discovering the emperor’s identity, the sultan placed his boot on the vanquished ruler’s neck and forced him to kiss the ground, before forcing him to surrender the Anatolian cities of Antioch, Edessa, Hierapolis, and Manzikert. Many historians view this territorial loss as paving the way to the Turkification of Anatolia and the eventual fall of Constantinople.[15]

Anti-Christian Incitement

Nor was the dissemination of the regime’s supremacist, Islamist narrative confined to prominent acts of religious assertion. Consider, for example, the popular TV series Resurrection: Ertuğrul, which was featured on Turkey’s state-run TRT1 channel for five seasons (2014-19) and now streams through Netflix all over the world. The series depicts the Turkish campaign against Byzantium and the crusading forces in Anatolia beginning in the thirteenth century as a noble, heroic fight against oppressive and immoral Christian invaders. These Christians are portrayed as having no scruples or qualms about plundering Turkish lands and massacring their populations in order to subordinate and relegate the Turkish nation to obscurity.

The popular series, Resurrection: Ertuğrul, on Turkey’s state-run TV, depicts Christians as massacring Turkish populations in order to relegate the Turks to obscurity.

Over the years, the president’s office has promoted the show both in words and in deeds. In July 2015, Erdoğan visited the Resurrection: Ertuğrul filming set and posted a press release and video of the visit on the official presidential website.[16] When two years later a famous talk show host mocked the series while hosting an award ceremony in its honor, he was peremptorily fired from his well-paying job, and Erdoğan responded to the controversy by praising Resurrection: Ertuğrul as a voice for the pious, conservative masses: “Until the lions start writing their own stories, their hunters will always be the heroes.”[17]

Resurrection: Ertuğrul seems to have taken up Erdoğan’s incendiary narrative of “a bitter struggle between the crescent and the cross” in which, according to Hurriyet Daily News editor William Armstrong, Turkey had “a unique mission as the heir of a great empire; a nation founded by men of strength, courage and wisdom.”[18] According to some estimates, the show’s YouTube channel has garnered 2.9 million subscribers and 515 million views. In addition, TRT Ertuğrul by PTV YouTube, a channel targeted at Pakistani audiences, has been viewed more than 100 million times, reaching over one million viewers and almost 11 million single views in the first two weeks after its initial upload.[19]

Government-controlled or associated media were used to escalate anti-Christian incitement and hate speech.

Other government-controlled or associated media outlets were used—especially after the abortive 2016 coup—to amplify the narrative about the supposed threat to Turkey from internal and external enemies, with the attendant escalation of anti-Christian incitement and hate speech. In 2017, for example, a flurry of local media outlets across the country ran publications and broadcasts connecting churches with terror organizations or foreign countries. Such media accounts were defended, despite Christians’ complaints, by claims to freedom of speech.[20]

In its May 2020 issue, Gercek Hayat magazine ran a 176-page special edition accusing three prominent Turkish non-Muslim religious leaders—the Eastern Orthodox Church ecumenical patriarch, Turkey’s chief rabbi, and the former Armenian patriarch of Constantinople—of masterminding the 2016 coup attempt and having connections to the banned Gülenist movement (or FETO).[21]

Erdoğan’s own rhetoric has similarly grown more overtly Islamist and anti-Christian, deriding Atatürk’s secularist legacy as an attempt to take on a Christian identity that was anathema to the Islamic peoples. In Erdoğan’s view, this “Christianization drive” extended not only to the territory of the newly-established Turkish republic but also to the lands of the defunct Ottoman Empire. As he put it:

Those who think that we have erased from our hearts the land from which we withdrew in tears a hundred years ago are wrong. We say at every opportunity we have that Syria, Iraq, and other places in the geography [map] in our hearts are no different from our own homeland. We are struggling so that a foreign flag will not be waved anywhere where adhan [Islamic call to prayer in mosques] is recited. The things we have done so far [pale in comparison to the] even greater attempt and attacks [we are planning for] the coming days, inshallah.[22]

This “struggle” to prevent a foreign (i.e., Christian) flag from waving in Muslim Ottoman lands has become a standard neo-Ottoman rallying cry following the abortive 2016 coup. Thus, for example, the government used similar language to justify the year-and-a-half detention of American pastor Andrew Brunson (2016-18), during which time Erdoğan proposed his release in exchange for the extradition of Pennsylvania-based Turkish clergyman Fethullah Gülen,[23] whom Erdoğan held culpable for the 2016 coup. When this deal failed to materialize, with Washington sanctioning two senior officials involved in Brunson’s detention and doubling metal tariffs on Turkey, Erdoğan decried these moves and warned of an “economic war” against countries that know “no laws or justice,”[24] and the Turkish government moved forward to prosecute Brunson. Invoking, among other things, the testimony of anonymous witnesses accusing the pastor of “Christianization activities” aimed at sowing division within Turkey,[25] the indictment said that Brunson would face up to thirty-five years in prison if convicted.[26] Despite his conviction on the charge of aiding and abetting terrorism, Brunson was sentenced to time served and allowed to leave Turkey in another indication of the religious-political nature of the entire episode.[27]

Conclusion

Erdoğan is determined to advance the dissolution of Atatürk’s secularist legacy.

The use of Ottoman symbols of conquest in both the Hagia Sophia “reconversion” ceremony and the inauguration of Istanbul’s Camlica Mosque complex offers a vivid illustration of Erdoğan’s determination to advance his neo-Ottoman ambitions, including the dissolution of Atatürk’s secularist legacy and the further decimation of Turkey’s Christian minority. For, rather than seek to curb the nationwide spike in anti-Christian hate speech in the five years attending the 2016 coup, the government has fueled this combustion through a systematic policy of Islamic supremacism. This has ranged from straightforward acts of Islamic and neo-Ottoman assertion as in the cases of the Hagia Sophia and Camlica inaugurations, to TV series glorifying Turkish triumphalism over Christian invaders, calls by government-affiliated magazines to restore the caliphate, accusations of domestic subversion against prominent Christian religious figures, and disruptions to the education of future generations of Christian clergymen. This in turn leaves Turkey’s Christians with one of four similarly stark choices: exile; continued acquiescence in their longstanding third-class status; fighting that status at the risk of being mercilessly crushed; or conversion, in the hope of full integration in Turkey’s Islamic order of things.

Anne-Christine Hoff is an assistant professor of English at Jarvis Christian College in Hawkins, Texas.

[1] Raul Redondo, “The Islamic Reconquest of Istanbul,” Atalyar (Madrid), July 13, 2020.

[2] “Turkey,” Open Doors USA, Santa Ana, Jan. 14, 2020.

[3] Efrat Aviv, “Erdoğan’s ‘Holy Wisdom’—Why He Is Converting Hagia Sophia into a Mosque,” BESA Center Perspectives Paper, Bar-Ilan University, Ramat Gan, no. 1,646, July 16, 2020.

[4] Reuters, May 30, 2014.

[5] The Siaset Daily (Telangana, India), July 24, 2020; Giulio Meotti, “Turkey’s Hagia Sophia: It’s Like If St. Peter’s Had Been Turned into a Mosque,” Gatestone Institute, July 12, 2020.

[6] “Gercek Hayat,” Albayrak Medya Grubu (Istanbul), Jan. 4, 2018; Ahval News (Cyprus), May 13, 2020.

[7] Middle East Eye (London), July 28, 2020.

[8] “Greece-Turkey Relations Could Be Improved by Reopening a Historic Seminary,” The Economist, Feb. 15, 2019; Orthodox Times (New York), July 6, 2020.

[9] Kathimerini (Athens), Sept. 8. 2018.

[10] Jill Nelson, “Turkey Erases the Hagia Sophia’s Christian History,” The World and Everything in It, podcast, July 16, 2020.

[11] Asia News (Bangkok), June 11, 2019.

[12] Alexander Von Millingen, Byzantine Churches in Constantinople: Their History and Architecture (London: Macmillan and Company, 1970), p. 327.

[13] Ibid.

[14] TRT World TV (Istanbul), May 3, 2019.

[15] John Julius Norwich, A Short History of Byzantium (New York: Vintage Books, 1999), pp. 240-1.

[16] “President Erdoğan Visits Set of Dirilis Ertuğrul,” Presidency of the Republic of Turkey, Ankara, July 6, 2015.

[17] “Erdoğan: We Will Write Our Glorious History the Way It Was,” Turkish Minute (Hamburg), May 19, 2017.

[18] William Armstrong, “What a TV Series Tells Us about Erdogan’s Turkey,” The New York Times, May 14, 2017.

[19] Daily Sabah (Istanbul), May 15, 2020.

[20] “2017 Human Rights Violation Report,” Association of Protestant Churches, Izmir, Jan. 30, 2018.

[21] “Turkish Christians Targeted in Hate Speech,” Persecution.org, May 12, 2020.

[22] Vasileios Meichanetsidis, “Turkey’s Jihad in Syria,” Greek City Times (Sydney), Mar. 17, 2020.

[23] The New York Times, Aug. 1, 2018.

[24] Reuters, Aug. 10, 2018.

[25] Open Doors USA, June 20, 2018.

[26] Reuters, Sept. 28, 2017.

[27] BBC, Oct. 12, 2018.

https://www.meforum.org/62608/erdogans-second-conquest-of-the-christians?goal=0_086cfd423c-11108ffb83-33633629&mc_cid=11108ffb83&mc_eid=887249e88d

ΓΙΑΤΙ ΚΑΝΕΙΣ ΔΕΝ ΑΣΧΟΛΕΙΤΑΙ ΜΕ ΤΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ

Από
anixneuseis
-
8
του Παντελή Σαββίδη
Σήμερα είναι η 48η Επέτειος του Πολυτεχνείου και κανείς δεν ασχολείται με αυτήν. Θα αγανακτήσουν, ίσως, ορισμένοι οδηγοί αν εμποδιστούν απο τις πορείες. ΄Μερικοί, μάλιστα, θα αναρωτηθούν τι ήταν το Πολυτεχνείο. Έλα ντε; Τι ήταν το Πολυτεχνείο;
Βεβαίως, στο Πολυτεχνείο υπήρχαν ομάδες φοιτητών που είχαν αμεση ή έμμεση σχέση με την όποια αντίσταση κατά της Δικτατορίας. Αλλά την μαζική διάσταση την έδωσε ο πολύς κόσμος που έσπευσε να διαμαρτυρηθεί. Και αυτός ο κόσμος προερχόταν απο όλο το πολιτικό και ιδεολογικό φάσμα.
Η μεταπολιτευτική ιδεολογική ηγεμονία της Αριστεράς την οποία διαχειρίστηκε με τρόπο ακραίο και αμοραλιστικό στέρησε απο την εξέγερση τον καθολικό χαρακτήρα της. Κακά τα ψέμματα, η αντίσταση εναντίον της δικτατορίας ήταν περιορισμένη. Δεν μπορούσε να γίνει διαφορετικά, άλλωστε. Παντού και πάντοτε, κάποιες πρωτοπορίες βγαίνουν μπροστά. Αλλά η εξάχρονη ως τότε καταπίεση βρήκε αφορμή να εκτονωθεί. Απο όλον τον κόσμο. Όχι, μόνο, απο την αριστερά, μέρος της οποίας την κατήγγειλε ως προβοκάσια. Και μετά με αμοραλιστικό τρόπο την οικειοποιήθηκε αποκλειστικά και απόλυτα. Κάπως έτσι συνάβησαν τα πράγματα και με το ΕΑΜ.
Αυτή η οικειοποίηση προκάλεσε την κοινωνία. Και σήμερα, η κοινωνία, αδιαφορεί απέναντι σε ένα γεγονός που τα πρώτα χρόνια της μεταπολίτευσης αποτελούσε σταθμό στις πολιτικές κινητοποιήσεις.
Υπήρξε και κάτι άλλο που ενόχλησε. Η εκμετάλλευση της συμμετοχής ορισμένων προς ίδιον όφελος. Η πολιτική τους πορεία, μάλιστα, αφίστατο των σηματοδοτήσεων της εξέγερσης.
Βεβαίως, έτσι συμβαίνει. Οι επαναστατικές στιγμές και οι στιγμές της εξέγερσης περιέχουν μια ηθική δύναμη η οποία εκλείπει όταν η επαφή με την πραγματικότητα την δοκιμάζει.
Ένας μεγάλος φιλόσοφος ο Ιμάνουελ Κάντ είχε πει: «Με μιαν επανάσταση ίσως καταρρέει βέβαια ο προσωπικός δεσποτισμός και καταργείται η καταπίεση από ανθρώπους άπληστους για κέρδη και για εξουσία, αλλά ποτέ δεν γίνεται αληθινή αναμόρφωση του τρόπου της σκέψης• νέες προλήψεις, εξίσου όπως και οι παλιές χρησιμοποιούνται για σκοινί που οδηγεί τον αστόχαστο μεγάλο σωρό των ανθρώπων».
Για όσους, όμως, δεν θέλουν να τα παρατήσουν, η σημερινή επέτειος δίνει την ευκαιρία για έναν επαναπροσδιορισμό. Διότι, όλες, ή σχεδόν όλες οι τάσεις της Αριστεράς που εμφανίσθηκαν μεταπολιτευτικά έδωσαν δείγμα της πολιτικής και ηθικής τους. Και λέω πολιτικής και ηθικής τους διότι υποκλίνομαι στην σύνδεση αυτή που έκανε ο Αντόνιο Γκράμσι και η οποία αναλύεται σε ένα εξαιρετικό άρθρο του Λουκά Αξελού που δημοσιεύουν σήμερα οι “Ανιχνεύσεις”. Δεν μπορεί να υπάρξει πολιτική χωρίς ηθική.
Το στίγμα όσων συμμετείχαν στο ΠΑΣΟΚ και στην παραδοσιακή Κομμουνιστική αριστερά είναι γνωστό.
Το ερώτημα που πλανάτο ήταν τι θα εκαναν αν αναλάμβαναν την εξουσία τα άλλα αριστερά ρεύματα (ανανεωτική αριστερά, τάσεις της ανανεωτικής αριστεράς, μαοικές ομάδες, λενινστικές, τροτσκιστικές κα).
Το τι θα έκαναν και τη σχέση τους με την πολιτική και την ηθική τα είδαμε κατά την ανάληψη της διακυβέρνησης απο τον Συριζα. Η πλειονότητα των ομάδων αυτών (οχι όλες) συμμετείχαν ως συνιστώσες σε ένα κομματικό μόρφωμα το οποίο έχει γίνει ένα απεχθές κατεστημένο. Όσο για την κυβερνητική πολιτεία τους ας την κρίνει ο καθένας.
Όχι, μόνο, αποσύνδεσαν την πολιτική απο την ηθική αλλά και πρωταγωνίστησαν και συνεχίζουν να πρωταγωνιστούν σε μια αποδομητική λογική της αίσθησης της τοπικότητας, της εθνικότητας, της σημασίας της γεωγραφίας, της ιστορίας, του πολιτισμού και των παραδόσεων ενός λαού.
Και επειδή σε όποιον τα γράφει αυτά εύκολα μπορούν να αποδώσουν την κατηγορία του “πράκτορα” (άλλωστε αυτό έκαναν και με τον μεγάλο Καστοριάδη), να υπογραμμίσω πως τα στοιχεία που προανέφερα είναι βασικά στοιχεία της σκέψης του Γκράμσι. Ενός διανούμενου αριστερού, επαναστάτη στον οποίο ακόμη και η αστική διανόηση υποκλίνεται.
Το βεβήλωσαν, λοιπόν, το Πολυτεχνείο και η Αριστερά και οι Αναρχικοί και Αντιεξουσιαστές που νομίζουν πως η επέτειός του είναι αφορμή γα μια “επαναστατική” γυμναστική, για μια εκτόνωση την οποία θα περιγράφουν το βράδυ στα μπαράκια με τους φίλους και τις φίλες τους. Μέχρι να τους καταπιεί το σύστημα το οποίο υπηρετούν κατά τον καλύτερο τρόπο.

ΑΝΤΟΝΙΟ ΓΚΡΑΜΣΙ: Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΔΕΝ ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ ΥΠΑΡΞΕΙ ΧΩΡΙΣ ΤΗΝ ΗΘΙΚΗ.

Από
anixneuseis
-
2

ΣΗΜΕΙΩΣΗ “ΑΝΙΧΝΕΥΣΕΩΝ”. Σήμερα είναι η 48η επέτειος του “Πολυτεχνείου”. Με αφορμή την επέτειο αυτής της εξέγερσης την οποία ο αμοραλισμός της Αριστεράς οικειοποιήθηκε απόλυτα και της στέρησε τον καθολικό χαρακτήρα αντίστασης απέναντι στην δικατορία και τα απολυταρχικά καθεστώτα, οι “Ανιχνεύσεις” δημοσιεύουν ένα εξαιρετικό κείμενο του Λουκά Αξελού για τον Γκράμσι. Κεντρική αναφορά του κειμένου είναι ότι πολιτική δεν μπορεί να υπάρξει χωρίς ηθική. Και ότι η παράδοση, το τοπικό, εθνικό και πατριωτικό, διατρέχουν την ιστορία της ανθρωπότητας. Διαβάστε το.

ΤΟΜΗ ΚΑΙ ΟΡΟΣΗΜΟ ΣΤΗΝ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΤΗΣ ΠΡΑΞΗΣ* ΠΑΡΕΛΘΟΝ ΚΑΙ ΠΑΡΟΝ

Λουκάς Αξελός

Έχει σημασία η αναφορά στο παρελθόν; Η απάντηση δεν είναι εύκολη. Σε κάθε περίπτωση όμως αποκτά περιεχόμενο όταν σου παρέχει υλικό, δίνοντάς σου την απάντηση όχι με την μορφή θέσφατου στα ερωτήματα που σε απασχολούν, αλλά υλικό που θα σε βοηθήσει να καταλάβεις τι σου συμβαίνει και ενδεχομένως και κάποια εργαλεία για να οργανώσεις καλύτερα την άμυνά σου.

Αυτή η πραγματικότητα, προϊόν της βαθύτατης κρίσης αλλά και της αμηχανίας – αδυναμίας αντιμετώπισής της, είναι μια από τις αιτίες που μας σπρώχνει στο να επανέλθουμε στον Γκράμσι, κατανοώντας και εμβαθύνοντας στην προτροπή του ότι: «Αποδοκιμάζει κανείς το παρελθόν για να μην υπολογίσει το καθήκον του παρόντος»[1].

Προφανώς ο λόγος της επιμονής μου στην περίπτωση Γκράμσι υπερβαίνει την εκτίμηση σε μιαν επιτυχημένη διατύπωσή του.

*      Το παρόν κείμενο, αποτελεί μιαν ακόμη αποσπασματική, από πλευράς μου, προσπάθεια, επαναπροσέγγισης, επανεξέτασης και ενδεχομένως επανατοποθέτησης της περιπτώσεως Γκράμσι.

Περιπτώσεως που μαζί με τους ημέτερους Ρήγα Βελεστινλή και Σεραφείμ Μάξιμο, αποτελούν για πέντε δεκαετίες την κυρίως μαθησιακή και εκ-παιδευτική μου πυξίδα στον χώρο του πολιτισμού και της πολιτικής.

Είναι, ως εκ τούτου, φυσικό στο κείμενο αυτό να επαναλαμβάνονται ή να παραλείπονται αναλόγως, απόψεις που κατά καιρούς διατύπωσα και που συνοψίστηκαν, σε ένα κάποιο βαθμό στο βιβλίο Ξαναδιαβάζοντας τον Γκράμσι. Το ενδεχομένως καινούργιο είναι ότι στην παρούσα μελέτη προσπάθησα να λάβω υπόψη μου, τις μετά το 2012 που κυκλοφόρησε το βιβλίο μου δημοσιευθείσες προβληματικές.

Αυτές, κυρίως, αποτυπώθηκαν στα αφιερώματα των περιοδικών Α΄) «Μαρξιστική Σκέψη», τόμ. 6, Ιούλιος-Σεπτέμβριος 2012, αφιέρωμα Μαρξ-Γκράμσι, όπου πέντε άρθρα  για τον Γκράμσι, Β΄) «Τετράδια Πολιτικού Διαλόγου Έρευνας και Κριτικής», τεύχ. 62-63, Καλοκαίρι-Φθινόπωρο 2013, αφιέρωμα στον Αντόνιο Γκράμσι, όπου πέντε άρθρα για τον Γκράμσι και Γ΄) «Τετράδια Μαρξισμού», τεύχ. 5, Χειμώνας 2017-18, αφιέρωμα Ο Γκράμσι ως θεωρητικός της ηγεμονίας, όπου οκτώ άρθρα για τον Γκράμσι.

Γιατί λοιπόν επιλέγω συγκεκριμένα τον Γκράμσι σαν ένα ξεχωριστό προς μελέτη παράδειγμα;

Πρώτον διότι σηματοδοτεί μιαν άλλου τύπου επιλογή ζωής, με καθαρή πρόταξη την σύνδεση θεωρίας και πράξης και την αδιάλλακτη επιμονή στο προσωπικό παράδειγμα ανεξαρτήτως κόστους και

Δεύτερον γιατί η προσέγγισή του στα ποικίλα προβλήματα των  σύγχρονων κοινωνιών απέχει πόρρω από τις εσχατολογικές, μηχανιστικές και έωλες πολιτικά, αναλύσεις της πλειοψηφίας του κυριαρχήσαντος στην Αριστερά  ρεύματος, που μετέτρεψε την σοσιαλιστική θεωρία και πράξη σε πολιτική καρικατούρα.

Για το πρώτο θα αρκεστώ σε δυό δικές του προσωπικές εκμυστηρεύσεις, που αποκτούν όμως  ένα βαθύ και ουσιαστικό περιεχόμενο γιατί δεν είναι απλές κουβέντες αλλά λόγια που αντιστοιχούν σε μιαν απόλυτη συνέπεια στάσης βίου.

Στην πρώτη του κατάθεση σημειώνει: «Δεν μιλώ ποτέ για την αρνητική πλευρά της ζωής μου, πρώτ’ απ’ όλα γιατί δεν θέλω να παραπονιέμαι• ήμουν ένας μαχητής που δεν στάθηκε τυχερός στην άμεση πάλη κι οι μαχητές δεν μπορούν και δεν πρέπει να ελεεινολογούν τη μοίρα τους επειδή πάλεψαν όχι γιατί τους εξανάγκασε κανείς, αλλά γιατί το θέλησαν οι ίδιοι συνειδητά.»[2]

Στην δεύτερη, κορυφαία υποθήκη, κατά την γνώμη μου, τονίζει, φωτίζοντάς μας για το πώς πρέπει να αντιμετωπίζουμε και εμείς το τραγικό μας σήμερα, τα εξής:

«Είμαι πεπεισμένος πως όταν όλα έχουν χαθεί ή μοιάζουν να έχουν χαθεί, πρέπει ήρεμα να ξαναρχίζουμε το έργο μας από την αρχή. Είμαι πεπεισμένος πως πάντα πρέπει να στηριζόμαστε στον εαυτό μας και στις δικές μας δυνάμεις• να μην περιμένουμε τίποτα από κανέναν και έτσι να μην εισπράττουμε απογοητεύσεις. Πως πρέπει να προγραμματίζουμε να κάνουμε αυτό που ξέρουμε και μπορούμε να κάνουμε και να ακολουθήσουμε τον δρόμο μας. Η ηθική μου κατάσταση είναι εξαιρετική: υπάρχουν αυτοί που με θεωρούν σατανά κι αυτοί που με θεωρούν περίπου άγιο. Εγώ δεν θέλω να κάνω ούτε τον μάρτυρα ούτε τον ήρωα. Πιστεύω απλά πως είμαι ένας μέσος άνθρωπος, που έχει τις δικές του βαθιές πεποιθήσεις και που δεν τις αλλάζει με τίποτα στον κόσμο».[3]

Το δεύτερο, όπως παραπάνω σημείωσα, κριτήριο επιλογής, αφορά την αισθητά διαφορετική προσέγγισή του, από τις κυρίαρχες πολιτικές απόψεις και πρακτικές που επικράτησαν στο παγκόσμιο κομμουνιστικό και σοσιαλιστικό κίνημα.

Αυτό είναι που θα προσπαθήσω να καταδείξω στην συνέχεια, χωρίς βεβαιότητα για το αποτέλεσμα.

Σε κάθε περίπτωση η μόνη βεβαιότητα που έχω είναι ότι η περίπτωση Γκράμσι αξίζει να μελετηθεί και να ξαναμελετηθεί.

Γιατί τα έθνη, οι λαοί, τα κινήματα, οι άνθρωποι, όταν βρεθούν στα δύσκολα ζητάνε καταφύγιο στις πηγές, στις αυθεντικές στιγμές της ιστορίας τους που τους βοήθησαν να σηκωθούν λίγο ψηλότερα.

Kαι ο Γκράμσι, όπως ο δικός μας Ρήγας Βελεστινλής, αποτυπώνει αυτό το βαθύ, ουσιαστικό και διαχρονικό, συνδεόμενος επιπρόσθετα μαζί μας ως Σαρδηνός, Ιταλός και Νότιος, σε αυτό που βασανιστικά αποτυπώθηκε μέσα στον χρόνο ως Mare Nostrum, ως δική μας θάλασσα κοινών τόπων, αξιών και ηθικού προτάγματος.

ΟΙ ΤΡΕΙΣ ΠΥΛΩΝΕΣ ΤΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΟΥ

Θεωρώντας δεδομένο ότι ένα μεγάλο μέρος της όποιας επιχειρηματολογίας το έχω διατυπώσει στο παρελθόν (και την οποία και στο παρόν κείμενο είμαι αναγκασμένος να αναπαραγάγω σχεδόν αυτούσια), θα σταθώ συνοπτικά σε κάποιες – ουσιαστικές κατά την γνώμη μου – επισημάνσεις, έχοντας επίγνωση για το μερικό του εγχειρήματος.

Κατ’ αρχάς να ξεκαθαρίσουμε κάτι, που εγώ το θέτω ως προαπαιτούμενο σε κάθε ουσιαστική συζήτηση που γίνεται περί Γκράμσι. Ο Γκράμσι μπορεί να χρήζει ή να έχει την δυνατότητα πολλών, ενδεχομένως, αναγνώσεων. Είναι γεγονός ότι γίνονται διάφορες αναγνώσεις του Γκράμσι• πάντως, για κάποιον που σοβαρά θέλει να προσεγγίσει και με σεβασμό το έργο του, ο Γκράμσι δεν επιδέχεται πολλές αναγνώσεις σε τρία ζητήματα, που αποτελούν, θα έλεγα τους τρεις θεμελιακούς και διαχρονικούς πυλώνες που συγκροτούν την όλη προσωπικότητά του.

Το πρώτο είναι η βαθιά του πεποίθηση για την σύνδεση της ηθικής με την πολιτική. Ο Γκράμσι λόγω και έργω είναι τελείως εχθρικός σε μία αμοραλιστική προσέγγιση της πολιτικής. Γι’ αυτόν η ηθική και η πολιτική όπως αποτυπώνεται και σε διάφορα κείμενά του[4],  αποτελεί μία από τις κολόνες της σκέψης του. Ο Γκράμσι δίνει στην όλη του πολιτική θεωρία ένα βαθύτατο ηθικό περιεχόμενο. Το πρώτο  λοιπόν στοιχείο που δεν επιδέχεται παρερμηνείες, ανεξάρτητα από το ότι γίνονται προσπάθειες να παρερμηνευτεί είναι αυτό.

Το δεύτερο στοιχείο που επίσης δεν επιδέχεται παρερμηνεία είναι η σύνδεση  θεωρίας και  πράξης. Στον  Γκράμσι δεν υπάρχει αποσύμπλεξη της θεωρίας από την πράξη παρ’ όλο που υπήρξε και είναι ένας κατεξοχήν πολύ μεγάλος θεωρητικός.

Το τρίτο στοιχείο είναι η απόλυτη, παρ όλα αυτά, η απόλυτη και μέχρι τέλους αφοσίωσή του στην υπόθεση τη χειραφέτησης των υποτελών τάξεων, στην υπόθεση της εθνικής και κοινωνικής απελευθέρωσης. Με αυτήν την έννοια, μπορούμε να θεωρήσουμε στο ζήτημα αυτό τον Γκράμσι ως έναν υποδειγματικό μπλανκιστή, ως έναν στρατευμένο αγωνιστή, που έφερε σε πέρας την προτροπή του δασκάλου «το καθήκον ενός επαναστάτη είναι να αγωνίζεται πάντοτε, να αγωνίζεται παρ’ όλα αυτά, ν’ αγωνίζεται μέχρι θανάτου», αλλά – ταυτόχρονα – και ως έναν μεγάλο ουμανιστή επαναστάτη, για τον οποίο η εκτέλεση του επαναστατικού καθήκοντος είχε ένα πελώριο – υπαρκτό συναισθηματικό και υλικό κόστος, που όμως ήταν αποφασισμένος συνειδητά και εις ολόκληρον να το πληρώσει[5].

Αν λοιπόν συμφωνήσουμε σε αυτά, έχουμε μια βάση για να συμφωνήσουμε ή και να διαφοροποιηθούμε στο ζήτημα της ερμηνείας στα υπόλοιπα.

Είναι, πράγματι, γεγονός ότι το έργο του χρήζει πολλαπλών ενδεχομένως προσεγγίσεων, λαμβανομένου και του πραγματικού γεγονότος ότι το κυρίως έργο του που είναι τα Τετράδια της φυλακής, γράφτηκε κάτω από πολύ ιδιόρρυθμες συνθήκες σε μια σχεδόν κρυπτογραφική γλώσσα• για παράδειγμα δεν χρησιμοποιείται η λέξη «μαρξισμός», ο μαρξισμός είναι  « η φιλοσοφία της πράξης», όρο που τον χρησιμοποιεί, κατά την γνώμη μου, όχι μόνο για να παρακάμψει την λογοκρισία, αλλά και γιατί ο ίδιος έτσι αντιλαμβάνεται και ορίζει τον μαρξισμό.

Αυτό, προφανώς, δεν συμβαίνει λ.χ. στην συνειδητά παραπλανητική «αλλοίωση» ονομάτων επιφανών επαναστατών, όπου ο Λένιν λ.χ. απαντάται ως Ilic, Ilici, Vilici ή «ο πιο μεγάλος σύγχρονος θεωρητικός της φιλοσοφίας της πράξης», ο Μπορντίγκα ως Gottlieb, ο Τρότσκυ ως Bronstein, κ.λπ. Η αδυναμία λοιπόν, λόγω των συνθηκών φυλάκισης να δώσει ένα ολοκληρωμένο έργο που υπό διαφορετικές συνθήκες θα τεκμηριωνόταν συστηματικά, διαμορφώνει όντως μιαν αφαιρετικότητα στο έργο του, που δίνει την δυνατότητα για διαφορετικές ερμηνείες των πολύσημων και δίκην «προσχεδίου ενός προσχεδίου», εκατοντάδων σκόρπιων σημειώσεων που εμπεριέχουν τα είκοσι εννέα Τετράδια που περιλαμβάνει η έκδοση του 1975 που επιμελήθηκε ο Valentino Gerratana.

Στο σημείο αυτό θα ήθελα να σταθούμε σε ένα στοιχείο που βοηθάει να αποσαφηνίσουμε την όλη πορεία του Γκράμσι, περιορίζοντας το πεδίο αυτών που ηθελημένα προσπαθούν την «αντικειμενική» ασάφεια ή και ανεπάρκεια των ποικίλων σημειώσεών του να τις εντάξουν στις προκαθορισμένες ιδεολογικοπολιτικές τους επιλογές.

Συγκεκριμένα λοιπόν προσεγγίζοντας συστηματικά το έργο του Γκράμσι θα δούμε ότι ο Γκράμσι είναι πάρα πολύ σαφής εκεί που μπορεί να μιλήσει καθαρά. Δηλαδή ο Γκράμσι, ναι μεν έγραψε την πλειοψηφία του έργου του στην φυλακή, έγραψε όμως  κι έργα εκτός φυλακής. Θα έπρεπε, λοιπόν, οι όψιμοι ερμηνευτές του να γνωρίζουν ότι στην «Ordine Nuovo» κ.λπ., στα κείμενά του δηλαδή που δημοσίευσε εκτός των φυλακών, δεν υπάρχει καθόλου «θολούρα» ή «σύγχυση» και κατ’ επέκταση δυνατότητα διαφορετικής ερμηνείας του έργου του. Ο Γκράμσι παραμένει σταθερά ο αμετακίνητος υποστηρικτής των υποτελών τάξεων και ο αδιάλλακτος κριτικός των κυρίαρχων συγκροτημάτων εξουσίας. Δεν είναι λοιπόν τυχαίο ότι μια κατηγορία μελετητών του Γκράμσι αποσυμπλέκουν την πρώτη του περίοδο από την δεύτερη, ενώ το έργο του Γκράμσι είναι ενιαίο.

ΒΑΣΙΚΟΙ ΑΞΟΝΕΣ ΤΟΥ ΕΡΓΟΥ ΤΟΥ 

Η βίαιη διακοπή του τρόπου ζωής και ο εγκλεισμός του Γκράμσι στις φασιστικές φυλακές ανέτρεψε άρδην τα όποια σχέδια ή καθήκοντα, αλλά και τους πολιτικοθεωρητικούς προγραμματισμούς του.

Από την άλλη η μοναδική «πολυτέλεια» που του προσέφεραν οι φυλακές, ο χρόνος δηλαδή, αποτέλεσε μια σοβαρή αφορμή για ένα μακρύ του ταξίδι στον κόσμο των ιδεών, εξακτινώνοντας την προβληματική του σε μια σειρά ζητημάτων που η καθημερινή του συμμετοχή στα πολιτικά δρώμενα δεν θα του έδινε την δυνατότητα να διανύσει με «λογισμό και όνειρο».

Όλα αυτά τα γεγονότα συνέβαλαν στο να οδηγηθεί σε ένα πλήθος ουσιαστικών ανιχνεύσεων, σε ένα ιδιαίτερα πολύπλοκο σύνθετο υλικό, που συγκροτεί το αναγκαστικά αποσπασματικό έργο του, το οποίο, όπως ήδη επεσήμανα, αγκαλιάζει πολλές και ποικίλες πτυχές.

Δεν είναι στις φιλοδοξίες της παρούσας να δώσει μιαν επαρκή απάντηση σε όλο αυτό το πολυσύνθετο μωσαϊκό. Χρήσιμο όμως, ίσως, θα ήταν να σταθώ σε κάποιους βασικούς άξονες του έργου του, που όμως θα ήταν εσφαλμένο να θεωρηθούν και οι μοναδικοί.

Προσωπικά επέλεξα εκείνους, που κατά την γνώμη μου, αποτελούν από την μια βασικές σταθερές της προβληματικής και της όλης του φιλοσοφίας και που – ταυτόχρονα – σταθερά υποτιμώνται ή τείνουν δια παραλείψεως να υποτιμηθούν από τους παραδοσιακούς ή μεταμοντέρνους εργολάβους του έργου του.

Αναγκαστικά αξιωματικά θα σταθώ σε τρία πεδία όπου η προβληματική του Γκράμσι εισχωρεί με χαρακτηριστικό τρόπο αναδεικνύοντας μια ξεχωριστή, ενίοτε καινοτόμο, προβληματική που τον διαφοροποιεί και τον ξεχωρίζει από τους περισσότερους διανοητές και πολιτικούς της εποχής του.

Το πρώτο είναι  η βαθιά ιστορικότητα και η σημασία που αποδίδει στην πολιτισμική παράμετρο και την κουλτούρα ως πυρηνικά στοιχεία συγκρότησης και συμπεριφοράς ενός ιστορικού χώρου,

ενός έθνους, ενός λαού, μιας κοινωνίας, μιας περιφέρειας ή κοινότητας στην διαχρονία της διαδρομής τους από το παρελθόν στο παρόν.

Στο σημείο αυτό χρήσιμο θα ήταν να γίνει διάκριση ανάμεσα στην ιστορικότητα και στον ιστορικισμό. Ο Γκράμσι, όπως κάθε σοβαρός μελετητής της κίνησης των ιδεών, της πάλης των τάξεων, της διεθνοπολιτικής πραγματικότητας, ήθελε να έχει μιαν ισχυρή βάση, ένα συμπαγές γεωγραφικό και ιστορικό υπόβαθρο πάνω στο οποίο να πατά. Ως εκ τούτου, οι μομφές και οι κατηγορίες που του αποδίδονται σε σχέση με την ιστορικότητα θα μπορούσαν υπό μίαν  ορισμένη έννοια να επιστραφούν σ’ αυτούς που τις λένε, όχι κατηγορώντας τους, αλλά θεωρώντας τους ανεπαρκείς στο να έχουν μιαν ιστορική εικόνα και εποπτεία των πραγμάτων σε βάθος.

Η δύναμη του Γκράμσι και του γκραμσιανού έργου όπως κάθε μεγάλου έργου, είτε αυτό είναι λογοτεχνικό, είτε πολιτικό, είτε ιδεολογικό, είναι ότι έχει μια ισχυρή εθνική βάση[6]. Πατάει δηλαδή σε μια αφετηρία. Ο Γκράμσι είναι Ιταλός και για την ακρίβεια Σαρδηνός. Έχει γνώση τόσο της τοπικής πλευράς των πραγμάτων σε μια κατατμημένη  κοινωνία, όπως ήταν η Ιταλία σ’ όλη τη διάρκεια του Μεσαίωνα και έχει ταυτόχρονα και μιαν αίσθηση ιστορικότητας που απορρέει από ένα ιστορικό έθνος, στον βαθμό που οι Ιταλοί ως κληρονόμοι της ρωμαϊκής παράδοσης αποτελούν την  μια βάση αυτού που ονομάζουμε ελληνορωμαϊκός πολιτισμός.

Η παράλειψη αυτού του πυρηνικού στοιχείου, της αποφασιστικής δηλαδή σχέσης ανάμεσα στην γεωγραφία (και κυριολεκτικά με την έννοια του εδάφους) και την ιστορία (με ό,τι αυτή συνεπάγεται ως περίπλοκη και βασανιστική εναπόθεση του παρελθόντος στο παρόν), εκτρέπει την ανάγνωση του Γκράμσι στην περιγραφή του δέντρου της ιδεολογίας και πολιτικής, αφήνοντας στο απυρόβλητο το πυκνό πολιτισμικό δάσος της καθόλου προβληματικής του.

Όπως εύστοχα σημειώνει ο Μπομπ Τζέσσοπ «O Gramsci είχε εξαιρετική ευαισθησία σε θέματα κλίμακας, κλιμακικών ιεραρχιών οικονομικής, πολιτικής, ιδεολογικής και ηθικής ισχύος και τις εδαφικές και μη εδαφικές εκφάνσεις τους. Δεν ήταν «μεθοδολογικός εθνικιστής» και δεν θεωρούσε την εθνική κλίμακα  δεδομένη, αλλά διαρκώς ανέλυε την κάθε συγκεκριμένη κλίμακα υπό το φως των συνδέσεών της με τις άλλες κλίμακες… Μπορεί, για παράδειγμα, να ειπωθεί πως ισχυριζόταν ότι το εθνικό επίπεδο ήταν κομβικό, παρά κυρίαρχο, για την κρατική και εθνική οικοδόμηση της Ιταλίας. Ζούσε, άλλωστε, στη συγκυρία όπου Italia fatta, bisogna fare gli Italiani (της Ιταλίας γενομένης, να φτιάξουμε πρέπει τους Ιταλούς)»[7].

Είναι, λοιπόν, πάνω στο έδαφος αυτό που αναπτύσσεται το εντυπωσιακό σε πλάτος και βάθος ταξίδι του σε άγνωστα ή ανεξερεύνητα από τον παραδοσιακό μαρξισμό πολιτισμικά, γλωσσικά, θρησκευτικά κ.λπ. εδάφη, που τον οδηγούν στο να εντοπίσει και ορισμένες φορές να προσεγγίσει σε βάθος ζητήματα όπως η λογοτεχνία και εθνική ζωή και η σχέση σοσιαλισμού και κουλτούρας.

Το δεύτερο πεδίο είναι αυτό που αφορά την σχέση ανάμεσα στα εθνικά και κοινωνικά ζητήματα, αλλά και η σύνδεση ή προέκταση που αυτά έχουν ή δυνητικά μπορεί να έχουν στην διεθνή σφαίρα, γεγονός που θέτει εν τοις πράγμασι καίρια ζητήματα όπως ο πατριωτισμός, ο εθνισμός, ο εθνικισμός, ο διεθνισμός, ο κοσμοπολιτισμός και κατ’ επέκταση τα κριτήρια για μιαν αξιόπιστη και αποτελεσματική από πλευράς των υποτελών τάξεων και των πολιτικών τους υποκειμένων απάντηση-στάση στα ζητήματα αυτά.

Όπως προανέφερα λοιπόν, ο Γκράμσι όχι απλώς ξέρει, όπως προκύπτει από την λεπτομερειακή ανάγνωση των γραπτών του, αλλά θέλει οπωσδήποτε και να ξέρει και να μάθει σε βάθος την ιστορία του εδάφους πάνω στο οποίο πατά. Συνειδητοποιεί λοιπόν όλη την πορεία του ιταλικού Risorgimento[8], που είναι το κίνημα της ιταλικής παλιγγενεσίας, αντίστοιχο με το δικό μας 1821, στο οποίο η Ιταλία μέσα από μια διαδικασία πολύπλοκη και αντιφατική εν πολλοίς, συγκροτείται σε ένα ενιαίο κράτος. Η μελέτη ακριβώς αυτού του ζητήματος στις ρίζες του, τον βοηθά να καταλάβει ότι ουσιαστικά η πορεία προς την ολοκλήρωση δεν έγινε, δυστυχώς ή ευτυχώς αυτή είναι η ιστορία, από μια συνιστώσα. Από τον Βίκτωρα Εμμανουήλ και τους μοναρχικούς, τον Καμίλο Καβούρ και τους μετριοπαθείς φιλελεύθερούς του,ως τους ριζοσπάστες δημοκράτες πατριώτες/διεθνιστές Ιωσήφ Ματσίνι και Γκαριμπάλντι, οι συνιστώσες του Risorgimento αγκαλιάζουν όλο το πολιτικό φάσμα.

Ειδικότερα στα όσα αφορούν την τότε Αριστερά, ο Γκράμσι θα διαπιστώσει ότι στις γραμμές της συνέκλιναν ποικίλες τάσεις και ομάδες με κυρίαρχη αυτήν του Ιωσήφ Γκαριμπάλντι και, κατά δεύτερο λόγο, του Ματσίνι και των οπαδών του. Το ιταλικό ριζοσπαστικό ρεύμα, βαθύτατα εθνικό, είχε –ταυτόχρονα – σαφή διεθνιστικό προσανατολισμό, στοχεύοντας στην απελευθέρωση των λαών της Ευρώπης από τις δυναστείες και στην  εγκαθίδρυση μιας δημοκρατικής τάξης πραγμάτων σε πανευρωπαϊκή κλίμακα. Ο Ματσίνι, συνεπικουρούμενος από τον Μιχαήλ Μπακούνιν, δεν σταμάτησε να προετοιμάζει για εξέγερση τα πνεύματα σε όποια χώρα της Ευρώπης και αν βρισκόταν καταδιωγμένος και ο γενναίος ηγέτης τους Ιωσήφ Γκαριμπάλντι διέτρεχε Ευρώπη και Αμερική πολεμώντας στην πρώτη γραμμή, εφαρμόζοντας στην πράξη το πατριωτικό-διεθνιστικό του πιστεύω.

Αυτή η ουσιαστική συνάρτηση του εθνικού ζητήματος με το κοινωνικό και των δύο μαζί ως αντιφατική, αλλά και αδιάσπαστη ενότητα με την διεθνή πραγματικότητα και συγκυρία, αποτελεί έναν από τους θεμέλιους λίθους της γκραμσιανής λογικής, γεγονός  που τον φέρνει κοντύτερα στις λενινιστικές προσεγγίσεις της «συγκεκριμένης ανάλυσης» και των ιδιαίτερων χαρακτηριστικών που οδηγούν στην Ρωσία του Οκτώβρη, σε αντίθεση με την λογική της διαρκούς επανάστασης που διατύπωνε ο Λέοντας Τρότσκυ, αλλά και μια μεγάλη μερίδα αριστερών που πρεσβεύουν – τάχα μου – τον αυθεντικό επαναστατικό διεθνισμό.

Σε ένα κείμενό του, γραμμένο με υπαινικτικούς όρους στην φυλακή, ο Γκράμσι είναι απόλυτα σαφής στην ασκούμενη κριτική αλλά και τους χαρακτηρισμούς του.

«Θα πρέπει να δούμε αν η περίφημη θεωρία του Bronstein (εννοεί τον Λ. Τρότσκυ Σ.τ.Σ.) για τη διάρκεια (εννοεί την διαρκή επανάσταση Σ.τ.Σ.) του κινήματος δεν είναι η πολιτική αντανάκλαση της θεωρίας του πολέμου ελιγμών (ας θυμηθούμε την παρατήρηση του στρατηγού των Κοζάκων Κράσνωφ), σε τελευταία ανάλυση η αντανάκλαση των γενικών οικονομικών – πολιτιστικών – κοινωνικών συνθηκών μιας χώρας όπου τα πλαίσια της εθνικής ζωής είναι σε εμβρυακή κατάσταση και εγκαταλελειμμένα και δεν μπορούν να γίνουν “χαράκωμα ή φρούριο”. Στην περίπτωση αυτή θα μπορούσαμε να πούμε ότι ο Bronstein που εμφανίζεται σαν ένας “δυτικός”, ήταν αντίθετα ένας κοσμοπολίτης, δηλαδή επιφανειακά εθνικός και επιφανειακά δυτικός ή ευρωπαίος. Αντίθετα ο Ιλίτς (εννοεί τον Β.Ι. Λένιν Σ.τ.Σ.) ήταν βαθειά εθνικός και βαθειά ευρωπαίος»[9].

Έχοντας όσο κανείς άλλος Ιταλός πολιτικός ηγέτης μελετήσει το Risorgimento, είναι σε θέση να διακρίνει την ουσιαστική διαφορά ανάμεσα στον «βαθειά εθνικό και βαθειά ευρωπαίο» από τον κοσμοπολίτη/διεθνιστή, δηλαδή τον «επιφανειακά εθνικό και επιφανειακά δυτικό ή ευρωπαίο».

Με δυό λόγια «η στρατηγική του ανάλυση ήταν αντικειμενικά, όσο και μεταφορικά, ευαίσθητη στη χρονικότητα και τη χωρικότητα… Διότι το ενδιαφέρον του για τον τόπο, τον χώρο, και την κλίμακα δεν ήταν ακαδημαϊκό, αλλά είχε να κάνει με την ανάλυση επαναστατικών συγκυριών»[10].

Αυτήν την παρακαταθήκη του βαθιά εθνικού και βαθιά διεθνικού, άφησε στο εργατικό και λαϊκό κίνημα ο Αντόνιο Γκράμσι. Όμως, όπως γνωρίζουμε, η πορεία των πραγμάτων ήταν, σε σημαντικό βαθμό διαφορετική.

Αυτή η έξοχη παράδοση έμπρακτης συνάρτησης εθνικού και διεθνιστικού καθήκοντος, σταδιακά θα ακολουθήσει  την υποχώρηση των επαναστάσεων και την υπαγωγή τους σε έναν μεταπρατικό ή σε έναν ά-τοπο  ή ά-χρονο διεθνισμό, για να αφήσει την έσχατη πολεμική κραυγή της στα βουνά της Βολιβίας το 1967.

Το τρίτο πεδίο συμπυκνώνει σειρά ζητημάτων που θέτουν τα όρια μιας ιστορικής περιόδου, τα όρια μιας κοινωνικής ή πολιτικής ανατροπής, τα ερωτήματα που προκύπτουν μετά από μιαν ήττα, την επιβεβαίωση για τον σύνθετο και πολύπλοκο χαρακτήρα των σύγχρονων κοινωνιών με αναγκαστικό δια ταύτα τον καταιγισμό προκλήσεων που ζητούν απάντηση και τέλος της σύνδεσης-σύνθεσης εθνικού-λαϊκού, που αναδεικνύει την αναγκαιότητα συγκρότησης ενός νέου ιστορικού μπλοκ, το οποίο εκόν-άκον θα βρεθεί αντιμέτωπο με το μείζον ζήτημα της ηγεμονίας.

Έχω κατ’ επανάληψη τονίσει ότι το μακρύ ταξίδι του Γκράμσι στις φυλακές του παρείχε τον αναγκαίο χρόνο (που τον εκμεταλλεύτηκε όσο ελάχιστοι κρατούμενοι) για να στοχαστεί και να επαναστοχαστεί πάνω στα ερωτήματα που έθετε η ήττα της καθόλου Αριστεράς από τον φασισμό και να συνειδητοποιήσει τα όρια ενός coup d’ état ακόμα κι όταν αυτό έχει αριστερό πρόσημο.

Ήταν αυτό που βαθύτατα τον προβλημάτισε και που τον οδήγησε ύστερα από βασανιστικές διανοητικές διαδρομές να θέσει ένα κεντρικό ζήτημα που δεν το έθεσε κανένας άλλος μάχιμος κομμουνιστής ηγέτης με τους ίδιους όρους και την ίδια καθαρότητα. Ο Γκράμσι, με τον ιδιότυπο δικό του τρόπο έκανε σαφές ότι οι μητροπολιτικές κοινωνίες, ως κατεξοχήν πολύπλοκες δεν μπορούν να ανατραπούν με «απλή έφοδο στην εξουσία». Μας δίδαξε δηλαδή ότι δεν μπορείς να κάνεις μιαν υπέρβαση του υπάρχοντος εάν τυχόν δεν συνειδητοποιήσεις πόσο πολύπλοκο είναι. Εάν δεν συνειδητοποιήσεις πόσο τα πράγματα δεν είναι καθόλου απλά, πόσο πανούργος, πόσο επιτήδειος και πάνοπλος είναι ο αντίπαλος. Ως εκ τούτου, η απλή έφοδος στα Χειμερινά Ανάκτορα, αν και μπορεί να γίνει, είναι ανεπαρκής.

Θα το επαναλάβω, δεν είναι στραβός ο γιαλός. Διακόσια περίπου χρόνια πριν, ένας εξαιρετικής ποιότητας διανοούμενος, ο Ιμμάνουελ Καντ διατύπωνε αυτά που ο Γκράμσι στις φυλακές πικρά επιβεβαίωσε και που εμείς ακόμα και σήμερα διερωτώμεθα αν πράγματι αληθεύουν.

Χωρίς ίχνος ρητορείας και χωρίς να διεκδικεί επαναστατικά εύσημα ο  Καντ κυριολεκτικά μας αφοπλίζει με ένα επιχείρημα που πλήρωσαν μετρητοίς όλες ανεξαίρετα οι επαναστάσεις.

«Με μιαν επανάσταση ίσως καταρρέει βέβαια ο προσωπικός δεσποτισμός και καταργείται η καταπίεση από ανθρώπους άπληστους για κέρδη και για εξουσία, αλλά ποτέ δεν γίνεται αληθινή αναμόρφωση του τρόπου της σκέψης• νέες προλήψεις, εξίσου όπως και οι παλιές χρησιμοποιούνται για σκοινί που οδηγεί τον αστόχαστο μεγάλο σωρό των ανθρώπων»[11].

Αυτός ο «αστόχαστος μεγάλος σωρός των ανθρώπων», ήταν και είναι – δυστυχώς – το μέγα πρόβλημα και είναι σε αυτό το σημείο που ο Γκράμσι κάνει το μεγάλο άλμα έχοντας στην κατοχή του τα ισχυρά εφόδια που του προσκόμιζε η βαθιά γνώση του Risorgimento και η εδραία πεποίθησή του για την αναγκαιότητα σύνθεσης εθνικού με λαϊκό.

Επιστρέφοντας στα του Risorgimento, πριν σταθώ στο ζήτημα των κινητήριων δυνάμεων μιας επανάστασης και συνεπακόλουθα του ζητήματος της ηγεμονίας, θα ήθελα να τονίσω ότι πρέπει να θεωρούμε ως δεδομένο το γεγονός ότι αν και η Ιταλία της περιόδου του Risorgimento και η Ιταλία της φασιστικής περιόδου δεν έχουν – προφανώς – την ίδια ταξική διάρθρωση, τον ίδιο βαθμό ανάπτυξης των παραγωγικών σχέσεων, κ.λπ., εντούτοις και στις δύο περιπτώσεις σταθερό παραμένει το στοιχείο της αντιπαλότητας ανάμεσα στις κυρίαρχες και τις υποτελείς τάξεις και της αδυναμίας των υποτελών τάξεων να συγκροτήσουν το ιστορικό εκείνο μπλοκ που θα διεκδικήσει την ηγεμονία. Είναι σαφές σε ποια πλευρά βρίσκονταν  ο νους και η καρδιά του Γκράμσι.

Αυτό όμως δεν τον κάνει να χάσει την επαφή του με την πραγματικότητα και να επιμείνει στο ότι «η εθνική ενότητα είχε μιαν ορισμένη ανάπτυξη και όχι μιαν άλλη. Κινητήρια δύναμη αυτής της ανάπτυξης ήταν το κράτος του Πιεμόντε και η δυναστεία της Σαβοΐας»[12].

Η αδυναμία  της ριζοσπαστικής παράταξης να αναδειχθεί σε ηγεμονική δύναμη προβλημάτισε σοβαρά τον Γκράμσι. Αντιλαμβάνεται, λοιπόν, ότι για να επιτευχθεί το μεγάλο εγχείρημα χρειάζονταν κι άλλες δυνάμεις που συνέκλιναν προς την κατεύθυνση αυτή. Είναι η βαθιά μελέτη της ίδιας της ιστορίας της Ιταλίας, που τον οδηγεί στην συνειδητοποίηση αυτού του ζητήματος, στην λογική του μπλοκ για την εξουσία, του πολύμορφου μετώπου, το οποίο, άλλωστε, με ιδιαίτερη επιτυχία, το πραγματοποίησε και η ελληνική Αριστερά στα χρόνια του ΕΑΜ, μέσα από το ρηξικέλευθο προγραμματικό μανιφέστο του Δημήτρη Γληνού[13], που βρήκε τον καλύτερο τρόπο εφαρμογής του στα χρόνια της Εθνικής Αντίστασης και του αντιφασιστικού αγώνα.

Ο Γκράμσι αντιλαμβανόταν τις τεράστιες πραγματικές δυσκολίες που περιελάμβανε μια προσπάθεια συγκρότησης του ιστορικού μπλοκ, αλλά και τα όρια πρόσληψης και εφαρμογής του από πλευράς διανοουμένων, γεγονός που το αποτυπώνει με τον ξεχωριστό δικό του τρόπο επισημαίνοντας: «Το λαϊκό στοιχείο “αισθάνεται” αλλά δεν κατανοεί πάντα ή δεν ξέρει• ο διανοούμενος “ξέρει”, αλλά δεν κατανοεί πάντα και ειδικότερα δεν “αισθάνεται”. Συνεπώς τα δύο άκρα είναι η σχολαστικότητα και ο φιλισταϊσμός από τη μια και το τυφλό πάθος και ο σεχταρισμός από την άλλη.  Όχι πως ο σχολαστικός δεν μπορεί να είναι εμπαθής, αντίθετα μάλιστα• η παθιασμένη σχολαστικότητα είναι ακόμη πιο γελοία και επικίνδυνη απ’ τον αχαλίνωτο σεχταρισμό και την πιο αχαλίνωτη δημαγωγία. Το λάθος του διανοούμενου συνίσταται στο ότι πιστεύει πως μπορεί να ξέρει χωρίς να κατανοεί και ειδικότερα χωρίς να αισθάνεται και να ενδιαφέρεται ζωηρά (όχι μόνο για το ξέρω καθεαυτό, αλλά για το αντικείμενο του ξέρω), δηλαδή πως ο διανοούμενος μπορεί να είναι τέτοιος (και όχι ένας καθαρός σχολαστικός) μόνο αν διακρίνεται και αποχωρίζεται απ’ το λαό-έθνος, δηλαδή χωρίς να αισθάνεται τα στοιχειώδη πάθη το λαού, κατανοώντας τα και μετά εξηγώντας τα και δικαιολογώντας τα μέσα στην καθορισμένη ιστορική κατάσταση, και συνδέοντάς τα διαλεκτικά με τους νόμους της ιστορίας, σε μια ανώτερη κοσμοαντίληψη, επιστημονικά και συνεκτικά επεξεργασμένη, το «ξέρω» δε γίνεται πολιτική-ιστορία  χωρίς αυτό το πάθος, δηλαδή χωρίς αυτό το συναισθηματικό δεσμό ανάμεσα στους διανοούμενους και το λαό-έθνος. Αν απουσιάζει αυτός ο δεσμός οι σχέσεις του διανοούμενου με το λαό-έθνος είναι ή ανάγονται σε σχέσεις καθαρά τυπικού, γραφειοκρατικού χαρακτήρα•  οι διανοούμενοι γίνονται μια κάστα ή ιερατείο (ο λεγόμενος οργανικός συγκεντρωτισμός).

Αν η σχέση ανάμεσα σε διανοούμενους και  λαό-έθνος, ανάμεσα σε διευθύνοντες και διευθυνόμενους – ανάμεσα σε κυβερνώντες και κυβερνώμενους – δίνεται με μια οργανική συνάφεια όπου το αίσθημα-πάθος γίνεται κατανόηση και μετά ξέρω (όχι μηχανικά, αλλά ζωντανά), μόνο τότε η σχέση είναι σχέση αντιπροσώπευσης, και επέρχεται η ανταλλαγή ατομικών στοιχείων ανάμεσα σε κυβερνώμενους και κυβερνώντες, ανάμεσα σε διευθυνόμενους και διευθύνοντες, δηλαδή πραγματοποιείται η ζωή συνόλου που μόνο αυτή είναι κοινωνική δύναμη•  δημιουργείται το “ιστορικό μπλοκ”.»[14].

Είναι εμφανές ότι η οπτική Γκράμσι, χωρίς να φτάνει στο επίπεδο μιας συστηματικής-εξαντλητικής ανάλυσης, διαμορφώνεται σε ένα πεδίο όπου το ιστορικό μπλοκ είναι κάτι πολύ περισσότερο από μια γραμμική ταξική ή πολιτική συνεργασία. Πρόκειται, λοιπόν, για μια κατεξοχήν πολύπλοκη διαδικασία όπου η γνώση, το αίσθημα-πάθος, ο καθ’ όλου συναισθηματικό -διανοητικός παράγοντας, αποτελούν την συγκολλητική ουσία που συνδέει τα ποικίλης τάξεως διαφορετικά υποκείμενα, συμφέροντα και ιδέες να  συγκλίνουν σε ένα κοινό μέτωπο-στόχο.

Είναι, λοιπόν, και αυτό το στοιχείο που διαφοροποιεί αισθητά την έννοια του γκραμσιανού ιστορικού μπλοκ από τις μηχανιστικού χαρακτήρα οριζόντιες «ταξικές» προσθαφαιρέσεις και μηρυκασμούς, που τα κυρίαρχα κομμουνιστικά ρεύματα (τριτοδιεθνιστικά αλλά και τροτσκιστικά) επέβαλαν στην πρώτη περίοδο το μεσοπολέμου.

Ως εκ τούτου ο εντοπισμός του Πίτερ Τόμας ότι «ο Γκράμσι έθεσε το ερώτημα πώς μπορούσε να συγκροτηθεί ένα ηγεμονικό σχέδιο μέσα από τον τεράστιο πλούτο όλων των διαφορετικών ομάδων συμφερόντων-συχνά ακόμη και αντιτιθέμενων ομάδων συμφερόντων – που συγκροτούν αυτό που εκείνος καταλήγει να αποκαλεί “υποτελείς, κοινωνικές ομάδες”, ή λαϊκές τάξεις με την ευρύτατη έννοια»[15], κινείται στην σωστή κατεύθυνση.

Κι αυτό ανεξάρτητα από το γεγονός ότι «οι ασάφειες στη χρήση του όρου ηγεμονία αναπόφευκτα προκαλούν ερμηνευτικές διχογνωμίες»[16].

Οι ασάφειες, αδυναμίες και – γιατί όχι – και σε κάποιο βαθμό, ανεπάρκειες, δεν αναιρούν όμως το γεγονός ότι η παρέμβαση Γκράμσι στο ζήτημα της ηγεμονίας αποτελεί τομή που δημιουργικά υπερκερνά υπό μιαν ορισμένη έννοια και αυτήν την λενινιστικής οπτικής.

Η προσέγγιση Γκράμσι – κατά την γνώμη μου – ενσωματώνει την λενινιστική οπτική διευρύνοντάς την. Χωρίς ο ίδιος να είναι ο καθαρόαιμος λενινιστής, δεν είχε ξεχάσει ποτέ το λενινιστικό ποιος ποιον, αλλά και το ζήτημα της ιστορίας και του εθνικού και κοινωνικού πεδίου στο οποίο διεξάγεται ο συγκεκριμένος αγώνας, σε συσχέτιση – πάντα – με τα διεθνή περιβάλλοντα. Δηλαδή, ακολουθούσε σταθερά την «πεπατημένη» της συγκεκριμένης ανάλυσης για την συγκεκριμένη κατάσταση και είχε πάντα συνείδηση το ποιον εξυπηρετεί και για ποιον γίνεται όλη αυτή η ιστορία.

Μιαν εν μέρει διαφορετική και σε κάθε περίπτωση κριτική της «λενινιστικής οπτικής του Γκράμσι», μας δίνει ο Λουΐτζι Φεραγιόλι επισημαίνοντας ότι «παρ’ όλο που ο Γκράμσι εισάγει την αντίληψη της «ηγεμονίας», αυτός ο εννοιολογικός νεωτερισμός φαίνεται λιγότερο να διορθώνει τον οργανικιστικό και ολοκληρωτικοποιητικό χαρακτήρα της αντίληψης του Λένιν της δικτατορίας του προλεταριάτου, και περισσότερο να προσδιορίζεται και αναπτύσσει τις κυρίως Ηθικές και «υπερδομικές» όψεις μιας “ιακωβίνικης αντίληψης της σοσιαλιστικής εξουσίας”»[17].

Για το ζήτημα της ηγεμονίας έχουν διατυπωθεί πολλά και από πολλούς. Μια κατ’ αρχήν  κωδικοποίηση της ηγεμονίας επιχειρεί ο Πίτερ Τόμας, θεωρώντας ότι αυτή αποτυπώνεται σε τέσσερα «μοντέλα», που εκθέτει περιγραφικά, αρκούμενος σε μιαν έμμεση πρόταση ανάδειξης των θετικών τους, έτσι  που  ως  όλον  να  συμβάλουν σε μια πιο σύνθετη πρόσληψη της ηγεμονίας[18].

Αναφερόμενος προηγουμένως στο ζήτημα της ηγεμονίας θεώρησα αναγκαίο να επισημάνω την σημασία του λενινιστικού ποιος-ποιον. Αυτό μας οδηγεί στο να επιδιώξουμε την ανίχνευση της ποιοτικής διαφοράς που το ίδιο το έργο του Γκράμσι αναδεικνύει ανάμεσα στην άσκησή της «από οπισθοδρομικές,    αυταρχικές   ομάδες   από   τη μια μεριά, και προοδευτικές κοινωνικές ομάδες από την άλλη»[19].

Γεγονός παραμένει ότι η δια της ισχύος άσκηση της ηγεμονίας μέσω του εξαναγκασμού και της εξαπάτησης αποτελεί την κύρια μέθοδο άσκησής της από μέρους των κυρίαρχων τάξεων.

Η έννοια της ηγεμονίας, λοιπόν, εμπεριέχει την λογική της ισχύος για την κατάκτηση της εξουσίας, αλλά η εξουσία για να είναι λειτουργική προϋποθέτει την στήριξή της στην πλειοψηφία.

Αυτό αποτελεί την πυρηνική και αδιαπραγμάτευτη λογική μιας δημοκρατικής κοινωνίας, αυτό αποτελεί το μοναδικό – ουσιαστικό όπλο των υποτελών τάξεων. Το πρόβλημα, λοιπόν, είναι να διαμορφώσεις όλους εκείνους τους όρους, όλες εκείνες τις υποδομές που θα καταστήσουν τις υποτελείς τάξεις ικανές στο να μπορέσουν να διαμορφώσουν ένα αντίρροπο δέος κουλτούρας, πολιτικής, ιδεολογίας και κατ’ επέκτασιν διακυβέρνησης. Μιας διακυβέρνησης, όμως, που θα έχει κύρος και, στηριγμένη στην βούληση των πολλών, θα ανανεώνει την νομιμοποίησή της.

Αυτό το κύρος όμως, δεν μπορεί να στηριχθεί μονομερώς στην ιδεολογική και γενικότερα στην υλική υπεροχή. Έχει ανάγκη και την ηθική νομιμοποίησή του.

Η Αριστερά δεν αρκεί να επικαλείται την αρετή, οφείλει να είναι ενάρετη η ίδια• δεν αρκεί να στηλιτεύει το κακό, πρέπει η ίδια να το τιμωρεί παραδειγματικά.

Αυτό το ριγμένο, ιδιαίτερα στις μέρες μας, στα αζήτητα αξιακό στοιχείο είναι που ο μεγάλος Σαρδηνός εναγώνια αναζήτησε και στο τέλος ανέδειξε ως αδιαπραγμάτευτη προϋπόθεση για τον όποιο σοσιαλισμό στο μέλλον ήθελε αποτολμηθεί.

ΕΠΙΜΥΘΙΟ

Το 1984 εξέδωσα μια μελέτη με τίτλο Εκδοτική δραστηριότητα και κίνηση των ιδεών στην Ελλάδα.

Η μελέτη τέλειωνε με μιαν έκκληση σε αυτούς που εξακολουθούν να αγωνίζονται «παρ’ όλα αυτά» (Λουΐ Μπλανκί).

Καίτοι παρήλθαν σχεδόν σαράντα έτη και επειδή τα πράγματα όντως άλλαξαν αλλά επί τα χείρω, θεωρώ χρήσιμο να επαναλάβω τα λόγια εκείνα (που – άλλωστε – και τότε που τα έγραψα είχα τον Γκράμσι στο μυαλό μου), λόγια που σήμερα θα ήθελα να εντάξω στην πρόταση πρόσληψης, που φρονώ ότι θα έπρεπε να έχουν οι βαθιά αδογμάτιστες προσεγγίσεις του Γκράμσι.

«Γι’ αυτούς, λοιπόν, από τον χώρο της κουλτούρας και της πολιτικής πιο συγκεκριμένα, που δεν προσχώρησαν στην λογική της ενσωμάτωσης ή της παραδοχής, αλλά και που δεν παραιτήθηκαν από την προσπάθεια για μιαν ανθρωποκεντρική πολιτιστική εκδοχή• ειδικότερα ακόμα, γι’ αυτούς τους ελάχιστους που δεν ταύτισαν την φιλοσοφία της πράξης με τις άθλιες ταριχευμένες μούμιες των κομματικών χειρουργών, αλλά και που δεν την εγκατέλειψαν, αναχωρώντας για άλλη γη τώρα που έπαψε – ως φαίνεται – να είναι της μόδας, η ρήξη τους με τις κυρίαρχες λογικές και βεβαιότητες αποτελεί αναγκαστικό τίμημα.

Χωρίς όμως να προσφέρει καμιά βεβαιότητα, καμιά σιγουριά. Άλλωστε σε τι θα χρησίμευε ή τι θα προσέφερε σήμερα η κάθε είδους σιγουριά και βεβαιότητα; «Αυτό που μας χρειάζεται είναι αντίθετα μια πάγια μεθοδολογική αμφιβολία, που να είναι σε θέση να μας υποδεικνύει εγκαίρως τα αδιέξοδα. Για να μην επαναληφθούν τα λάθη του παρελθόντος (και δυστυχώς και του παρόντος)»[20].

Αθήνα, Φεβρουάριος – Απρίλιος  2020

[1] Αντόνιο Γκράμσι, «Αυτοί που κατασκευάζουν σοφίτες», στο Παρελθόν και Παρόν, μτφ. Θανάσης Αθανασίου, εκδ.»Στοχαστής», Αθήνα 1974, σελ. 67.

[2] Αντόνιο Γκράμσι, Οι Διανοούμενοι, εισαγωγή Λουτσιάνο Γκρούππι, μτφ.-σχόλια Θ.Χ. Παπαδόπουλος, εκδ. «Στοχαστής», Αθήνα 1972, σελ. 23.

[3] Αντόνιο Γκράμσι, Αμερικανισμός και Φορντισμός. Τετράδιο 22, μτφ. Ρούντι Ρινάλντι, εκδ. «Α/συνέχεια», σελ. 30 και Τζουζέπε Φόρι, Αντόνιο Γκράμσι. Η ζωή ενός επαναστάτη, μτφ. Λ. Αλεξιάδου-Μ.Μουργιάννη, εκδ. «Οδυσσέας», Αθήνα 1977, σελ. 259. Η υπογράμμιση δική μου.

[4] «Στην πολιτική θα μπορεί κανείς να μιλήσει για επιφύλαξη, όχι για κοροϊδία με την ταπεινή έννοια που πολλοί σκέφτονται: το να λέμε την αλήθεια στη μαζική πολιτική είναι οπωσδήποτε μια πολιτική αναγκαιότητα». Για περ. βλέπε Αντόνιο Γκράμσι, «Για την αλήθεια ή για το να λέμε την αλήθεια στην πολιτική», στο Παρελθόν και Παρόν, ό.π., σελ. 74.

[5] Στις 10 Μαΐου 1928, παραμονή της δίκης του, που τον οδήγησε στην φυλακή και τον θάνατο, ο Αντόνιο Γκράμσι έγραφε στην μητέρα του τα παρακάτω λόγια: « Θα ήθελα, για να είμαι εντελώς ήσυχος, να μην τρομάξεις ούτε να ταραχθείς πολύ οποιαδήποτε κι αν είναι η καταδίκη μου. Να καταλάβεις καλά, και με το συναίσθημα, ότι είμαι ένας πολιτικός κρατούμενος και θα είμαι πολιτικός κατάδικος, και δε ντρέπομαι ούτε θα ντραπώ ποτέ γι’ αυτό. Κατά βάθος, τη φυλακή και την καταδίκη τη θέλησα εγώ ο ίδιος, κατά κάποιο τρόπο, γιατί δε θέλησα ν’ αλλάξω τις ιδέες μου, για τις οποίες θα έδινα και τη ζωή μου ακόμα, και όχι μόνο το να μπω στη φυλακή. Γι’ αυτό μπορώ να είμαι ήσυχος κι ευχαριστημένος με τον εαυτό μου. Αγαπημένη μου μαμά, θα ήθελα να σ’ αγκαλιάσω σφιχτά σφιχτά για να νιώσεις πόσο σ’ αγαπώ και πόσο θα ήθελα να σε παρηγορήσω γι’ αυτή τη στεναχώρια που σου δίνω: αλλά δε μπορούσα να κάνω διαφορετικά. Έτσι είναι η ζωή, πολύ σκληρή, και τα παιδιά αναγκάζονται καμιά φορά να δίνουν μεγάλο πόνο στις μητέρες τους, αν θέλουν να κρατήσουν την τιμή τους και την ανδρική τους αξιοπρέπεια». Για περ. βλέπε Τζουζέπε Φιόρι, Αντόνιο Γκράμσι. Η ζωή ενός επαναστάτη, ό.π., σελ. 330.

[6] Για περ. βλέπε Λουκάς Αξελός, Εκδοτική δραστηριότητα και κίνηση των ιδεών στην Ελλάδα, Β΄ έκδοση, εκδ. «Στοχαστής», Αθήνα 2008, σελ. 70.

[7] Για περ. βλέπε  Bob Jessop, Κρατική εξουσία: Μια στρατηγική προσέγγιση, μτφ. Χρήστος Μπουκάλας, εκδ. «Εκδόσεις του Εικοστού Πρώτου», Αθήνα 2011, σελ. 144 επ.

[8] Για περ. βλέπε Αντόνιο Γκράμσι, Il Risorgimento, εισαγωγή Λουκάς Αξελός, μτφ-σχόλια Γιώργος Μαχαίρας, εκδ. Στοχαστής», Αθήνα 1987.

[9] Για περ. βλέπε «Πολιτικός αγώνας και στρατιωτικός πόλεμος» στο Αντόνιο Γκράμσι. Για τον Μακιαβέλη, μτφ. Φ.Κ. [Κώστας Φιλίνης], εκδ. «Ηριδανός», Αθήνα χ.χ. εκδ. [1974], σελ. 126 επ.

[10] Για περ. βλέπε Bob Gessop, Κρατική εξουσία κ.λπ., ό.π., σελ. 157.

[11] Για περ. βλέπει Ιμμάνουελ Καντ, «Απόκριση στο ερώτημα: Τι είναι Διαφωτισμός», στον συγκεντρωτικό τόμο Δοκίμια, εισαγωγή-μτφ.-σχόλια, Ε.Π. Παπανούτσος, εκδ. «Δωδώνη», Αθήνα 1971, σελ.42 επ.

[12] Για περ. βλέπε Λουκάς Αξελός, «Εισαγωγή στο Risorgimento»,  στο Il Risorgimento, ό.π., σελ. 18 επ.

[13] Για περ. βλέπε Δημήτρης Γληνός, Τι είναι και τι θέλει το ΕΑΜ, Άρης Βελουχιώτης, Ο Λόγος στη Λαμία, εισαγωγή-επιμέλεια Λουκάς Αξελός, εκδ. «Στοχαστής», Αθήνα 2016.

[14] Για περ. βλέπε Αντόνιο Γκράμσι, Ιστορικός Υλισμός, μτφ. Τίτος Μυλωνόπουλος, εκδ. «Οδυσσέας», Αθήνα 1973, σελ. 175-6.

[15] Για περ. βλέπε Peter D. Thomas, «Η διαλεκτική της ηγεμονίας», περ. «Τετράδια Μαρξισμού», τεύχ. 5, χειμώνας 2017-18, σελ. 74.

[16] Για περ. βλέπε Δημήτρης Γρηγορόπουλος, «Κριτική εξέταση βασικών αντιλήψεων του Αντόνιο Γκράμσι», περ. «Τετράδια Μαρξισμού», ό.π., σελ. 114.

[17] Για περ. βλέπε Λουΐτζι Φεραγιόλι, Βία και Πολιτική, εισαγωγή-μετάφραση Δημήτρης Δεληολάνης, Νέα Έκδοση, εκδ. «Στοχαστής», Αθήνα 2015, σελ. 99 επ.

[18] Peter D. Thomas, «Η διαλεκτική της ηγεμονίας», ό.π., σελ. 66-68.

[19] Τρεντ Μπράουν, «Ο Γκράμσι και η ηγεμονία», περ. «Μαρξιστική Σκέψη», τόμ. 6, Ιούλιος-Σεπτέμβριος 2012, σελ. 281.

[20] Για περ. βλέπε Λουκά Αξελού, Εκδοτική δραστηριότητα και κίνηση των ιδεών στην Ελλάδα, εκδ. «Στοχαστής», Αθήνα 1984, σελ. 132-3.

 

Ανεβαίνουν οι μετοχές της Ελλάδας, εκνευρισμός στην Τουρκία

Από
anixneuseis
-
0

Συνεχείς επαφές με Γαλλία, ΗΠΑ

Tην περασμένη εβδομάδα η γαλλική φρεγάτα «Auvergne», η πλέον εξελιγμένη της κλάσης FREMM του γαλλικού ναυτικού, βρέθηκε για μία ακόμα φορά στο λιμάνι της Λάρνακας. Το μήνυμα της γαλλικής παρουσίας στην κυπριακή Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη είναι εύγλωττο. (REUTERS / Yiannis Kourtoglou)

Η σταδιακή μετατροπή της Ελλάδας σε έναν κόμβο διασταύρωσης πολλαπλών συμφερόντων, τα οποία έχουν ως κοινό παρονομαστή τη διατήρηση του status quo στην Ανατολική Μεσόγειο, τη Βόρεια Αφρική – Μέση Ανατολή και τα Δυτικά Βαλκάνια, γίνεται ολοένα και πιο ορατή, εξέλιξη που ενοχλεί σφοδρότατα την κυβέρνηση του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, όπως προκύπτει και από τις πρόσφατες εξελίξεις. Οι πλέον απτές αποδείξεις της ολοένα και στενότερης συνεργασίας της Αθήνας με δυτικούς εταίρους είναι, βεβαίως, η διμερής συμφωνία με τη Γαλλία αλλά και η ανανέωση της Συμφωνίας Αμοιβαίας Αμυντικής Συνεργασίας (MDCA) με τις ΗΠΑ.

Και στις δύο περιπτώσεις παρατηρείται τις τελευταίες εβδομάδες επιτάχυνση των επαφών. Πέρα από το τετ α τετ του πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη με την αντιπρόεδρο των ΗΠΑ Κάμαλα Χάρις στο Παρίσι την περασμένη Παρασκευή και τη συζήτηση περί επίσκεψής του στις ΗΠΑ σε χρόνο που θα καθοριστεί, τις ημέρες που ακολουθούν θα εξελιχθεί (και θα κορυφωθεί στις αρχές Δεκεμβρίου) η μεγαλύτερη μετακίνηση αμερικανικών Ενόπλων Δυνάμεων μέσα από το λιμάνι της Αλεξανδρούπολης. Επιπλέον, μέσω του Κογκρέσου προωθούνται ήδη επενδύσεις σε κάποιες από τις υποδομές που χρησιμοποιούν οι αμερικανικές ένοπλες δυνάμεις, με πρώτη την αεροπορική βάση της Λάρισας, η οποία φιλοξενεί F-15E της USAFE, ενώ κατά καιρούς σταθμεύουν σε αυτήν μεταγωγικά αλλά και ιπτάμενα τάνκερ. Οι επενδύσεις στη Λάρισα, οι οποίες σε βάθος πενταετίας αναμένεται να αγγίξουν τα 25 εκατ. δολάρια, στοχεύουν στο να ενισχύσουν υφιστάμενες υποδομές, προκειμένου να μπορούν να εξυπηρετήσουν και να υποστηρίξουν πιο ανεπτυγμένες τεχνολογικά μονάδες από αυτές που διαθέτει αυτή τη στιγμή η Πολεμική Αεροπορία (Π.Α.).

Ακόμα πιο εντατική είναι η συνεργασία με τη Γαλλία. Τις τελευταίες εβδομάδες συζητείται εκτενώς, σε διπλωματικό και στρατιωτικό επίπεδο, το είδος της μελλοντικής συνεργασίας των ελληνικών και γαλλικών Ενόπλων Δυνάμεων στο πλαίσιο της διμερούς αμυντικής συμφωνίας. Παράλληλα, η Γαλλία υποστηρίζει ένθερμα τον άξονα που δημιουργείται μεταξύ Ελλάδας, Αιγύπτου και Κυπριακής Δημοκρατίας, μέσω της γνωστής τριμερούς. Μάλιστα, σε αυτό το πλαίσιο ο Γάλλος υπουργός Εξωτερικών Ζαν Ιβ Λε Ντριάν θα επισκεφθεί αυτή την εβδομάδα την Αθήνα, όπου θα πραγματοποιηθεί τετραμερής με τους ομολόγους του Ελλάδας, Κυπριακής Δημοκρατίας και Αιγύπτου.

Δεν είναι τυχαίο ότι στη διάρκεια της επίσκεψης του κ. Λε Ντριάν στην Αθήνα θα εξελίσσεται παράλληλα και η διακλαδική άσκηση «Μέδουσα ’21» που έχει ως πυρήνα την Ελλάδα και την Αίγυπτο, ενώ σε αυτήν συμμετέχουν με διάφορους τρόπους η Κυπριακή Δημοκρατία, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και κάποιες φορές στο παρελθόν η Γαλλία. Αξίζει να σημειωθεί ότι τμήμα των σεναρίων της άσκησης θα πραγματοποιηθεί και στην περιοχή που η Τουρκία θεωρεί ότι αποτελεί μέρος της «Γαλάζιας Πατρίδας».

Το τετ α τετ Μητσοτάκη – Κάμαλα Χάρις την Παρασκευή, η επίσκεψη Ζαν Ιβ Λε Ντριάν στην Αθήνα και η τετραμερής με τους ομολόγους του Ελλάδας, Κυπριακής Δημοκρατίας και Αιγύπτου.

Αλλωστε, κατά τη διάρκεια της περασμένης εβδομάδας η γαλλική φρεγάτα «Auvergne», η πλέον εξελιγμένη της κλάσης FREMM του γαλλικού ναυτικού, βρέθηκε για μια ακόμα φορά στο λιμάνι της Λάρνακας. Το μήνυμα της γαλλικής παρουσίας στην κυπριακή αποκλειστική οικονομική ζώνη (ΑΟΖ) είναι εύγλωττο. Συνδέεται, βέβαια, και με τον σχεδιασμό των ερευνών της Total για το πρώτο εξάμηνο του 2022, και συγκεκριμένα στο οικόπεδο 6-Α της κυπριακής ΑΟΖ.

Η διάσκεψη για τη Λιβύη

Ωστόσο, η πλέον σημαντική συνεισφορά των Γάλλων στις πρόσφατες εξελίξεις αφορά τη διάσκεψη για τη Λιβύη, όπου με την ευθύνη του προέδρου Εμανουέλ Μακρόν έγινε την περασμένη Παρασκευή δυνατή η συνάντηση του συνόλου των χωρών που εμπλέκονται στο πρόβλημα. Για την Ελλάδα ήταν σημαντική η πρώτη παρουσία του κ. Μητσοτάκη σε διάσκεψη για τη Λιβύη μετά το τουρκολιβυκό μνημόνιο (προηγούμενη ήταν η παρουσία του Αλέξη Τσίπρα στο Παλέρμο το 2018 πριν από τα αρνητικά τετελεσμένα του τουρκολιβυκού μνημονίου), όπου συμμετείχαν άπαντες οι ισχυροί παράγοντες, μάλιστα με υψηλή εκπροσώπηση (Αγκελα Μέρκελ, Κάμαλα Χάρις, Μάριο Ντράγκι, Πέδρο Σάντσεθ, Σεργκέι Λαβρόφ), τη στιγμή που η Τουρκία περιορίστηκε σε ένα διπλωματικό στέλεχος, τον μόνιμο υφυπουργό Σεντάτ Ονάλ. Ισως η πλέον ηχηρή ήττα για την Τουρκία στο Παρίσι ήταν η παρουσία της υπουργού Εξωτερικών Νάιλα αλ Μανγκούς, την οποία η τουρκική φράξια της λιβυκής προεδρίας είχε επιχειρήσει να εξουδετερώσει πριν από τη διάσκεψη.

Η Τουρκία έχει επιχειρήσει επανειλημμένως να σαμποτάρει τη διαδικασία των εκλογών στη Λιβύη (έχουν προγραμματιστεί για τις 24 Δεκεμβρίου), κάτι που φαίνεται να έχει ενοχλήσει ακόμα και χώρες που έως ένα βαθμό είχαν αποδεχθεί τη συναλλακτική τακτική της Αγκυρας. Στις επαφές που είχε στη Ρώμη στις αρχές της εβδομάδας, ο υπουργός Εξωτερικών Νίκος Δένδιας αντιλήφθηκε ότι τα τουρκικά παιχνίδια στη Λιβύη ενοχλούν την Ιταλία, η οποία κατά κανόνα κινείται με βάση μια ατζέντα οικονομική στη χώρα, προκειμένου να αποφύγει τις τριβές. Σε γενικές γραμμές, εκτιμάται ότι η αντίληψη του Μάριο Ντράγκι αποτελεί ίσως το πλέον ισχυρό εμπόδιο στην προσπάθεια της Αγκυρας να απομονώσει την Ελλάδα από την Ιταλία.

Τις τελευταίες ημέρες η Αθήνα ήλθε αντιμέτωπη και με το ενδεχόμενο κατάρρευσης της κυβέρνησης του Ζόραν Ζάεφ στα Σκόπια, κάτι που, όπως φαίνεται, αποφεύχθηκε έπειτα από ένα συνδυασμό πιέσεων από το εσωτερικό και το εξωτερικό. Η στάση της Αθήνας εκτιμήθηκε ιδιαίτερα από τις ΗΠΑ. Παράλληλα, ο κ. Δένδιας στις επαφές του στο Βατικανό συζήτησε και για την επικίνδυνη «μαύρη τρύπα» ασφαλείας που πάει να δημιουργηθεί ξανά στη Βοσνία-Ερζεγοβίνη. Αύριο, ο υφυπουργός Εξωτερικών για την οικονομική διπλωματία Κώστας Φραγκογιάννης, σε ενός είδους follow up της θετικής ατζέντας στις ελληνοσερβικές σχέσεις μεταβαίνει στο Βελιγράδι. Στη διήμερη επίσκεψή του ο κ. Φραγκογιάννης θα συναντηθεί με τον Σέρβο υπουργό Εξωτερικών αλλά και τους υπουργούς Ενέργειας και Περιβάλλοντος, όπως και τον υφυπουργό Εμπορίου.

Κορβέτες Gowind ή Sigma 10514;

Την ίδια στιγμή συνεχίζονται αδιάκοπα οι συζητήσεις για τον στόλο. Οι συζητήσεις για τη σύμβαση των τριών γαλλικών φρεγατών FDI καθυστερούν ελαφρώς λόγω κάποιων εμποδίων στο σκέλος της συμμετοχής της ελληνικής αμυντικής βιομηχανίας στο πρόγραμμα, ωστόσο εκτιμάται ότι το αργότερο έως το τέλος του χρόνου θα έχουν ολοκληρωθεί. Εως τότε θα προχωρήσει και το ζήτημα της προμήθειας τεσσάρων κορβετών. Στο σκέλος των κορβετών παραμένουν ως δύο επικρατέστερες οι γαλλικές Gowind και οι ολλανδικές Sigma 10514. Παράλληλα οι συζητήσεις με την Ολλανδία για τις δύο παλαιότερες φρεγάτες τύπου «Μ» συνεχίζονται με καλές προοπτικές (80 εκατ. ανά μονάδα), με την προμήθεια έξι ναρκοθηρευτικών τύπου «Alkmaar» να θεωρείται σχεδόν σίγουρη, έναντι περίπου 20 εκατ. ευρώ. Αντιθέτως, η καθυστέρηση στην αποδέσμευση των δύο βελγικών φρεγατών τύπου «M» (το 2028) επαναφέρει την αναγκαιότητα για τον μερικό εκσυγχρονισμό των δύο νεότερων φρεγατών τύπου ΜΕΚΟ του Π.Ν. Παράλληλα προχωρούν και διαγωνισμοί για τη γρήγορη απόκτηση μη επανδρωμένων αεροχημάτων για τις φρεγάτες και άλλα πλοία του Π.Ν.

“Καθημερινή”

Εντυπωσιακές εικόνες από ελληνοαμερικανική συνεκπαίδευση στο Αιγαίο (βίντεο)

Από
anixneuseis
-
0

Συνεκπαίδευση τύπου passex παρουσία του αρχηγού του Γενικού Επιτελείου Εθνικής Αμυνας (ΓΕΕΘΑ) στρατηγού Κωνσταντίνου Φλώρου και του πρέσβη των Ηνωμένων Πολιτειών Αμερικής στην Ελλάδα Τζέφρι Πάιατ πραγματοποιήθηκε, σήμερα στο κεντρικό Αιγαίο.

 

Όπως ανακοινώθηκε από το Γενικό Επιτελείο Εθνικής Αμυνας, ο αρχηγός ΓΕΕΘΑ και ο Αμερικανός πρέσβης επιβιβάστηκαν στο αμφίβιο πλοίο διοικήσεως και πλοίο έδρας διοικητού του 6ου Στόλου των ΗΠΑ «USS Mount Whitney», στο πλαίσιο της Ημέρας Διακριμένων Επισκεπτών.

entyposiakes-eikones-apo-ellinoamerikaniki-synekpaideysi-sto-aigaio-vinteo0

Στη συνεκπαίδευση συμμετείχαν η φρεγάτα «Ύδρα», το ταχύ περιπολικό κατευθυνομένων βλημάτων «Ρίτσος» και μαχητικά αεροσκάφη της Πολεμικής Αεροπορίας.

Μεταξύ άλλων, την Ημέρα Διακεκριμένων Επισκεπτών παρακολούθησαν ο αναπληρωτής υπουργός Ανάπτυξης και Επενδύσεων Νίκος Παπαθανάσης, ο βουλευτής Γεώργιος Κουμουτσάκος, ο σύμβουλος Εθνικής Ασφαλείας Δρ. Αθανάσιος Ντόκος και ο Έλληνας εφοπλιστής Γεώργιος Προκοπίου.

entyposiakes-eikones-apo-ellinoamerikaniki-synekpaideysi-sto-aigaio-vinteo2

Κατά την διάρκεια της passex εκτελέστηκαν αντικείμενα επικοινωνιών και προχωρητικοί ελιγμοί ενώ πραγματοποιήθηκε και διέλευση τεσσάρων μαχητικών αεροσκαφών F-16 της Πολεμικής Αεροπορίας πάνω από το σχηματισμό των πλοίων.

Η συνεκπαίδευση, προστίθεται στην ανακοίνωση, εντάσσεται στη διαρκώς αυξανόμενη συχνότητα κοινών ασκήσεων των δύο χωρών, εντός του πλαισίου της επικαιροποιημένης συμφωνίας αμοιβαίας αμυντικής συνεργασίας και συνέβαλλε στην προαγωγή του επιπέδου της επιχειρησιακής ετοιμότητας, μαχητικής ικανότητας και συνεργασίας των συμμετεχόντων σε διμερές και διασυμμαχικό πλαίσιο.

entyposiakes-eikones-apo-ellinoamerikaniki-synekpaideysi-sto-aigaio-vinteo4

Σε ανάρτησή του στο twitter, ο αρχηγός ΓΕΕΘΑ αναφέρει: «Διμερής Διακλαδική Συνεργασία Ελλάδας και ΗΠΑ. Δυναμική στρατιωτική παρουσία από θάλασσα και αέρα, ενδυναμώνει και ισχυροποιεί δεσμούς και τη Συμμαχία».

Από την πλευρά του, ο Αμερικανός πρέσβης Τζέφρι Πάιατ με ανάρτησή του στο twitter, που συνοδεύεται από βίντεο με πτήσεις ελληνικών μαχητικών αεροσκαφών, τονίζει: «Φανταστική επίδειξη F-16 της ελληνικής Πολεμικής Αεροπορίας πάνω από το USS Mount Whitney επιδεικνύοντας τη δύναμη της δικής μας Συμμαχίας».

entyposiakes-eikones-apo-ellinoamerikaniki-synekpaideysi-sto-aigaio-vinteo6

Σε ανάρτησή τους στο twitter, οι Αμερικανικές Ναυτικές Δυνάμεις Ευρώπης – Αφρικής / 6ος Στόλος υπογραμμίζουν: «Ήταν τιμή μας να φιλοξενήσουμε τον αρχηγό ΓΕΕΘΑ και τον Αμερικανό πρέσβη Τζέφρι Πάιατ καθώς και τους Έλληνες διακεκριμένους επισκέπτες στο πλοίο έδρας διοικητού του 6ου Στόλου των ΗΠΑ USS Mount Whitney, κατά τη διάρκεια επιχείρισης στο Αιγαίο, σήμερα 16 Νοεμβρίου. Τέτοιες επισκέψεις είναι απόδειξη της ισχύς της Συμμαχίας».

entyposiakes-eikones-apo-ellinoamerikaniki-synekpaideysi-sto-aigaio-vinteo8

“Καθημερινή”

Βουλγαρία: Οι κάλπες έκρυβαν εκπλήξεις

Από
anixneuseis
-
0

Δύο …απόφοιτοι του Χάρβαρντ είναι οι απρόσμενοι νικητές των βουλευτικών εκλογών της Κυριακής στη Βουλγαρία. Δύσκολος παραμένει ο σχηματισμός κυβέρνησης.

  Οι Κίριλ Πέτκοφ και Ασέν Βασίλεφ γιορτάζουν τη νίκη τους το βράδυ της Κυριακής

Αργά το βράδυ της Κυριακής ο Κίριλ Πέτκοφ εμφανίζεται στη βουλγαρική τηλεόραση και ξεκαθαρίζει: «Θα μιλήσουμε με όλα τα κόμματα, εκτός από το GERB (το κόμμα του πρώην πρωθυπουργού Μπόικο Μπορίσοφ) και το DPS (το κόμμα της τουρκικής μειονότητας) για τον σχηματισμό μίας κυβέρνησης συνασπισμού». Ποιος είναι όμως ο Κίριλ Πέτκοφ; Μόλις πριν από λίγους μήνες ο 41χρονος οικονομολόγος, απόφοιτος του πανεπιστημίου του Βανκούβερ και κάτοχος MBA από το Χάρβαρντ, είχε ιδρύσει μαζί με τον συνάδελφό του Άσεν Βασίλεφ, επίσης απόφοιτο του Χάρβαρντ, το κόμμα «Συνεχίζουμε την Αλλαγή». Στις εκλογές της Κυριακής το κόμμα αυτό έκανε τη μεγάλη έκπληξη και κέρδισε την πρωτιά. Ασφαλώς θα έχει τον πρώτο λόγο για τον σχηματισμό κυβέρνησης.

«Οι φυσικοί μας σύμμαχοι είναι η Δημοκρατική Βουλγαρία, το σοσιαλιστικό κόμμα BSP και το κόμμα ‘Υπάρχει τέτοιος λαός’, καθώς οι βασικές τους αρχές συμπίπτουν με τις δικές μας», λέει ο Πέτκοφ. «Όλοι μας θέλουμε να καταπολεμήσουμε τη διαφθορά και να αλλάξουμε τον γενικό εισαγγελέα σε ένα πρώτο βήμα για την αποκατάσταση της λειτουργίας της δικαιοσύνης». Τα δύο «αγόρια του Χάρβαρντ», όπως αποκαλούν πλέον οι Βούλγαροι τους Πέτκοφ και Βασίλεφ, είχαν πρωτοεμφανιστεί στην πολιτική σκηνή της Βουλγαρίας μετά τις βουλευτικές εκλογές του Απριλίου, συμμετέχοντας στην υπηρεσιακή κυβέρνηση που είχε συσταθεί μέχρι να προκύψει ικανή κοινοβουλευτική πλειοψηφία. Αυτό όμως δεν συνέβη ούτε τον Απρίλιο, ούτε μετά από νέες εκλογές τον Ιούλιο. Έτσι η χώρα οδηγήθηκε για τρίτη φορά στις κάλπες τον Νοέμβριο, με τους Πέτκοφ και Βασίλεφ να δινουν το παρών, έχοντας συγχωνεύσει τα παλαιότερα φιλοευρωπαϊκά κόμματα Volt και «Ευρωπαϊκή Μεσαία Τάξη» σε ένα νέο πολιτικό σχήμα με την ονομασία «Συνεχίζουμε την Αλλαγή».

Τρίτος …νικητής σε επτά μήνες

Ο Μπόικο ΜπορίσοφΟ πρώην πρωθυπουργός Μπόικο Μπορίσοφ στο εκλογικό τμήμα

Πριν από τις εκλογές της Κυριακής η Βεσέλα Τσέρνιεβα, επικεφαλής του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Διεθνών Σχέσεων (ECFR) με έδρα τη Σόφια, δήλωνε στην DW ότι οι νεαροί τεχνοκράτες «είναι άφθαρτοι πολιτικά, εκπέμπουν ενέργεια και φαίνονται θαρραλέοι». Ωστόσο, μέχρι την τελευταία στιγμή όλες οι δημοσκοπήσεις τους έβλεπαν στη δεύτερη θέση, με πρώτο το κόμμα GERB του πρώην πρωθυπουργού Μπόικο Μπορίσοφ. Το κόμμα του Μπορίσοφ είχε αναδειχθεί πρώτο και στις εκλογές του Απριλίου, αλλά δεν κατάφερε να σχηματίσει κυβέρνηση. Στις νέες εκλογές που προκηρύχθηκαν για τον Ιούλιο, πρώτη πολιτική δύναμη αναδείχθηκε το λαϊκιστικό κόμμα «Υπάρχει τέτοιος λαός», αλλά ούτε εκείνο κατάφερε να εξασφαλίσει την απαραίτητη κοινοβουλευτική πλειοψηφία. Έτσι φτάσαμε στην εκλογική αναμέτρηση του Νοεμβρίου, την τρίτη μέσα σε λίγους μήνες. Για μία ακόμη φορά οι ψηφοφόροι έφραξαν τον δρόμο για μία επιστροφή του Μπορίσοφ στην εξουσία, αλλά και πάλι δεν ανέδειξαν σαφή κοινοβουλευτική πλειοψηφία.

Απολύμανση σε εκλογικό κέντρο στη ΒουλγαρίαΑπολύμανση σε εκλογικό κέντρο στη Βουλγαρία, λίγο πριν ανοίξουν οι κάλπες.

Προκειμένου να σχηματίσει κυβέρνηση, το νέο κόμμα «Συνεχίζουμε την Αλλαγή» θα χρειαστεί τώρα τη στήριξη άλλων τριών κομμάτων. Η Βεσέλα Τσέρνιεβα πιστεύει ότι αυτό είναι εφικτό και μάλιστα μέχρι τα Χριστούγεννα. «Αυτή η κυβέρνηση συνασπισμού μπορεί να είναι κάπως ανομοιογενής, αλλά στα κύρια θέματα -διαφθορά, δικαιοσύνη, προϋπολογισμός, διαχείριση της πανδημίας- οι θέσεις των τεσσάρων κομμάτων δει διαφέρουν τόσο πολύ μεταξύ τους», τονίζει. Το πρόβλημα είναι ωστόσο ότι τόσο το κόμμα «Συνεχίζουμε την Αλλαγή», όσο και το λαϊκιστικό «Υπάρχει τέτοιος λαός» δεν διαθέτουν μία σταθερή δομή και οργάνωση. «Θα πρέπει τώρα να δημιουργήσουν κομματικές οργανώσεις σε όλη τη χώρα και παράλληλα να υλοποιούν το κυβερνητικό τους πρόγραμμα, όλα αυτά είναι δύσκολα να γίνουν ταυτόχρονα», αναφέρει η Τσέρνιεβα. Αντιθέτως το GERB του πρώην πρωθυπουργού Μπορίσοφ, αλλά και το σοσιαλιστικό DPS έχουν εδραιωθεί σε εθνικό και περιφερειακό επίπεδο, έχουν πολλές διασυνδέσεις στον χώρο της οικονομίας και «από ολα αυτά αντλούν πολιτικό κεφάλαιο».

Στη Βουλή η Ακροδεξιά

Η ευφορία που επικρατεί για την απόπειρα ανανέωσης στην πολιτική σκηνή της Βουλγαρίας δεν κρύβει τον προβληματισμό για ορισμένες ανησυχητικές εξελίξεις. Η προσέλευση των ψηφοφόρων στις κάλπες σημείωσε νέο αρνητικό ρεκόρ, καθώς δεν έφτασε ούτε το 40%. «Υπάρχει μία αίσθηση εξάντλησης και αδιαφορίας στο εκλογικό σώμα, γεγονός που ευνοεί τις φασιστοειδείς τάσεις», έλεγε προεκλογικά στην DW ο Παρβάν Σιμεόνοφ, διευθυντής της εταιρείας δημοσκοπήσεων Gallup International Balkans. Όπως αποδείχθηκε είχε δίκιο. Το υπερεθνικιστικό, εξτρεμιστικό κόμμα «Αναγέννηση» συγκεντρώνει, σύμφωνα με τα έξιτ πολ, γύρω στο 5% των ψήφων. «Ασφαλώς είναι δυσάρεστη η είσοδος των εθνικιστών στη Βουλή, αλλά ας μην ξεχνάμε ότι τα ποσοστά τους είναι χαμηλά σε σύγκριση με τα όσα συμβαίνουν στην υπόλοιπη Ευρώπη», λέει η Βεσέλα Τσέρνιεβα στην DW.

«Σκοντάφτει» ο Ράντεφ στον δρόμο για την Προεδρία

Ο Ρούμεν ΡάντεφΠολύ πιθανή η επανεκλογή του σημερινού προέδρου Ρούμεν Ράντεφ

Παράλληλα με τις βουλευτικές εκλογές στη Βουλγαρία έγιναν την Κυριακή και προεδρικές εκλογές. Όπως αναμενόταν ο σημερινός κάτοχος του αξιώματος Ρούμεν Ράντεφ αναδείχθηκε πρώτος, αλλά τελικά δεν κατάφερε να συγκεντρώσει την προβλεπόμενη από το Σύνταγμα απόλυτη πλειοψηφία, μένοντας στο 49%. Αντίπαλός του στον δεύτερο γύρο θα είναι ο «εκλεκτός» του κόμματος GERB Αναστάς Γκερτζίκοφ, πρύτανης του πανεπιστημίου της Σόφιας. Ο Παρβάν Σιμεόνοφ από το ινστιτούτο Gallup θεωρεί πως ο Ράντεφ έχει σοβαρές πιθανότητες να επανεκλεγεί στον δεύτερο γύρο, αλλά η νίκη του δεν μπορεί να θεωρείται δεδομένη. «Όλα εξαρτώνται από τη στήριξη κομμάτων όπως οι Σοσιαλιστές, η Δημοκρατική Βουλγαρία, το κόμμα της τουρκικής μειονότητας και το κόμμα ‘Υπάρχει τέτοιος Λαός’. Εάν όλοι αυτοί αποφασίσουν να στηρίξουν τον Γκερτζίκοφ, τα πράγματα θα γίνουν πιο δύσκολα για τον Ράντεφ», δηλώνει. Ο δεύτερος γύρος των προεδρικών εκλογών θα γίνει στις 21 Νοεμβρίου. Θα είναι η πέμπτη εκλογική αναμέτρηση στη Βουλγαρία μέσα στο 2021.

Κρίστοφερ Νέρινγκ

Επιμέλεια: Γιάννης Παπαδημητρίου

DW

Η πρώτη ενέργεια Καντάφι μετά την ανακοίνωση υποψηφιότητας: Απευθύνει κάλεσμα στην Τουρκία

Από
anixneuseis
-
0

Η Τουρκία είναι μια σημαντική χώρα στην περιοχή και έχει μια μεγάλη ευκαιρία να συμβάλει στην ειρήνη και τη σταθερότητα της Λιβύης, δήλωσε τη Δευτέρα ο εκπρόσωπος της οικογένειας Καντάφι.

Με τις προεδρικές εκλογές στη Λιβύη να πλησιάζουν γρήγορα, το πολιτικό σκηνικό της κατεστραμμένης από τον πόλεμο χώρα κλονίστηκε για άλλη μια φορά, αυτή τη φορά από την επίσημη υποψηφιότητα του γιου του Λίβυου πρώην ηγέτη Μοαμάρ Καντάφι, Σαΐφ αλ-Ισλάμ. Ανακοίνωσε την Κυριακή την υποψηφιότητά του για τις επερχόμενες προεδρικές και κοινοβουλευτικές εκλογές της χώρας που θα διεξαχθούν στις 24 Δεκεμβρίου, οπως δήλωσε η Ανώτατη Εθνική Εκλογική Επιτροπή της Λιβύης (HNEC).

Ο αλ-Ισλάμ, ο οποίος καταζητείται από το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο (ICC) με κατηγορίες για εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας που σχετίζονται με την εξέγερση του 2011, υπέβαλε τα έγγραφα υποψηφιότητάς του στη νότια πόλη Σαμπά, 650 χιλιόμετρα νότια της πρωτεύουσας της Τρίπολης , ανέφερε η HNEC σε ανακοίνωσή της. Ωστόσο, υπάρχουν επίσης αναφορές ότι κάποιοι υπέβαλαν άλλη μια αίτηση για να ακυρωθεί η υποψηφιότητά του, λόγω της δίκης του από το ΔΠΔ, μετά τον θάνατο του πατέρα του και τη λιβυκή επανάσταση.

Η είδηση ​​δίχασε τις φατρίες ενώ ο Μούσα Ιμπραήμ Καντάφι, ο τελευταίος επίσημος εκπρόσωπος του ανατραπέντος ηγεμόνα της Λιβύης, είπε ότι ο αλ-Ισλάμ δεν αντιπροσωπεύει ένα μεμονωμένο σχέδιο διακυβέρνησης της Λιβύης αλλά ένα εθνικό σχέδιο ειρήνης, συμφιλίωσης και οικονομικής και πολιτικής ανάπτυξης.

“Η Τουρκία έχει σημαντικό ενδιαφέρον για τη Λιβύη λόγω των υποθέσεων της Ανατολικής Μεσογείου εκτός από τις καλές σχέσεις και τη συνεργασία με την αναγνωρισμένη κυβέρνηση του ΟΗΕ. Έχουν γίνει αρκετές δηλώσεις από τις τουρκικές αρχές ότι η Τουρκία υποστηρίζει την πολιτική ειρηνευτική διαδικασία στη Λιβύη και αποδίδει σημασία στις επερχόμενες εκλογές”, είπε σύμφωνα με όσα μετέδωσαν τουρκικά μέσα όπως η Sabah.

Ο Μούσα Ιμπραήμ είπε ότι η θέση της Τουρκίας είναι κρίσιμη και η τουρκική κυβέρνηση θα πρέπει να είναι σε επαφή με όλους τους υποψηφίους.

“Νομίζω ότι η Τουρκία είναι μια σημαντική χώρα στη Μέση Ανατολή, έχει μια μεγάλη ευκαιρία να συνεισφέρει στην ειρήνη και τη σταθερότητα της Λιβύης συνεργαζόμενος με όλους τους υποψηφίους, αλλά ιδιαίτερα με τον Δρ. Σαΐφ αλ-Ισλάμ Καντάφι για να διασφαλίσει ότι η πολιτική διαδικασία της Λιβύης είναι επιτυχημένη, ανεξάρτητη και ότι αυτή η πολιτική διαδικασία εκφράζει τις επιθυμίες, τις ελπίδες και τα όνειρα του λιβυκού λαού και όχι εκείνων της Δύσης”, είπε.

Παραδίδοντας ένα μήνυμα από τον Σαΐφ αλ-Ισλάμ, ο Μούσα Ιμπραήμ δήλωσε: “Καλώ την τουρκική κυβέρνηση να παίξει σημαντικό ρόλο βοηθώντας τη Λιβύη να έχει μια ειρηνική μετάβαση προς μια γόνιμη πολιτική διαδικασία τους επόμενους μήνες. Είναι πολύ σημαντικό να μην επέμβει καμία ξένη κυβέρνηση στη σκηνή ή τις πλευρές της Λιβύης, αλλά να διασφαλίσει ότι δεν υπάρχει ξένη στρατιωτική παρουσία στη Λιβύη ή ξένη υποστήριξη μισθοφόρων ή οποιαδήποτε βία στη χώρα. Νομίζω ότι η Τουρκία μπορεί να το κάνει αυτό εάν η κυβέρνηση κατανοήσει καλά το πολιτικό σκηνικό που διαδραματίζεται στη Λιβύη τώρα με την είσοδο του Δρ Σαΐφ αλ-Ισλάμ ως προεδρικού υποψηφίου”.

Υπογραμμίζοντας ότι η Λιβύη είναι μια χώρα που έχει καταστραφεί χωρίς κυριαρχία και η Δύση έχει πλήρη κυριαρχία στις υποθέσεις της χώρας, ο Ιμπραήμ είπε: “Εκατομμύρια Λίβυοι ελπίζουν ότι ο Δρ Σαΐφ αλ-Ισλάμ Καντάφι θα μπορέσει να ενώσει πολλούς Λίβυους για να καθιερώσει μια διαδικασία του εθνικού διαλόγου, της ειρήνης και της συμφιλίωσης και στη συνέχεια να προχωρήσουμε ακόμη περισσότερο για τη δημιουργία μιας συνταγματικής βάσης για το μέλλον της Λιβύης”.

Ο γιος του Καντάφι συνελήφθη από μαχητές στο Ζιντάν στα τέλη του 2011, τη χρονιά που η λαϊκή εξέγερση, με την υποστήριξη του ΝΑΤΟ, ανέτρεψε τον πατέρα του μετά από περισσότερα από 40 χρόνια στην εξουσία. Ο Μοαμάρ Καντάφι σκοτώθηκε αργότερα εν μέσω των συγκρούσεων που ακολούθησαν και οι οποίες εξελίχθηκαν σε εμφύλιο πόλεμο. Ως αποτέλεσμα, η πλούσια σε πετρέλαιο Λιβύη πέρασε το μεγαλύτερο μέρος της τελευταίας δεκαετίας μεταξύ των αντίπαλων κυβερνήσεων – η μία με έδρα την πρωτεύουσα, την Τρίπολη, και η άλλη στο ανατολικό τμήμα της χώρας.

Σε ένα βίντεο που κοινοποίησε ένας εκλογικός αξιωματούχος, ο αλ-Ισλάμ απευθύνθηκε στην κάμερα λέγοντας ότι ο Θεός θα αποφασίσει τον σωστό δρόμο για το μέλλον της χώρας. Φορούσε παραδοσιακή λιβυκή ρόμπα και τουρμπάνι και γυαλιά. Ήταν η πρώτη φορά μετά από χρόνια που εμφανίστηκε δημόσια.

Ο αλ-Ισλάμ θεωρούνταν ως το μεταρρυθμιστικό πρόσωπο του καθεστώτος του Καντάφι πριν από την εξέγερση του 2011. Αποφυλακίστηκε τον Ιούνιο του 2017 μετά από περισσότερα από πέντε χρόνια κράτησης. Τον Ιούλιο, είπε στους New York Times σε μια αποκλειστική συνέντευξη ότι σκέφτεται να θέσει υποψηφιότητα για το ανώτατο αξίωμα της χώρας. Η υποψηφιότητά του είναι πιθανό να προκαλέσει διαμάχες σε όλη τη διχασμένη χώρα.

Η επιστροφή του Καντάφι πιθανότατα θα διαταράξει τα σχέδια του Χαφτάρ για ανάληψη του τιμονιού της χώρας, ενώ επίσης οι ηγέτες της Αδελφότητας στη Λιβύη λέγεται ότι ένιωσαν άβολα με την αποφυλάκιση του Καντάφι, αλλά το προσπέρασαν.

Εν τω μεταξύ, ορισμένα αραβικά μέσα ενημέρωσης ισχυρίστηκαν ότι η Τουρκία στοχεύει να σχηματίσει μια συμμαχία μεταξύ των Αδελφών Μουσουλμάνων και των υποστηρικτών του Καντάφι, προκειμένου να καθησυχάσει την αντίθεση των πρώην υποστηρικτών του καθεστώτος προς την τουρκική παρουσία στη Λιβύη και να υπονομεύσει τον Χαφτάρ.

Όσον αφορά την αίτηση των αντιπάλων για ακύρωση της υποψηφιότητας του Σαΐφ αλ-Ισλάμ, ο εκπρόσωπος είπε ότι η αίτηση γίνεται επίσημα, επίσημα και νομικά αποδεκτή. “Όσοι ζητούν να ακυρωθεί δεν έχουν καμία εξουσία. Η υπόθεση τελείωσε και τελείωσε. Ο Δρ Σαΐφ αλ-Ισλάμ Καντάφι είναι επίσημος υποψήφιος για την προεδρία της Λιβύης”.

Πέτρος Κράνιας

capital.gr

ΣΥΡΙΖΑ Ή ΠΑΣΟΚ;

Από
anixneuseis
-
1
Η πολιτική είναι μια πολύ πραγματική κατάσταση. Έχει να κάνει με το “δέον γενέσθαι” με βάση πραγματικούς όρους. Όχι ονειροπωλήσεις. Και με ανθρώπους υπαρκτούς. Όχι φανταστικούς ή υποτιθέμενους.
Την πολιτική την ασκούν αυτοί που δείχνουν ενδιαφέρον να ασχοληθούν με αυτήν Οι “‘αλλοι” οι “ικανοί” που δεν ασχολούνται για να μην τσαλακωθούν, δεν υπάρχουν. Και αν υπάρχουν μας είναι αδιάφοροι. Όποιος φοβάται να κατέβει στο πεδίο δεν κάνει γι αυτήν τη δουλειά.
Πολιτική στρωμένη με χαλιά και ροδοπέταλα δεν υπάρχει. Η πολιτική είναι σύγκρουση συμφερόντων. Δεν είναι “τμήμα πολιτικών επιστημών” όπως θα έλεγε και ο άθλιος Κίσιγκερ. Μπορεί να απορρίπτουμε αυτό που μας παρουσιάζεται, σήμερα, ως πολιτικό φάσμα στη χώρα μας αλλά αυτό έχουμε. Κάποιος θα κυβερνήσει. Και αυτός ο κάποιος θα είναι απο αυτούς που διεκδικούν αυτόν τον ρόλο.
Με βάση όλα αυτά, στο πολιτικό φάσμα της χώρας μας αυτά είναι τα κόμματα που έχουμε, αυτά τα πρόσωπα και με αυτά και αυτούς θα πορευθούμε. Άλλοι δεν υπάρχουν. Και αν υπάρχουν απολαμβάνουν τον καφέ τους απο το σαλόνι τους.
Αν γνωριζει κανείς κάτι άλλο ας μας το πει.
Μπροστά σ αυτήν την πραγματικότητα τίθεται το ερώτημα:
Η Νέα δημοκρατία έχει καταφέρει να συσπειρώσει ένα σημαντικό ποσοστό του εκλογικού σώματος απο τη Δεξιά και το Κέντρο. Και να το σταθεροποιήσει ως εκλογική δύναμη.
Ο Συριζα κέρδισε εκλογές και κρατά ένα άλλο σημαντικό ποσοστό απο το Κέντρο και την “ανανεωτική”- παραδοσιακή αριστερά. Το ποσοστό του Συριζα, όμως, είναι ρευστό. Ο βασικός ιδεολογικός πυρήνας του είναι “ανανεωτικός- παραδοσιακός” της αριστεράς. Ποτέ αυτός ο χώρος δεν ήταν πλειοψηφικός απο το Κέντρο ως την μη κομμουνιστική Αριστερά.
Αν ο κόσμος αυτού του χώρου δεν είναι ικανοποιημένος απο τον Συριζα και την πολιτική που ανέπτυξε μέχρι τώρα, θα βρεθεί μπροστά στο δίλημμα: Σύριζα όπως τον ξέρουμε ή ένας επαναπροσδιορισμός του πολιτικοιδεολογικού στίγματος του χώρου απο δυνάμεις που “ανδρώθηκαν” απο διαδικασίες ΠΑΣΟΚ; Υπήρξε η πολιτική και η συμπεριφορά Συριζα καλύτερη απο του ΠΑΣΟΚ σε όλες τις εκφάνσεις της;
Η γενιά που προσδιόρισε τον χαρακτήρα του ΠΑΣΟΚ τα χρόνια της μεταπολίτευσης έχει παρέλθει. Είναι στο περιθώριο. Μεγάλωσε. Η νέα γενιά φέρει μόνο το όνομα ή αφομοίωσε δημιουργικά μια πορεία που ξεκίνησε πολιτικά απο το τέλος της δεκαετίας του πενήντα και διακυβέρνησε τη χώρα επι τρείς σχεδόν δεκαετίες;
Με δύο λόγια το δίλημμα είναι: Σύριζα ή ένα ανανεωμένο ΠΑΣΟΚ που έχει διδαχθεί απο τα λάθη του;
Ας το έχουν αυτό υπόψη τους οι ψηφοφόροι του Κινήματος όταν εκλέξουν ηγεσία.
Τα υπόλοιπα θεωρητικά είναι για τις ταβέρνες όταν απαλαγούμε απο τον covid.

Νίκος Αλιβιζάτος: Μια ιδιοτελής υποψηφιότητα

Από
anixneuseis
-
0

ΝΙΚΟΣ ΑΛΙΒΙΖΑΤΟΣΦωτ.

Dimitris Kapantais / SOOC

15.11.2021 • 09:13

Δίχως άλλο, η υποψηφιότητα του Γιώργου Παπανδρέου για την ηγεσία του ΚΙΝΑΛ προσέδωσε στην εσωκομματική εκλογή του προσεχούς Δεκεμβρίου ένα αναπάντεχο ενδιαφέρον. Δεν είναι μάλιστα λίγοι όσοι υποστηρίζουν ότι, χάρη σε αυτήν, θα προσέλθουν στις κάλπες περισσότεροι από τους 212.000 συμπολίτες μας που είχαν ψηφίσει το 2017 για την ανάδειξη του επικεφαλής του υπό ίδρυση τότε κόμματος. Είναι άραγε αυτό καλός οιωνός για το μέλλον του ΚΙΝΑΛ και της λεγόμενης δημοκρατικής παράταξης; Ή μήπως η υποψηφιότητα Παπανδρέου αποτελεί αρνητική εξέλιξη;

Αν και ως πρόσωπο ο πρώην πρωθυπουργός μου είναι συμπαθής και, πολιτικά, συμμερίζομαι από παλιά πολλές θέσεις του, θα υποστηρίξω ότι συμβαίνει το δεύτερο. Και τούτο, για τους ακόλουθους λόγους:

Για κάθε κόμμα που φιλοδοξεί να κυβερνήσει, στον σημερινό κόσμο του απρόβλεπτου και των ραγδαίων αλλαγών, κριτήριο της επιτυχίας αλλά και της βιωσιμότητάς του είναι η ικανότητά του να προσαρμόζεται στις συνθήκες που αλλάζουν. Και αυτό, παραμένοντας πιστό σε κάποιες βασικές αρχές και αξίες, τις οποίες θεωρεί θεμελιώδεις και αδιαπραγμάτευτες. Το απέδειξε το ΠΑΣΟΚ παλαιότερα, το αποδεικνύει η Νέα Δημοκρατία σήμερα.

Θυμίζω ότι το ΠΑΣΟΚ, επανερχόμενο στην εξουσία το 1993 ήταν ένα διαφορετικό κόμμα από το Κίνημα της Διακήρυξης της 3ης Σεπτεμβρίου. Φιλοευρωπαϊκό, βρισκόταν πολύ πιο κοντά στα σοσιαλδημοκρατικά κόμματα της Δύσης, τα οποία παλαιότερα θεωρούσε εκφάνσεις της νεοφιλελεύθερης δεξιάς. Τη στροφή αυτή  υιοθέτησε από το 1996 και ο Κώστας Σημίτης, η οκταετία του οποίου καταγράφηκε σαν μία από τις ανοδικότερες περιόδους της ιστορίας της σύγχρονης Ελλάδας.

Το ίδιο και η Νέα Δημοκρατία σήμερα. Χάρη στην «κεντρώα» στροφή του Κυριάκου Μητσοτάκη, κατάφερε όχι μόνον να αυξήσει εντυπωσιακά τα εκλογικά ποσοστά της, αλλά, προπάντων, να υπερβεί τις ιδεολογικές αγκυλώσεις στις οποίες την είχαν οδηγήσει Κώστας Καραμανλής και Αντώνης Σαμαράς. Κοντολογίς, το ΠΑΣΟΚ παλαιότερα και η Νέα Δημοκρατία σήμερα προχωρούν επειδή αλλάζουν.

Παρά τον καινοτόμο λόγο του στις δεκαετίες του 1980 και του 1990 και την εξαιρετικά επιτυχημένη θητεία του ως υπουργού Εξωτερικών των κυβερνήσεων Σημίτη, ο Γιώργος Παπανδρέου, αφ’ ότου ανέλαβε την ηγεσία του ΠΑΣΟΚ το 2004, διέψευσε τις προσδοκίες όσων είχαν πιστέψει ότι μπορεί να γυρίσει σελίδα. Ατολμος ως αρχηγός της αξιωματικής αντιπολίτευσης, έκανε το μοιραίο λάθος, για να προβληθεί ο ίδιος, να διαφοροποιηθεί από τη διακυβέρνηση Σημίτη. Επί πλέον, από φόβο για το πολιτικό κόστος, εγκατέλειψε τις παλαιότερες θέσεις του πάνω σε μια σειρά από επίμαχα θέματα. Για να σταθώ σε μερικά από αυτά, για τα οποία διαθέτω ιδία αντίληψη, αναφέρομαι στον ήπιο (έστω) χωρισμό εκκλησίας και κράτους, στο σύμφωνο συμβιώσεως –που έπρεπε να έρθει ο ΣΥΡΙΖΑ στην εξουσία για να το επεκτείνει και σε άτομα του ιδίου φύλου– και βέβαια στην εγκατάλειψη της αναθεώρησης του άρθρου 16 του Συντάγματος ώστε να ιδρυθούν και στη χώρα μας μη κρατικά πανεπιστήμια.

Για κάθε κόμμα που φιλοδοξεί να κυβερνήσει, κριτήριο επιτυχίας και βιωσιμότητας είναι η ικανότητά του να προσαρμόζεται στις συνθήκες που αλλάζουν.

Μπορεί καθένας να έχει διαφορετική αντίληψη για τη σπουδαιότητα των ανωτέρω θεμάτων. Η εγκατάλειψή τους πάντως από τον Παπανδρέου είχε συμβολική σημασία. Γιατί, για να κερδίσει τις εκλογές δεν αρκέστηκε στην καταγγελία της μοιραίας ούτως ή άλλως για τη χώρα διακυβέρνησης του Κώστα Καραμανλή. Προτίμησε να ακολουθήσει τον εύκολο δρόμο της «επιστροφής στις ρίζες», δηλαδή στο «βαθύ ΠΑΣΟΚ». Και αυτό,  στηριζόμενος κυρίως στα υπολείμματα της δεκαετίας του 1980 (τη λεγόμενη «παρέα του 1996») και σε μερικούς προσωπικούς φίλους του, όχι πάντοτε επαγγελματικά επιτυχημένους.

Εχοντας κερδίσει τις εκλογές του 2009 με συνθήματα όπως το περίφημο «λεφτά υπάρχουν», ο Παπανδρέου ήταν μοιραίο να βρεθεί ως πρωθυπουργός εκτός τόπου και χρόνου. Δεν αναφέρομαι στο καταστροφικό πεντάμηνο της αδράνειας (Οκτώβριος 2009 – Φεβρουάριος 2010) όσο στην περίοδο που ακολούθησε. Ασφαλώς και η κρίση που αντιμετώπιζε τότε η χώρα ήταν χωρίς προηγούμενο, η Ευρώπη άργησε πολύ να αντιδράσει και η τότε αξιωματική αντιπολίτευση έδινε με τα «Ζάππεια» ρεσιτάλ ανευθυνότητας. Ωστόσο, η χαοτική πρωθυπουργία Παπανδρέου, με τα ατέλειωτα υπουργικά συμβούλια, τις αδικαιολόγητες καθυστερήσεις και το μισό ΠΑΣΟΚ να υπονομεύει τα μέτρα που έπαιρνε το άλλο μισό, οδήγησαν στην πλήρη απαξίωση του φθινοπώρου του 2011. Αρκεί κανείς να θυμηθεί όσα καταμαρτυρούσε στους υπουργούς της κυβέρνησης Παπανδρέου ο Χρήστος Παπουτσής, κοινοβουλευτικός εκπρόσωπος του ΠΑΣΟΚ τότε, για να αντιληφθεί πόσο λίγο έλεγχε ο Παπανδρέου ακόμη και τους δικούς του ανθρώπους. Δεν υπάρχουν πειστικότερες ενδείξεις για τη σύγχυση  που επικρατούσε στο μυαλό του Παπανδρέου τότε από την τραγελαφική απόπειρα διεξαγωγής δημοψηφίσματος, τη συνάντηση των Καννών και την παρ’ ολίγο «θεσμική» πρωθυπουργία… Πετσάλνικου. Και όλα αυτά με φόντο τους νεκρούς της Μαρφίν, τους αγανακτισμένους της πάνω και της κάτω πλατείας και τη χωρίς προηγούμενο έξαρση της βίας. Ηταν φυσικό, κατόπιν αυτού, το κενό να το εκμεταλλευτούν ΣΥΡΙΖΑ και Χρυσή Αυγή, τα εκλογικά ποσοστά των οποίων ακριβώς τότε εκτινάχθηκαν.

Κοντολογίς, αν έπρεπε κανείς να συνοψίσει, νομίζω ότι θα ήταν δύσκολο να χαρακτηρίσει διαφορετικά τις επιδόσεις του Γιώργου Παπανδρέου ως αρχηγού της αξιωματικής αντιπολίτευσης και ως πρωθυπουργού πέρα από επιεικώς μέτριες, αν όχι απογοητευτικές. Σε κάθε περίπτωση, δεν διέψευσαν την τόσο διαδεδομένη απόφανση του κυνικού της παρέας ότι η άνοδός του –όπως άλλωστε και η άνοδος του Κώστα Καραμανλή λίγο παλαιότερα– οφειλόταν στο όνομα και όχι στις ικανότητές του.

Ερχομαι τώρα στην επικείμενη εκλογή ηγέτη στο ΚΙΝΑΛ. Δεν θα αναφερθώ στην άκομψη –για να μη τι χείρον είπω– εικόνα τού να ανταγωνίζεσαι με ανθρώπους περίπου συνομήλικους με τα παιδιά σου. Ούτε στον σχεδόν καιροσκοπικό χαρακτήρα μιας υποψηφιότητας που υποβλήθηκε μόνον όταν η εν ζωή τότε ακόμη πρόεδρος, ανήγγειλε ότι δεν θα διεκδικήσει νέα θητεία για λόγους υγείας. Με ενοχλεί, τουναντίον, η άρνηση του Παπανδρέου να παραδεχτεί έστω και ένα λάθος από την πολύχρονη θητεία του. Με ενοχλεί, με άλλα λόγια, η νοοτροπία ότι η ελληνική κοινωνία του χρωστάει απλώς και μόνον επειδή λέγεται Παπανδρέου και γι’ αυτό θα πρέπει να τον ψηφίσει. Ομως, μια υποψηφιότητα που αποβλέπει μόνο ή κυρίως στην αυτοδικαίωση δεν δικαιολογείται. Γιατί είναι ιδιοτελής.

Στις τελευταίες ευρωεκλογές, ένας άλλος Παπανδρέου, ο Νίκος, διεκδίκησε την ψήφο του ελληνικού λαού για να μας εκπροσωπήσει στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο. Εκλέγοντας πάνω από αυτόν δύο νέα παιδιά, οι ψηφοφόροι του ΚΙΝΑΛ έδειξαν ότι έχουν γυρίσει σελίδα. Θέλω να πιστεύω ότι θα το δείξουν και τον ερχόμενο Δεκέμβριο.

* Ο κ. Νίκος Κ. Αλιβιζάτος είναι ομότιμος καθηγητής του Πανεπιστημίου Αθηνών.  

“Καθημερινή”

Ιωάννης Αμπατζόγλου: Η «διασωληνωμένη» Συμφωνία των Πρεσπών και το κράτος «μπανανία» που βρίσκεται βορείως της Μακεδονίας μας

Από
anixneuseis
-
0

 

Γράφει ο Ιωάννης Αμπατζόγλου*

Τελικά η πρόταση δυσπιστίας του VMRO-DPMNE, η οποία ήταν να συζητηθεί την περασμένη Πέμπτη 11 Νοεμβρίου, έπεσε στο κενό επειδή δεν συγκεντρώθηκε ο απαιτούμενος αριθμός βουλευτών ώστε να υπάρξει απαρτία. Από τους 61 βουλευτές που την υπέγραψαν, εμφανίστηκαν μόνο οι 60. Απείχε ο Αλβανός βουλευτής του κόμματος BESA, Καστριότ Ρετζέπι, ο οποίος σε ανάρτησή του στο Facebook το πρωί της Πέμπτης έγραψε το εξής1: «Για το καλό των διαδικασιών και εν μέσω ισχυρών μηνυμάτων από τους στρατηγικούς μας εταίρους, τις ΗΠΑ και τις χώρες της ΕΕ, τα οποία έλαβα από υψηλόβαθμους διπλωματικούς εκπροσώπους, αποφάσισα να μην παρευρεθώ στην ψηφοφορία».

Από την πλευρά του ο επικεφαλής του VMRO-DPMNE, Χρίστιαν Μίτσκοσκι –και ενώ ο Καστριότ Ρετζέπι δεν απαντούσε ούτε καν στο τηλέφωνο– δήλωσε2: «Πρέπει να μάθουμε που είναι αυτός ο άνθρωπος, εάν είναι ζωντανός και υγιής. Εκτός από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, δεν ξέρουμε τι του συμβαίνει, εάν βρίσκεται κάπου παρά τη θέλησή του ή με τη θέλησή του… Δεν ξέρουμε εάν έχει απαχθεί και κρατείται ενάντια στη θέλησή του. Εάν είναι με τη θέλησή του, τότε δεν ξέρω γιατί δεν εμφανίστηκε».

Στο ίδιο μήκος κύματος ο βουλευτής του VMRO-DPMNE, Αντόνιο Μιλόσοσκι, σε ανάρτησή του στο Facebook, υποστήριξε ότι υπάρχουν ενδείξεις μέσα από ίχνη στο διαδίκτυο ότι «ο Ρετζέπι έχει μεταφερθεί στη Βουλγαρία»3, ενώ ο ηγέτης του BESA, Μπιλάλ Κασάμι, άφησε να εννοηθεί και αυτός ότι υποπτεύεται απαγωγή του Ρετζέπι, δηλώνοντας ότι3 «οι πρόσφατες εξελίξεις με τον βουλευτή Καστριότ Ρετζέπι αποδεικνύουν ότι αυτή η κυβέρνηση είναι έτοιμη να κάνει τα πάντα για να μείνει στην εξουσία».

Αργά το απόγευμα ο εξαφανισμένος βουλευτής επανήλθε με βίντεο, πάλι στο Facebook, στο οποίο ανέφερε το εξής2: «Είμαι σε ασφαλές μέρος, είμαι με τη σωστή πλευρά, είμαι με τους Αλβανούς και με όλους τους πολίτες αυτής της χώρας που θέλουν ειρήνη, ελευθερία και δημοκρατία» ενώ σημείωσε ότι θα εμφανιστεί όταν κρίνει ο ίδιος και θα εξηγήσει τι συνέβη αφού σταματήσουν, όπως υπογράμμισε, οι απειλές από μέλη του κόμματός του!

Αυτές οι πρακτικές του κράτους «μπανανία» που έχει την απαίτηση να φέρει το ιερό όνομα της Μακεδονίας δεν είναι καθόλου πρωτόγνωρες. Ας θυμηθούμε δύο περιπτώσεις από το παρελθόν κατά τις οποίες είτε έγινε προσπάθεια αλλοίωσης αποτελεσμάτων είτε «πείστηκαν» βουλευτές της αντιπολίτευσης να στηρίξουν τον Ζάεφ και τη Συμφωνία των Πρεσπών.

Η πρώτη ήταν στο δημοψήφισμα που διεξήχθη στα Σκόπια στις 30-9-2018 και το οποίο ουσιαστικά ρωτούσε τους Σκοπιανούς εάν συμφωνούν με τη Συμφωνία των Πρεσπών. Την ημέρα του δημοψηφίσματος κυκλοφόρησε σε σκοπιανά διαδικτυακά μέσα μία φωτογραφία από ένα εκλογικό κέντρο, στην οποία φαινόταν η νοθεία που κάποιοι προσπάθησαν να πραγματοποιήσουν4. Σε εκείνη τη φωτογραφία εμφανιζόταν μία καρτέλα, στην οποία ήταν σημειωμένος ο αριθμός των ψηφισάντων και το ποσοστό συμμετοχής μέχρι εκείνη την ώρα (11πμ), ενώ ήταν σημειωμένο και το ποσοστό των ψηφισάντων στις 1μμ και στις 5μμ, δηλαδή δύο και έξι ώρες μετά και μάλιστα με ακρίβεια δύο δεκαδικών ψηφίων! Συγκεκριμένα, ενώ εκείνη την ώρα, δηλ. στις 11πμ το ποσοστό συμμετοχής ήταν περίπου 9.3%, το μέλος της εφορευτικής επιτροπής σημείωσε ότι στις 1μμ το ποσοστό συμμετοχής θα ανέλθει στο 30.31% και στις 5μμ στο 48.93%. Είναι προφανές ότι η κυβέρνηση του Ζάεφ ήθελε πολύ να πλησιάσουν τα ποσοστά συμμετοχής στο 50%. Τελικά, παρά τις αλχημείες και τις νοθείες, οι ψηφίσαντες ήταν λιγότεροι από το 37% των εγγεγραμμένων. Για την ιστορία να αναφέρουμε ότι βάσει του σκοπιανού συντάγματος για είναι ένα δημοψήφισμα έγκυρο θα πρέπει να υπάρξει συμμετοχή τουλάχιστον 50%, επομένως το συγκεκριμένο δημοψήφισμα ήταν άκυρο.

Η δεύτερη ήταν στις 19-10-2018 κατά τη συζήτηση στη βουλή των Σκοπίων για την αλλαγή του ονόματος της χώρας από «Μακεδονία» σε «Βόρεια Μακεδονία». Πάλι σε διαδικτυακά μέσα των Σκοπίων είχαν γίνει αναφορές σε διάφορα «περίεργα» γεγονότα. Συγκεκριμένα αναφέρθηκε5 ότι οι αστυνομικές δυνάμεις με πλήρη εξοπλισμό είχαν περικυκλώσει το κοινοβούλιο, ότι ασκούνταν πιέσεις στους βουλευτές του VMRO-DPMNE, κάποιους από τους οποίους μάλιστα είχαν κλείσει σε γραφείο και ακούγονταν κραυγές του ενός από αυτούς. Μεγάλη μερίδα των Σκοπιανών είχε χαρακτηρίσει εκείνες τις ενέργειες ως πρακτικές πραξικοπήματος. Επίσης, είχε αναφερθεί ότι ο Αμερικανός πρέσβης Jess Bailey με τον Ζόραν Ζάεφ και τον Αλί Αχμέτι (πρόεδρο του μεγαλύτερου Αλβανικού κόμματος των Σκοπίων) βρίσκονταν στο γραφείο του προέδρου του κοινοβουλίου Ταλάτ Τζαφέρι. Τελικά ο Ζάεφ εξασφάλισε τότε τη στήριξη από 80 βουλευτές και έτσι υπερψηφίστηκε η αλλαγή του ονόματος των Σκοπίων. Μέσα σε αυτούς τους 80 βουλευτές ήταν και οκτώ βουλευτές της αντιπολίτευσης, επτά από τους οποίους ήταν βουλευτές του VMRO-DPMNE. Άμεσα το VMRO-DPMNE τους διέγραψε ενώ υπήρξαν πολλές φωνές που μιλούσαν για προδοσία αυτών των βουλευτών, όπως επίσης για χρηματισμό τους από την κυβέρνηση του Ζάεφ.

Για να επανέλθουμε στη σημερινή κατάσταση –δεδομένου ότι  ο κυβερνητικός συνασπισμός διαθέτει μόνο 59 έδρες από τις 120 του σκοπιανού κοινοβουλίου– ο Ζάεφ θα πρέπει να νιώθει πολύ άβολα. Πλέον ηγείται κυβέρνησης μειοψηφίας, ενώ ταυτόχρονα του ασκείται πίεση από το VMRO-DPMNE, το οποίο συνεχώς αυξάνει τα ποσοστά του και όλα δείχνουν ότι δεν θα αργήσει να κυβερνήσει.

Όσο και να προσπαθεί το σύστημα που στηρίζει τη Συμφωνία των Πρεσπών φαίνεται ότι δεν θα καταφέρει να την διασώσει. Η συγκεκριμένη συμφωνία είναι διασωληνωμένη και αναμένεται σύντομα να συμβεί το μοιραίο…

Υ.Γ.: Το δυστύχημα της υπόθεσης είναι ότι βλέπουμε να καταπέφτει η Συμφωνία των Πρεσπών από ενέργειες των Σκοπιανών. Εδώ στην Ελλάδα οι πολιτικοί μας παρακολουθούν παθητικά τα γεγονότα και απλά περιμένουν να δουν που θα καταλήξουν. Δεν φαίνεται να είμαστε άξιοι να καθορίσουμε ή τουλάχιστον να επηρεάσουμε την εξέλιξη των γεγονότων σε ένα τόσο σπουδαίο εθνικό μας θέμα.

1.https://www.naftemporiki.gr/story/1800092/b-makedonia-apo-to-game-over-sto-game-change-pos-o-zaef-kseperase-tin-protasi-momfis

2.https://www.dimokratia.gr/kosmos/538268/skopia-karagkiozilikia-meta-tin-protasi-momfis-kata-zaef/

3.https://slpress.gr/news/politiko-thriler-sta-skopia-me-quot-exafanisi-quot-antipoliteyomenoy-voyleyti/

  1. Ι. Αμπατζόγλου, Η Συμφωνία των Πρεσπών και ο αγώνας για τη Μακεδονία, Α΄ τόμος, Β΄ έκδοση, 2020, σ. 59.
  2. Ι. Αμπατζόγλου, Η Συμφωνία των Πρεσπών και ο αγώνας για τη Μακεδονία, Α΄ τόμος, Β΄ έκδοση, 2020, σ. 73.

*Ο Ιωάννης Αμπατζόγλου είναι Ακτινοφυσικός Ιατρικής, διδάκτωρ του Ιατρικού Τμήματος του ΔΠΘ, Επιστημονικά Υπεύθυνος του Τμήματος Ιατρικής Φυσικής του Πανεπιστημιακού Γενικού Νοσοκομείου Αλεξανδρούπολης και Πρόεδρος της Επιτροπής Ελληνισμού.

[email protected]

 

Δημήτρης Μακροδημόπουλος: Η διάσκεψη για τη Λιβύη στο Παρίσι και η Ελλάδα

Από
anixneuseis
-
6

του Δημήτρη Μακροδημόπουλου

Το οξύμωρο στη διάσκεψη για τη Λιβύη που συνήλθε στο Παρίσι με θέμα την επίλυση της πολιτικής κρίσης στη βορειοαφρικανική χώρα εντοπίζεται στη σύνθεση των κρατών που συνήλθαν. Διότι παρέστησαν οι ηγέτες των κρατών που πρωτοστάτησαν στη διάλυση της Λιβύης, (Γαλλία, ΗΠΑ, Βρετανία) όχι μόνον διπλωματικά με την επιβολή ζώνης απαγόρευσης των πτήσεων αλλά και στρατιωτικά με τον απηνή αεροπορικό βομβαρδισμό των κυβερνητικών δυνάμεων του Καντάφι ανατρέποντας τους συσχετισμούς σε βάρος του. Ηγέτες χωρών που συμμετείχαν επικουρικά στην πολεμική επιχείρηση ως μέλη του ΝΑΤΟ, χώρες του Αραβικού Συνδέσμου που καίτοι κυβερνώνται από δικτάτορες ή σεΐχηδες, είχαν στραφεί κατά του Καντάφι, αφρικανικές χώρες του Σαχέλ γαλλικής επιρροής κοκ. Με άλλα λόγια τα κράτη που διέλυσαν τη Λιβύη συγκεντρώθηκαν στο Παρίσι με πρόσχημα τη σωτηρία της, δηλαδή την υπέρβαση των αδιεξόδων που οι ίδιες δημιούργησαν στη χώρα και στον λαό της. Ό,τι συνέβη και στη διάσκεψη του Βερολίνου για τη Λιβύη πέρυσι, ότι συμβαίνει κατά κανόνα στις διασκέψεις για την επίλυση των προβλημάτων που δημιουργεί η Δύση σε χώρες του Τρίτου Κόσμου για οικονομικούς, πολιτικούς και γεωπολιτικούς λόγους (Συρία, Λίβανος, Αφγανιστάν, κ.α.). Όμως από τη στιγμή που το έδαφος μιας χώρας για την οποία συγκαλείται η διάσκεψη, αποτελεί πεδίον αντιπαράθεσης συμφερόντων των εμπλεκομένων στη διάσκεψη κρατών, είναι προφανές ότι το αδιέξοδο θα συνεχίζεται. Γιαυτό η Λιβύη,  ούτε με τις εκλογές του 2012, ούτε του 2014 μπόρεσε να υπερβεί τα αδιέξοδά της, ούτε στις επικείμενες εκλογές θα το κατορθώσει. Γιατί συμμετείχαν τόσοι πολλοί; Για να νομιμοποιούν τα συμφέροντα των λίγων προσδίδοντας διεθνή χαρακτήρα στις αποφάσεις.

Και η Ελλάδα που συμμετείχε; Η Ελλάδα όπως απέδειξε το τουρκολιβυκό μνημόνιο το 2019, απώλεσε τα μέγιστα με την διάλυση της Λιβύης με αποτέλεσμα να ακολουθεί σήμερα ασθμαίνουσα τη Γαλλία προσδοκώντας την  ακύρωση του. Σε τι βάθος χρόνου θα πρέπει να αναζητηθεί η ευθύνη, η αβελτηρία δηλαδή της χώρας μας να ρυθμίσει το θέμα της ΑΟΖ με τη Λιβύη προτρέχοντας της Τουρκίας; Μας το αποκαλύπτει ο Ελμαχντί Ελμαρτζεπί, μόνιμος αντιπρόσωπος της κυβέρνησης Σάραζ της Λιβύης στον ΟΗΕ, δηλαδή της διεθνώς αναγνωρισμένης κυβέρνησης της Λιβύης που σύναψε το μνημόνιο με την Τουρκία. Σε επιστολή του προς τον ΟΗΕ υπερασπίστηκε το μνημόνιο Ερντογάν ενώ παράλληλα κατηγόρησε την Ελλάδα ότι προσπάθησε στο παρελθόν να διεκδικήσει επήρεια που δεν της ανήκει. «Από το 2004, γράφει, η Λιβύη διεξήγαγε τέσσερις γύρους διαπραγματεύσεων με την Ελλάδα με τη συμμετοχή εμπειρογνωμόνων και από τις δύο χώρες. Οι διαπραγματεύσεις αυτές δεν επέφεραν κανένα αποτέλεσμα, διότι η Ελλάδα επέμενε να καθορίσει τη θαλάσσια δικαιοδοσία της έναντι της Λιβύης με βάση τα εξαιρετικά μικρά ακατοίκητα νησιά χωρίς νομική σημασία. Η Ελλάδα επέμενε να σχεδιάσει μια διάμεση γραμμή βασιζόμενη σε αυτές τις υπερβολές των νησιών και αρνήθηκε να εφαρμόσει την αρχή της αναλογικότητας που χρησιμοποιείται διεθνώς σε τέτοιες καταστάσεις. Η αλληλογραφία μεταξύ των δύο πλευρών συνεχίστηκε μέχρι το 2014. Δυστυχώς η Ελλάδα αγνόησε εντελώς τα δικαιώματα της Λιβύης και έσπευσε με τους συμμάχους της στο Φόρουμ Φυσικού Αερίου της Ανατολικής Μεσογείου να συνάψει συμφωνίες και να εκμεταλλευτεί τις περιφερειακές εντάσεις για να επιβάλει de facto μονοπώλιο στην παραγωγή, υγροποίηση και μεταφορά αερίου (προφανώς εννοεί τον East Med)» (Καθημερινή 10/1/2020). Τα ανωτέρω επιβεβαιώνει ο Χρήστος Ροζάκης  στο βιβλίο του «Η  Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη και το Διεθνές Δίκαιο»: «Η αδυναμία προσέγγισης των δύο μερών (Ελλάδας – Λιβύης) στο θέμα της οριοθέτησης των θαλασσίων ζωνών πρέπει να οφείλεται στις διαμετρικά διαφορετικές απόψεις τους σε σχέση με τη μέθοδο οριοθέτησης: η Λιβύη υποστηρίζει ότι η μέθοδος οριοθέτησης πρέπει να είναι η ευθυδικία – τη στιγμή που η Ελλάδα υποστηρίζει σταθερά τη μέση γραμμή – και αντιτίθεται σε απόδοση πλήρους επήρειας των ελληνικών νησιών νοτίως της Κρήτης και των ακτών της Πελοποννήσου (Στροφάδες, Σαπιέντζα, Σχίζα, Γαύδος, Χρυσή, Κουφονήσι)».

Εκείνο όμως που εντυπωσιάζει διαβάζοντας άρθρο του Χρήστου Ροζάκη πάλι, με τίτλο «Το μνημόνιο Τουρκίας – Λιβύης και τα ελληνικά νησιά» (Καθημερινή 8/12/2019), είναι ότι η Λιβύη προσέφυγε δύο φορές στο Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης, τη μια με την Τυνησία (1982) και την άλλη με τη Μάλτα (1985) για την οριοθέτηση της υφαλοκρηπίδας, δηλαδή η Τρίπολη ακολουθούσε τον δρόμο της διεθνούς Δικαιοσύνης για την επίλυση των θαλάσσιων διαφορών με τα γειτονικά κράτη. Στην Αθήνα λοιπόν εναπόκειτο επί τόσες δεκαετίες να συμφωνήσει και να πορευτεί με την Τρίπολη στη Χάγη. Με την οριοθέτηση της ΑΟΖ με την Ιταλία δέχτηκε μειωμένη επήρεια των Στροφάδων (32%). Γιατί δεν το έπραξε και τότε; Με αποτέλεσμα η Άγκυρα να αξιοποιήσει τον εμφύλιο που μαίνονταν στη Λιβύη και να συνυπογράψει μαζί με την αναγνωρισμένη από τον ΟΗΕ κυβέρνηση του Σάραζ το μνημόνιο προσθέτοντας αξεπέραστα προβλήματα στην Αθήνα και στη Λευκωσία.

Συμπέρασμα: Αποδεικνύεται ότι το παρελθόν συνυπάρχει στο παρόν και καθορίζει τα όριά του. Η ιστορία φτιάχνεται πάντα και από χαμένες ευκαιρίες. Ας το έχουν αυτό υπόψη τους στην Αθήνα για τις σημερινές επιλογές τους στις ελληνοτουρκικές σχέσεις.

Μακροδημόπουλος Δημήτρης

Αλεξ/πολη – κιν. 6947-771412

15-11-2021

 

 

 

Ο Ηλίας Λεοντάρης για την 7η Σύνοδο των Αρχηγών Γενικών Επιτελείων Στρατού ή/και των Διοικητών Χερσαίων Δυνάμεων των χωρών της Ευρώπης.

Από
anixneuseis
-
3

του Ηλία Λεοντάρη

Η 7η Σύνοδος των Αρχηγών Γενικών Επιτελείων Στρατού ή/και των Διοικητών Χερσαίων Δυνάμεων των χωρών της Ευρώπης,  οργανώθηκε από το ΓΕΣ και φιλοξενήθηκε στην Αθήνα  από  9-11 Νοεμβρίου. Σ’ αυτή  συμμετείχε επίσης και ο Διοικητής της Διοίκησης Χερσαίων Δυνάμεων των ΗΠΑ για την Ευρώπη & την Αφρική (USAREUR-AF).

Θέμα του συνεδρίου: «Οι προκλήσεις που αντιμετωπίζουν οι Ευρωπαϊκοί Στρατοί και οι ευκαιρίες συνεργασίας σε θέματα ασφαλείας για την αντιμετώπιση τους».

Είχα την τιμή να προσκληθώ και τη χαρά να συμμετάσχω και να παρουσιάσω τις απόψεις μου σε ένα ιδιαίτερο  ακροατήριο.

Θέμα της ομιλίας μου “The Technological Capabilities in Modern Era”.

Μια σύνοψη της ομιλίας  

Όλοι ή τουλάχιστον πολλοί συμφωνούν ότι βιώνουμε τα προϊόντα-αποτελέσματα της 4ης  Βιομηχανικής Επανάστασης ή για κάποιους άλλους της 2ης  Τεχνολογικής Επανάστασης. Είναι κοινή λογική ότι η Τεχνολογία έχει επηρεάσει και θα συνεχίσει να ή επηρεάζει τις περισσότερες από τις καθημερινές μας δραστηριότητες.

Βρισκόμαστε στην εποχή του “Adapt or Die”,για τις Ένοπλες Δυνάμεις, όπως περιγράφει ο Στρατηγός Rick Lynch στο ομότιτλο βιβλίο του.

Θα μπορούσε ο στρατός να αποκλειστεί από αυτή την πραγματικότητα; Η προφανής απάντηση είναι όχι.

Είναι πλέον αδύνατον (σε κάποιο βαθμό ποτέ δεν ήταν) να μιλάμε για το ρόλο των χερσαίων δυνάμεων σε μια μελλοντική σύγκρουση χωρίς να λαμβάνουμε σοβαρά υπόψη τις αποστολές των άλλων κλάδων δηλαδή των Ναυτικών και Αεροπορικών δυνάμεων ή ακόμα καλύτερα και όλων των άλλων συναρμόδιων οργανισμών του κράτους.

Οι αποστολές, υπό τη στενή στρατιωτική έννοια, θα πρέπει μάλλον να ανατίθενται στη Διακλαδική Δύναμη(Joint Force), ή σε ορισμένες περιπτώσεις σε μια Ειδική Δύναμη(Task Force), η οποία αποτελεί μια ισορροπημένη σύνθεση  όλων των διατιθέμενων δυνάμεων και υπηρεσιών και ποικίλλει σε μέγεθος και σύνθεση σύμφωνα με το έργο που ανατίθεται κάθε φορά.

Ωστόσο, ο συνδυασμός των γεωπολιτικών συνθηκών και της τεχνολογικής καινοτομίας μας δίνει την ευκαιρία να επανεξετάσουμε, να κατανοήσουμε και να προσδιορίσουμε καλύτερα το ρόλο των Χερσαίων Δυνάμεων για τα επόμενα 30-50 χρόνια.

Οι Χερσαίες Δυνάμεις προσφέρουν στους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής πολλαπλά εργαλεία χρήσιμα στην ειρήνη, την κρίση ή τον πόλεμο, καθώς μπορούν να αποτρέψουν, να υποχρεώσουν τον αντίπαλο σε αλλαγή στάσης, να καθησυχάσουν το λαό, να εμπλακούν σε επιχειρήσεις και να νικήσουν στο πλαίσιο της υποστήριξης των κυριαρχικών δικαιωμάτων, των στόχων και των εθνικών συμφερόντων της χώρας. Αναλαμβάνουν το ευρύτερο φάσμα στρατιωτικών επιχειρήσεων και διαθέτουν την ικανότητα απόκτησης, διατήρησης του ελέγχου και της εκμετάλλευσης του εδάφους, καθώς και των πόρων και των ανθρώπων επ’ αυτού(με απειλή, βία ή κατοχή).

Η παραπάνω επιτυχία ωστόσο απαιτεί ένα διαφορετικό είδος στρατού. Ένα στρατό συγκροτημένο από μεγάλο αριθμό μικρών, φθηνών, αναλώσιμων και εξαιρετικά αυτόνομων συστημάτων.

Όλοι καταλαβαίνουμε ότι αυτή η μεγάλη κλίμακα στρατιωτικού εκσυγχρονισμού δεν μπορεί να συμβεί αυτόματα ούτε ταυτόχρονα. Πρέπει να πραγματοποιηθεί με μια καλά σχεδιασμένη και συντονισμένη διαδικασία και θα απαιτήσει σημαντικές αλλαγές.

Πρέπει να αλλάξουμε. Ωστόσο είναι αλήθεια ότι οποιαδήποτε “μεγάλη ή / και ξαφνική” αλλαγή σε οποιονδήποτε οργανισμό ακολουθείται ή συνδέεται με ένα “Μεγάλο Σοκ”. Έτσι, είναι απαραίτητη η ύπαρξη μιας  “Anti-Shock” αγωγής για να απορροφήσει τις “αναταράξεις” που μπορεί να προκαλέσει αυτή η αλλαγή.

Η εμπειρία μου, όσον αφορά στις αλλαγές,  στον  Ελληνικό Στρατό, δεν είναι πολύ θετική και την έχω εκφράσει δημόσια. Στην πραγματικότητα, έχω πει ότι… Όλες οι σύνθετες λέξεις, με το πρώτο συνθετικό το «ανα-….» που σημαίνουν κάθε είδος  αλλαγής, έχουν χρησιμοποιηθεί ….. και απέτυχαν. Καμία από τις προγραμματισμένες αλλαγές δεν έχει ολοκληρωθεί….. για πολλούς και διαφορετικούς λόγους κάθε φορά. Ελπίζω να μην συμβεί και στην τρέχουσα περίοδο.

Προσωπικά αντί για ξαφνικές και ευρείες αλλαγές θα προτιμούσα τη διαδικασία “Μετασχηματισμού” (Transformation), με την οποία ένας οργανισμός μετατρέπεται σε έναν άλλο παρόμοιας αξίας όπου οι αλλαγές στη μορφή, στη φύση ή στην εμφάνισή του εφαρμόζονται σταδιακά.

Για μένα ο “Μετασχηματισμός” ταυτίζεται ή και οδηγεί στην “Προσαρμογή”. Είναι προφανές ότι και αυτή η προσαρμογή χρειάζεται αλλαγές. Ωστόσο, κάνοντας τις αλλαγές ως μέρος μιας διαδικασίας μπορούμε να αποφύγουμε το “Αιφνίδιο ή Μεγάλο Σοκ”. Αυτό όμως απαιτεί διάρκεια και συνέχεια, στοιχεία που δυστυχώς λείπουν από την κατεστημένη λειτουργία του κράτους μας στο σύνολό του.

Η Τεχνητή Νοημοσύνη, τα αυτόνομα συστήματα, οι κάθε είδους αισθητήρες, οι προηγμένες τεχνολογικές κατασκευές καθώς και η Κβαντική Επιστήμη (σχεδόν παρούσα) έχουν εν μέρει μεταμορφώσει και θα συνεχίσουν να μετασχηματίζουν τον πόλεμο τόσο ριζικά όσο δεν μπορούσε να φανταστεί κάποιος μερικές δεκαετίες πριν. Αυτή είναι η επανάσταση που εκτυλίσσεται σήμερα. Η πραγματική επανάσταση στις στρατιωτικές υποθέσεις και ενώ συμβαίνει η βασική ιδέα έχει παραμείνει η ίδια.

Ο πόλεμος είναι εδώ και είναι πλέον «Πολυχωρικός/Multi Domain Warfare», αλλά και Υβριδικός και για να τον αποφύγεις θα πρέπει να είσαι έτοιμος να τον πολεμήσεις. Με άλλα λόγια, ο σκοπός της προετοιμασίας για πόλεμο θα παραμείνει ο ίδιος…. δηλαδή να μην χρειαστεί ποτέ να πολεμήσεις. Θα πρέπει δηλαδή να προσπαθήσουμε να ακολουθήσουμε αυτό που συνέστησε ο Sun-tzu, …… να “κερδίσουμε χωρίς μάχη”.

Το ζητούμενο, συνεπώς, δεν είναι πώς οι νέες τεχνολογίες μπορούν να βελτιώσουν την ικανότητα του στρατού να κάνει αυτό που ήδη κάνει, αλλά πώς μπορούν να του επιτρέψουν να λειτουργήσει με νέους τρόπους.

Ένας στρατός αποτελούμενος από μικρό αριθμό μεγάλων, ακριβών, με πολυμελή πληρώματα και δύσκολα αντικαθιστάμενων συστημάτων δεν θα επιβιώσει στο μελλοντικό πεδίο μάχης, όπου δεκάδες ευφυή συστήματα θα αναπτύσσουν  βία και φονικότητα σε μεγαλύτερο όγκο και μεγαλύτερη ταχύτητα από ποτέ. Η επιτυχία απαιτεί ένα διαφορετικό είδος στρατού. Ένας στρατό συγκροτημένο από μεγάλο αριθμό μικρών, φθηνών, αναλώσιμων και εξαιρετικά αυτόνομων συστημάτων.

Η κάθε κυβέρνηση θα πρέπει να διαθέσει τα χρήματα, να προετοιμάσει το ανθρώπινο δυναμικό και να ενισχύσει την ανάπτυξη της  τεχνολογίας. Είναι προφανές ότι η Τεχνητή Νοημοσύνη και άλλες αναδυόμενες τεχνολογίες θα αλλάξουν τον τρόπο με τον οποίο θα διεξάγεται ο πόλεμος, αλλά δεν θα αλλάξουν τη φύση του.

Έτσι, αν υπήρξε ποτέ μια στιγμή για να πάρει κανείς σοβαρά την επανάσταση στις στρατιωτικές υποθέσεις, είναι τώρα. Αυτή η πραγματικότητα απαιτεί κάτι περισσότερο από μια επανάσταση στην τεχνολογία. Απαιτεί επανάσταση στη σκέψη. Και αυτή η σκέψη πρέπει να επικεντρωθεί περισσότερο στο πώς πολεμά ο στρατός παρά σε αυτό που πολεμάει.

Θα πρέπει λοιπόν να ενστερνιστούμε την ανάγκη για:

  • την αλλαγή στη νοοτροπία μας.
  • την αναθεώρηση των δογμάτων και της τακτικής για τη διεξαγωγή του «επόμενου» πολέμου
  • την προσαρμογή της εκπαίδευσης στον κανόνα «εκπαιδεύομαι όπως θα πολεμήσω με τα νέα δεδομένα» και στην ανάπτυξη του Μοντέλου «Διοίκησης δια της Αποστολής»
  • την κατάρτιση προγράμματος/συστήματος ανάπτυξης ηγετών και ηγεσίας
  • τη δημιουργία του καταλλήλου κλίματος εμπιστοσύνης και την παρότρυνση των υφισταμένων για την ανάληψη πρωτοβουλίας.
  • την εισαγωγή και εκμετάλλευση της τεχνολογίας στη βάση της λογικής που θα υποστηρίζονται οι στρατιωτικές απαιτήσεις και όχι το αντίστροφο, δηλαδή οι Ένοπλες Δυνάμεις να προηγούνται και όχι ν’ ακολουθούν ή να προσαρμόζονται στην εξέλιξη της τεχνολογίας.
  • την κατανόηση των αλλαγών που θα επιφέρει η εισαγωγή της τεχνολογίας:
  • στο σύστημα διοίκησης και ελέγχου
  • στον όγκο και την ταχύτητα μεταφοράς της πληροφορίας και των δεδομένων
  • στην εξέλιξη των Επιχειρήσεων Επηρεασμού της Διαδικασίας Στρατηγικής Επικοινωνίας(STRATCOM)
  • στους τομείς του κυβερνοχώρου και του διαστήματος
  • στη διαχείριση ανθρώπινου δυναμικού και στη συμπεριφορά προσωπικού, για να αναφέρω μερικές.

Κλείνοντας θα συνοψίσω λέγοντας, η τεχνολογία μας έφερε εδώ και θα μας οδηγήσει και στο μέλλον και το μέλλον θα προσδιορίζεται από την τεχνητή νοημοσύνη, τα αυτόνομα συστήματα και τις άλλες αναδυόμενες τεχνολογίες που φέρνουν επανάσταση στην παγκόσμια αμυντική βιομηχανία και όχι μόνο, ανατρέποντας το γνωστό έως τώρα μοντέλο λειτουργίας και διεξαγωγής στρατιωτικών επιχειρήσεων.

Προς τούτο καθίσταται επιτακτική η ανάγκη για την κατανόηση της αρχής, «Το μέλλον είναι αβέβαιο και δεν προβλέπεται. Σχεδιάζεται στη βάση σεναρίων και θα ωφεληθούν ή θα πετύχουν  εκείνοι που θα είναι προετοιμασμένοι».

Τέλος επιθυμώ, για άλλη μια φορά και δημόσια, να εκφράσω τις θερμές ευχαριστίες μου προς τον Α/ΓΕΣ Στρατηγό Χαράλαμπο Λαλούση για την ευγενική του πρόσκληση να συμμετάσχω στη σύνοδο και να συνδράμω την  προσπάθεια για την προσαρμογή του Στρατού στη «Νέα ή στη Σύγχρονη Εποχή» και να συγχαρώ τους Δντες Δ’Κλάδου και ΔΑΣΠ του ΓΕΣ καθώς και των επιτελών τους για την άψογη οργάνωση και διεξαγωγή των εργασιών της συνόδου. Με τον τρόπο τους έδειξαν το υψηλό επίπεδο των δυνατοτήτων τους αλλά και το ισχυρό μήνυμα εξωστρέφειας το οποίο καλλιεργείται  και εκπέμπεται από το Στρατό Ξηράς  προς κάθε κατεύθυνση.

 *Το πλήρες κείμενο της ομιλίας, στα αγγλικά, του Στρατηγού Ηλία Λεοντάρη ΕΔΩ

 

 

 

 

 

1...2,1432,1442,145...3,039Σελίδα 2,144 από 3,039