Αρχική Blog Σελίδα 186

Ελ. Τζιόλας: Ζει ο Ανδρέας Παπανδρέου;

Από
anixneuseis
-
1
[ Δημοσιευμένο στον “Δίαυλο” την 24/6/2016 ].

Αναδημοσιεύεται, σήμερα, 23 Ιουνίου 2026 -δέκα χρόνια μετά- στη μνήμη του, διατηρώντας -πιστεύω- την αξία και σημασία του.

>> Το κείμενο (παρακάτω):
O Aνδρέας Παπανδρέου κατόρθωσε ορισμένες πολύ μεγάλες τομές στο ιδεολογικό πεδίο, οι οποίες, εν συνεχεία, έχοντας τη ”δύναμη των μαζών”, γιατί έγιναν κτήμα τους, προσέφεραν ένα, εξίσου, τεράστιο κινητήριο έργο, -ιστορικών, μπορώ να πω, διαστάσεων-, μέσω του Κινήματος (πολιτικού = ΠΑΣΟΚ και κοινωνικού = δημοκρατικό-λαϊκό), μετασχηματίζοντας βαθιά τη σκέψη εκείνης της εποχής, ανατρέποντας, σχεδόν σαρώνοντας, τα κατεστημένα πρότυπα, φέρνοντας σε κίνηση και εφαρμογή κυριολεκτικά νέες Οπτικές, νέες Πολιτικές, νέα Προτάγματα, δημιουργώντας ένα νέο, απολύτως διαφορετικό Σκηνικό από το προϋπάρχον (προδικατορικά) ιδιαίτερα στον δημοκρατικό χώρο, με νέες Ιδέες και νέους Φορείς !
Ιδέες, όχι καρικατούρες.
Φορείς ιδεών και πολιτικής, όχι πλασαρισμένο πολιτικό προσωπικό.
Ο Ανδρέας Παπανδρέου, απέδειξε στη σύγχρονη, μεταπολιτευτική Ελλάδα, ότι αυτό που οι Κλασσικοί είχαν πριν από ένα και πλέον αιώνα ρητά διατυπώσει: πως οι Ιδέες μπορούν να αποτελέσουν Υλική δύναμη Αλλαγών όταν γίνουν κτήμα της κοινωνίας, ήταν αλήθεια.
Σταχυολογώ ορισμένες από τις σημαντικές τομές, επιγραμματικά, και με αφαιρετική οικονομία για τις ανάγκες ενός σύντομου κειμένου, προσφέροντας συνοπτικά και ορισμένες επεξηγήσεις :
— Μίλησε για την παγκόσμια καπιταλιστική συσσώρευση, με την ταυτόχρονη περιφερειοποίηση στον καπιταλιστικό καταμερισμό και την συγκρότηση των μεγάλων αντιθέσεων και, κατά συνέπεια, των αντιπαλοτήτων. Ανιχνεύοντας ένας ”τρίτο δρόμο” για τον σοσιαλισμό κι όχι για τον καπιταλισμό (τύπου Τόνυ Μπλερ) και διαμορφώνοντας ένα αδρό, αντίστοιχο πλαίσιο συνεργασιών, συμμαχιών σε περιφερειακό και παγκόσμιο επίπεδο, όπου μέσα, εκεί, η ειρήνη, η διεθνιστική αλληλεγγύη και η δημοκρατία εύρισκαν το βαθύτερο και διαρκές νόημα τους.
(Ας πω, για να γίνει πιο απτό ότι: πίσω από τις φωτογραφίες με τον Γ. Αραφάτ, που κυκλοφορούν με το συναισθηματικό τους φορτίο στο Internet, πίσω από τη σχέση με τον Ο. Πάλμε ή την ”πρωτοβουλία των 4”, πίσω από τις σχέσεις με τα κινήματα των αραβικών ή των λατινοαμερικάνικων χωρών, πίσω από τις σχέσεις με τμήματα της ευρωπαϊκής αριστεράς, του προοδευτικού τμήματος της σοσιαλδημοκρατίας και της διανόησης κλπ, υπήρχε μία ανάλογη θεώρηση, μία οπτική ανάλυσης και σκέψης -δηλαδή, ένα σύστημα ιδεολογικών αναφορών).
— Μίλησε για Σοσιαλισμό με βάση τον Μαρξισμό, με βαθιά διαφοροποίηση από το σοβιετικό, τότε, πρότυπο, και με συνεχή κριτική, – ακόμα κι όταν σχετικά αποκλιμακώθηκε την τελευταία του περίοδο (μετά το 1990)-, προς την ευρωπαϊκή σοσιαλδημοκρατία, με επιμονή στον δημοκρατικό δρόμο και τη συμμετοχή.
Επί πλέον, έδωσε ώθηση στον προβληματισμό, τη μελέτη, στις αναζητήσεις του Μαρξισμού -ορισμένοι το ρεύμα αυτό το ονόμασαν νεο-μαρξισμό (εννοώντας, κατά βάση την οπτική του ανανεωμένου μαρξισμού, του μή δογματικού). Η πολύμορφη, τότε, μαρξιστική σκέψη υπήρξε, λόγω του Ανδρέα Παπανδρέου και του ρεύματος που ξετυλίχθηκε, καταλυτική, μαζική, επηρεάζοντας τον τρόπο σκέψης μέχρι τις μέρες μας.
— Μίλησε για Έθνος και Πατρίδα, φέρνοντας στην καρδιά του λόγου της Αριστεράς δύο απαγορευμένες μέχρι τότε έννοιες. Και όρισε τα εθνικά θέματα ύψιστο τομέα της στρατηγικής του ελληνικού Σοσιαλιστικού Κινήματος. Ακόμα – πιο καίριο και καθοριστικό – όρισε την Πατριωτική διάσταση της Σοσιαλιστικής στρατηγικής (της στρατηγικής μετάβασης) ως κεντρικό στοιχείο εφάμιλλο και ισοδύναμο με τα οικονομικά, παραγωγικά και κοινωνικά μέρη της.
— Mίλησε για τα Εθνικά Θέματα και τα ”αδιαπραγμάτευτα εθνικά δικαιώματα”, την εθνικοποίηση του Κυπριακού ζητήματος και όρισε το Κυπριακό ζήτημα ως ζήτημα κατοχής, προσδιορίζοντας τη λύση του ως λύση αποχώρησης των ξένων στρατευμάτων, αυτοδιάθεσης και ομοσπονδίας με τέτοιες προϋποθέσεις, χαράζοντας, ταυτόχρονα το Ενιαίο Εθνικό Αμυντικό Δόγμα.
– Μίλησε για Κίνημα, αντί για το τριτοδιεθνιστικό Κόμμα. Η κατοπινή έννοια της Παράταξης ποτέ δεν αλλοίωσε την επιμονή του στην έννοια, το ρόλο και τη σημασία του Κινήματος. Το ΠΑΣΟΚ ήταν πάντα Κίνημα. Ο ευρύς πολιτικός προοδευτικός συσχετισμός ήταν Παράταξη.
— Μίλησε για Αποκέντρωση, Περιφερειακή Ανάπτυξη και Αυτοδιοίκηση, σε συνάφεια με νέα μοντέλα Κοινωνικής οργάνωσης, δημοκρατικής διοίκησης και παραγωγικής διαχείρισης κοντά στη λαϊκή/και από τη λαϊκή βάση με σκοπό την παραγωγική ανασυγκρότηση, τη συμμετοχή και το μετασχηματισμό της κοινωνίας. Ενώ έθετε ως κεντρική προϋπόθεση για κάθε σημαντική αλλαγή και ανεπίστροφη κατάκτηση τη Συμμετοχή (την κοινωνική και πολιτική συμμετοχή). Τη Συμμετοχή της κοινωνίας/του λαού ως εγγύηση για την διαρκή, σταθερή κατοχύρωση των κατακτήσεων σε κάθε τομέα και του μόνου αποτελεσματικού φράγματος απέναντι σε συντηρητικά πισωγυρίσματα και αντεπιθέσεις.
— Μίλησε για τις μεγάλες κοινωνικές συμμαχίες, εισάγοντας το στερεότυπο ”των μη προνομιούχων”, προσφέροντας, τελικά, την ιδέα της μεγάλης Συμμαχίας για Αλλαγή με πατριωτικά, κοινωνικά, παραγωγικά, αναπτυξιακά και νέα δομικά-θεσμικά χαρακτηριστικά που ονόμασε Εθνική Λαϊκή Ενότητα. Προσέδωσε στην έννοια της Αριστεράς, αυτό που προορίζεται να είναι, μια διαρκής προωθητική κοινωνική -πολιτική διεργασία, ένα Κίνημα αλλαγών και μετασχηματισμού, μια ενεργητική ενότητα του Λαού πάνω στους στόχους και για την πραγμάτωση των στόχων της πατριωτικής αξιοπρέπειας, της κοινωνικής δικαιοσύνης και της ισόρροπης/βιώσιμης ανάπτυξης. Αναλαμβάνοντας για αυτά και ανάλογες, αλληλοσυνδεόμενες πρωτοβουλίες σε όλα τα πεδία.
Το σημείωμα αυτό δεν έχει σκοπό να πραγματοποιήσει απολογισμό του έργου του Ανδρέα Παπανδρέου, έστω και στο αρχειακό επίπεδο των ιδεολογικών του τομών.
Αυτό, πράγματι, λείπει!
  • Λείπει: ένας πολύπλευρος, συστηματικός διάλογος και η ανάλογη υπεύθυνη έρευνα πάνω στο έργο του Ανδρέα Παπανδρέου και την πολυκύμαντη διαδρομή του, αλλά και πάνω στις (μετ)αλλαγές των πολιτικών-ιδεολογικών συστημάτων του, ταυτόχρονα με την πολυεπίπεδη ουσιώδη συνεισφορά του.
Οι ετήσιες, ως επί το πλείστον, συναισθηματικά φορτισμένες, επετειακές εκδηλώσεις δεν έχουν την οφειλόμενη σχέση με το καθήκον αυτό, το οποίο έχει άλλες απαιτήσεις (πολιτικές, επιστημονικές, έρευνας, (δι)οργάνωσης κλπ) και άλλη, ουσιαστική, και χρηστική αξία, εκτός από του ότι αποτελεί κι ένα ανεκτέλεστο καθήκον…
Ο Ανδρέας Παπανδρέου για να ζει ως Ηγέτης μέσα στις αναζητήσεις μας και στις τωρινές, πιεστικές μας ανάγκες, -κι όχι μόνο ως Μύθος (του οποίου καθόλου δεν υποτιμώ την αξία και την λειτουργική χρησιμότητα του ως σημείο αναφοράς και σύμβολο) – οφείλουμε ”να κατεβούμε στα βαθύτερα διαμερίσματα της σκέψης του, των προβληματισμών του και των αποφάσεων του, εκεί, όπου βρίσκονται οι διαχρονικοί θησαυροί του”.
  • ΣΥΜΠΛΗΡΩΝΩ (24.06.2019) : κι όλα αυτά στη σύγχρονη εκδοχή τους είναι ξανά ζητούμενα σήμερα και για τη νέα περίοδο (σε αντιδιαστολή, ασφαλώς, και με τις κακές αντιγραφές).

Χιλιάδες αστραπές στην Αγγλία την ώρα της παραίτησης Στάρμερ

Από
anixneuseis
-
1

Τη νύχτα μετά την ανακοίνωση της παραίτησης του Βρετανού πρωθυπουργού Κιρ Στάρμερ, ακριβώς δέκα χρόνια μετά την ψηφοφορία για το Brexit, ο ουρανός πάνω από την Αγγλία φωτίστηκε από χιλιάδες αστραπές. Προφανώς σημάδι από τον Θεό — ο οποίος, όπως πάντα, παραμένει ασαφής ως προς τις λεπτομέρειες.

Γρήγορες ειδήσεις: Τα σημαντικότερα θέματα της ημέρας

1. Πέθανε στα 100 του χρόνια ο Άλαν Γκρίνσπαν

Ο Άλαν Γκρίνσπαν, ο πρώην πρόεδρος της Ομοσπονδιακής Τράπεζας των ΗΠΑ, που είχε χαρακτηριστεί «μαέστρος» για την κατανόησή του στις χρηματοπιστωτικές αγορές, πέθανε τη Δευτέρα από επιπλοκές που σχετίζονταν με τη νόσο Πάρκινσον. Ήταν 100 ετών.

Ο Γκρίνσπαν έγινε πρόεδρος της Fed το 1987 και αποχώρησε το 2006, γεγονός που τον καθιστά τον δεύτερο μακροβιότερο πρόεδρο στην ιστορία της Ομοσπονδιακής Τράπεζας. Το χρηματιστηριακό κραχ της «Μαύρης Δευτέρας» σημειώθηκε περίπου δύο μήνες μετά την έναρξη της πρώτης του θητείας, και η γρήγορη στροφή του Γκρίνσπαν σε επεκτατική νομισματική πολιτική πιστώνεται ευρέως ότι απέτρεψε μια κρίση.

Στα χρόνια που ακολούθησαν, καταπολέμησε επιθετικά τον πληθωρισμό με προληπτικές αυξήσεις επιτοκίων, επιβλέποντας αυτό που τότε ήταν η μεγαλύτερη συνεχής περίοδος οικονομικής ανάπτυξης στην αμερικανική ιστορία.

Παρά τις ρεπουμπλικανικές πολιτικές του πεποιθήσεις, ως πρόεδρος της Fed αντιστάθηκε σε μεγάλο βαθμό στην κομματική επιρροή, αλλά προκάλεσε την οργή του προέδρου Τζορτζ Χ. Ο. Μπους επειδή αύξησε τα επιτόκια. Ο Γκρίνσπαν θεωρούνταν ιδιαίτερα επιτυχημένος μέχρι τη χρηματοπιστωτική κρίση του 2008, η οποία οδήγησε ορισμένους να υποστηρίξουν ότι η πίστη του στο να αφήνονται οι αγορές να αυτοδιορθώνονται είχε συμβάλει στην πρόκληση της κρίσης. Ο Γκρίνσπαν παραδέχθηκε ότι η κρίση τον έφερε «σε κατάσταση σοκαρισμένης δυσπιστίας».

Ο Γκρίνσπαν απέφευγε να πάρει τα εύσημα για την οικονομική άνθηση της δεκαετίας του 1990, αποδίδοντάς την σε δυνάμεις της αγοράς πέρα από τον έλεγχό του. Αντίστοιχα, διαμαρτυρήθηκε και όταν του αποδόθηκε ευθύνη για την κρίση στην αγορά κατοικίας.

«Με επαινούσαν για πράγματα που δεν έκανα», είχε πει σε συνέντευξή του το 2008. «Τώρα με κατηγορούν για πράγματα που δεν έκανα».

Σε δήλωση μετά τον θάνατό του, η σύζυγός του, Άντρεα Μίτσελ, είπε: «Ήταν ένας γίγαντας, ένας άνθρωπος που βοήθησε να διαμορφωθεί η αμερικανική οικονομία επί δεκαετίες, υπό προέδρους και των δύο κομμάτων, αλλά ήταν πάντα ειλικρινής όταν αναγνώριζε τα λάθη του. Το να είμαι σύντροφός του στη ζωή ήταν η χαρά της ζωής μου».

2. Το Ανώτατο Δικαστήριο των ΗΠΑ επαναφέρει την καταδίκη στην υπόθεση Ίταν Πατζ

Το Ανώτατο Δικαστήριο των ΗΠΑ ακύρωσε τη Δευτέρα απόφαση κατώτερου δικαστηρίου που ζητούσε νέα δίκη στην καταδίκη του Πέδρο Ερνάντεζ για την περιβόητη δολοφονία και απαγωγή του Ίταν Πατζ το 1979, ενός από τα πρώτα εξαφανισμένα παιδιά που εμφανίστηκαν σε κουτιά γάλακτος. Η υπόθεση συνέβαλε στη δημιουργία του Εθνικού Κέντρου για τα Εξαφανισμένα και Εκμεταλλευόμενα Παιδιά.

Ο Ερνάντεζ καταδικάστηκε το 2017, έπειτα από περίπου επτά ώρες αστυνομικής ανάκρισης, κατά τη διάρκεια της οποίας δεν ενημερώθηκε ποτέ για τα δικαιώματά του βάσει της απόφασης Miranda.

Οι δικαστές συμφώνησαν επίσης να εξετάσουν την επόμενη χρονιά μια υπόθεση που αφορά τη δυνατότητα άσκησης αγωγής κατά ομοσπονδιακών αξιωματούχων για παραβιάσεις συνταγματικών δικαιωμάτων, ακόμη και όταν δεν υπάρχει νόμος που να επιτρέπει ρητά μια τέτοια αξίωση. Στην υπόθεση Nielsen v. Watanabe, ο Κεκάι Γουατανάμπε υποστηρίζει ότι του αρνήθηκαν ιατρική περίθαλψη οι σωφρονιστικοί υπάλληλοι έπειτα από συμπλοκή.

Το δικαστήριο αρνήθηκε επίσης να επανεξετάσει απόφαση κατώτερου δικαστηρίου, η οποία έκρινε ότι στις πολιτείες που υπάγονται στο 8ο Ομοσπονδιακό Εφετείο των ΗΠΑ —Αρκάνσας, Αϊόβα, Μινεσότα, Μισούρι, Νεμπράσκα, Βόρεια Ντακότα και Νότια Ντακότα— ιδιώτες και ομάδες δεν έχουν το δικαίωμα να προσφεύγουν στη δικαιοσύνη για την εφαρμογή του Άρθρου 208 του Νόμου για τα Δικαιώματα Ψήφου.

Το Άρθρο 208 επιτρέπει σε ψηφοφόρους με αναπηρία ή δυσκολία στην ανάγνωση ή τη γραφή να λαμβάνουν βοήθεια κατά την ψηφοφορία από πρόσωπο της επιλογής τους.

3. Δικαστής μπλοκάρει τις κλητεύσεις του Λευκού Οίκου στη Μινεσότα

Ομοσπονδιακός δικαστής μπλόκαρε την προσπάθεια της κυβέρνησης Τραμπ να κλητεύσει τον κυβερνήτη της Μινεσότα, Τιμ Γουόλζ, και άλλους αξιωματούχους της πολιτείας, κρίνοντας ότι το υπουργείο Δικαιοσύνης χρησιμοποιούσε την εξουσία του για να αντεπιτεθεί σε τοπικούς αξιωματούχους που δεν συνεργάστηκαν με τις ομοσπονδιακές προσπάθειες αστυνόμευσης της παράνομης μετανάστευσης.

Οι κλητεύσεις, οι οποίες εστάλησαν επίσης στα γραφεία του γενικού εισαγγελέα Κιθ Έλισον και του δημάρχου της Μινεάπολης, Τζέικομπ Φρέι, αποτελούσαν μέρος της υποτιθέμενης προσπάθειας της κυβέρνησης να διαπιστώσει εάν αξιωματούχοι της πολιτείας παρεμπόδισαν σκόπιμα τις ενέργειες των ομοσπονδιακών αρχών επιβολής του νόμου.

Ο ομοσπονδιακός δικαστής Πάτρικ Σιλτζ έγραψε ότι το Σύνταγμα εμποδίζει την ομοσπονδιακή κυβέρνηση να υποχρεώνει τις πολιτείες να εφαρμόζουν την ομοσπονδιακή νομοθεσία. Επιπλέον, ανέφερε ότι το υπουργείο Δικαιοσύνης ζητούσε υλικό «που σχετίζεται σε μεγάλο βαθμό, αν όχι εξ ολοκλήρου, με συνταγματικά προστατευόμενη συμπεριφορά».

Ο Γουόλζ χαιρέτισε την απόφαση, λέγοντας σε δελτίο Τύπου ότι ήταν «μια νίκη για το κράτος δικαίου και τη δημοκρατία μας».

Η υπόθεση ανάγεται στις εντάσεις ανάμεσα στον Λευκό Οίκο και τη Μινεσότα, οι οποίες ξέσπασαν κατά τη διάρκεια της Operation Metro Surge, μιας επιχείρησης επιβολής της μεταναστευτικής νομοθεσίας, στο πλαίσιο της οποίας συνελήφθησαν χιλιάδες άνθρωποι και ομοσπονδιακοί αξιωματούχοι πυροβόλησαν και σκότωσαν δύο άτομα, τον Άλεξ Πρέτι και τη Ρενέ Γκουντ.

Ομοσπονδιακός δικαστής μπλόκαρε επίσης την κυβέρνηση από το να χρησιμοποιήσει μια ανανεωμένη ομοσπονδιακή βάση δεδομένων για την επαλήθευση της ιθαγένειας των ψηφοφόρων, κρίνοντας ότι συγκέντρωνε παράνομα τα προσωπικά δεδομένα των Αμερικανών και κινδύνευε να διαγράψει νόμιμους ψηφοφόρους από τους εκλογικούς καταλόγους των πολιτειών.

4. Η Ισπανία καταδικάζει πρώην κυβερνητικό αξιωματούχο για δωροδοκία και διαφθορά

Το ανώτατο δικαστήριο της Ισπανίας καταδίκασε πρώην κορυφαίο αξιωματούχο, τον Χοσέ Λουίς Άμπαλος, πρώην μέλος του κυβερνώντος Σοσιαλιστικού Κόμματος της χώρας, επιβάλλοντάς του ποινή κάθειρξης άνω των δύο δεκαετιών για δωροδοκία και διαφθορά.

Η υπόθεση αφορούσε φερόμενη διαφθορά γύρω από την αγορά μασκών από την ισπανική κυβέρνηση κατά τη διάρκεια της πανδημίας COVID. Ο Άμπαλος ήταν επικεφαλής του υπουργείου που είχε την ευθύνη εποπτείας των συμβάσεων.

Το Ποινικό Τμήμα του ισπανικού Ανωτάτου Δικαστηρίου καταδίκασε επίσης δύο άλλα κεντρικά πρόσωπα της υπόθεσης: τον πρώην σύμβουλο υπουργείου Κόλντο Γκαρθία και τον επιχειρηματία Βίκτορ ντε Αλδάμα, σε ποινές 19 ετών και οκτώ μηνών και τεσσεράμισι ετών φυλάκισης, αντίστοιχα.

Η απόφαση του δικαστηρίου δημιουργεί περαιτέρω απειλή για την κυβέρνηση του πρωθυπουργού Πέδρο Σάντσεθ, η οποία ήδη αντιμετωπίζει τις συνέπειες μιας άλλης έρευνας για τον πρώην πρωθυπουργό Χοσέ Λουίς Ροδρίγκεθ Θαπατέρο, καθώς και την απόφαση του Σαββατοκύριακου σύμφωνα με την οποία η σύζυγος του Σάντσεθ πρέπει να δικαστεί για τη δική της φερόμενη υπόθεση διαφθοράς.

Τον περασμένο μήνα, η ισπανική αστυνομία πραγματοποίησε έφοδο στα γραφεία του Σοσιαλιστικού Κόμματος, αναζητώντας αποδείξεις για εκστρατεία παραπληροφόρησης εναντίον δικαστών που ερευνούσαν την οικογένεια του Σάντσεθ.

Δημήτρης Τζιώτης Με την Κυβέρνηση ή με την Αλλαγή; – Τα δυο ΠΑΣΟΚ

Από
anixneuseis
-
0
Ο πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ-Κινήματος Αλλαγής, Νίκος Ανδρουλάκης (K), συνομιλεί με νέες και νέους κατά τη διάρκεια εκδήλωσης στον Πολυχώρο Λιπασμάτων στη Δραπετσώνα, Πέμπτη 11 Ιουνίου 2026. ΑΠΕ-ΜΠΕ/ΑΠΕ-ΜΠΕ/ΓΙΑΝΝΗΣ ΚΟΛΕΣΙΔΗΣ

23/06/2026

ΑΠΕ-ΜΠΕ/ΓΙΑΝΝΗΣ ΚΟΛΕΣΙΔΗΣ
Το ΠΑΣΟΚ είναι με την κυβέρνηση ή με την Αλλαγή; Αυτό είναι το ερώτημα. Τώρα που το παραμύθι της πρώτης θέσης χάθηκε και η ψευδαίσθηση της αξιωματικής αντιπολίτευσης τελείωσε, δεν υπάρχει άλλο θέμα. Τι θα κάνει το ΠΑΣΟΚ μετά τις πρώτες εκλογές; Είναι με την Κυβέρνηση ή με την Αλλαγή; Ποια κοινωνικά συμφέροντα εκπροσωπεί; Ποια πολιτική επιδιώκει;

Η ηγεσία του κόμματος αποφεύγει συστηματικά να δώσει μια καθαρή απάντηση. Και όσο αποφεύγει να απαντήσει, τόσο ενισχύεται η αίσθηση ότι το πρόβλημα δεν είναι επικοινωνιακό, αλλά  βαθιά πολιτικό. Η απάντηση σε ένα αυτονόητο ερώτημα έχει γίνει ένας πράσινος μύλος. Το τελευταίο Συνέδριο του ΠΑΣΟΚ υιοθέτησε μια θέση, που θεωρητικά δεν αφήνει περιθώρια παρερμηνειών: «Πολιτική αλλαγή σημαίνει στρατηγική ήττα της ΝΔ και της πολιτικής της. Πολιτική αλλαγή δεν μπορεί να γίνει με τη ΝΔ σε οποιονδήποτε κυβερνητικό ρόλο».

Εάν αυτή η απόφαση έχει πραγματικό περιεχόμενο, τότε το ζήτημα θα έπρεπε να θεωρείται λυμένο. Η ΝΔ βρίσκεται εκτός κάθε πιθανής κυβερνητικής συνεργασίας. Όμως, ακόμα και μετά την απόφαση του Συνεδρίου, δεν συμβαίνει αυτό. Αντίθετα, κάθε τόσο επανέρχεται η ίδια συζήτηση. Άλλοι αφήνουν ανοιχτά παράθυρα, άλλοι τα κλείνουν, άλλοι μιλούν για αυτόνομη πορεία και άλλοι επιτίθενται σε όσους προτείνουν διάλογο στον προοδευτικό χώρο.

«Πολιτικός αντίπαλος του ΠΑΣΟΚ μέχρι τις εκλογές είναι η ΝΔ», «δεν πρέπει να συζητήσουμε μήπως μπορέσουμε να δημιουργήσουμε μια συνθήκη ανατροπής; Το άθροισμά του ΠΑΣΟΚ και της ΕΛΑΣ μπορεί να είναι περισσότερο από τη ΝΔ. Για να μπορέσουμε να συνεργαστούμε –ακόμα και κυβερνητικά– θα πρέπει να έχουμε συζητήσει από τώρα ποιες είναι γραμμές, τα προγράμματά μας, πού συμφωνούμε, πού διαφωνούμε», «πιο γελοία προσέγγιση δεν μπορώ να φανταστώ», «οι θέσεις με τις οποίες δίνει τα εύσημα στην κυβέρνηση της ΝΔ για επιτυχίες στα δημοσιονομικά και την εικόνα της χώρας στο εξωτερικό, δεν εκφράζουν τον κόσμο του ΠΑΣΟΚ. Μετά από αυτές, δεν μου κάνει εντύπωση που βρίσκει γελοίες τις θέσεις για διάλογο στον προοδευτικό χώρο», είναι μερικά από όσα λέγονται.

Το αποτέλεσμα είναι ένα κόμμα που μοιάζει να εκπέμπει δύο διαφορετικά πολιτικά μηνύματα ταυτόχρονα. Όσοι υπερψήφισαν την απόφαση του Συνεδρίου ασφαλώς δεν θεωρούσαν ότι αφορά αποκλειστικά στην προεκλογική περίοδο. Αντίθετα, η αξία και το νόημά της κρίνονται κυρίως μετά την κάλπη, τη στιγμή που θα τεθεί το πραγματικό ερώτημα των κυβερνητικών συνεργασιών. Η απόφαση δεσμεύει το κόμμα από την επομένη των εκλογών και μέχρι να ανατραπεί από ένα νέο Συνέδριο. Εκτός βέβαια αν τελικά αποδειχθεί ότι οι λέξεις επιλέχθηκαν με τέτοιο τρόπο, ώστε να επιτρέπουν διαφορετικές ερμηνείες.

Εκτός αν η διακήρυξη περί πολιτικής αλλαγής δεν αποτελεί πραγματική στρατηγική δέσμευση, αλλά μια πολιτική μπλόφα. Ότι λήφθηκε περισσότερο ως μέσο εκτόνωσης των εσωκομματικών αντιδράσεων, παρά ως καθαρή πολιτική γραμμή. Γιατί άραγε ξεκινά με την έννοια της πολιτικής αλλαγής και δεν καθιστά σαφές κάθε ενδεχόμενο διακυβέρνησης; Τότε θα γεννηθεί αναπόφευκτα το ερώτημα αν πίσω από τις διατυπώσεις παραμένει ανοιχτό το ενδεχόμενο μιας μελλοντικής συνεργασίας με τη ΝΔ υπό διαφορετικές συνθήκες και με διαφορετικά επιχειρήματα. Όχι στο όνομα της πολιτικής αλλαγής, αλλά στο όνομα της σταθερότητας, της εθνικής ανάγκης ή οποιασδήποτε άλλης δικαιολογίας μπορεί να επιστρατευθεί μετά τις εκλογές.

Τα δύο ΠΑΣΟΚ

Η αλήθεια είναι ότι εδώ και χρόνια συνυπάρχουν δύο διαφορετικά ΠΑΣΟΚ. Το πρώτο θεωρεί ότι η ιστορική αποστολή του κινήματος  είναι η ανασυγκρότηση της μεγάλης δημοκρατικής και προοδευτικής παράταξης απέναντι στη συντηρητική κυριαρχία της ΝΔ. Το δεύτερο αντιμετωπίζει τη ΝΔ όχι ως στρατηγικό αντίπαλο, αλλά ως πιθανό εταίρο εξουσίας κάθε φορά που δίνεται η ευκαιρία. Η σύγκρουση αυτή δεν είναι καινούργια. Απλώς σήμερα γίνεται πιο ορατή.

Η δημόσια αντιπαράθεση κορυφαίων στελεχών για την επόμενη μέρα αποκαλύπτει καθημερινά την αλήθεια, που πολλοί προσπαθούν να κρύψουν. Ότι το κόμμα δεν έχει κοινή στρατηγική για την επόμενη ημέρα. Και όταν ένα κόμμα δεν γνωρίζει τι θα κάνει αύριο, δύσκολα μπορεί να πείσει ότι γνωρίζει πού θέλει να πάει τη χώρα. Υπάρχει όμως και μια ακόμη βαθύτερη αντίφαση. Ένα μεγάλο μέρος του πολιτικού προσωπικού, που προέρχεται από το ΠΑΣΟΚ, βρίσκεται ήδη στην κυβέρνηση Μητσοτάκη. Πρόσωπα που γαλουγήθηκαν πολιτικά μέσα στο ΠΑΣΟΚ, κατέχουν σήμερα  τα σημαντικότερα υπουργεία της χώρας.

Δεν πρόκειται για ένα περιφερειακό φαινόμενο. Πρόκειται για το κεντρικό χαρακτηριστικό της σημερινής διακυβέρνησης. Ο υπουργός Εξωτερικών, ο υπουργός Εθνικής Οικονομίας, ο υπουργός Δημόσιας Τάξης, ο υπουργός Εσωτερικών, ο υπουργός Ανάπτυξης, ο υπουργός Δικαιοσύνης, η υπουργός Πολιτισμού, ο υπουργός Επικρατείας προέρχονται από το χώρο του ΠΑΣΟΚ. Πάνω από τη μισή κυβέρνηση. Γι’ αυτό οι περισσότεροι πολίτες δυσκολεύονται να κατανοήσουν τι ακριβώς σημαίνει πλέον η λέξη αλλαγή, όταν χρησιμοποιείται από το ΠΑΣΟΚ. Τι διαφορετικό έχει να προσκομίσει από ό,τι κάνουν σήμερα οι κορυφαίοι υπουργοί του ως μέλη της κυβέρνησης Μητσοτάκη;

Η ώρα της αλήθειας

Το πρόβλημα γίνεται ακόμη μεγαλύτερο, επειδή η κοινωνική βάση του ΠΑΣΟΚ δεν ταυτίζεται με την ασάφεια και την αμφισημία της ηγετικής του ομάδας. Το μεγαλύτερο μέρος των μελών και ψηφοφόρων του αυτοπροσδιορίζονται ως προοδευτικοί. Δεν άλλαξαν ταυτότητα. Αναζητούν μια εναλλακτική πολιτική πρόταση. Δεν ενδιαφέρονται για μια πιο ήπια εκδοχή της σημερινής κυβέρνησης. Για τους περισσότερους ψηφοφόρους του ΠΑΣΟΚ, μια νέα συγκυβέρνηση με τη ΝΔ δεν θα αποτελούσε απλά έναν πολιτικό συμβιβασμό. Θα αποτελούσε ακύρωση των πολιτικών τους αξιών και της πολιτικής τους ιστορίας.

Μέχρι σήμερα, αυτή η ασάφεια λειτουργεί ως μηχανισμός εσωτερικής συνύπαρξης δύο ρευμάτων που θα μπορούσαν να είναι διαφορετικά κόμματα. Επιτρέπει σε διαφορετικές τάσεις να συνυπάρχουν κάτω από την ίδια στέγη. Με μοναδικό κριτήριο την επανεκλογή τους. Χωρίς καμία ιδεολογική και αξιακή βάση. Όμως αυτή η ισορροπία δεν μπορεί να διαρκέσει για πάντα. Μετά τις εκλογές το ΠΑΣΟΚ θα βρεθεί μπροστά σε μια επιλογή από την οποία δεν θα μπορεί να δραπετεύσει.

Θα παραμείνει πιστό στη δέσμευση του Συνεδρίου ότι πολιτική αλλαγή δεν μπορεί να υπάρξει με τη συμμετοχή της ΝΔ; Ή θα συνεργαστεί για τη συγκρότηση μιας κυβέρνησης που δεν έχει ως στόχο την αλλαγή; Η απόφαση αυτή θα κρίνει περισσότερα από μια κυβερνητική συνεργασία. Θα κρίνει αν το ΠΑΣΟΚ εξακολουθεί να αποτελεί έναν αυτόνομο πολιτικό πόλο της δημοκρατικής παράταξης ή αν έχει ήδη μετατραπεί σε ένα πολιτικό δεκανίκι της ΝΔ. Η επιλογή αυτή δεν θα καθορίσει μόνο τις κυβερνητικές εξελίξεις. Θα καθορίσει για πάντα την ίδια την ταυτότητα και τη συνέχιση ύπαρξης του κινήματος, που κάποτε άλλαξε την Ελλάδα.

slpress.gr

Οι ΗΠΑ αναστέλλουν τις κυρώσεις κατά του Ιράν, ενώ ο Τραμπ προειδοποιεί την Τεχεράνη ότι πρέπει να τηρήσει τη συμφωνία

Από
anixneuseis
-
0

 

Των Tala Ramadan και Nayera Abdallah
23 Ιουνίου 2026, 08:02 π.μ. GMT+3

Σύνοψη

Οι συνομιλίες υψηλού επιπέδου ολοκληρώθηκαν νωρίς τη Δευτέρα.
Ο Βανς δήλωσε ότι τέθηκε καλή βάση για μια επιτυχή τελική συμφωνία.
Υπάρχουν διαφορετικές ερμηνείες σχετικά με τα πυρηνικά ζητήματα και τα ιρανικά κεφάλαια.
Οι τιμές του πετρελαίου συνέχισαν να υποχωρούν μετά τις αναφορές για πρόοδο στις συνομιλίες.

ΝΤΟΥΜΠΑΪ, 23 Ιουνίου (Reuters) — Οι Ηνωμένες Πολιτείες ανέστειλαν από τη Δευτέρα για 60 ημέρες τις κυρώσεις κατά του Ιράν, μετά τον πρώτο γύρο συνομιλιών στο πλαίσιο μιας υπό διαμόρφωση ειρηνευτικής συμφωνίας. Ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, δήλωσε ότι θα «κάνει ό,τι πρέπει να κάνει» εάν το Ιράν δεν τηρήσει τη δική του πλευρά της συμφωνίας.

Ο αντιπρόεδρος των ΗΠΑ, Τζέι Ντι Βανς, δήλωσε ότι οι συνομιλίες με Ιρανούς αξιωματούχους στην Ελβετία έθεσαν μια καλή βάση για μια τελική ειρηνευτική συμφωνία. Ωστόσο, το Ιράν αρνήθηκε ότι έχει αρχίσει συζητήσεις για το πυρηνικό του πρόγραμμα ή ότι έχει συμφωνήσει να προσκαλέσει ξανά στη χώρα επιθεωρητές της Διεθνούς Υπηρεσίας Ατομικής Ενέργειας.

Ο εκπρόσωπος του υπουργείου Εξωτερικών, Εσμαΐλ Μπαγαΐ, δήλωσε την Τρίτη ότι Ιρανοί αξιωματούχοι δεν πραγματοποίησαν συνάντηση με τον επικεφαλής της Διεθνούς Υπηρεσίας Ατομικής Ενέργειας, Ραφαέλ Γκρόσι, στην Ελβετία και ότι δεν υπάρχουν σχέδια ώστε η υπηρεσία του ΟΗΕ για την πυρηνική ενέργεια να επιθεωρήσει τις κατεστραμμένες πυρηνικές εγκαταστάσεις του Ιράν.

Οι δύο πλευρές, προσπαθώντας να αξιοποιήσουν την ενδιάμεση συμφωνία που υπέγραψαν την περασμένη εβδομάδα μετά από περισσότερους από τρεις μήνες πολέμου, συμφώνησαν στις συνομιλίες που έγιναν στο ελβετικό ορεινό θέρετρο Μπίργκενστοκ σε έναν οδικό χάρτη προς μια μόνιμη συμφωνία μέσα σε 60 ημέρες, όπως ανακοίνωσαν οι διαμεσολαβητές, το Πακιστάν και το Κατάρ.

Συμφώνησαν σε έναν μηχανισμό για τον τερματισμό των μαχών ανάμεσα στο Ισραήλ, σύμμαχο των ΗΠΑ, και τη Χεζμπολάχ στον Λίβανο, η οποία υποστηρίζεται από το Ιράν. Παράλληλα, άνοιξαν μια γραμμή επικοινωνίας για να διασφαλιστεί η ασφαλής διέλευση εμπορικών πλοίων από τα Στενά του Ορμούζ, μια ζωτικής σημασίας θαλάσσια οδό για τις παγκόσμιες προμήθειες πετρελαίου, την οποία η Τεχεράνη είχε αποκλείσει κατά τη διάρκεια του πολέμου.

Στο πρώτο από τα αρκετά βήματα που προβλέπονται βάσει της συμφωνίας για την παροχή οικονομικής ανακούφισης στο Ιράν, το υπουργείο Οικονομικών των ΗΠΑ ανακοίνωσε εξαίρεση από τις κυρώσεις έως τις 21 Αυγούστου, επιτρέποντας στην Τεχεράνη να πουλά πετρέλαιο και συναφή προϊόντα και να λαμβάνει πληρωμές γι’ αυτά.

Ο Αλί Μπαχρεϊνί, πρεσβευτής του Ιράν στα Ηνωμένα Έθνη στη Γενεύη, δήλωσε ότι σημειώθηκε «καλή πρόοδος» στις συνομιλίες και ότι τις επόμενες ημέρες θα συγκροτηθούν δύο ομάδες εργασίας, οι οποίες θα επικεντρωθούν στην άρση των κυρώσεων και στις πυρηνικές δραστηριότητες του Ιράν.

Μιλώντας σε δημοσιογράφους, ανέφερε ότι πέντε τμήματα της αρχικής συμφωνίας πρέπει να εφαρμοστούν πλήρως πριν αρχίσουν οι διαπραγματεύσεις για τον πυρηνικό φάκελο και για οποιονδήποτε ρόλο της Διεθνούς Υπηρεσίας Ατομικής Ενέργειας.

Ο πρεσβευτής δήλωσε επίσης ότι ο Λίβανος αποτελεί «αδιαμφισβήτητο» μέρος της ενδιάμεσης συμφωνίας μεταξύ των ΗΠΑ και του Ιράν και ότι η συμφωνία περιλαμβάνει την αποχώρηση των ισραηλινών στρατευμάτων από τον Λίβανο.

Αξιωματούχοι ανέφεραν ότι συνεχίζεται η παύση των συγκρούσεων στον Λίβανο βάσει της συμφωνίας που αποσκοπεί στον τερματισμό των εχθροπραξιών σε ολόκληρη την περιοχή, ακόμη και καθώς το Ισραήλ δήλωσε ότι θα διατηρήσει ζώνη ασφαλείας στον νότιο Λίβανο και θα συνεχίσει να ενεργεί για την «εξουδετέρωση» απειλών κατά Ισραηλινών στρατιωτών και πολιτών.

Το Ισραήλ και ο Λίβανος επρόκειτο να ξεκινήσουν νέο γύρο συνομιλιών στην Ουάσιγκτον την Τρίτη.

Η κυκλοφορία δεξαμενόπλοιων μέσω των Στενών του Ορμούζ άρχισε να αυξάνεται τη Δευτέρα, με τον υπουργό Εξωτερικών του Ομάν να επιβεβαιώνει τη δέσμευση της χώρας του στο διεθνές δίκαιο και στην ασφαλή διέλευση χωρίς διόδια, κατά τη διάρκεια των διαπραγματεύσεων με το Ιράν για τη διαχείριση των στενών.

Μια γυναίκα περπατά κοντά σε τοιχογραφία που απεικονίζει τον εκλιπόντα ηγέτη της Ισλαμικής Επανάστασης, Αγιατολάχ Ρουχολάχ Χομεϊνί, και τον εκλιπόντα Ανώτατο Ηγέτη του Ιράν, Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ, σε δρόμο της Τεχεράνης, στο Ιράν, στις 18 Ιουνίου 2026. Majid Asgaripour/WANA, μέσω REUTERS. Αγορά δικαιωμάτων χρήσης, ανοίγει σε νέα καρτέλα.

Οι αμερικανοϊσραηλινές επιθέσεις στο Ιράν και τα ισραηλινά πλήγματα στον Λίβανο έχουν σκοτώσει χιλιάδες ανθρώπους και έχουν εκτοπίσει εκατομμύρια. Ο πόλεμος με το Ιράν έχει επίσης κλονίσει τις χρηματοπιστωτικές αγορές σε όλο τον κόσμο και έχει οδηγήσει σε άνοδο τις διεθνείς τιμές του πετρελαίου, οι οποίες όμως έχουν υποχωρήσει από τότε που επιτεύχθηκε η ενδιάμεση συμφωνία. Οι τιμές του αργού πετρελαίου μειώθηκαν περαιτέρω την Τρίτη, αφού τη Δευτέρα είχαν κλείσει με πτώση 3%.

Ο Βανς παρουσιάζει αισιόδοξη αποτίμηση

Ο Βανς δήλωσε τη Δευτέρα ότι το Ιράν συμφώνησε, κατά τις συνομιλίες, να επιτρέψει την είσοδο πυρηνικών επιθεωρητών και να δημιουργήσει μηχανισμούς για τη διαχείριση των παγωμένων περιουσιακών του στοιχείων και των εκεχειριών. Όπως είπε, οι συνομιλίες αποτέλεσαν «μια πολύ καλή βάση για μια επιτυχή τελική συμφωνία».

Ο πόλεμος με το Ιράν έχει εξελιχθεί σε πολιτικό βάρος στο εσωτερικό των ΗΠΑ για τον Τραμπ και τους Ρεπουμπλικάνους συμμάχους του στο Κογκρέσο. Οι δημοσκοπήσεις δείχνουν ότι οι Αμερικανοί είναι βαθιά απογοητευμένοι από την αύξηση των τιμών της βενζίνης από τότε που άρχισε ο πόλεμος, ενώ πλησιάζουν και οι ενδιάμεσες εκλογές του Νοεμβρίου. Ο Τραμπ αντιμετωπίζει επίσης πιέσεις από Ρεπουμπλικάνους που υποστηρίζουν ότι το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν πρέπει να τερματιστεί πλήρως.

Ο Τραμπ δήλωσε τη Δευτέρα στο Truth Social ότι το Ιράν θα συμφωνήσει σε επιθεωρήσεις όπλων, ώστε να διασφαλιστεί η «πυρηνική ειλικρίνεια».

«Εάν το Ιράν δεν τηρήσει τη συμφωνία του ή εάν δεν συμπεριφέρεται σωστά, θα κάνω ό,τι πρέπει να κάνω», είπε αργότερα ο Τραμπ σε δημοσιογράφους.

Ο πρόεδρος του Ιράν, Μασούντ Πεζεσκιάν, δήλωσε την Τρίτη στην πλατφόρμα X ότι η αποτελεσματικότητα των συνομιλιών εξαρτάται από την πλήρη δέσμευση στις υποχρεώσεις που έχουν συμφωνηθεί και από την ακριβή εφαρμογή τους.

Προειδοποίησε ότι «δηλώσεις εκτός του συμφωνημένου κειμένου δεν βοηθούν στην πρόοδο των διαπραγματεύσεων».

Το Ιράν έχει περιορίσει τις επιθεωρήσεις της Διεθνούς Υπηρεσίας Ατομικής Ενέργειας από τότε που οι ΗΠΑ και το Ισραήλ εξαπέλυσαν τον πρώτο γύρο αεροπορικών επιδρομών πέρυσι, ενώ τις ανέστειλε πλήρως όταν ξέσπασε ο πόλεμος με τις νέες επιθέσεις κατά του Ιράν τον Φεβρουάριο. Η Τεχεράνη υποστηρίζει ότι το πυρηνικό της πρόγραμμα είναι ειρηνικό.

Ο υπουργός Εξωτερικών του Ιράν, Αμπάς Αραγτσί, δήλωσε στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης ότι η Τεχεράνη εξασφάλισε εξαιρέσεις για τις εξαγωγές πετρελαίου και πετροχημικών, την αποδέσμευση μέρους των παγωμένων περιουσιακών της στοιχείων στο εξωτερικό και την έναρξη ενός σχεδίου ανοικοδόμησης και ανάπτυξης για το Ιράν.

Ο Βανς δήλωσε ότι ο απεσταλμένος του Λευκού Οίκου, Τζάρεντ Κούσνερ, γαμπρός του Τραμπ, επινόησε μια διαδικασία με την οποία οι ΗΠΑ και το Κατάρ θα έχουν τον έλεγχο των ιρανικών κεφαλαίων όταν αυτά αποδεσμευθούν, ενώ τα χρήματα θα μπορούν να δαπανηθούν για την αγορά αμερικανικού καλαμποκιού, σόγιας και σιταριού.

«Έτσι, τα χρήματα που αποδεσμεύουμε θα πάνε στους αγρότες μας», δήλωσε ο Τραμπ στους δημοσιογράφους.

Ο διοικητής της Κεντρικής Τράπεζας του Ιράν, Αμπντολνάσερ Χεμματί, δήλωσε ότι δεν υπάρχει τέτοια υποχρέωση και ότι τουλάχιστον μέρος των υπόλοιπων παγωμένων κεφαλαίων θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί για την αγορά άλλων προϊόντων που δεν υπόκεινται σε κυρώσεις, όπως μετέδωσε το ιρανικό πρακτορείο ειδήσεων Tasnim.

Ρεπορτάζ: Humeyra Pamuk και Dave Graham στο Μπίργκενστοκ, Laila Bassam στη Βηρυτό και γραφεία του Reuters.
Σύνταξη: Lincoln Feast και Sharon Singleton.
Επιμέλεια: Raju Gopalakrishnan και Timothy Heritage.

Δημήτρης Παπανδρέου «Ιστορική πραγματεία περί του Νέου Ελληνισμού»

Από
anixneuseis
-
0

Από το Βυζάντιο ως τα μέσα του 19ου αιώνα

Το νέο βιβλίο του πρέσβη Δημήτρη Παπανδρέου, με τίτλο «Ιστορική πραγματεία περί του Νέου Ελληνισμού» και υπότιτλο «Από το Βυζάντιο ως τα μέσα του 19ου αιώνα», κυκλοφορεί από τις Εναλλακτικές Εκδόσεις και αποτελεί μια φιλόδοξη ιστορική σύνθεση για τη μακρά πορεία του Ελληνισμού από τη βυζαντινή εποχή έως τη συγκρότηση του νεότερου ελληνικού κράτους.

Πρόκειται για ένα έργο που δεν περιορίζεται στην απλή παράθεση γεγονότων. Ο Δημήτρης Παπανδρέου επιχειρεί να ανοίξει μια μεγάλη συζήτηση για την ιστορική συνέχεια του Ελληνισμού, για τη σχέση Βυζαντίου και Νέου Ελληνισμού, για την πορεία προς την Επανάσταση του 1821, αλλά και για τα κρίσιμα ζητήματα που διαμόρφωσαν την ελληνική ταυτότητα μέχρι τα μέσα του 19ου αιώνα.

Το βιβλίο παρουσιάστηκε ήδη στην Αθήνα και στην Πάτρα, προκαλώντας ενδιαφέρον ακριβώς επειδή αγγίζει ένα θέμα που επανέρχεται διαρκώς στον δημόσιο διάλογο: τι είναι ο Νέος Ελληνισμός, από πού προέρχεται, ποια είναι η σχέση του με το Βυζάντιο και πώς φτάνει στη νεότερη εθνική του συγκρότηση.

Η ταυτότητα του βιβλίου

Ο τίτλος του έργου, «Ιστορική πραγματεία περί του Νέου Ελληνισμού», παραπέμπει συνειδητά σε ένα βιβλίο που δεν θέλει απλώς να αφηγηθεί, αλλά να ερμηνεύσει. Ο υπότιτλος, «Από το Βυζάντιο ως τα μέσα του 19ου αιώνα», δείχνει το μεγάλο χρονικό εύρος της μελέτης.

Ο συγγραφέας ξεκινά από το Βυζάντιο, περνά μέσα από τη μακραίωνη διαδικασία διαμόρφωσης της ελληνικής ταυτότητας, εξετάζει την περίοδο της οθωμανικής κυριαρχίας, τον Νεοελληνικό Διαφωτισμό, την Επανάσταση του 1821 και τα πρώτα βήματα του ελληνικού κράτους, φτάνοντας έως την ενσωμάτωση των Επτανήσων.

Το βιβλίο εκδίδεται από τις Εναλλακτικές Εκδόσεις, έναν εκδοτικό χώρο που έχει συνδεθεί με έργα ιστορικού, πολιτικού και ιδεολογικού προβληματισμού γύρω από την ελληνική ταυτότητα, τη συνέχεια του Ελληνισμού και τις μεγάλες ιστορικές καμπές του ελληνικού κόσμου.

Τι πραγματεύεται το βιβλίο

Το έργο του Δημήτρη Παπανδρέου καταπιάνεται με ορισμένα από τα πιο κρίσιμα ζητήματα της ελληνικής ιστορικής διαδρομής. Στο επίκεντρο βρίσκεται η συζήτηση για τον εξελληνισμό του Βυζαντίου, δηλαδή για τη διαδικασία μέσα από την οποία η Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία της Ανατολής απέκτησε σταδιακά ελληνικό χαρακτήρα, ελληνική γλώσσα, ελληνική πολιτισμική φυσιογνωμία και τελικά εξελίχθηκε σε έναν βασικό φορέα διατήρησης της ελληνικής συνέχειας.

Ο συγγραφέας εξετάζει επίσης τη μεταφορά της πρωτεύουσας στην Κωνσταντινούπολη, ένα γεγονός τεράστιας ιστορικής σημασίας, καθώς η μετακίνηση του κέντρου βάρους της αυτοκρατορίας προς την Ανατολή δημιούργησε νέες πολιτικές, γεωγραφικές και πολιτισμικές ισορροπίες. Η Κωνσταντινούπολη δεν υπήρξε απλώς νέα πρωτεύουσα. Υπήρξε χώρος σύνθεσης ρωμαϊκής κρατικής παράδοσης, ελληνικής παιδείας και χριστιανικής οικουμενικότητας.

Ιδιαίτερη θέση στο βιβλίο έχουν η Εικονομαχία, η Ιεραποστολή και οι Σταυροφορίες. Τα ζητήματα αυτά δεν προσεγγίζονται μόνο ως θρησκευτικά ή εκκλησιαστικά επεισόδια. Αντιμετωπίζονται ως γεγονότα με βαθιά πολιτική και πολιτισμική σημασία, τα οποία επηρέασαν την εσωτερική συγκρότηση του βυζαντινού κόσμου, τις σχέσεις Ανατολής και Δύσης και την ιστορική αυτοσυνειδησία των Ελλήνων.

Παράλληλα, ο Δημήτρης Παπανδρέου πραγματεύεται το πώς ο Ελληνισμός κινήθηκε ανάμεσα στις συμπληγάδες της Βενετοκρατίας και της Φραγκοκρατίας, δύο ιστορικές εμπειρίες που δεν πρέπει να συγχέονται. Μέσα από αυτές τις ιστορικές συνθήκες, ο Ελληνισμός δεν εξαφανίστηκε. Αντίθετα, προσαρμόστηκε, αντιστάθηκε, μετασχηματίστηκε και διατήρησε πυρήνες πολιτισμικής και εθνικής συνέχειας.

Τα βασικά ερωτήματα του συγγραφέα

Στο υλικό που συνοδεύει το βιβλίο, ο Δημήτρης Παπανδρέου παρουσιάζει δεκατρείς ενδεικτικούς λόγους που τον οδήγησαν στη συγγραφή της πραγματείας. Οι λόγοι αυτοί δείχνουν καθαρά ότι το βιβλίο δεν γράφτηκε ως μια συμβατική ιστορική αφήγηση, αλλά ως απάντηση σε μεγάλα ερωτήματα.

Πρώτον, ο συγγραφέας τονίζει ότι βρισκόμαστε στο μέσο μιας δεκαετίας επετειακής μνήμης, διακόσια χρόνια μετά την έναρξη του Πολέμου της Ανεξαρτησίας. Αυτή η επέτειος δεν πρέπει να περιοριστεί σε τελετές και πανηγυρικούς λόγους. Πρέπει να γίνει αφορμή για ουσιαστική ιστορική αυτογνωσία.

Δεύτερον, σημειώνει ότι δεν έχουν απαντηθεί με ικανοποιητικό τρόπο κρίσιμα ερωτήματα για τον σταδιακό εξελληνισμό του Βυζαντίου, ο οποίος δεν υπήρξε θεσμοθετημένη διαδικασία αλλά μακρά ιστορική εξέλιξη.

Τρίτον, επισημαίνει ότι δεν έχουν εξηγηθεί πλήρως τα ερωτήματα που συνδέονται με τη μεταφορά της πρωτεύουσας στην Ανατολή. Η Κωνσταντινούπολη υπήρξε ένας νέος γεωπολιτικός και πολιτισμικός άξονας, ο οποίος καθόρισε την ιστορική πορεία της αυτοκρατορίας και του Ελληνισμού.

Τέταρτον, θέτει το ζήτημα της Εικονομαχίας, η οποία εξακολουθεί να παραμένει ανεξιχνίαστη υπόθεση, καθώς έχει ερμηνευθεί με πολλούς και συχνά αντιφατικούς τρόπους: ως αίρεση, ως νέα θρησκευτική αντίληψη, ως πολιτικό κίνημα ή ως κάτι πολύ ευρύτερο.

Πέμπτον, αναφέρεται στις Σταυροφορίες και στο πώς αυτές αρνήθηκαν, στην πράξη, την πολιτική αυθυπαρξία της Ανατολής. Οι Σταυροφορίες δεν ήταν μόνο στρατιωτικές εκστρατείες. Ήταν και γεγονότα που όξυναν τη διάσταση Ανατολής και Δύσης.

Έκτον, εξετάζει πώς προσαρμόστηκε ο Ελληνισμός ανάμεσα στη Βενετοκρατία και τη Φραγκοκρατία. Πρόκειται για δύο έννοιες που πολλές φορές συγχέονται, αλλά για τον συγγραφέα πρέπει να εξετάζονται διακριτά.

Έβδομον, αναδεικνύει την Πελοπόννησο ως θεματοφύλακα του Ελληνισμού. Η Πελοπόννησος εμφανίζεται όχι μόνο ως γεωγραφικός χώρος, αλλά ως ιστορικό καταφύγιο, πυρήνας μνήμης και χώρος όπου η ελληνική συνέχεια διατηρείται με ιδιαίτερη ένταση.

Όγδοον, σημειώνει ότι το Ανατολικό Ζήτημα δεν πρέπει να συνδέεται αποκλειστικά με την παρακμή της Τουρκίας, καθώς προϋπήρξε αυτής. Το ζήτημα αυτό εντάσσεται σε ένα ευρύτερο πλαίσιο ανταγωνισμών, ισορροπιών και γεωπολιτικών μετασχηματισμών.

Ένατον, θέτει το ερώτημα πώς ξεπεράστηκε ο σκόπελος του 16ου αιώνα, μιας περιόδου κρίσιμης για τη συνέχεια του Ελληνισμού.

Δέκατον, εξετάζει πώς και αν συνέβαλε ο Νεοελληνικός Διαφωτισμός στην αναγέννηση του έθνους. Ιδιαίτερα σημαντική θεωρεί την περίπτωση του Κοσμά του Αιτωλού, την οποία βλέπει ως ξεχωριστή κατηγορία διαφωτισμού και όχι απλώς ως μέρος ενός δυτικού, ευρωπαϊκού προτύπου.

Ενδέκατον, αντιμετωπίζει το 1821 ως την τελευταία ευκαιρία για την ανεξαρτησία. Η Επανάσταση δεν εμφανίζεται ως αναπόφευκτη κατάληξη, αλλά ως ιστορικό παράθυρο που έπρεπε να αξιοποιηθεί.

Δωδέκατον, επισημαίνει ότι η Ελλάδα τέθηκε επί Όθωνα σε καθεστώς πρώιμης εντολής, στοιχείο κρίσιμο για την κατανόηση των πρώτων βημάτων του ελληνικού κράτους.

Δέκατον τρίτον, δίνει σημασία στο Διάταγμα των Μεδιολάνων και στην παραχώρηση προνομίων από τους Οθωμανούς στο Πατριαρχείο, αναδεικνύοντας τη σημασία θεσμών, θρησκείας και πολιτικής εξουσίας στη διατήρηση της ιστορικής συνέχειας.

Το μήνυμα του συγγραφέα

Από όλα τα παραπάνω προκύπτει ότι ο Δημήτρης Παπανδρέου θέλει να υπογραμμίσει πως ο Νέος Ελληνισμός δεν γεννήθηκε ξαφνικά το 1821. Αντίθετα, υπήρξε προϊόν μιας μακράς ιστορικής διαδρομής, γεμάτης μετασχηματισμούς, ρήξεις, συνέχειες, αντιφάσεις και προσαρμογές.

Ο συγγραφέας φαίνεται να προτείνει μια ιστορική ανάγνωση που αποφεύγει τόσο την απλουστευτική εθνική μυθολογία όσο και την αποδομητική λογική που αρνείται τη συνέχεια. Ούτε ωραιοποιεί μηχανικά το παρελθόν ούτε αποκόπτει τον Νέο Ελληνισμό από τις προηγούμενες ιστορικές του μορφές.

Στο κέντρο του έργου βρίσκεται η ιδέα ότι ο Ελληνισμός επιβίωσε επειδή μπόρεσε να μετασχηματιστεί. Δεν έμεινε ακίνητος. Πέρασε μέσα από αυτοκρατορίες, κατακτήσεις, θρησκευτικές συγκρούσεις, πολιτισμικές πιέσεις, γεωπολιτικές ανατροπές και τελικά κατόρθωσε να αναδυθεί ως νεότερο έθνος.

Η παρουσίαση του βιβλίου

Το βιβλίο παρουσιάστηκε ήδη στην Αθήνα και στην Πάτρα. Η παρουσίαση στην Πάτρα πραγματοποιήθηκε την Πέμπτη 11 Ιουνίου, στις 19:30, στο Εμπορικό και Βιομηχανικό Επιμελητήριο Αχαΐας, στην οδό Αγίου Ανδρέου 89-91. Την εκδήλωση διοργάνωσαν οι Εναλλακτικές Εκδόσεις.

Για το βιβλίο μίλησαν ο Γιώργος Καραμπελιάς, συγγραφέας και εκδότης, η Μίνα Πετροπούλου, φιλόλογος και δρ. Κοινωνιολογίας, ο Κώστας Τσουκαλάς, δικηγόρος και εκπρόσωπος Τύπου ΠΑΣΟΚ, καθώς και ο ίδιος ο συγγραφέας. Τη συζήτηση συντόνισε η δημοσιογράφος Κρίστυ Κουνινιώτη.

Η σύνθεση των ομιλητών δείχνει και το εύρος του βιβλίου. Δεν πρόκειται για ένα έργο που αφορά μόνο τους ιστορικούς. Αφορά τη δημόσια συζήτηση, την πολιτική σκέψη, την κοινωνιολογία, τη φιλολογία, την εθνική αυτογνωσία και τον τρόπο με τον οποίο μια κοινωνία ξαναδιαβάζει την ιστορική της πορεία.

Τι ανέδειξαν οι παρουσιαστές

Οι παρουσιαστές στάθηκαν στη σημασία του βιβλίου ως έργου ιστορικής σύνθεσης και δημόσιου διαλόγου.

Ο Γιώργος Καραμπελιάς, ως συγγραφέας και εκδότης, ανέδειξε τη σημασία της ιστορικής συνέχειας και της ανάγκης να διαβαστεί ο Νέος Ελληνισμός έξω από στερεότυπα. Το βιβλίο εντάσσεται σε μια ευρύτερη προσπάθεια να ξανατεθούν τα μεγάλα ερωτήματα της ελληνικής ιστορίας με τρόπο κατανοητό, αλλά και απαιτητικό.

Η Μίνα Πετροπούλου, με τη φιλολογική και κοινωνιολογική της ιδιότητα, μπορεί να συνδεθεί με τη διάσταση της γλώσσας, της παιδείας, της συλλογικής μνήμης και της κοινωνικής συγκρότησης. Ο Νέος Ελληνισμός δεν είναι μόνο πολιτικό γεγονός. Είναι και πολιτισμική διαδικασία, γλωσσική συνέχεια, κοινωνική μνήμη και ταυτότητα.

Ο Κώστας Τσουκαλάς, ως δικηγόρος και εκπρόσωπος Τύπου ΠΑΣΟΚ, προσδίδει στην παρουσίαση μια πολιτική διάσταση. Το βιβλίο δεν αφορά μόνο το παρελθόν. Αφορά και τον τρόπο με τον οποίο η Ελλάδα αντιλαμβάνεται σήμερα τον εαυτό της, τις ρίζες της, τις ιστορικές της αντοχές και τη θέση της στον σύγχρονο κόσμο.

Ο ίδιος ο συγγραφέας, Δημήτρης Παπανδρέου, εμφανίζεται να υπερασπίζεται την ανάγκη μιας ιστορίας ανοιχτής στον διάλογο. Αυτό φαίνεται και από τον χαρακτηριστικό τίτλο του δημοσιεύματος: «Ο ιστορικός πρέπει να “κατεβαίνει” στην πλατεία με το κοινό, έτοιμος για διάλογο και κριτική!»

Αυτή η φράση συμπυκνώνει το πνεύμα της παρουσίασης. Η Ιστορία δεν πρέπει να είναι κλειστό προνόμιο των ειδικών. Πρέπει να συναντά την κοινωνία, να δοκιμάζεται στον δημόσιο διάλογο, να δέχεται ερωτήσεις, ενστάσεις και αντιρρήσεις.

Η σημασία του βιβλίου σήμερα

Το βιβλίο του Δημήτρη Παπανδρέου αποκτά ιδιαίτερη σημασία σε μια εποχή όπου η ελληνική κοινωνία επανέρχεται συχνά στα ζητήματα ταυτότητας, συνέχειας και ιστορικής μνήμης. Η επέτειος των διακοσίων ετών από την Επανάσταση του 1821 άνοιξε πολλές συζητήσεις, αλλά δεν απάντησε σε όλα τα ερωτήματα.

Ο συγγραφέας επιχειρεί να πάει βαθύτερα. Να δείξει ότι το 1821 δεν μπορεί να κατανοηθεί μόνο ως στρατιωτική και πολιτική εξέγερση. Πρέπει να ιδωθεί ως κορύφωση μιας μακράς ιστορικής διαδρομής. Αυτή η διαδρομή περνά από το Βυζάντιο, την ορθόδοξη παράδοση, την ελληνική γλώσσα, τις κοινότητες, τον Διαφωτισμό, τις γεωπολιτικές συνθήκες και τις μεγάλες ευρωπαϊκές ανακατατάξεις.

Έτσι, η «Ιστορική πραγματεία περί του Νέου Ελληνισμού» δεν είναι απλώς ένα βιβλίο για το παρελθόν. Είναι ένα βιβλίο που θέτει ερωτήματα για το παρόν. Πώς αντιλαμβανόμαστε την ιστορία μας; Τι σημαίνει συνέχεια; Ποια είναι η σχέση μας με το Βυζάντιο; Πώς διαμορφώθηκε η νεοελληνική ταυτότητα; Ποια ήταν η σημασία του 1821; Και πώς μπορούμε να συζητούμε την Ιστορία χωρίς ιδεολογικές ευκολίες;

Ένα βιβλίο για τη δημόσια ιστορική αυτογνωσία

Η βασική αξία του έργου βρίσκεται στο ότι ανοίγει μια συζήτηση. Ο Δημήτρης Παπανδρέου δεν γράφει ένα βιβλίο μόνο για να καταγράψει. Γράφει για να ερμηνεύσει, να προβληματίσει και να προκαλέσει διάλογο.

Αν κάτι αναδεικνύεται από το βιβλίο και τις παρουσιάσεις του, είναι ότι η Ιστορία δεν είναι νεκρό υλικό. Είναι πεδίο αντιπαράθεσης, αυτογνωσίας και συλλογικής συνείδησης. Ο Νέος Ελληνισμός δεν μπορεί να γίνει κατανοητός χωρίς το Βυζάντιο, χωρίς την οθωμανική περίοδο, χωρίς τον Διαφωτισμό, χωρίς το 1821 και χωρίς την πρώτη φάση συγκρότησης του ελληνικού κράτους.

Το βιβλίο του Δημήτρη Παπανδρέου έρχεται να θυμίσει ότι η ελληνική ιστορία δεν είναι μια ευθεία γραμμή, αλλά μια σύνθετη πορεία. Μια πορεία με συνέχειες και ρήξεις, με απώλειες και αναγεννήσεις, με επιβιώσεις και μετασχηματισμούς.

Παραίτηση Στάρμερ: η βρετανία αναζητά τον εαυτό της 

Από
anixneuseis
-
0

Η παραίτηση του Κιρ Στάρμερ από την πρωθυπουργία και την ηγεσία των Εργατικών είναι σύμπτωμα μιας βαθύτερης βρετανικής κρίσης: κρίσης εκπροσώπησης, κρίσης κοινωνικής εμπιστοσύνης και κρίσης του ίδιου του μετα-Brexit πολιτικού συστήματος. Ο Στάρμερ είχε εκλεγεί ως ο άνθρωπος της σταθερότητας μετά την ταραχώδη εποχή των Συντηρητικών. Παραιτήθηκε, όμως, επειδή δεν κατάφερε να μετατρέψει την εκλογική νίκη του 2024 σε πολιτική ηγεμονία. Η παραίτησή του ήρθε έπειτα από εσωκομματική πίεση, χαμηλή δημοτικότητα, κακή εκλογική επίδοση των Εργατικών στις τοπικές εκλογές και την άνοδο του Reform UK του Νάιτζελ Φάρατζ.

Ο Στάρμερ αναδείχθηκε στην ηγεσία των Εργατικών τον Απρίλιο του 2020, μετά την ήττα του Τζέρεμι Κόρμπιν στις εκλογές του 2019. Κέρδισε την εσωκομματική αναμέτρηση από τον πρώτο γύρο με 56,2%, απέναντι στη Ρεμπέκα Λονγκ-Μπέιλι και τη Λίζα Νάντι. Η άνοδός του σήμαινε τότε κάτι πολύ συγκεκριμένο: το τέλος της κορμπινικής αριστερής φάσης των Εργατικών και την επιστροφή σε ένα πιο πειθαρχημένο, θεσμικό, κεντρώο και εκλόγιμο κόμμα. Δεν εμφανίστηκε ως χαρισματικός λαϊκός ηγέτης, αλλά ως εισαγγελικός, ψύχραιμος, τεχνοκρατικός αντίπαλος των Συντηρητικών. Αυτό ήταν το πλεονέκτημά του όταν οι Τόρις είχαν εξαντλήσει την κοινωνία με Brexit, σκάνδαλα, αλλαγές ηγεσίας και οικονομική ανασφάλεια.

Στις εκλογές του 2024, ο Στάρμερ έγινε πρωθυπουργός επειδή οι Εργατικοί πέτυχαν σαρωτική νίκη, τερματίζοντας δεκατέσσερα χρόνια συντηρητικής διακυβέρνησης. Η νίκη, όμως, ήταν περισσότερο αρνητική παρά θετική: οι Βρετανοί ψήφισαν κατά των Συντηρητικών περισσότερο απ’ όσο ψήφισαν υπέρ ενός σαφούς σταρμερικού σχεδίου. Το Reuters τότε μιλούσε για «Labour landslide» «σαρωτική νίκη των Εργατικών» και για τη χειρότερη επίδοση των Συντηρητικών στην ιστορία τους.  Ο Στάρμερ μπήκε στην εξουσία με τεράστια κοινοβουλευτική δύναμη, αλλά χωρίς αντίστοιχη ιδεολογική φόρτιση στην κοινωνία.

Η πολιτική του ήταν ένα υβρίδιο. Δεν ήταν αμιγώς σοσιαλδημοκρατική με την κλασική έννοια, αλλά ούτε και ωμά νεοφιλελεύθερη. Ήταν μια περιορισμένη, δημοσιονομικά πειθαρχημένη, φιλοθεσμική κεντροαριστερά, με ισχυρή πίστη στην οικονομική σταθερότητα, στις αγορές, στους κανόνες και στη συνεργασία με τις επιχειρήσεις. Το ίδιο το μανιφέστο των Εργατικών το 2024 μιλούσε για «stability», «investment», «securonomics» και «dynamic and strategic state», δηλαδή για ένα κράτος πιο ενεργό από το θατσερικό μοντέλο, αλλά όχι για ριζική αναδιανομή ή σύγκρουση με το κεφάλαιο.

Αυτό φάνηκε καθαρά στη δημοσιονομική γραμμή της κυβέρνησης. Οι Εργατικοί του Στάρμερ και της Ρέιτσελ Ριβς επέμειναν σε αυστηρούς δημοσιονομικούς κανόνες: ισοσκελισμό των τρεχουσών δαπανών και μείωση του χρέους ως ποσοστού της οικονομίας στον ορίζοντα της πρόβλεψης. Με άλλα λόγια, η κυβέρνηση ήθελε κοινωνική αποκατάσταση, αλλά μέσα στα όρια της εμπιστοσύνης των αγορών. Αυτό δεν είναι κλασικός νεοφιλελευθερισμός τύπου Θάτσερ, γιατί δεν αποθεώνει την απορρύθμιση και τις ιδιωτικοποιήσεις. Είναι όμως μια μετα-σοσιαλδημοκρατία χαμηλής φιλοδοξίας: κοινωνικά ευαίσθητη στη ρητορική, δημοσιονομικά περιορισμένη στην πράξη.

Υπήρχαν, βεβαίως, σοσιαλδημοκρατικά στοιχεία. Η κυβέρνηση προώθησε εργασιακά δικαιώματα, αύξηση κατώτατου μισθού, προστασία ενοικιαστών, πολιτικές για παιδιά, προσπάθειες μείωσης λιστών αναμονής στο NHS, επενδύσεις σε υποδομές και ενέργεια, καθώς και επιστροφή μέρους των σιδηροδρόμων σε δημόσιο έλεγχο. Όμως αυτές οι παρεμβάσεις δεν έγιναν η κεντρική αφήγηση της κυβέρνησης. Δεν συγκρότησαν ένα νέο κοινωνικό συμβόλαιο. Έμοιαζαν περισσότερο με επιμέρους διορθώσεις σε ένα εξαντλημένο μοντέλο παρά με πολιτικό σχέδιο εθνικής ανασυγκρότησης.

Εκεί βρίσκεται και η βασική αποτυχία του Στάρμερ. Προσπάθησε να κυβερνήσει μια κοινωνία θυμωμένη, ανασφαλή και πολιτισμικά διχασμένη με εργαλεία διοικητικής ορθότητας.

Όμως η Βρετανία δεν ζητούσε μόνο καλύτερη διαχείριση. Ζητούσε απάντηση σε ερωτήματα ταυτότητας, μισθών, δημόσιων υπηρεσιών, μετανάστευσης, περιφερειακής εγκατάλειψης και μετα-Brexit προσανατολισμού. Ο Στάρμερ πίστεψε ότι το πρόβλημα ήταν η ανικανότητα των Συντηρητικών. Στην πραγματικότητα, το πρόβλημα ήταν ότι μεγάλα τμήματα της βρετανικής κοινωνίας δεν νιώθουν πια ότι το πολιτικό σύστημα —ούτε δεξιό ούτε αριστερό— τους εκπροσωπεί.

Γι’ αυτό και ο Νάιτζελ Φάρατζ κυριαρχεί σήμερα στο πολιτικό σκηνικό, όχι επειδή έχει απαραίτητα πλειοψηφικό κοινωνικό ρεύμα, αλλά επειδή επιβάλλει την ατζέντα. Το Reform UK εμφανίζεται ως η φωνή όσων αισθάνονται ότι οι Συντηρητικοί πρόδωσαν το Brexit και οι Εργατικοί δεν άλλαξαν ουσιαστικά τίποτε. Δημοσκοπικά, το Reform έχει προηγηθεί επανειλημμένα: η YouGov στις αρχές Ιουνίου 2026 έδινε στο Reform 27%, εννέα μονάδες μπροστά από Συντηρητικούς και Εργατικούς, ενώ η Ipsos τον Μάιο έδινε στο Reform 27% και στους Εργατικούς 20%.

Η κυριαρχία Φάρατζ στηρίζεται σε τέσσερα στοιχεία. Πρώτον, στη μετατροπή της μετανάστευσης σε σύμβολο απώλειας ελέγχου. Δεύτερον, στη διάλυση της παραδοσιακής συντηρητικής παράταξης, που μετά το Brexit έμεινε χωρίς πειστική αποστολή. Τρίτον, στην απογοήτευση των εργατικών και λαϊκών στρωμάτων από τους Εργατικούς, ειδικά στις παλιές βιομηχανικές περιοχές. Τέταρτον, στη δύναμη του Φάρατζ ως τηλεοπτικού και πολιτικού performer: δεν χρειάζεται να κυβερνά για να καθορίζει τη συζήτηση. Αρκεί να λέει με ωμότητα αυτό που ένα μέρος της κοινωνίας νιώθει ότι οι άλλοι κρύβουν.

Το σημερινό ιδεολογικό στίγμα των Εργατικών είναι, συνεπώς, ασταθές. Δεν είναι το κόμμα του Κόρμπιν, της κρατικοποίησης, της ανοιχτής σύγκρουσης με τις ελίτ και της αντιλιτότητας. Δεν είναι όμως ούτε ακριβώς το New Labour του Τόνι Μπλερ, γιατί η εποχή της παγκοσμιοποιητικής αισιοδοξίας έχει τελειώσει. Οι Εργατικοί σήμερα είναι ένα κόμμα που προσπαθεί να συνδυάσει οικονομική αξιοπιστία, ήπιο κρατικό παρεμβατισμό, κοινωνική προστασία, αυστηρότερο λόγο για τη μετανάστευση και επαναπροσέγγιση με την Ευρώπη χωρίς πλήρη ανατροπή του Brexit. Το πρόβλημα είναι ότι αυτός ο συνδυασμός μοιάζει συχνά περισσότερο με άμυνα απέναντι στον Φάρατζ παρά με αυτόνομο όραμα.

Ο πιθανότερος αντικαταστάτης του Στάρμερ είναι ο Άντι Μπέρναμ, πρώην δήμαρχος του Μείζονος Μάντσεστερ και πλέον βουλευτής μετά τη νίκη του στο Makerfield. Το AP και ο Guardian τον περιγράφουν ως φαβορί, ενώ ο Γουές Στρίτινγκ, που θα μπορούσε να είναι αντίπαλος, φέρεται να στηρίζει τον Μπέρναμ. Αν δεν υπάρξει σοβαρή εσωκομματική αναμέτρηση, η μετάβαση μπορεί να είναι σχετικά γρήγορη· αν υπάρξει κανονικός διαγωνισμός ηγεσίας, η διαδικασία μπορεί να παραταθεί.

Η πολιτική Μπέρναμ θα επιχειρήσει πιθανότατα να διορθώσει το κενό που άφησε ο Στάρμερ: περισσότερη κοινωνική γείωση, περισσότερη έμφαση στη Βόρεια Αγγλία, στη βιομηχανία, στους μισθούς, στη δημόσια υγεία και στην αίσθηση δικαιοσύνης. Μετά τη νίκη του στο Makerfield, ο Μπέρναμ μίλησε για «fundamental change», επαναβιομηχάνιση της Βόρειας Αγγλίας, τέλος της λογικής του trickle-down και πιο δίκαιο σύστημα μετανάστευσης. Αυτό δείχνει μια πιο λαϊκή, πιο πατριωτική, πιο παραγωγική σοσιαλδημοκρατία — όχι ριζοσπαστική αριστερά, αλλά μια προσπάθεια να ανακτηθούν οι χαμένες εργατικές περιοχές πριν τις καταπιεί ο Φάρατζ.

Ωστόσο, ο Μπέρναμ θα κινηθεί μέσα σε σκληρούς περιορισμούς. Θα κληρονομήσει δημοσιονομική στενότητα, κουρασμένο κόμμα, εχθρικά μέσα, άνοδο Reform, συντηρητική αποσύνθεση και μια κοινωνία που δεν εμπιστεύεται πια εύκολα τις υποσχέσεις. Αν κινηθεί πολύ αριστερά, θα τρομάξει αγορές και μεσαία τάξη. Αν μείνει πολύ κοντά στη γραμμή Στάρμερ, θα φανεί ως αλλαγή προσώπου χωρίς αλλαγή κατεύθυνσης. Το στρατηγικό του στοίχημα θα είναι να γίνει αυτό που ο Στάρμερ δεν μπόρεσε: ένας ηγέτης που να συνδυάζει κυβερνητική αξιοπιστία με λαϊκή ενέργεια.

Η Βρετανία μπαίνει έτσι σε μια νέα φάση. Το παλιό δικομματικό σύστημα δεν έχει εξαφανιστεί θεσμικά, αλλά έχει υπονομευθεί κοινωνικά. Οι Συντηρητικοί δεν έχουν συνέλθει από την ιστορική τους ήττα. Οι Εργατικοί έχουν πλειοψηφία αλλά όχι ενθουσιασμό. Οι Φιλελεύθεροι Δημοκράτες, οι Πράσινοι, οι εθνικιστές σε Σκωτία και Ουαλία και κυρίως το Reform κατακερματίζουν το εκλογικό σώμα. Το Reuters μιλά πλέον για μια Βρετανία που ετοιμάζεται για τον έβδομο πρωθυπουργό της μέσα σε δέκα χρόνια, ένδειξη βαθιάς θεσμικής και πολιτικής αστάθειας.

Η παραίτηση Στάρμερ, λοιπόν, δεν είναι το τέλος μιας προσωπικής αποτυχίας. Είναι η απόδειξη ότι η κεντρώα διαχειριστική πολιτική δεν αρκεί πια σε μια εποχή θυμού. Ο Στάρμερ έσωσε τους Εργατικούς από την εκλογική περιθωριοποίηση, αλλά δεν τους έδωσε νέα ψυχή. Κέρδισε την εξουσία, αλλά δεν κατέκτησε τη χώρα. Ο διάδοχός του θα πρέπει να απαντήσει σε ένα απλό αλλά ιστορικό ερώτημα: μπορούν οι Εργατικοί να ξαναγίνουν κόμμα των λαϊκών στρωμάτων χωρίς να χάσουν την κυβερνησιμότητα; Αν όχι, ο Φάρατζ δεν θα χρειαστεί να κερδίσει τη Βρετανία. Θα του την παραδώσουν οι αντίπαλοί του.

30 χρόνια απο τον θάνατό του :Από τη Χαρισματική Ηγεσία του Ανδρέα Παπανδρέου στον Πολυδιάστατο Πραγματισμό και την Κρίση Αντιπροσώπευσης

Από
anixneuseis
-
13

ΕΙΔΙΚΟΥ ΣΥΝΕΡΓΑΤΗ

 

Η Διαλεκτική του Εκσυγχρονισμού στην Ύστερη Μεταπολίτευση

1. Η Ιδρυτική Παρακαταθήκη του Ανδρέα Παπανδρέου: Η Ρήξη με το Κέντρο και η Θεσμοθέτηση του Κοινωνικού Κράτους

Η ανάδυση του Πανελλήνιου Σοσιαλιστικού Κινήματος (ΠΑΣΟΚ) τον Σεπτέμβριο του αναμόρφωσε ριζικά το πολιτικό τοπίο της Μεταπολίτευσης, εκκινώντας από μια ιστορική απόφαση ρήξης του ιδρυτή του, Ανδρέα Παπανδρέου, με το παραδοσιακό Κέντρο. Παρά την πρόταση που του έγινε να αναλάβει την αρχηγία της Ένωσης Κέντρου –ενός σχηματισμού που υπό την ηγεσία του Γεωργίου Παπανδρέου στερούταν σαφούς ιδεολογικής ταυτότητας και στηριζόταν πρωτίστως στη χαρισματική προσωπικότητα του ηγέτη της– ο Ανδρέας Παπανδρέου προτίμησε να ιδρύσει έναν νέο, ριζοσπαστικό φορέα. Η επιλογή αυτή υπήρξε καθοριστική, καθώς η εκλογική εμβέλεια του παραδοσιακού κεντρώου χώρου ήταν εξαιρετικά περιορισμένη και η επιβίωσή του μεταπολιτευτικά θα παρέμενε αμφίβολη χωρίς αυτή τη ρηξικέλευθη ανασύνθεση.

Ο Ανδρέας Παπανδρέου, έχοντας διαγράψει μια σημαντική ακαδημαϊκή πορεία ως καθηγητής οικονομικών στις Ηνωμένες Πολιτείες και τη Σουηδία, και έχοντας υποστεί συλλήψεις τόσο από το καθεστώς Μεταξά όσο και από τη δικτατορία των συνταγματαρχών, μετέφερε στην Ελλάδα μια νέα πολιτική κουλτούρα. Η ίδρυση του Πανελλήνιου Απελευθερωτικού Κινήματος (ΠΑΚ) κατά τη διάρκεια της εξορίας του αποτέλεσε το ιδεολογικό και οργανωτικό υπόβαθρο για τη Διακήρυξη της ης Σεπτέμβρη, η οποία συμπυκνώθηκε στο ριζοσπαστικό τρίπτυχο «Εθνική Ανεξαρτησία – Λαϊκή Κυριαρχία – Κοινωνική Απελευθέρωση».

 

Στην πρώτη εκλογική αναμέτρηση της Μεταπολίτευσης, στις Νοεμβρίου , το ΠΑΣΟΚ έλαβε ποσοστό και εξέλεξε βουλευτές, υιοθετώντας έναν έντονα αντιαμερικανικό και αντι-ΝΑΤΟϊκό λόγο, ο οποίος ανταποκρινόταν στο διάχυτο ριζοσπαστισμό της εποχής. Η πολιτική αυτή ταυτότητα σφυρηλατήθηκε μέσα από σκληρές συγκρούσεις με το Παλάτι και το συντηρητικό κατεστημένο, με αποκορύφωμα την εμπλοκή του Ανδρέα Παπανδρέου στην υπόθεση ΑΣΠΙΔΑ κατά τη δεκαετία του .

Με την άνοδο του ΠΑΣΟΚ στην εξουσία το ξεκίνησε η υλοποίηση ενός εκτεταμένου προγράμματος κοινωνικών και εργασιακών μεταρρυθμίσεων. Η πρώτη κυβέρνηση Παπανδρέου, η οποία σε μεταγενέστερες έρευνες κοινής γνώμης αξιολογήθηκε ως η σημαντικότερη της Μεταπολίτευσης, προχώρησε στη λήψη άμεσων φιλολαϊκών μέτρων. Μεταξύ αυτών ξεχωρίζουν η καθιέρωση της αυτόματης τιμαριθμικής αναπροσαρμογής (ΑΤΑ) των μισθών, η κατοχύρωση της πενθήμερης εργασίας και του ώρου, η θέσπιση των Κέντρων Ανοικτής Προστασίας Ηλικιωμένων (ΚΑΠΗ), η ίδρυση των Τεχνολογικών Εκπαιδευτικών Ιδρυμάτων (ΤΕΙ), η αποποινικοποίηση της μοιχείας, καθώς και η ριζική αναμόρφωση του οικογενειακού δικαίου.

Κορυφαία κατάκτηση της περιόδου υπήρξε η ίδρυση του Εθνικού Συστήματος Υγείας (ΕΣΥ) το υπό την επίβλεψη του Γεωργίου Γεννηματά. Στο πεδίο της εθνικής συμφιλίωσης, η αναγνώριση της Εθνικής Αντίστασης το και η άρση των διώξεων κατά των αριστερών πολιτικών προσφύγων αποτέλεσαν καθοριστικά βήματα για την επούλωση των πληγών του Εμφυλίου Πολέμου.

Η διακυβέρνηση της χώρας αναδιαρθρώθηκε δομικά με τον Νόμο για την «Κυβέρνηση και τα κυβερνητικά όργανα», ο οποίος ενίσχυσε τη συγκεντρωτική εξουσία του Πρωθυπουργού. Υπό την άμεση εποπτεία του υπήχθησαν το Πολιτικό του Γραφείο, η Γραμματεία του Υπουργικού Συμβουλίου και η Κεντρική Υπηρεσία Πληροφοριών (ΚΥΠ), ενώ θεσμοθετήθηκαν συλλογικά όργανα όπως το Ανώτατο Συμβούλιο Οικονομικής Πολιτικής (ΚΥ.Σ.Ο.Π. / ΚΥ.ΣΥΜ.) με τη συμμετοχή του Διοικητή της Τράπεζας της Ελλάδος, και η Επιτροπή Τιμών και Εισοδημάτων (Ε.Τ.Ε.).

Παρά τις οικονομικές πιέσεις της πρώτης δεκαετίας, κατά τη δεύτερη περίοδο διακυβέρνησης του ΠΑΣΟΚ (–), οι ρυθμοί αύξησης του πραγματικού ΑΕΠ βελτιώθηκαν αισθητά. Αυτό επετεύχθη καθώς οι παλαιότερες επεκτατικές δημοσιονομικές πολιτικές εγκαταλείφθηκαν, επιτρέποντας στον πληθωρισμό να υποχωρήσει από το στο . Η πολιτική αυτή περίοδος σημαδεύτηκε επίσης από την παραπομπή του Ανδρέα Παπανδρέου στο Ειδικό Δικαστήριο, μια πράξη για την οποία ο τότε πρωθυπουργός Κωνσταντίνος Μητσοτάκης εξέφρασε αργότερα τη μεταμέλειά του, δηλώνοντας πως αναγκάστηκε να προχωρήσει σε αυτή λόγω των τότε πολιτικών συνθηκών.

2. Η Εσωτερική Ρήξη και η Μετάλλαξη στον Σημιτικό Εκσυγχρονισμό

Η μετάβαση από τον Ανδρέα Παπανδρέου στον Κώστα Σημίτη το δεν αποτέλεσε μια γραμμική διαδικασία διαδοχής, αλλά μια βαθιά ιδεολογική και πολιτισμική μετάλλαξη του ΠΑΣΟΚ, η οποία αντανακλούσε τη σύγκρουση δύο εκ βάθρων διαφορετικών αντιλήψεων για την πολιτική και το κράτος. Η σχέση των δύο ανδρών υπήρξε ιστορικά πολυκύμαντη.

Ο Ανδρέας Παπανδρέου αντιμετώπιζε τον Σημίτη με έντονη καχυποψία, θεωρώντας τον εκπρόσωπο μιας τεχνοκρατικής σοσιαλδημοκρατίας γερμανικής κοπής, ξένης προς τον λαϊκό χαρακτήρα του κινήματος. Η αντιπαλότητα αυτή είχε βαθιές ρίζες: ήδη από το , κατά τη διάρκεια της εσωτερικής σύγκρουσης με τη Δημοκρατική Άμυνα, ο Παπανδρέου είχε προχωρήσει στη διαγραφή των περισσότερων σοσιαλδημοκρατικών στελεχών. Ο Σημίτης, ο οποίος βρισκόταν τότε στη Γερμανία για πανεπιστημιακούς λόγους, απέφυγε τη διαγραφή, ωθώντας τον Παπανδρέου να σχολιάσει σκωπτικά σε στενούς του συνεργάτες πως «του τη γλίτωσε».

Παρά την αμοιβαία αναγνώριση των ικανοτήτων τους, ο ιδρυτής του ΠΑΣΟΚ έβλεπε στο πρόσωπο του Σημίτη έναν μελλοντικό δελφίνο και δεν δίσταζε να τον απομακρύνει από κυβερνητικά πόστα όταν οι διαφωνίες τους ξεπερνούσαν τα όρια, όπως συνέβη με την παραίτηση του Σημίτη από το Υπουργείο Εθνικής Οικονομίας το .

Ο ίδιος ο Σημίτης απέφευγε να εμφανίζεται ως ευνοούμενος της κομματικής επετηρίδας. Όταν ο Παπανδρέου του πρότεινε να συμμετάσχει στο ευρωψηφοδέλτιο, ο Σημίτης αρνήθηκε, ενοχλημένος από την εντύπωση ότι χρειαζόταν το κόμμα για να του εξασφαλίσει σταδιοδρομία, την οποία θεωρούσε ότι είχε ήδη επιτύχει αυτόνομα. Η κρίση διαδοχής κορυφώθηκε κατά τη διάρκεια της πολύμηνης νοσηλείας του Ανδρέα Παπανδρέου στο Ωνάσειο.

Υπό το βάρος των πιέσεων για ακυβερνησία, η Κοινοβουλευτική Ομάδα του ΠΑΣΟΚ κλήθηκε στις Ιανουαρίου να εκλέξει νέο πρωθυπουργό ανάμεσα στους Κώστα Σημίτη, Άκη Τσοχατζόπουλο, Γεράσιμο Αρσένη και Γιάννη Χαραλαμπόπουλο. Στον πρώτο γύρο, ο Σημίτης έλαβε ψήφους έναντι του Τσοχατζόπουλου, του Αρσένη και του Χαραλαμπόπουλου. Στον δεύτερο γύρο, παρά τις προσδοκίες του στρατοπέδου Τσοχατζόπουλου για συσπείρωση των υποστηρικτών του Αρσένη, ο Σημίτης επικράτησε με έναντι ψήφων, δεχόμενος την κρίσιμη υποστήριξη στελεχών όπως ο Κώστας Λαλιώτης και ο Γιώργος Παπανδρέου.

Ο θάνατος του Ανδρέα Παπανδρέου στις Ιουνίου μετέφερε τη μάχη της διαδοχής στο ο Συνέδριο του κόμματος, σε μια εξαιρετικά φορτισμένη ατμόσφαιρα. Ο Σημίτης, αρνούμενος τη διαρχία, έθεσε εκβιαστικά το δίλημμα της παραίτησής του από την πρωθυπουργία εάν δεν εκλεγόταν πρόεδρος του κόμματος, εισπράττοντας αποδοκιμασίες και σφυρίγματα από τους υποστηρικτές του Τσοχατζόπουλου. Τελικά, επικράτησε με ποσοστό έναντι του αντιπάλου του.

Η πολιτική αυτή μετάβαση συνοδεύτηκε από μια βαθιά πολιτισμική ρήξη. Ενώ η ηγετική ομάδα του ανδρεϊκού ΠΑΣΟΚ συμμετείχε σε λαϊκές τελετουργίες, ο Σημίτης παρέμενε ένας απόμακρος παρατηρητής με ένα χαρακτηριστικό αμήχανο χαμόγελο. Η ρητορική του, όπως εκδηλώθηκε στην πρώτη του προεκλογική ομιλία στη Μυτιλήνη τον Σεπτέμβριο του , απέρριπτε τους υψηλούς τόνους και τις συναισθηματικές εξάρσεις των πλατειών.

Ο Σημίτης εισήγαγε το μοντέλο του «πρώτου μεταξύ ίσων» (primus inter pares). Η διακυβέρνησή του, η οποία σημαδεύτηκε από την κρίση των Ιμίων τον Δεκέμβριο του και την ένταξη της Ελλάδας στην Ευρωζώνη, επιχείρησε να προωθήσει τον θεσμικό εκσυγχρονισμό χρησιμοποιώντας αυτό που ο ίδιος αποκαλούσε «σαθρό υλικό του ανθρώπου», οδηγώντας σε μια διαρκή συμβίωση με τα παραδοσιακά κομματικά στελέχη.

3. Ο «Πολυδιάστατος Εκσυγχρονισμός» του Κυριάκου Μητσοτάκη: Ιδεολογική Ιδιοποίηση και Συστημικές Αντιφάσεις

Στη σύγχρονη πολιτική πραγματικότητα, η έννοια του εκσυγχρονισμού επανεισάγεται από τον Κυριάκο Μητσοτάκη υπό τον όρο «πολυδιάστατος εκσυγχρονισμός». Κατά την παρουσίαση των προγραμματικών δηλώσεων της κυβέρνησής του, ο Μητσοτάκης επιχείρησε μια στρατηγική ιδιοποίηση των ιστορικών μεταρρυθμιστικών κυμάτων της χώρας, αναφερόμενος στον «αστικό εκσυγχρονισμό» του Ελευθερίου Βενιζέλου, στον «ανορθωτικό εκσυγχρονισμό» της μεταπολεμικής περιόδου, αλλά και στις «σημαντικές προωθητικές απόπειρες» των πρωθυπουργών του ΠΑΣΟΚ, Ανδρέα Παπανδρέου και Κώστα Σημίτη. Η ρητορική αυτή συνιστά μια συνειδητή προσπάθεια διεμβολισμού του πολιτικού Κέντρου, μετατοπίζοντας τη διαχωριστική γραμμή από το παραδοσιακό σχήμα Δεξιάς-Αριστεράς στο δίπολο «πρόοδος ή οπισθοδρόμηση».

Σήμερα, ο πολθδιάστατος εκσυγχρονισμός του Μητσοτάκη έχει ταυτιστεί με την απόλυτη διαφθορά.

 Το εκσυγχρονιστικό του αφήγημα έρχεται αντιμέτωπο με βαθιές συστημικές αντιφάσεις και θεσμικές παρεκτροπές. Τον Ιούλιο του , η κυβερνητική πλειοψηφία προχώρησε στο μπλοκάρισμα του αιτήματος της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας για περαιτέρω νομική διερεύνηση δύο πρώην υπουργών, του Μάκη Βορίδη και του Λευτέρη Αυγενάκη, σχετικά με την υπόθεση υπεξαίρεσης αγροτικών πόρων της Ευρωπαϊκής Ένωσης μέσω του ΟΠΕΚΕΠΕ. Το γεγονός αυτό, σε συνδυασμό με το σκάνδαλο του ΟΠΕΚΕΠΕ, προκάλεσε την έντονη αντίδραση της αντιπολίτευσης, η οποία κατηγορεί την κυβέρνηση για προστασία υπουργών και συγκάλυψη διαφθοράς.

Επιπλέον, οι προτάσεις του Μητσοτάκη για τη Συνταγματική Αναθεώρηση, με επίκεντρο το άρθρο περί ευθύνης υπουργών και τη θέσπιση ασυμβίβαστου μεταξύ της ιδιότητας του υπουργού και του βουλευτή για τις εκλογές μετά το , αντιμετωπίζονται με σκεπτικισμό και κατηγορίες για υποκρισία, καθώς το ΠΑΣΟΚ και άλλα κόμματα επισημαίνουν ότι η κυβέρνηση χρησιμοποιεί τις θεσμικές αλλαγές ως επικοινωνιακό προπέτασμα καπνού.

Την ίδια στιγμή, ο Μησοτάκης αντιμετωπίζει έντονες πιέσεις από την παραδοσιακή δεξιά, η οποία συσπειρώνεται γύρω από τους πρώην πρωθυπουργούς Αντώνη Σαμαρά και Κωνσταντίνο Καραμανλή. Η πιθανότητα δημιουργίας ενός νέου δεξιού πολιτικού φορέα υπό την επιρροή του Σαμαρά λειτουργεί ως αποσταθεροποιητικός παράγοντας για τη Νέα Δημοκρατία. Οι αναλύσεις δείχνουν ότι μια τέτοια κίνηση θα μπορούσε να αποενοχοποιήσει την ψήφο των δυσαρεστημένων συντηρητικών ψηφοφόρων, απειλώντας να περιορίσει τα ποσοστά της Νέας Δημοκρατίας κάτω από το όριο του ή ακόμη και του κατά την πρώτη εκλογική αναμέτρηση, καθιστώντας αδύνατο τον σχηματισμό κυβέρνησης.

4. Η Κοινωνική Έκρηξη των Τεμπών και η Πολιτική Συγκρότηση του Κινήματος της Μαρίας Καρυστιανού

Η δομική αποτυχία του ελληνικού κράτους να διασφαλίσει τη βασική ασφάλεια των πολιτών του, όπως αυτή αποκαλύφθηκε με τον πλέον δραματικό τρόπο στην τραγωδία των Τεμπών, λειτούργησε ως καταλύτης για την εκδήλωση μιας βαθιάς κρίσης πολιτικής αντιπροσώπευσης. Μέσα από αυτό το συλλογικό τραύμα αναδύθηκε η Μαρία Καρυστιανού, η οποία, ως πρόεδρος του Συλλόγου Συγγενών Θυμάτων, μετέτρεψε την προσωπική απώλεια σε ένα ευρύ κοινωνικό αίτημα για δικαιοσύνη και λογοδοσία.

Η απόφασή της να προχωρήσει στην ίδρυση πολιτικού φορέα με την ονομασία «Ελπίδα για τη Δημοκρατία» ανταποκρίνεται στην ανάγκη έκφρασης μιας κοινωνίας που νιώθει απροστάτευτη από τους παραδοσιακούς θεσμούς. Το εκκολαπτόμενο αυτό κόμμα, το οποίο συγκεντρώνει χιλιάδες υπογραφές και διαμορφώνει το πρόγραμμά του μέσω ψηφιακών διαβουλεύσεων (Zoom), παρουσιάζει μια ενδιαφέρουσα κοινωνική και δημογραφική βάση.

Σύμφωνα με τα πρώτα δημοσκοπικά ευρήματα, καταγράφει εξαιρετικά υψηλά ποσοστά στήριξης στις γυναίκες (προσεγγίζοντας το , έναντι στους άνδρες) και στις παραγωγικές ηλικιακές ομάδες από έως ετών, ενώ εμφανίζει χαμηλή διείσδυση στις μεγαλύτερες ηλικίες. 

Η ιδρυτική διακήρυξη του κινήματος αποφεύγει συνειδητά τις παραδοσιακές ιδεολογικές περιχαρακώσεις, εστιάζοντας σε έναν λόγο εύληπτο και επικεντρωμένο σε έννοιες όπως η εθνική ενότητα και η κοινωνική δικαιοσύνη. Αυτή η επιλογή, ωστόσο, προκαλεί επικρίσεις από αναλυτές που χαρακτηρίζουν το πρόγραμμα ως ένα «ευχολόγιο» χωρίς συγκεκριμένες κυβερνητικές προτάσεις. Οι συγκεκριμένες προτάσεις έπονται, απαντούν απο το Κίνημα της Καρυστιανού.

Ιδιαίτερη σημασία έχει η υπόγεια οργανωτική και ιδεολογική διασύνδεση του κινήματος με την ιστορική παρακαταθήκη του ΠΑΣΟΚ. Στο στενό επιτελείο της Καρυστιανού συμμετέχει ενεργά ο Νίκος Γαλανός, ένας έμπειρος συνδικαλιστής και πρώην βουλευτής (με τον Συνασπισμό το και το ΠΑΣΟΚ το ), ο οποίος είχε συνδεθεί στενά με τον Ανδρέα Παπανδρέου. Η επιστροφή του Γαλανού από την Αυστραλία για τη στήριξη του εγχειρήματος προσδίδει μια αύρα ιστορικής συνέχειας, συνδέοντας την παλαιά λαϊκή βάση του ΠΑΣΟΚ με το σύγχρονο αντισυστημικό ρεύμα.

Η δυναμική αυτή επιβεβαιώνεται από τις δηλώσεις της Δήμητρας Λιάνη-Παπανδρέου, η οποία υποστήριξε ότι η γραμμή του Ανδρέα Παπανδρέου έχει εκλείψει από το σημερινό ΠΑΣΟΚ, το οποίο ελέγχεται πλήρως από «Σημιτικά» στελέχη, αφήνοντας τους παραδοσιακούς «Παπανδρεϊκούς» ψηφοφόρους πολιτικά άστεγους και ώριμους να αναζητήσουν στέγη σε εγχειρήματα όπως αυτό της Καρυστιανού.

5. Συμπεράσματα

Η διαχρονική εξέλιξη των εκσυγχρονιστικών εγχειρημάτων στην Ελλάδα, από τη χαρισματική ηγεσία του Ανδρέα Παπανδρέου έως τον τεχνοκρατικό εκσυγχρονισμό του Κώστα Σημίτη και τον ψηφιακό πραγματισμό του Κυριάκου Μητσοτάκη, αναδεικνύει μια διαρκή ένταση ανάμεσα στην τεχνοκρατική αποτελεσματικότητα και την κοινωνική νομιμοποίηση. Η ιστορική εμπειρία αποδεικνύει ότι η υιοθέτηση αυστηρά ορθολογικών και ψηφιακών εργαλείων διακυβέρνησης, όταν δεν συνοδεύεται από τη θωράκιση των δημοκρατικών θεσμών και του κράτους δικαίου, παράγει βαθιές κοινωνικές στρεβλώσεις και οδηγεί σε κρίσεις αντιπροσώπευσης.

Η ανάδυση νέων κοινωνικών κινημάτων, όπως αυτό της Μαρίας Καρυστιανού, αποτελεί άμεση αντίδραση στη θεσμική ανεπάρκεια του επιτελικού κράτους. Η ενσωμάτωση έμπειρων στελεχών της παλαιάς παπανδρεϊκής φρουράς σε αυτά τα κινήματα καταδεικνύει ότι το αίτημα για ένα κράτος προστασίας, κοινωνικής δικαιοσύνης και ηθικής λογοδοσίας παραμένει ενεργό, αναζητώντας νέες οργανωτικές μορφές εκτός του παραδοσιακού κομματικού συστήματος.

Για να αποκτήσουν αυτά τα κινήματα μόνιμο χαρακτήρα και να επηρεάσουν ουσιαστικά τις εξελίξεις, οφείλουν να υπερβούν το στάδιο της ηθικής διαμαρτυρίας και να συγκροτήσουν μια ολοκληρωμένη και ρεαλιστική πολιτική πρόταση, ικανή να απαντήσει στις σύνθετες προκλήσεις της σύγχρονης διακυβέρνησης. 

ΣΗΜΕΙΩΣΗ: Οι πίνακες έγιναν με την βοήθεια ΤΝ

1991: Ανδρέας Παπανδρέου στο Πανεπιστήμιο Complutense της Μαδρίτης«What does socialism mean today?»

Τριάντα και πλέον χρόνια μετά την κατάρρευση του σοβιετικού μπλοκ, η διάλεξη του Ανδρέα Παπανδρέου στη Μαδρίτη διαβάζεται ως πολιτικό κείμενο μετάβασης. Ο ιδρυτής του ΠΑΣΟΚ δεν επιχειρεί να υπερασπιστεί τον «υπαρκτό σοσιαλισμό». Αντίθετα, ξεκινά από την παραδοχή ότι το σοβιετικό μοντέλο έχει τελειώσει: η οικονομία διοικητικού τύπου, η κατάργηση της αγοράς και το μονοπώλιο της πολιτικής εξουσίας δεν μπορούν πλέον να αποτελούν πρόταση για τον σοσιαλισμό.

Η κατάρρευση, όμως, δεν σημαίνει, κατά τον Παπανδρέου, ότι ο καπιταλισμός δικαιώθηκε οριστικά. Το τέλος του Ψυχρού Πολέμου μοιάζει, όπως υποστηρίζει, με έναν «Τρίτο Παγκόσμιο Πόλεμο που δεν έγινε ποτέ», στον οποίο ο καπιταλισμός αναδείχθηκε νικητής χάρη στην τεχνολογία, την παραγωγικότητα και την παγκοσμιοποίηση. Ωστόσο, αυτή η νίκη δεν αναιρεί τις αντιφάσεις του. Το σύστημα παράγει πλούτο, αλλά ταυτόχρονα διευρύνει τις ανισότητες, περιθωριοποιεί κοινωνίες και καταστρέφει το περιβάλλον.

Ο Παπανδρέου βλέπει τη νέα διεθνή τάξη με έντονη καχυποψία. Ο Πόλεμος του Κόλπου παρουσιάζεται ως στιγμή επιβεβαίωσης της αμερικανικής στρατιωτικής υπεροχής, αλλά όχι ως θρίαμβος της διεθνούς νομιμότητας. Αντίθετα, δείχνει την επιλεκτική εφαρμογή της: το Παλαιστινιακό παραμένει ανοιχτό, οι Κούρδοι στερούνται αυτοδιάθεσης, η τουρκική κατοχή στην Κύπρο συνεχίζεται, ενώ η Ευρώπη εμφανίζεται πολιτικά διχασμένη και αδύναμη να διαμορφώσει ανεξάρτητη φωνή. Πίσω από τη ρητορική της «νέας τάξης», διακρίνει μια πραγματικότητα όπου η ισχύς εξακολουθεί να προηγείται του δικαίου.

Το ενδιαφέρον του κειμένου βρίσκεται στην προσπάθεια να οριστεί ένας νέος σοσιαλισμός. Ο Παπανδρέου απορρίπτει τόσο τον κρατικό αυταρχισμό όσο και τον νεοφιλελεύθερο φανατισμό των ιδιωτικοποιήσεων. Προτείνει ένα μεικτό οικονομικό μοντέλο, ικανό να λειτουργεί μέσα στην παγκόσμια καπιταλιστική αγορά, αλλά και να διορθώνει τις αποτυχίες της. Η αγορά, λέει ουσιαστικά, δεν μπορεί να αφεθεί μόνη της: χρειάζεται παρέμβαση για την απασχόληση, τη δικαιότερη διανομή του εισοδήματος, την προστασία του περιβάλλοντος και τη διατήρηση κρίσιμων δημόσιων επιχειρήσεων, ιδίως στην ενέργεια και τις επικοινωνίες.

Παράλληλα, δίνει κεντρική θέση στη δημοκρατία. Ο νέος σοσιαλισμός δεν μπορεί να είναι πατερναλιστικός ούτε μονοκομματικός. Χρειάζεται πολιτικό πλουραλισμό, ελεύθερη πρόσβαση στην πληροφόρηση, αποκεντρωμένο σχεδιασμό και ενεργό συμμετοχή των πολιτών σε περιφερειακό και τοπικό επίπεδο. Το κράτος δεν πρέπει να είναι παντοδύναμος διαχειριστής, αλλά κέντρο αναπτυξιακής στρατηγικής, ικανό να περιορίζει τις στρεβλώσεις που προκαλούν ισχυρά οικονομικά συμφέροντα. Σε στιγμές κρίσης, μάλιστα, αναθέτει στο κράτος ρόλο εγγυητή ενός προσωρινού κοινωνικού συμβολαίου ανάμεσα στους βασικούς κοινωνικούς εταίρους.

Στο τέλος, ο Παπανδρέου επαναπροσδιορίζει και το σοσιαλιστικό κόμμα. Δεν εκπροσωπεί πια μόνο την παραδοσιακή εργατική τάξη, αλλά μια ευρύτερη συμμαχία δημοκρατικών, προοδευτικών και κοινωνικών δυνάμεων: εργαζόμενους, κινήματα ανθρωπίνων δικαιωμάτων, ισότητα φύλων, οικολογία, ειρήνη και κοινωνική δικαιοσύνη. Στο ευρωπαϊκό επίπεδο, ζητά ενίσχυση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, κοινωνική Ευρώπη και σύγκλιση των οικονομιών. Το μήνυμα είναι σαφές: ο σοσιαλισμός είτε θα ανανεωθεί δημοκρατικά μέσα στην παγκόσμια καπιταλιστική θύελλα είτε θα περιοριστεί σε απλό κράτος πρόνοιας, χωρίς τη δύναμη ενός πραγματικού μετασχηματιστικού οράματος. Με δημοσιογραφικούς όρους, η διάλεξη δεν είναι νοσταλγία για ένα παλιό μοντέλο, αλλά προειδοποίηση: η ήττα του σοβιετικού σοσιαλισμού δεν απαλλάσσει τον καπιταλισμό από τις ευθύνες του ούτε ακυρώνει την ανάγκη μιας νέας δημοκρατικής, κοινωνικής και οικολογικής αριστεράς στον σύγχρονο κόσμο που αναζητά ισορροπία ανάμεσα σε ισχύ και δικαιοσύνη.

Πολιτικός σεισμός στη Βρετανία με παραίτηση Στάρμερ

Από
anixneuseis
-
1

Παραιτήθηκε Κιρ Στάρμερ: Την παραίτησή του από την ηγεσία του Εργατικού Κόμματος ανακοίνωσε ο Βρετανός πρωθυπουργός Κιρ Στάρμερ, δηλώνοντας ότι αποδέχεται τη θέση της κοινοβουλευτικής ομάδας των Εργατικών πως απαιτείται νέα ηγεσία. Σε διάγγελμά του έξω από την Ντάουνινγκ Στριτ, ο Στάρμερ επεσήμανε ότι θα παραμείνει στη θέση του πρωθυπουργού καθ’ όλη τη διαδικασία διαδοχής, η οποία αναμένεται να ξεκινήσει στις 9 Ιουλίου και να ολοκληρωθεί πριν από τη θερινή διακοπή του βρετανικού κοινοβουλίου.

Ποιος θα τον διαδεχτεί; Πιο πιθανός διάδοχος φαίνεται ο μέχρι πρότινος δήμαρχος του Μάντσεστερ ‘Αντι Μπέρναμ. Εάν υπάρχει μόνο ένας υποψήφιος που συγκεντρώνει το απαιτούμενο ποσοστό υποστήριξης, τότε δεν διενεργείται εκλογική διαδικασία. Ο υποψήφιος αναδεικνύεται, χωρίς αντίπαλο, ηγέτης των Εργατικών και γίνεται πρωθυπουργός.

Εκλογές ζητάει ο Φάρατζ: Ο Νάιτζελ Φάρατζ, ο επικεφαλής του αντιμεταναστευτικού κόμματος Reform UK, που έρχεται πρώτο εδώ και μήνες στις πανεθνικές δημοσκοπήσεις στο Ηνωμένο Βασίλειο, ζήτησε να διεξαχθούν βουλευτικές εκλογές. «Καλώ σε βουλευτικές εκλογές το συντομότερο δυνατόν», δηλώνει σε κείμενό του στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης αυτός ο πρωταθλητής του Brexit, το κόμμα του οποίου προκάλεσε μια ηχηρή ήττα στο Εργατικό Κόμμα στις τοπικές εκλογές του Μαΐου.

ΤΟ ΒΗΜΑ

Οι κατηγορίες κατά Αβραμόπουλου για το Qatargate

Από
anixneuseis
-
1

Η ποινική εμπλοκή: Ποινική εμπλοκή για τον Δημήτρη Αβραμόπουλο αποδίδει η βελγική εισαγγελική αρχή για συμμετοχή του στο γνωστό σκάνδαλο Qatargate. Η ποινική εμπλοκή του πρώην Επιτρόπου σχετίζεται με τη συμμετοχή του σε Μη Κυβερνητική Οργάνωση κατά της διαφθοράς και είχε λάβει τότε ποσό 75 χιλιάδες ευρώ. Το ποσό αυτό κατά τον συνήγορο του Σπύρο Παπά είχε δηλωθεί και φορολογηθεί. Ωστόσο, εκδόθηκε ευρωπαϊκό ένταλμα σύλληψης προκειμένου να ελεγχθεί.

Τι αναφέρει το ένταλμα; Το Ευρωπαϊκό ένταλμα που εκδόθηκε από τις βελγικές αρχές για την υπόθεση της Μη Κυβερνητικής Οργάνωσης Fight Impunity (είχε εμπλακεί σε αυτή και η πρώην ευρωβουλευτής Εύα Καϊλή και άλλοι) αφορά δύο αδικήματα. Το ένα είναι η συμμετοχή σε εγκληματική οργάνωση και το δεύτερο η νομιμοποίηση εσόδων από εγκληματική δράση.

Τι δηλώνει ο ίδιος; Ο Δημήτρης Αβραμόπουλος εξέδωσε γραπτή δήλωση στην οποία διαψεύδει οποιαδήποτε εμπλοκή του. «Το ζήτημα που επιχειρήθηκε να συνδεθεί με το όνομά μου έχει κλείσει εδώ και τρία χρόνια, με πλήρη θεσμική διαφάνεια και με τη σφραγίδα της Ευρωπαϊκής Επιτροπής» τόνισε μεταξύ άλλων στη δήλωσή του. Ο κ. Αβραμόπουλος επισημαίνει πως δε θα κάνει χρήση της βουλευτικής του ασυλίας και ότι θα αποταθεί ο ίδιος στην ελληνική Δικαιοσύνη, ζητώντας «να ερευνηθεί πλήρως το θέμα και να αποφανθεί».

ΤΟ ΒΗΜΑ

Κρατικός παραλογισμός: 8 στους 10 πληγέντες από τον «Ιανό» στην Καρδίτσα κινδυνεύουν να επιστρέψουν τις αποζημιώσεις

Από
anixneuseis
-
0

Έξι χρόνια μετά την καταστροφή φτάνουν στους πλημμυροπαθείς ειδοποιητήρια για επανελέγχους και ζητούν από τους πολίτες σειρά δικαιολογητικών και φωτογραφίες εκείνης της εποχής 

Καταστροφές από την κακοκαιρία «Ιανός» το 2020 στην Καρδίτσα  (EUROKINISSI/ΛΕΩΝΙΔΑΣ ΤΖΕΚΑΣ) 

Έξι χρόνια μετά τις καταστροφές που προκάλεσε η κακοκαιρία «Ιανός» κυρίως σε χωριά της Καρδίτσας και αφού ο κάθε πλημμυροπαθής έλαβε ως αποζημίωση από την Πολιτεία 5.000 ευρώ για την αντικατάσταση των οικοσκευών, αρμόδιος φορέας του υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας στέλνει τις τελευταίες μέρες ειδοποιητήρια στους αποζημιωθέντες πληγέντες, με τα οποία τους ζητάει να προσκομίσουν σειρά εγγράφων – δικαιολογητικών, ώστε να γίνει επανέλεγχος.

Οι πλημμυροπαθείς βρίσκονται σε απόγνωση, αφού, όπως λένε εκπρόσωποί τους στο ethnos.gr, τα ζητούμενα δικαιολογητικά είναι πολύ δύσκολο να συγκεντρωθούν και να αποσταλούν, αφού κάποια από αυτά δεν υπάρχουν μετά από έξι χρόνια. Μάλιστα, σε περίπτωση που δεν τα προσκομίσουν στην υπηρεσία, στα ειδοποιητήρια αναγράφεται ότι οι πληγέντες θα κληθούν να επιστρέψουν τις 5.000 ευρώ που έλαβαν ως αποζημίωση για την αντικατάσταση των οικοσκευών.

Η κατάσταση για τους πλημμυροπαθείς γίνεται ακόμα πιο πιεστική, από τη στιγμή που στα ειδοποιητήρια αναγράφεται ακόμα ότι η προσκόμιση όλων των απαιτούμενων δικαιολογητικών θα πρέπει να γίνει εντός διαστήματος δύο μηνών από την ημέρα που τα έλαβαν οι πληγέντες.

«Όταν σημειώθηκαν οι καταστροφές από τον ‘’Ιανό’’, πέρασαν από τα χωριά μας μηχανικοί του δήμου και της περιφέρειας, έκαναν αυτοψία και κατέγραψαν τις ζημιές. Όσοι ήταν πληγέντες, έλαβαν 5.000 ευρώ για την αντικατάσταση των οικοσκευών. Κάποιοι, οι οποίοι έπαθαν μεγαλύτερες καταστροφές, επρόκειτο να πάρουν περισσότερα χρήματα ως αποζημίωση, τα οποία, όμως, δεν έλαβαν ποτέ, διότι ήρθε ο ‘’Ντάνιελ’’ και ακόμα περιμένουν οι δικαιούχοι. Τις τελευταίες δέκα μέρες λαμβάνουμε ειδοποιητήρια ότι πρέπει να γίνει επανέλεγχος για τον ‘’Ιανό’’ και στο πλαίσιο αυτό μας ζητάνε μέσα σε δύο μήνες να προσκομίσουμε ένα μεγάλο αριθμό εγγράφων, πολλά από τα οποία έξι χρόνια μετά δεν έχουμε. Επίσης, πολλοί πληγέντες από την καταστροφή έχουν πεθάνει στο ενδιάμεσο διάστημα. Σημειώνουν ότι, αν δεν τα προσκομίσουμε, θα μας ζητήσουν τα χρήματα πίσω. Ο κόσμος είναι ανάστατος και αν επιμείνουν, θα προχωρήσουμε σε αντιδράσεις. Αφού έκαναν τότε αυτοψίες και ελέγχους, ας πάρουν από αυτούς τα δικαιολογητικά που χρειάζονται», λέει στο ethnos.gr ο πρόεδρος της κοινότητας Άγιος Θεόδωρος Καρδίτσας, Κώστας Νταρακλίτσης.

 

Καταστροφές από την κακοκαιρία «Ιανός» το 2020 στην Καρδίτσα (EUROKINISSI/ΛΕΩΝΙΔΑΣ ΤΖΕΚΑΣ)
Καταστροφές από την κακοκαιρία «Ιανός» το 2020 στην Καρδίτσα (EUROKINISSI/ΛΕΩΝΙΔΑΣ ΤΖΕΚΑΣ)

Φωτογραφίες και λογαριασμούς ρεύματος από τις ημέρες της καταστροφής

Ε1, Ε2, Ε9 και ΕΝΦΙΑ για το φορολογικό έτος 2019 καθώς και τις αρχικές δηλώσεις για το φορολογικό έτος 2020, λογαριασμούς ρεύματος του Σεπτεμβρίου 2020, όταν ξέσπασε ο «Ιανός» και φωτογραφίες εκείνης της εποχής στις οποίες να απεικονίζονται οι καταστροφές αλλά και οι όψεις του πληγέντος κτιρίου, σε περίπτωση που δεν διενεργήθηκε αυτοψία από κάποια δημόσια ή δημοτική Αρχή, είναι μερικά από τα δικαιολογητικά που ζητούνται σήμερα από τους πληγέντες.

«Στις 10 Μαρτίου 2026 έγινε ΦΕΚ η τροποποίηση της απόφασης του Οκτωβρίου 2020, η οποία αφορούσε τον ‘’Ιανό’’. Έξι χρόνια μετά θέλουν να κάνουν επανελέγχους και μας ζητάνε δικαιολογητικά, τα οποία πλέον είναι αδύνατο να βρει το σύνολο ή έστω η πλειοψηφία των πληγέντων. Ποιος έχει κρατήσει έξι χρόνια λογαριασμό ρεύματος εκείνης της εποχής αλλά και φωτογραφίες με τις καταστροφές; Πού θα βρούνε τα έγγραφα αυτά οι ηλικιωμένοι; Μήπως ήμασταν υποχρεωμένοι να κρατήσουμε αρχείο; Έξι χρόνια μετά πολλοί πληγέντες έχουν πεθάνει. Μπορούν οι συγγενείς τους να βρουν και να προσκομίσουν τα έγγραφα αυτά;», τονίζει στο ethnos.gr ο Αναστάσιος Ασκονίτης, λογιστής πολλών πληγέντων και γιος πλημμυροπαθή.

Καταστροφές από την κακοκαιρία «Ιανός» το 2020 στην Καρδίτσα (EUROKINISSI/ΛΕΩΝΙΔΑΣ ΤΖΕΚΑΣ)
Καταστροφές από την κακοκαιρία «Ιανός» το 2020 στην Καρδίτσα (EUROKINISSI/ΛΕΩΝΙΔΑΣ ΤΖΕΚΑΣ)

Οκτώ στους 10 θα κληθούν να επιστρέψουν την αποζημίωση

Όπως λέει ο ίδιος, επικοινώνησε με την αρμόδια υπηρεσία του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας, από την οποία έλαβε την απάντηση ότι έχουν αποσταλεί περίπου 10.000 ειδοποιητήρια στους πληγέντες και με βάση τις εκτιμήσεις τους οκτώ στους δέκα από αυτούς που έλαβαν την αποζημίωση των 5.000 ευρώ, θα αναγκαστούν να επιστρέψουν τα χρήματα.

«Εκτός από το ότι δεν μπορούμε να συγκεντρώσουμε και να προσκομίσουμε όλα τα έγγραφα που μας ζητούνται, υπάρχουν και άλλοι λόγοι απόρριψης. Για παράδειγμα, αιτία απόρριψης είναι η μη απόλυτη συμφωνία των τετραγωνικών μέτρων του πληγέντος σπιτιού σε όλα τα δημόσια έγγραφα. Επίσης, λόγος απόρριψης είναι, αν κάποιος δεν έχει κάνει αποδοχή κληρονομιάς. Η ίδια η υπηρεσία είπε σε εμένα ότι οκτώ στους δέκα δικαιούχοι θα αναγκαστούν να επιστρέψουν τα χρήματα της αποζημίωσης. Θεωρώ δεδομένο ότι ο κόσμος θα ξεσηκωθεί», υποστηρίζει ο κ. Ασκονίτης.

 

Καταστροφές από την κακοκαιρία «Ιανός» το 2020 στην Καρδίτσα (EUROKINISSI/ΛΕΩΝΙΔΑΣ ΤΖΕΚΑΣ)
Καταστροφές από την κακοκαιρία «Ιανός» το 2020 στην Καρδίτσα (EUROKINISSI/ΛΕΩΝΙΔΑΣ ΤΖΕΚΑΣ)

 

«Το ζήτημα είναι πολύ σοβαρό και θα πρέπει οι πολίτες να προστατευθούν. Μετά από έξι χρόνια πού να βρουν φωτογραφίες με τις καταστροφές; Θα έπρεπε να τις κρατήσουν… κειμήλιο; Ο καθένας μπορεί να έχει αλλάξει δύο-τρεις φορές κινητό από τότε. Πέρασαν έξι χρόνια από τον ‘’Ιανό’’ και δεν μπορούνε να ζητάνε μετά από τόσο μεγάλο χρονικό διάστημα ευθύνες από τους πολίτες», τονίζει στο ethnos.gr ο αντιπεριφερειάρχης Καρδίτσας, Κώστας Τέλιος.

ΕΘΝΟΣ

Η ανατίναξη των εκσκαφέων στη Μαυροπηγή και το βαθύτερο ενεργειακό πρόβλημα της Ελλάδας

Από
anixneuseis
-
8

 ΕΙΔΙΚΟΥ ΣΥΝΕΡΓΑΤΗ

Το γεγονός έχει μεγάλη συμβολική και πολιτική σημασία.  Στο ορυχείο της Μαυροπηγής στην Κοζάνη ανατινάχθηκαν τρεις γιγαντιαίοι καδοφόροι εκσκαφείς, μηχανήματα μήκους περίπου 100 μέτρων, ύψους περίπου 50 μέτρων και βάρους άνω των 150 τόνων το καθένα. Η επίσημη εκδοχή μιλά για «απόσυρση παλαιού εξοπλισμού που δεν χρησιμοποιείται πλέον», ενώ η πολιτική ερμηνεία που δίνεται είναι ότι με αυτή την πράξη καθίσταται δυσκολότερη ή αδύνατη μια μελλοντική επιστροφή σε μαζική λιγνιτική παραγωγή.

Η ουσία δεν είναι μόνο αν οι συγκεκριμένοι εκσκαφείς ήταν τεχνικά παλαιοί ή αν υπήρχε λογιστική απόφαση απόσυρσής τους. Το βαθύτερο ζήτημα είναι ότι η Ελλάδα καταστρέφει υλική υποδομή ενός εγχώριου ενεργειακού πόρου, χωρίς να έχει προηγουμένως εξασφαλίσει πλήρως φθηνή, σταθερή και κοινωνικά δίκαιη εναλλακτική.

Τι έγινε πραγματικά

Αυτό που έγινε στη Μαυροπηγή δεν είναι απλώς μια τεχνική κατεδάφιση. Είναι μέρος της αποσύνθεσης ενός ολόκληρου παραγωγικού συστήματος: ορυχεία, ΑΗΣ, εργολαβίες, τοπική εργασία, τηλεθέρμανση, τεχνική γνώση, μεταφορές, βιομηχανική κουλτούρα. Η Δυτική Μακεδονία είχε οργανωθεί για δεκαετίες γύρω από τη λιγνιτική οικονομία.

Η κυβέρνηση και η ΔΕΗ μπορούν να υποστηρίξουν ότι οι εκσκαφείς ήταν παλαιός εξοπλισμός, ότι το ορυχείο είχε χάσει τη λειτουργική του σημασία και ότι η απολιγνιτοποίηση είναι ευρωπαϊκή και κλιματική υποχρέωση. Αυτό δεν είναι αβάσιμο. Οι λιγνιτικές μονάδες είναι περιβαλλοντικά επιβαρυντικές, εκπέμπουν πολύ διοξείδιο του άνθρακα και, λόγω του ευρωπαϊκού συστήματος εμπορίας ρύπων, έχουν πλέον βαρύ οικονομικό κόστος. Το EU ETS κάνει τον άνθρακα και τον λιγνίτη όλο και ακριβότερους: ήδη το 2021 οι τιμές δικαιωμάτων CO₂ είχαν φτάσει περίπου τα 57 ευρώ/τόνο, με πρόσθετο κόστος περίπου 0,04 ευρώ/kWh για ηλεκτρισμό από άνθρακα και περίπου 0,02 ευρώ/kWh για αέριο.

Όμως εδώ αρχίζει η πολιτική ευθύνη: άλλο πράγμα η σταδιακή μείωση ενός ρυπογόνου καυσίμου και άλλο η βίαιη, μη αναστρέψιμη, πρόωρη αποξήλωση μιας στρατηγικής εφεδρείας.

Η απολιγνιτοποίηση ως στρατηγικό λάθος ρυθμού

Η Ελλάδα ανακοίνωσε το 2019 ότι θα εγκαταλείψει την παραγωγή ηλεκτρισμού από λιγνίτη έως το 2028. Εκείνη την περίοδο ο λιγνίτης εξακολουθούσε να καλύπτει περίπου το 31% της ηλεκτροπαραγωγής της χώρας, ενώ το σχέδιο προέβλεπε να κλείσουν οι περισσότερες λιγνιτικές μονάδες μέχρι το 2023, με εξαίρεση την Πτολεμαΐδα V έως το 2028.

Η απόφαση αυτή είχε δύο προβλήματα.

Πρώτον, ελήφθη με υπερβολική ταχύτητα για μια χώρα που δεν έχει πυρηνική ενέργεια, δεν έχει μεγάλα υδροηλεκτρικά περιθώρια όπως άλλες ευρωπαϊκές χώρες και βρίσκεται σε γεωπολιτικά ευαίσθητη περιοχή. Η Ελλάδα εγκατέλειψε το μόνο σημαντικό εγχώριο ορυκτό καύσιμο που διέθετε πριν αποκτήσει επαρκή αποθήκευση ενέργειας, επαρκείς διασυνδέσεις, πλήρη κάλυψη από ΑΠΕ και σταθερό μηχανισμό χαμηλών τιμών για τα νοικοκυριά και τη βιομηχανία.

Δεύτερον, η απολιγνιτοποίηση υποκατέστησε σε μεγάλο βαθμό τον λιγνίτη όχι μόνο με ΑΠΕ, αλλά και με εισαγόμενο φυσικό αέριο. Αυτό φάνηκε καθαρά μετά την ενεργειακή κρίση και τον πόλεμο στην Ουκρανία. Η Ελλάδα μείωσε γρήγορα τον λιγνίτη, αλλά αύξησε τη στρατηγική της έκθεση σε ένα καύσιμο που εισάγεται, τιμολογείται διεθνώς και επηρεάζεται από πολέμους, κυρώσεις, LNG, ανταγωνισμό Ασίας–Ευρώπης και γεωπολιτικά σοκ.

Σύμφωνα με ενεργειακά στοιχεία που παραπέμπουν στην ΙΕΑ, η ηλεκτροπαραγωγή από λιγνίτη στην Ελλάδα μειώθηκε δραστικά, ενώ η παραγωγή από φυσικό αέριο, αιολικά και φωτοβολταϊκά αυξήθηκε. Το 2021 η ηλεκτροπαραγωγή της Ελλάδας στηριζόταν κατά 40,9% στο φυσικό αέριο, κατά 10,4% στον λιγνίτη και κατά 41,3% στις ΑΠΕ και τα υδροηλεκτρικά. Το 2023 οι ΑΠΕ έφτασαν περίπου το 49% της παραγωγής, όμως το φυσικό αέριο παρέμεινε κεντρικός παράγοντας του συστήματος.

Άρα το ζήτημα δεν είναι «λιγνίτης ή πράσινη μετάβαση». Το ζήτημα είναι πώς έγινε η μετάβαση, ποιος πλήρωσε το κόστος και ποιοι κέρδισαν από τη νέα αρχιτεκτονική της αγοράς.

 Κριτική στην κυβέρνηση

Η βασική κριτική προς την κυβέρνηση είναι ότι αντιμετώπισε την απολιγνιτοποίηση ως επικοινωνιακό και χρηματοοικονομικό σχέδιο, όχι ως εθνικό ενεργειακό σχέδιο.

Η Ελλάδα έπρεπε να μειώσει τον λιγνίτη. Δεν μπορούσε να μείνει για πάντα σε ρυπογόνες μονάδες παλαιάς τεχνολογίας. Όμως έπρεπε να το κάνει με τέσσερις προϋποθέσεις:

  1. να υπάρχει στρατηγική εφεδρεία για κρίσεις,
  2. να έχει προηγηθεί επαρκής αποθήκευση ενέργειας,
  3. να έχουν ολοκληρωθεί διασυνδέσεις και δίκτυα,
  4. να έχει υπάρξει πραγματική παραγωγική μετάβαση για τη Δυτική Μακεδονία.

Αυτά δεν έγιναν στον απαιτούμενο βαθμό. Το αποτέλεσμα ήταν η χώρα να εμφανίζεται «πράσινη» στα χαρτιά, αλλά στην πράξη να είναι εκτεθειμένη σε ακριβό φυσικό αέριο, σε στρεβλώσεις της αγοράς και σε υψηλούς λογαριασμούς.

Είναι χαρακτηριστικό ότι ακόμη και η ίδια η κυβέρνηση, μέσω του υπουργού Ενέργειας, παραδέχθηκε το 2024 ότι το ενιαίο ευρωπαϊκό μοντέλο αγοράς ηλεκτρισμού δεν λειτουργεί σωστά για τη Νοτιοανατολική Ευρώπη, λόγω ανεπαρκών διασυνδέσεων και ακραίων τιμών σε περιόδους υψηλής ζήτησης. Η Ελλάδα, η Βουλγαρία και η Ρουμανία ζήτησαν μόνιμο μηχανισμό παρέμβασης όταν καταγράφονται ακραίες τιμές.

Αυτό είναι πολύ σημαντικό. Διότι όταν η ίδια η κυβέρνηση λέει ότι το μοντέλο δεν λειτουργεί, τότε αναγνωρίζει εμμέσως ότι ο πολίτης πλήρωσε και πληρώνει ένα προβληματικό σύστημα.

Κριτική στη ΔΕΗ

Η ΔΕΗ έχει τεράστια ιστορική ευθύνη. Για δεκαετίες υπήρξε ο βασικός φορέας εξηλεκτρισμού, βιομηχανικής ανάπτυξης και ενεργειακής ασφάλειας της χώρας. Δεν ήταν μια απλή εταιρεία. Ήταν εθνική υποδομή.

Η σημερινή ΔΕΗ όμως λειτουργεί όλο και περισσότερο ως εισηγμένος ενεργειακός όμιλος με επενδυτική στρατηγική, διεθνή επέκταση, ΑΠΕ, εξαγορές και στόχους κερδοφορίας. Μετά την αύξηση μετοχικού κεφαλαίου του 2021, η συμμετοχή του ελληνικού Δημοσίου μειώθηκε από 51,12% σε 34,12%, ενώ το CVC απέκτησε σημαντικό ποσοστό.

Αυτό αλλάζει τη φύση της ΔΕΗ. Όταν μια εταιρεία λειτουργεί με όρους χρηματιστηριακής αξίας, EBITDA, μερισμάτων και επενδυτικών αποδόσεων, η ενεργειακή ασφάλεια και η κοινωνική αποστολή γίνονται δευτερεύουσες, εκτός αν το κράτος τις επιβάλει ρητά.

Το 2024 η ΔΕΗ ανακοίνωσε αυξημένα προσαρμοσμένα EBITDA, σημαντική ενίσχυση των ΑΠΕ και μείωση της λιγνιτικής παραγωγής κατά περίπου 30% στο εννεάμηνο. Αυτό δείχνει ότι ο όμιλος κινείται γρήγορα προς ένα νέο επιχειρηματικό μοντέλο.

Η κριτική δεν είναι ότι η ΔΕΗ επενδύει στις ΑΠΕ. Αυτό είναι απαραίτητο. Η κριτική είναι ότι εγκαταλείπει τη λιγνιτική υποδομή με τρόπο που φαίνεται μη αναστρέψιμος, ενώ το νέο σύστημα δεν έχει ακόμη δώσει σταθερά χαμηλές τιμές στους πολίτες και στη βιομηχανία.

Το Χρηματιστήριο Ενέργειας: για ποιους λειτουργεί;

Το Χρηματιστήριο Ενέργειας και το ευρωπαϊκό Target Model υποτίθεται ότι δημιουργούν διαφάνεια, ανταγωνισμό και σύγκλιση τιμών. Στη θεωρία, οι παραγωγοί προσφέρουν ενέργεια, οι προμηθευτές αγοράζουν, οι διασυνδέσεις εξισορροπούν τις αγορές και ο καταναλωτής ωφελείται από τον ανταγωνισμό.

Στην πράξη, όμως, σε αγορές με λίγους μεγάλους παίκτες, περιορισμένες διασυνδέσεις, μεγάλη εξάρτηση από φυσικό αέριο και ανεπαρκή αποθήκευση, το σύστημα μπορεί να λειτουργήσει υπέρ των παραγωγών και εις βάρος των καταναλωτών.

Ο βασικός μηχανισμός είναι η οριακή τιμολόγηση. Η τιμή της χονδρικής συχνά καθορίζεται από την ακριβότερη μονάδα που χρειάζεται για να καλυφθεί η ζήτηση. Όταν αυτή η μονάδα είναι φυσικό αέριο, τότε η τιμή του αερίου επηρεάζει συνολικά την αγορά, ακόμη κι αν μεγάλο μέρος της παραγωγής προέρχεται από φθηνότερες ΑΠΕ, υδροηλεκτρικά ή παλαιότερες μονάδες.

Έτσι δημιουργείται μια πολιτικά εκρηκτική κατάσταση:

ο πολίτης ακούει ότι η χώρα έχει πολλές ΑΠΕ, αλλά πληρώνει ρεύμα σαν να παράγεται όλο από ακριβό φυσικό αέριο.

Αυτό δεν είναι ελληνικό φαινόμενο μόνο. Είναι ευρωπαϊκή στρέβλωση. Όμως στην Ελλάδα γίνεται πιο βαρύ, επειδή η χώρα έχει αδύναμες διασυνδέσεις, μικρή βιομηχανική βάση, περιορισμένη αποθήκευση και χαμηλότερα εισοδήματα. Το Reuters κατέγραψε ότι η Ελλάδα δαπάνησε σχεδόν 10 δισ. ευρώ σε επιδοτήσεις ρεύματος την περίοδο 2021–2023, ενώ επανέφερε επιδοτήσεις και το 2024 για να καλύψει την άνοδο των τιμών.

Άρα ποιοι ωφελούνται;

Ωφελούνται οι μεγάλοι καθετοποιημένοι ενεργειακοί όμιλοι, όταν μπορούν να έχουν παραγωγή, εμπορία και πελατολόγιο. Ωφελούνται όσοι έχουν μονάδες φυσικού αερίου που καθορίζουν την οριακή τιμή σε κρίσιμες ώρες. Ωφελούνται μεγάλοι παίκτες ΑΠΕ όταν η αγορά δίνει υψηλές χονδρικές τιμές ή σταθερά συμβόλαια. Ωφελούνται traders και ενδιάμεσοι που κινούνται σε μια πολύπλοκη αγορά. Ωφελούνται και όσοι επενδύουν σε LNG, φυσικό αέριο, αποθήκευση και υποδομές, επειδή η νέα αγορά δημιουργεί ανάγκες που πριν δεν υπήρχαν στον ίδιο βαθμό.

Ποιοι πληρώνουν;

Πληρώνουν τα νοικοκυριά, οι μικρές επιχειρήσεις, η βιομηχανία, οι αγρότες και τελικά ο κρατικός προϋπολογισμός μέσω επιδοτήσεων. Δηλαδή ο πολίτης πληρώνει δύο φορές: μία ως καταναλωτής στον λογαριασμό και μία ως φορολογούμενος για τις επιδοτήσεις.

Το Reuters ανέφερε το 2025 ότι η Ελλάδα έχει δαπανήσει περίπου 11 δισ. ευρώ από το 2021 σε ενεργειακές επιδοτήσεις, ενώ οι υψηλές τιμές πλήττουν την κατανάλωση των νοικοκυριών και το κόστος λειτουργίας επιχειρήσεων, τουρισμού, βιομηχανίας και μεταφορών. Το ίδιο ρεπορτάζ σημείωνε ότι η Νοτιοανατολική Ευρώπη υποφέρει περισσότερο από τη Βορειοδυτική Ευρώπη λόγω ανεπαρκών διασυνδέσεων και υποδομών αποθήκευσης.

Το μεγάλο λάθος: εγκατάλειψη χωρίς εφεδρεία

Η Ελλάδα δεν έπρεπε να μείνει δεμένη στον λιγνίτη για πάντα. Αλλά έπρεπε να κρατήσει ένα μέρος της λιγνιτικής ισχύος ως στρατηγική εφεδρεία μέχρι να ολοκληρωθούν:

  • οι μπαταρίες μεγάλης κλίμακας,
  • τα αντλησιοταμιευτικά,
  • οι διεθνείς διασυνδέσεις,
  • η διασύνδεση όλων των νησιών,
  • τα διμερή συμβόλαια φθηνής ενέργειας για τη βιομηχανία,
  • η προστασία των ευάλωτων νοικοκυριών,
  • η πραγματική παραγωγική ανασυγκρότηση της Δυτικής Μακεδονίας.

Αντί γι’ αυτό, η χώρα προχώρησε γρήγορα σε αποξήλωση του παλιού συστήματος, ενώ το νέο δεν ήταν ακόμη ώριμο.

Η ανατίναξη των εκσκαφέων είναι γι’ αυτό τόσο ισχυρή εικόνα. Δεν δείχνει απλώς το τέλος ενός μηχανήματος. Δείχνει το τέλος μιας δυνατότητας. Δείχνει ότι το κράτος δεν κρατά ούτε καν την επιλογή της επιστροφής σε περίπτωση μεγάλης κρίσης.

Σε σοβαρό ενεργειακό σχεδιασμό, ακόμη και κάτι που θέλεις να εγκαταλείψεις, δεν το καταστρέφεις βιαστικά αν δεν έχεις διασφαλίσει πλήρως το διάδοχο σχήμα.

Η Δυτική Μακεδονία ως παράπλευρη απώλεια

Η απολιγνιτοποίηση παρουσιάστηκε ως «δίκαιη μετάβαση». Όμως για να είναι δίκαιη, πρέπει να παράγει πραγματικές θέσεις εργασίας, πραγματικές επενδύσεις, πραγματική βιομηχανική βάση και όχι απλώς προγράμματα, ημερίδες και φωτοβολταϊκά πάρκα.

Οι περιοχές της Κοζάνης, της Πτολεμαΐδας και της Φλώρινας στήριξαν για δεκαετίες την ηλεκτροδότηση της χώρας. Υπέστησαν περιβαλλοντικό βάρος, μονοκαλλιέργεια απασχόλησης, εξάρτηση από τη ΔΕΗ και κοινωνικές μεταβολές. Δεν μπορεί τώρα να τους λέει το κράτος απλώς: «Το μοντέλο τελείωσε, βρείτε κάτι άλλο».

Η μετάβαση έπρεπε να περιλαμβάνει:

  • βιομηχανικές επενδύσεις,
  • τεχνολογικά πάρκα,
  • δημόσια έργα,
  • ενεργειακές κοινότητες πραγματικά τοπικές,
  • τηλεθέρμανση χωρίς αβεβαιότητα,
  • κατάρτιση εργαζομένων,
  • φορολογικά κίνητρα εγκατάστασης επιχειρήσεων,
  • εγγυημένες θέσεις για τις τοπικές κοινωνίες.

Αν η περιοχή γεμίσει φωτοβολταϊκά αλλά χάσει μόνιμες θέσεις εργασίας, τότε δεν έχουμε δίκαιη μετάβαση. Έχουμε αλλαγή ιδιοκτητών γης και ενεργειακών προσόδων.

Η αντίφαση των ΑΠΕ

Οι ΑΠΕ είναι απαραίτητες. Η Ελλάδα έχει ήλιο και άνεμο και πρέπει να τα αξιοποιήσει. Το πρόβλημα δεν είναι οι ΑΠΕ ως τεχνολογία. Το πρόβλημα είναι το μοντέλο εγκατάστασης και ιδιοκτησίας.

Αν οι ΑΠΕ εγκαθίστανται κυρίως από μεγάλους ομίλους, χωρίς επαρκή αποθήκευση, χωρίς χωροταξικό σχεδιασμό, χωρίς δίκτυα και χωρίς ουσιαστική συμμετοχή των τοπικών κοινωνιών, τότε δεν παράγουν ενεργειακή δημοκρατία. Παράγουν νέα συγκέντρωση ισχύος.

Επίσης, οι ΑΠΕ έχουν μεταβλητότητα. Δεν παράγουν όταν θέλουμε, αλλά όταν έχει ήλιο και άνεμο. Χωρίς αποθήκευση και ευέλικτο σύστημα, μπορεί να έχουμε ταυτόχρονα δύο παράλογα φαινόμενα: περικοπές πράσινης ενέργειας όταν υπάρχει υπερπαραγωγή και ακριβό ρεύμα όταν πέφτει η παραγωγή και μπαίνει το φυσικό αέριο.

Άρα η κριτική δεν είναι «όχι στις ΑΠΕ». Η σωστή κριτική είναι: ΑΠΕ με δημόσιο σχεδιασμό, αποθήκευση, δίκτυα, κοινωνικό όφελος και χαμηλές τιμές — όχι ΑΠΕ ως πεδίο κερδοφορίας λίγων παικτών.

Το ερώτημα της ενεργειακής κυριαρχίας

Ο λιγνίτης ήταν βρώμικος, αλλά ήταν ελληνικός. Το φυσικό αέριο είναι καθαρότερο στην καύση, αλλά εισαγόμενο. Οι ΑΠΕ είναι εγχώριες ως φυσικός πόρος, αλλά ο εξοπλισμός, η χρηματοδότηση, οι άδειες, τα δίκτυα και η ιδιοκτησία τους δεν είναι πάντα κοινωνικά ή εθνικά ελεγχόμενα.

Η ενεργειακή κυριαρχία δεν σημαίνει να καίμε για πάντα λιγνίτη. Σημαίνει να μην εξαρτάται η τιμή του ρεύματος από εξωγενείς κρίσεις και να μην ελέγχεται η ενέργεια από κλειστό κύκλο μεγάλων παικτών.

Η Ελλάδα χρειαζόταν μια μεταβατική στρατηγική με τρεις πυλώνες:

  1. σταδιακή μείωση λιγνίτη, αλλά όχι πρόωρη καταστροφή εφεδρειών,
  2. ταχεία ανάπτυξη ΑΠΕ με αποθήκευση και τοπικό όφελος,
  3. μεταρρύθμιση της αγοράς ώστε η φθηνή παραγωγή να περνά στον καταναλωτή.

Αντί γι’ αυτό, είδαμε ταχεία απολιγνιτοποίηση, μεγάλη έκθεση στο φυσικό αέριο, χρηματιστηριακή τιμολόγηση, επιδοτήσεις από τον προϋπολογισμό και λογαριασμούς που παραμένουν δυσβάσταχτοι.

Τελικό συμπέρασμα

Η ανατίναξη των εκσκαφέων στη Μαυροπηγή είναι το σύμπτωμα. Η ασθένεια είναι βαθύτερη.

Είναι η μετάβαση από ένα παλιό, ρυπογόνο αλλά εθνικά ελεγχόμενο ενεργειακό μοντέλο σε ένα νέο, θεωρητικά πράσινο αλλά κοινωνικά ακριβό και γεωπολιτικά ευάλωτο μοντέλο.

Η κυβέρνηση φέρει ευθύνη γιατί επιτάχυνε την απολιγνιτοποίηση χωρίς επαρκείς εγγυήσεις ασφάλειας, τιμής και περιφερειακής δικαιοσύνης. Η ΔΕΗ φέρει ευθύνη γιατί απομακρύνθηκε από τον χαρακτήρα της δημόσιας ενεργειακής υποδομής και λειτουργεί όλο και περισσότερο ως ενεργειακός όμιλος προσανατολισμένος στην κερδοφορία. Το Χρηματιστήριο Ενέργειας φέρει ευθύνη γιατί, αντί να μεταφέρει τα οφέλη του ανταγωνισμού στον καταναλωτή, σε περιόδους κρίσης μεταφέρει τις αυξήσεις σχεδόν αυτόματα στους λογαριασμούς.

Το πιο σοβαρό όμως είναι το εξής: η χώρα μοιάζει να κατεδαφίζει τις παλιές της δυνατότητες πριν χτίσει πλήρως τις νέες.

Και αυτό, σε μια εποχή πολέμων, ενεργειακών κρίσεων, γεωπολιτικής αστάθειας και φτωχοποίησης των νοικοκυριών, δεν είναι απλώς λάθος πολιτική. Είναι στρατηγική ανευθυνότητα.

 

Η πολυπολική κούρσα για την Αφρική

Από
anixneuseis
-
0

gisreportsonline.com

Εικονογράφηση: Teresa Nogueira Pinto
Teresa Nogueira Pinto 

Η αφρικανική γεωπολιτική μετασχηματίζεται ταχύτατα, εν μέσω εντεινόμενου παγκόσμιου ανταγωνισμού για πόρους, διασυνδεσιμότητα και ασφάλεια.

12 Μαΐου 2026: Αφρικανοί ηγέτες, εκπρόσωποι επιχειρήσεων και επιχειρηματίες του τεχνολογικού τομέα συμμετέχουν στη σύνοδο Africa Forward Summit, που φιλοξενήθηκε από την Κένυα και τη Γαλλία στο Ναϊρόμπι της Κένυας. © Getty Images

Με λίγα λόγια

Ο τεράστιος ορυκτός και εδαφικός πλούτος της Αφρικής προσελκύει το ενδιαφέρον ξένων δυνάμεων.

Τα κράτη επιδιώκουν πολλαπλές ευθυγραμμίσεις, μεγιστοποιώντας την αυτονομία τους αντί να δεσμεύονται σε άκαμπτες συμμαχίες.

Ο κατακερματισμός είναι πιθανός· η βαθύτερη ηπειρωτική ολοκλήρωση αντιμετωπίζει σοβαρά εμπόδια.

Για μια πιο ολοκληρωμένη εικόνα, ακούστε εδώ το podcast μας που υποστηρίζεται από τεχνητή νοημοσύνη.

Καθώς ο κόσμος μετακινείται προς μια πιο κατακερματισμένη και πολυπολική τάξη, το ίδιο συμβαίνει και με την Αφρική. Η ήπειρος υφίσταται εσωτερική αναδιαμόρφωση εν μέσω εντεινόμενου εξωτερικού ανταγωνισμού, ανάδυσης νέων στρατηγικών περιοχών και ανόδου —αλλά και πτώσης— νέων και καθιερωμένων δυνάμεων. Ο μετασχηματισμός αυτός διαμορφώνεται από τρεις παράγοντες: τους πόρους, τη διασυνδεσιμότητα και την ασφάλεια.

Η Αφρική διαθέτει περίπου το 30% των παγκόσμιων ορυκτών αποθεμάτων και παράγει το 70% του παγκόσμιου κοβαλτίου, ενός κρίσιμου συστατικού για τις μπαταρίες ηλεκτρικών οχημάτων. Η ήπειρος διαθέτει επίσης σημαντικά αποθέματα λιθίου, μαγγανίου, γραφίτη και σπάνιων γαιών, τα οποία είναι απαραίτητα για την ενεργειακή μετάβαση και τις βιομηχανίες υψηλής τεχνολογίας. Επιπλέον, φιλοξενεί το 60% της ακαλλιέργητης καλλιεργήσιμης γης του πλανήτη.

Η διασυνδεσιμότητα παραμένει κεντρική για τον μετασχηματισμό της Αφρικής. Τα οφέλη της Αφρικανικής Ηπειρωτικής Ζώνης Ελεύθερων Συναλλαγών μπορούν να υλοποιηθούν μόνο εφόσον οι υποδομές επιτρέπουν την ελεύθερη κυκλοφορία αγαθών και υπηρεσιών, συμπεριλαμβανομένης της πρόσβασης στη θάλασσα, καθώς οι θαλάσσιες μεταφορές αποκτούν ολοένα και μεγαλύτερη σημασία. Περίπου το 80% του παγκόσμιου εμπορίου σε όγκο μεταφέρεται δια θαλάσσης, γεγονός που καθιστά τη σταθερότητα των ναυτιλιακών διαδρομών, των λιμανιών και των χερσαίων εφοδιαστικών διαδρόμων κρίσιμο στοιχείο της οικονομικής ανθεκτικότητας.

Αυτό το ζωτικής σημασίας διασυνδεδεμένο σύστημα παραμένει εξαιρετικά ευάλωτο σε γεωπολιτικές διαταραχές.

Ωστόσο, όπως δείχνουν τα πρόσφατα γεγονότα, αυτό το ζωτικής σημασίας διασυνδεδεμένο σύστημα παραμένει εξαιρετικά ευάλωτο σε γεωπολιτικές διαταραχές. Συγκρούσεις, εμπορικές αντιπαλότητες και στρατηγικός ανταγωνισμός αναδιαμορφώνουν τις διαδρομές, αυξάνουν το κόστος και επιβάλλουν την αναδιοργάνωση των παγκόσμιων αλυσίδων εφοδιασμού. Σε αυτό το πλαίσιο, η Ερυθρά Θάλασσα και η νοτιοατλαντική ακτή της Αφρικής ενδέχεται να δουν τη στρατηγική και γεωοικονομική τους σημασία να αυξάνεται.

Η ασφάλεια και η σταθερότητα —απαραίτητες για τη διατήρηση της ανάπτυξης και την προσέλκυση επενδύσεων— θα είναι καθοριστικές για τη διαμόρφωση της ισορροπίας ισχύος στην Αφρική. Οι συνεχιζόμενες συγκρούσεις θα επηρεάσουν τις συμμαχίες τόσο εντός της ηπείρου όσο και με εξωτερικούς παράγοντες, με σημαντικές γεωοικονομικές και γεωπολιτικές συνέπειες.

Δυνατότητα αυτόνομης δράσης σε μια αμφισβητούμενη γεωπολιτική αρένα

Τις τελευταίες δεκαετίες, καθώς ο ανταγωνισμός για επιρροή στην ήπειρο εντάθηκε, τα αφρικανικά κράτη επιδίωξαν να αυξήσουν τη δυνατότητα αυτόνομης δράσης και τη διαπραγματευτική τους ισχύ. Η αναδιαμόρφωση της ισχύος στην Αφρική αντανακλά δύο διακριτές τάσεις: τις μεταβαλλόμενες περιφερειακές ισορροπίες και την αυξανόμενη ανταγωνιστική δυναμική μεταξύ παγκόσμιων και μεσαίων δυνάμεων που επιδιώκουν πρόσβαση στους αφρικανικούς πόρους, στις υποδομές και στην επιρροή. Τα κράτη της ηπείρου ανταποκρίνονται, γενικά, στις συστημικές μεταβολές με πραγματισμό. Αντί να ευθυγραμμίζονται άκαμπτα με μία μόνο εξωτερική δύναμη, πολλές κυβερνήσεις, από την Αμπούτζα έως το Ναϊρόμπι, ακολουθούν πολιτική πολλαπλών ευθυγραμμίσεων, προκειμένου να μεγιστοποιήσουν την αυτονομία τους.

Παρά τα βήματα που έχουν κάνει τα αφρικανικά κράτη για να ενισχύσουν την επιρροή τους, εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν αξιοσημείωτες προκλήσεις. Η Αιθιοπία και η Νιγηρία, δύο από τις πολυπληθέστερες χώρες της Αφρικής, παλεύουν με τον εθνοτικό κατακερματισμό και τις περιφερειακές αντιπαλότητες, οι οποίες θέτουν υπό αμφισβήτηση τη μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα των σημερινών πολιτικών πλαισίων. Χώρες όπως η Ζάμπια και η Γκάνα, παρά το οικονομικό τους δυναμικό, απειλούνται ολοένα και περισσότερο από την αύξηση του χρέους, καθώς το κόστος δανεισμού ανεβαίνει και οι πιέσεις στα νομίσματά τους δυσχεραίνουν την εξυπηρέτηση των εξωτερικών τους υποχρεώσεων.

Ο ανταγωνισμός μεταξύ ξένων δρώντων για επιρροή στην Αφρική έχει ενταθεί και διαφοροποιηθεί τις τελευταίες δύο δεκαετίες. Αν και οι Ηνωμένες Πολιτείες και η Κίνα παραμένουν σημαντικοί παίκτες, πλέον κινούνται σε ένα πιο πυκνό πεδίο, το οποίο περιλαμβάνει τη Ρωσία, την Ινδία, την Τουρκία, τα κράτη του Κόλπου και την Ευρωπαϊκή Ένωση.

Η παρουσία της Κίνας είναι ιδιαίτερα εδραιωμένη, συνδυάζοντας ανάπτυξη υποδομών, χρηματοδότηση και πρόσβαση σε πόρους. Αφού εφάρμοσε τη στρατηγική «βγείτε έξω και αγοράστε», το Πεκίνο εγκαινίασε την Πρωτοβουλία «Μία Ζώνη, Ένας Δρόμος», υιοθετώντας έτσι κάθετα ολοκληρωμένες προσεγγίσεις στο πλαίσιο μιας λογικής διασυνδεσιμότητας. Η Ινδία, αντιθέτως, ακολούθησε ένα πιο διαφοροποιημένο και προσανατολισμένο στις εταιρικές σχέσεις μοντέλο, συνδυάζοντας πιστωτικές γραμμές, ανάπτυξη ικανοτήτων και εμπλοκή του ιδιωτικού τομέα.

Η Τουρκία, από την πλευρά της, έχει παρουσιάσει τον εαυτό της ως έναν τρίτο δρόμο ανάμεσα στην Κίνα και τις ΗΠΑ, ακολουθώντας μια ευέλικτη, πολυδιάστατη και μακροπρόθεσμη στρατηγική, η οποία συνδυάζει την ήπια ισχύ με τη στρατιωτική συνεργασία, συμπεριλαμβανομένης της λεγόμενης «διπλωματίας των drones».

4 Ιουνίου 2026: Ο πρόεδρος της Νιγηρίας Abdourahamane Tchiani, αριστερά, με τον Τούρκο πρόεδρο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, δεξιά, στο Προεδρικό Μέγαρο στην Άγκυρα της Τουρκίας. © Getty Images

Η ΕΕ, ιστορικά ο μεγαλύτερος εμπορικός εταίρος της Αφρικής, προσαρμόζεται στη σχετική μείωση της οικονομικής της σημασίας, καθώς η Ασία καθίσταται ο κύριος εμπορικός εταίρος της ηπείρου. Ως απάντηση, οι Βρυξέλλες έχουν εγκαινιάσει πρωτοβουλίες όπως το επενδυτικό πακέτο Global Gateway Africa-Europe, ύψους 150 δισεκατομμυρίων ευρώ, το οποίο αποσκοπεί στην κινητοποίηση σημαντικών επενδύσεων στην ψηφιοποίηση, την ενέργεια, τις μεταφορές και τον τομέα της υγείας. Την ίδια στιγμή, ρυθμιστικά πλαίσια όπως ο Κανονισμός για τις Κρίσιμες Πρώτες Ύλες σηματοδοτούν μια στροφή προς τη διασφάλιση των αλυσίδων εφοδιασμού που είναι κρίσιμες για την ευρωπαϊκή βιομηχανική πολιτική. Όμως το πιο ενδιαφέρον χαρακτηριστικό της ευρωπαϊκής προσέγγισης είναι ότι γίνεται πιο ευέλικτη και πραγματιστική, εμπνευσμένη από πρωτοβουλίες όπως το ιταλικό Σχέδιο Mattei.

Ο ανταγωνισμός μεταξύ εξωτερικών δρώντων στην Αφρική είναι πιο ορατός σε δύο τομείς: στην ασφάλεια, όπως καταδεικνύουν οι δυναμικές στο Σαχέλ και στο Κέρας της Αφρικής, και στους κλάδους που συνδέονται με τα κρίσιμα ορυκτά, όπως δείχνουν πρωτοβουλίες όπως ο Διάδρομος Lobito. Αυτή η αντιπαλότητα δεν περιορίζεται στην εξόρυξη των ορυκτών αποθεμάτων της ηπείρου, αλλά εκτείνεται σε ολόκληρες αλυσίδες αξίας, συμπεριλαμβανομένων των logistics, της επεξεργασίας και των υποδομών εξαγωγής.

Περιφερειακή επισκόπηση της Αφρικής

Οι δυναμικές ισχύος στην Αφρική διαμορφώνονται από έναν συνδυασμό δομικών και θεσμικών παραγόντων. Η γεωγραφία παραμένει κεντρικής σημασίας, ιδιαίτερα η εγγύτητα σε θαλάσσιους και εφοδιαστικούς διαδρόμους. Εξίσου σημαντικός παράγοντας είναι ο έλεγχος κρίσιμων πόρων, ιδίως στο πλαίσιο της παγκόσμιας ενεργειακής μετάβασης.

Η Βόρεια Αφρική λειτουργεί ως στρατηγική γέφυρα που συνδέει την Αφρική, την Ευρώπη και τη Μέση Ανατολή. Το Μαρόκο, συμβαλλόμενο μέρος στις Συμφωνίες του Αβραάμ, έχει εδραιώσει τη θέση του μέσω πολιτικών μεταρρυθμίσεων και οικονομικού δυναμισμού μετά την Αραβική Άνοιξη. Οι χώρες αυτής της περιοχής λειτουργούν ως βασικοί εμπορικοί κόμβοι που συνδέουν την υποσαχάρια Αφρική με τις παγκόσμιες αγορές, γεγονός που τους προσδίδει δυσανάλογα μεγάλη σημασία στο εμπόριο, στις υποδομές και στη διπλωματία.

Η Ευρώπη βασίζεται σε μεγάλο βαθμό στη Βόρεια Αφρική για την προώθηση δύο κρίσιμων προτεραιοτήτων: της ενεργειακής ασφάλειας και της διαχείρισης της μετανάστευσης. Η Αλγερία έχει καταστεί σημαντικός και αξιόπιστος εξωτερικός προμηθευτής φυσικού αερίου για την Ισπανία, την Ιταλία και τη Γαλλία. Παράλληλα, καθώς η Λιβύη και η Τυνησία λειτουργούν ως κεντρικά σημεία διέλευσης για τις μεταναστευτικές διαδρομές της Μεσογείου, η συνεργασία μαζί τους έχει καταστεί απαραίτητη για την ευρωπαϊκή μεταναστευτική πολιτική και τις στρατηγικές ελέγχου των συνόρων.

Η Νότια Αφρική παραμένει στρατηγικά σημαντική, λόγω της σχετικά ισχυρής θεσμικής της ικανότητας, της ιστορικής της σημασίας και του πλούτου της σε στρατηγικούς πόρους. Ωστόσο, το μέλλον της γίνεται ολοένα και πιο αβέβαιο, κυρίως λόγω της πιθανής παρακμής της Νότιας Αφρικής.

Θεωρούμενη επί μακρόν ως μία από τις κορυφαίες δυνάμεις της ηπείρου, με ισχυρή βιομηχανία, η Νότια Αφρική έχει βιώσει τα τελευταία χρόνια έναν συνδυασμό πολιτικής αδράνειας, ανεπαρκών επενδύσεων στις υποδομές και οικονομικής στασιμότητας, που έχει αποδυναμώσει τη θέση της. Η επίμονη διαφθορά, η υποτονική ανάπτυξη, η υψηλή ανεργία και οι βαθιά ριζωμένες δομικές προκλήσεις —κυρίως η συνεχιζόμενη κρίση στην εταιρεία ηλεκτρικής ενέργειας Eskom και οι επαναλαμβανόμενες ενεργειακές ελλείψεις— έχουν περιορίσει τις οικονομικές επιδόσεις και έχουν διαβρώσει την εμπιστοσύνη των επενδυτών.

Η Δυτική Αφρική, από την πλευρά της, συγκαταλέγεται στις πιο υποσχόμενες περιοχές της ηπείρου, χάρη στον συνδυασμό δυναμικών και διαφοροποιημένων οικονομιών, δημογραφικής ανάπτυξης και διευρυνόμενης περιφερειακής ολοκλήρωσης που υποστηρίζεται από την ανάπτυξη υποδομών.

Η Κεντρική Αφρική ξεχωρίζει για το αξιοσημείωτο γεωοικονομικό της δυναμικό, το οποίο όμως αντισταθμίζεται από βαθιά πολιτική ευθραυστότητα. Διαθέτει τεράστιους φυσικούς πόρους, αλλά στις περισσότερες χώρες αυτό το δυναμικό υπονομεύεται σοβαρά από αδύναμες δομές διακυβέρνησης, συχνές συγκρούσεις και περιορισμένη κρατική ικανότητα.

Ωστόσο, λαμβάνοντας υπόψη τις σημερινές παγκόσμιες γεωπολιτικές δυναμικές, το Κέρας της Αφρικής είναι αναμφισβήτητα η στρατηγικά σημαντικότερη περιοχή της Αφρικής. Η θέση του, που συνδέει την Ερυθρά Θάλασσα, τον Κόλπο του Άντεν και τον Ινδικό Ωκεανό, το τοποθετεί στο επίκεντρο των παγκόσμιων θαλάσσιων εμπορικών οδών που συνδέουν την Ευρώπη με την Ασία. Η σημασία της περιοχής αντανακλάται στην αυξανόμενη πυκνότητα ξένων στρατιωτικών εγκαταστάσεων στο Κέρας της Αφρικής και στην ενισχυόμενη οικονομική της βαρύτητα.

Ο διάβολος κρύβεται στις λεπτομέρειες της Αφρικής

Η ισχύς εντός της Αφρικής αναδιαμορφώνεται μέσω μιας σταδιακής ανακατανομής σημασίας και επιρροής μεταξύ καθιερωμένων και ανερχόμενων δρώντων.

Ενώ χώρες όπως η Νότια Αφρική, η Νιγηρία ή το Μαρόκο συνεχίζουν να ασκούν σημαντική επιρροή, λόγω του οικονομικού τους μεγέθους —έστω και αν, σε ορισμένες περιπτώσεις, αυτό πιέζεται—, της διπλωματικής τους εμβέλειας και της θεσμικής τους ικανότητας, χώρες όπως η Τανζανία, η Αγκόλα ή η Ακτή Ελεφαντοστού αποκτούν αυξανόμενη σημασία στα αντίστοιχα περιφερειακά τους πλαίσια, χάρη στη στρατηγική τους θέση, την πρόσβαση σε βασικούς πόρους και το επαρκές τους μέγεθος. Μικρότερα αλλά ιδιαίτερα επιτυχημένα κράτη, όπως η Ρουάντα, παρά τα αξιοσημείωτα αναπτυξιακά τους επιτεύγματα, δεν διαθέτουν αυτά τα πλεονεκτήματα στον ίδιο βαθμό.

Υπάρχουν επίσης κράτη με εξαιρετικό γεωοικονομικό δυναμικό, αλλά με μεγάλους δομικούς περιορισμούς —ένα αδιέξοδο που εμποδίζει την ανάπτυξη και την πρόοδο. Η Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό, για παράδειγμα, διαθέτει τεράστιο ορυκτό πλούτο, ενώ το Σουδάν κατέχει σημαντικά αποθέματα χρυσού και καλλιεργήσιμης γης. Ωστόσο, και στις δύο περιπτώσεις, το χάσμα μεταξύ οικονομικού δυναμικού και αποτελεσματικής πολιτικής ηγεσίας παραμένει μεγάλο, κυρίως λόγω θεσμικής ευθραυστότητας, συγκρούσεων και εδαφικού κατακερματισμού.

Τελικά, τα αφρικανικά κράτη που βρίσκονται στην καλύτερη θέση για να αναλάβουν ηγετικούς ρόλους σε ηπειρωτικό επίπεδο τα επόμενα χρόνια είναι εκείνα που θα καταφέρουν να συνδυάσουν στρατηγικούς πόρους και πλεονεκτική γεωγραφία με ένα πιο αξιόπιστο κράτος. Το τελευταίο περιλαμβάνει πολιτική σταθερότητα, αποτελεσματικές διοικητικές δομές και την ανάπτυξη κρίσιμων υποδομών ικανών να διασφαλίσουν τη διασυνδεσιμότητα και την ένταξη σε περιφερειακά και παγκόσμια δίκτυα.

Σενάρια

Πιθανότερο σενάριο: Η Αφρική κατακερματίζεται καθώς ενισχύεται η πολιτική πολλαπλών ευθυγραμμίσεων

Σύμφωνα με ένα πρώτο και πιθανότερο σενάριο, η Αφρική μετατρέπεται σε ακόμη πιο ανταγωνιστική γεωπολιτική αρένα. Οι αφρικανικές χώρες θα ακολουθήσουν στρατηγικές επιλεκτικής εμπλοκής και στρατηγικής ασάφειας απέναντι στους εξωτερικούς δρώντες, οδηγώντας σε πολλαπλές ευθυγραμμίσεις και συνολικό κατακερματισμό.

Μία από τις συνέπειες αυτής της εξέλιξης είναι η αυξανόμενη απόκλιση στις αναπτυξιακές πορείες χωρών και περιοχών σε ολόκληρη την ήπειρο. Τα κράτη που είναι γεωγραφικά απομονωμένα και δεν συνδέονται με στρατηγικούς διαδρόμους, που στερούνται κρίσιμων πόρων ή είναι πολιτικά ή κοινωνικά ασταθή, θα δυσκολευτούν να ενταχθούν σε παγκόσμιες ή περιφερειακές αλυσίδες αξίας.

Η Δυτική και η Ανατολική Αφρική θα είναι οι βασικοί κερδισμένοι, με την Τανζανία στα ανατολικά και την Ακτή Ελεφαντοστού στα δυτικά να βρίσκονται σε καλή θέση για να εξελιχθούν σε περιφερειακές δυνάμεις.

Λιγότερο πιθανό σενάριο: Βαθύτερη ηπειρωτική ολοκλήρωση

Σύμφωνα με ένα δεύτερο, λιγότερο πιθανό σενάριο, ένας συνασπισμός κορυφαίων περιφερειακών δυνάμεων, αντλώντας έμπνευση από την εμπειρία της ΕΕ, οδηγεί την Αφρική προς βαθύτερη ηπειρωτική ολοκλήρωση. Βασισμένη στα θεμέλια που έθεσε η Αφρικανική Ηπειρωτική Ζώνη Ελεύθερων Συναλλαγών, αυτή η πορεία οδηγεί σε σταδιακή ενίσχυση των κοινών θεσμών, ρυθμιστική εναρμόνιση και ενισχυμένη ενδοαφρικανική διασυνδεσιμότητα.

Ωστόσο, μια τέτοια πορεία αντιμετωπίζει σημαντικά δομικά εμπόδια και θα είναι δύσκολο να επιτευχθεί, λόγω του υψηλού βαθμού πολιτικής και οικονομικής ετερογένειας της ηπείρου, των επίμονων κενών σε υποδομές και διασυνδεσιμότητα, της ποικιλομορφίας των εξωτερικών εταιρικών σχέσεων και των εξελισσόμενων στρατηγικών αναπροσανατολισμών.

Teresa Nogueira Pinto

Εικονογράφηση: Teresa Nogueira Pinto
© Andreas Leitner

Η Teresa Nogueira Pinto είναι ειδική σε αφρικανικές υποθέσεις. Απέκτησε το διδακτορικό της στις παγκόσμιες σπουδές από το Τμήμα Κοινωνικών και Ανθρωπιστικών Επιστημών του Πανεπιστημίου Nova της Λισαβόνας, με διατριβή υπό τον τίτλο: «Πρόεδροι διά βίου στην Υποσαχάρια Αφρική: Οι περιπτώσεις της Ζιμπάμπουε και της Ρουάντα».

Η κ. Nogueira Pinto κατέχει μεταπτυχιακό τίτλο στις διεθνείς σχέσεις από το Ινστιτούτο Πολιτικών Σπουδών του Πορτογαλικού Καθολικού Πανεπιστημίου. Η διπλωματική της εργασία αφορούσε τη Γενοκτονία της Ρουάντα και είχε τίτλο: «Μια γενοκτονία μεταξύ γειτόνων: Δικαιοσύνη, ισχύς και επιβίωση στη Ρουάντα».

Έχει επίσης πτυχίο πολιτικής επιστήμης από το Καθολικό Πανεπιστήμιο της Λισαβόνας.

Η κ. Nogueira Pinto υπήρξε επισκέπτρια ερευνήτρια στο Heritage Foundation στην Ουάσιγκτον το 2007, όπου μελέτησε τις απαρχές του αμερικανικού νεοσυντηρητισμού. Εργάστηκε επίσης ως ασκούμενη στο πολιτικό τμήμα της Πρεσβείας της Πορτογαλίας στο Αλγέρι.

gisreportsonline.com

1...185186187...3,032Σελίδα 186 από 3,032