Αρχική Blog Σελίδα 1800

Τα όρια της ελληνικής πολιτικής πολεμικής βιομηχανίας: Οι προσπάθειες για την ανάπτυξη ανεπάνδρωτων αεροσκαφών

1

1. Εισαγωγή

Η κατάσταση της ελληνικής πολεμικής βιομηχανίας είναι, λίγο-πολύ, γνωστή. Πρακτικά, κινείται στην ανυπαρξία, με μοναδική -αν και αξιοσημείωτη- εξαίρεση… δυόμιση εταιρείες, την Theon Optics και την SCYTALYS (πρώην ISI Hellas) και σε κάποιο βαθμό, την Ιntracom Defense, καθώς και κάποιες σκόρπιες δυνατότητες σε διάφορες μικρότερες ή μεγαλύτερες εταιρείες. Από την άλλη, κατά την τελευταία εικοσαετία η τουρκική πολεμική βιομηχανία, βασιζόμενη σε ένα αξιοσημείωτο υπόβαθρο που ήδη υπήρχε, απογειώθηκε, καθιστάμενη πολεμική βιομηχανία μίας αξιοσημείωτης, μεσαίας δύναμης. Η σταδιακή απόκλιση της πορείας των δύο εθνικών πολεμικών βιομηχανιών (ή, για την ακρίβεια, η υπερκέραση της ελληνικής πολεμικής βιομηχανίας από την τουρκική, όπως άλλωστε έγινε και στα περισσότερα πεδία) έχει -ευλόγως- προκαλέσει στην ελληνική κοινή γνώμη και (σε μικρότερο βαθμό στην πολιτική τάξη) αφ’ ενός ζήλεια για την απώλεια του προηγουμένου καθεστώτος, αφ’ ετέρου ανησυχία λόγω του πρακτικού κινδύνου που θέτουν τα διάφορα προϊόντα της τουρκικής βιομηχανίας. Το πιο προβεβλημένο από αυτά (όχι κατ’ ανάγκην και το πλέον επικίνδυνο) είναι το ανεπάνδρωτο αεροσκάφος Bayraktar TB2 της εταιρείας Baykar, το οποίο έχει παίξει κάποιον (μάλλον υπερτιμημένο) ρόλο σε πολεμικές συγκρούσεις, έχει αποτελέσει σημαντική εξαγωγική επιτυχία της τουρκικής πολεμικής βιομηχανίας και έχει προκαλέσει προβληματισμό στην Ελλάδα ως προς τον ενδεχόμενο ρόλο του σε περίπτωση ελληνοτουρκικής σύγκρουσης. Πέραν του Bayraktar TB2, η ίδια η εταιρεία Baykar αναπτύσσει και άλλα, μεγαλύτερων δυνατοτήτων ανεπάνδρωτα αεροσκάφη, αλλά και άλλες μεγάλες τουρκικές βιομηχανίες αναπτύσσουν αντίστοιχα, σημαντικών δυνατοτήτων αεροσκάφη.

Η ελληνική πλευρά φαίνεται να αισθάνθηκε πιεσμένη από την ανάπτυξη της τουρκικής βιομηχανικής δραστηριότητας, ιδίως στον τομέα των ανεπάνδρωτων αεροσκαφών, και υποχρεωμένη για «ανταπόδοση», τόσο για συμβολικούς όσο και για πρακτικούς λόγους. Η πίεση αυτή κινητοποίησε ελληνικούς φορείς, οι οποίοι κατά τα τελευταία χρόνια έχουν προβεί σε έναν αριθμό κινήσεων. Δυστυχώς, η όλη αντίδραση δείχνει και τα όρια των ελληνικών δυνατοτήτων στην ελληνική πολεμική βιομηχανία υπό το παρόν οργανωτικό πλαίσιό της.

2. Οι Ελληνικές Προσπάθειες στα Ανεπάνδρωτα Αεροσκάφη

Στην παρούσα φάση βρίσκονται υπό εξέλιξη τρία διαφορετικά προγράμματα ανεπάνδρωτων αεροσκαφών, τα οποία αναπτύσσονται υπό την αιγίδα ή με την ενεργό συμμετοχή του Ελληνικού Κράτους. Πρόκειται για το Πρόγραμμα «Αρχύτας» του Πολεμικού Ναυτικού, το Πρόγραμμα LOTUS υπό την αιγίδα του Υπουργείου Εθνικής Αμύνης καθώς και ένα πρόγραμμα υπό την αιγίδα του Υπουργείου Οικονομικών, λαθραία ονοματισμένο «Αρχύτας» και αυτό. Ακολουθεί μία παρουσίαση των βασικών στοιχείων των τριών προγραμμάτων, προκειμένου να καταστεί δυνατή η συνολική εποπτεία της κατάστασης. Η σειρά της παρουσίασης θα ακολουθήσει τη χρονολογική σειρά ενάρξεως των προγραμμάτων, επειδή αυτή έχει τη σημασία της.

2.1 Βασικά Στοιχεία του Προγράμματος «Αρχύτας» του Πολεμικού Ναυτικού

2.1.1 Το Πρόγραμμα

Η παρουσίαση των προγραμμάτων αρχίζει, ευλόγως, από το πρόγραμμα «Αρχύτας» του Πολεμικού Ναυτικού, μιας και αυτό είναι το αρχαιότερο πρόγραμμα. Το πρόγραμμα συνελήφθη ως ιδέα και υλοποιείται από το ΠΝ, αποτελώντας έτσι ένα αυστηρά «κλαδικό» πρόγραμμα. Πηγή του προγράμματος υπήρξε η ίδια η επιθυμία των στελεχών του ΠΝ για άμεση επίλυση επιχειρησιακών προβλημάτων που αντιμετωπίζονται στο Ανατολικό Αιγαίο. Ο αυστηρά κλαδικός χαρακτήρας του, που έστρεψε το πρόγραμμα στην άμεση επίλυση επιχειρησιακών προκλήσεων του Κλάδου, φαίνεται ότι είναι και ο βασικός λόγος της πολύ περιορισμένης δημοσιότητας που έχει λάβει, αφού το ΠΝ φαίνεται να το διατηρεί, αν όχι απόρρητο, πάντως σχετικά αφανές.

Το πρόγραμμα υλοποιείται βάσει Μνημονίου Συνεργασίας (και όχι συμβάσεως) που υπεγράφη το 2018 με συμμετέχοντες:

  • τον Τομέα Ι της ΣΝΔ (καθηγητής Ιωάννης Κούκος)
  • το Εργαστήριο Ηλεκτρονικής της Σχολής Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Μηχανικών Υπολογιστών του ΕΜΠ (καθηγητής Ιωάννης Παπανάνος)
  • τον Όμιλο Εταιρειών EFA, και ειδικότερα των εταιρειών του:
    • Theon (ηλεκτροοπτικοί αισθητήρες)
    • SCYTALIS (ζεύξη δεδομένων)
    • UCANDRONE (σχεδιασμός και κατασκευή του αεροσκάφους)

Η -μάλλον πενιχρή- χρηματοδότηση του έργου φαίνεται να προέρχεται από τους ιδίους πόρους του Π.Ν., που αφορούν κυρίως την προσφορά ανθρωποπροσπάθειας εκ μέρους στελεχών του και διδακτικού και ερευνητικού προσωπικού της ΣΝΔ, και από την EFA, κατά το μέρος που αφορά τη δική της συμμετοχή.

2.1.2 Το Σύστημα

Ο «Αρχύτας» του ΠΝ, του οποίου η ανάπτυξη φαίνεται ότι έχει ολοκληρωθεί, είναι ένα ολοκληρωμένο επιχειρησιακό σύστημα, δηλαδή δεν αποτελεί απλώς μία «ιπτάμενη μηχανή» με δυνατότητες αξιοποίησής της εάν και εφ’ όσον σε αυτήν ενσωματωθεί επιχειρησιακός εξοπλισμός, αλλά σύστημα με ενσωματωμένο ήδη, δοκιμασμένο και λειτουργικό επιχειρησιακό εξοπλισμό.

Εικόνα 1: Το ανεπάνδρωτο αεροσκάφος Αρχύτας του ΠΝ. Επί της πτέρυγας φαίνεται ο χαρακτηρισμός «EXPERIMENTAL», που πλέον φαίνεται να μην ισχύει.

Από όσα είναι γνωστά ή συνάγονται εύκολα, το αεροσκάφος, που είναι σχεδιασμένο και κατασκευασμένο από την εταιρεία UCANDRONE του Ομίλου EFA, είναι κάθετης αποπροσγείωσης με δυνατότητα δράσης από τα πλοία του Στόλου. Το μέγιστο ύψος πτήσης του είναι 18.000 πόδια, η ταχύτητά πλεύσης είναι 35 κόμβοι και η μέγιστη 58 κόμβοι, και η αυτονομία πτήσης 2 ώρες, πρόκειται δηλαδή για Μέσου Ύψους και Μικρής Αυτονομίας αεροσκάφος. Το αεροσκάφος έχει χαρακτηριστική ομοιότητα με το σύστημα SuperVolo της Hybrid Project, του οποίου φαίνεται να αποτελεί σχεδιαστική εξέλιξη (διαφοροποιημένη κάτοψη πτέρυγας, ουραίο σύστημα και άτρακτος, αν και η βασική γεωμετρία έχει χαρακτηριστική ομοιότητα).

Από τη συμμετοχή της εταιρείας Theon μπορεί να υποτεθεί ότι το σκάφος φέρει ως αισθητήρες έναν συνδυασμό παραλλαγών των συστημάτων URANIA και DIKTIS της εταιρείας, αν και η εταιρεία έχει επιδείξει τόσο εντυπωσιακή δυνατότητα γρήγορου σχεδιασμού και ανάπτυξης προϊόντων, που δεν αποκλείεται το συγκρότημα αισθητήρων να είναι ριζικά αναβαθμισμένο. Η συμμετοχή της εταιρείας SCYTALIS προεξοφλεί άρτιες λύσεις σε ό,τι αφορά τις ζεύξεις δεδομένων.

2.2 Βασικά Στοιχεία του Προγράμματος «LOTUS» του Υπουργείου Εθνικής Αμύνης

2.2.1 Το Πρόγραμμα

Το πρόγραμμα «Τακτικό Ανεπάνδρωτο Αεροπορικό Σύστημα Χαμηλού Ίχνους» ή Low Observable Tactical Unmanned Air System (LOTUS) είναι ένα συγχρηματοδοτούμενο ευρωπαϊκό πρόγραμμα που αποσκοπεί στην ανάπτυξη ενός ανεπάνδρωτου επιχειρησιακού αεροσκάφους χαμηλού ίχνους και ανθεκτικού στις κυβερνοεπιθέσεις. Το πρόγραμμα συγχρηματοδοτείται από την Ευρωπαϊκή Ένωση μέσω του Προγράμματος Ανάπτυξης της Ευρωπαϊκής Αμυντικής Βιομηχανίας (European Defence Industrial Development Programme – EDIDP).[i] Η πρόταση LOTUS είναι κοινή πρόταση της Ελλάδας και της Κύπρου, κατόπιν Μνημονίου Συνεννοήσεως των δύο κρατών, και ήταν αυτή που προκρίθηκε από την Ευρωπαϊκή Ένωση κατόπιν συγκριτικής αξιολόγησης μεταξύ σαράντα προτάσεων με το ίδιο αντικείμενο, προκειμένου να αναπτυχθεί το πρωτότυπο επίδειξης τεχνολογίας για το επόμενης γενεάς ευρωπαϊκό ανεπάνδρωτο αεροσκάφος. Πέραν των Υπουργείων Αμύνης της Ελλάδας και της Κύπρου, το πρόγραμμα έχει την επίσημη υποστήριξη των Υπουργείων Αμύνης της Ολλανδίας και της Ισπανίας, τα οποία έχουν συνεισφέρει στη διαμόρφωση των επιχειρησιακών απαιτήσεων, ενώ στην κοινοπραξία συμμετέχουν αντίστοιχα και μία ολλανδική και μία ισπανική εταιρεία.

Το πρόγραμμα έχει προϋπολογισμό € 9.698.195, εκ των τα € 8.779.380 προέρχονται από ευρωπαϊκή χρηματοδότηση, ενώ οι εθνικές συμμετοχές Ελλάδας και Κύπρου καλύπτουν το υπόλοιπο ποσό κατά 85% (Ελλάδα) και 15% (Κύπρος).

Η κοινοπραξία του προγράμματος LOTUS έχει ως επικεφαλής την εταιρεία Intracom Defense (IDE), η οποία αποτελεί και τον συντονιστή του προγράμματος, ενώ οι υπόλοιποι εταίροι είναι:

  • το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, μέσω του Εργαστηρίου Μηχανικής Ρευστών & Στροβιλομηχανών (ΕΜΡΣ) -ελλαδική συμμετοχή
    • το Πανεπιστήμιο Πειραιώς – ελλαδική συμμετοχή
    • το Πανεπιστήμιο Πατρών  – ελλαδική συμμετοχή
    • το Εργοστάσιο Τηλεπικοινωνιακών και Ηλεκτρονικών Μέσων (ΕΤΗΜ) της ΠΑ – ελλαδική συμμετοχή
    • την εταιρεία ALTUS-LSA – ελλαδική συμμετοχή
    • την εταιρεία Carbon Fibers Technology (CFT) – ελλαδική συμμετοχή
    • την εταιρεία SignalGenerix – κυπριακή συμμετοχή
    • την εταιρεία Cyric – κυπριακή συμμετοχή
    • την εταιρεία Geoimaging – κυπριακή συμμετοχή
    • την εταιρεία Embention – ισπανική συμμετοχή
    • την εταιρεία RHEA Group – ολλανδική συμμετοχή

Απ’ ότι έχει δηλώσει ο κ. Υάκινθος, το Εργαστηρίου Μηχανικής Ρευστών & Στροβιλομηχανών  τπθ Α{Θ έχει αναλάβει τη σχεδίαση του «μητρικού» σκάφους, ενώ εικάζεται ότι η εταιρεία ALTUS-LSA έχει αναλάβει τον σχεδιασμό των «θυγατρικών» σκαφών. Το Πανεπιστήμιο Πειραιώς είναι υπεύθυνο για τον σχεδιασμό των Αλγορίθμων Διαχείρισης Σμήνους. Η ολλανδική εταιρεία RHEA Group είναι υπεύθυνη για την κυβερνοασφάλεια του συστήματος, ενώ από τον προσανατολισμό των υπολοίπων εταιρειών εύκολα συνάγεται λογικά το αντικείμενο της συμμετοχής τους στο πρόγραμμα.

Το πρόγραμμα ξεκίνησε τον Δεκέμβριο του 2020, έχει διάρκεια 45 μηνών και αναμένεται να ολοκληρωθεί στο τέλος του 2024.

2.2.2 Το Σύστημα

Σύμφωνα με τις υπάρχουσες ανοικτές πληροφορίες, το σύστημα θα στηρίζεται στο αεροσκάφος Delaer RX-3 που έχει ήδη αναπτύξει το Εργαστήριο Μηχανικής Ρευστών & Στροβιλομηχανών του ΑΠΘ, και το οποίο προφανώς θα εξελιχθεί περαιτέρω στο πλαίσιο του προγράμματος. Το αεροσκάφος RX-3 έχει εκπέτασμα 7,2 μέτρα και αεροδυναμική διαμόρφωση συγχωνευμένων με την άτρακτο πτερύγων (Blended Wing-Body ή BWB), μήκος 4,15 μ., μέγιστο βάρος απογείωσης 190 χλγρ. με μέγιστο φορτίο 50 χλγρ.  Η ταχύτητα πλεύσεως του αεροσκάφους είναι 97 κόμβοι, ενώ η μέγιστη ταχύτητα 130 κόμβοι, και η μέγιστη διάρκεια πτήσεως είναι 10 ώρες. Έτσι, το RX-3 ανήκει, έστω και οριακά, στην κατηγορία ανεπάνδρωτων αεροσκαφών Μέσου ύψους Μεγάλης Εμβέλειας (Medium Altitude Long Endurance – MALE), ενώ είναι εύλογο να εικάζεται ότι η περαιτέρω εξέλιξή του στο πλαίσιο του προγράμματος LOTUS θα επιφέρει βελτίωση των προαναφερθεισών επιδόσεων.

Εικόνα 2: Το ανεπάνδρωτο RX-3 που αποτελεί τη βάση για το ανεπάνδρωτο αεροσκάφος του προγράμματος LOTUS
Εικόνα 3: Σχέδιο του RX-3

Με αυτά ως δεδομένα, αναμένεται ότι οι πτητικές επιδόσεις του LOTUS θα είναι βελτιωμένες έναντι του Delaer, καθώς η ανάπτυξη του αεροσκάφους είναι βασικό στοιχείο του προγράμματος. Ήδη, ο καθηγητής κ. Υάκινθος έχει δηλώσει ότι το μητρικό αεροσκάφος θα είναι ένα «μεγάλο και βαρύ drone με 8 έως 9 μέτρα άνοιγμα πτέρυγας», δηλαδή θα είναι μία μεγενθυμένη έκδοση του RX-3.

Το αεροσκάφος θα είναι σχεδιασμένο για την ελαχιστοποίηση του ίχνους του, κάτι στο οποίο η αεροδυναμική σχεδίαση των συγχωνευμένων με την άτρακτο πτερύγων ευνοεί εγγενώς.

Το μητρικό σκάφος θα είναι εξοπλισμένο με αισθητήρες για συλλογή πληροφοριών, επιτήρηση καθώς και εντοπισμό στόχων, και θα διαθέτει ενσωματωμένη στο σκάφος υπολογιστική ικανότητα για την επεξεργασία των δεδομένων των αισθητήρων για την αναγνώριση, ταυτοποίηση και κατάταξη στόχων. Επιπλέον, κάθε μητρικό σκάφος θα φέρει τέσσερα μικρά ανεπάνδρωτα σκάφη με αναδιπλούμενα πτερύγια τα οποία θα εκτοξεύονται από αυτό και θα είναι σε θέση να ενεργούν σε ασφαλή απόσταση από αυτό. Αυτό σημαίνει σε πρώτη φάση ότι το μητρικό σκάφος έχει μεγάλη δυνατότητα να αναγνωρίζει και να επιτηρεί με μεγάλη ασφάλεια από μεγάλη απόσταση από τους στόχους του (συνδυασμός του χαμηλού του ίχνους και των εκτοξευόμενων «θυγατρικών» ανεπάνδρωτων) ενώ δεν είναι δύσκολο να μετατραπούν τα τέσσερα «θυγατρικά» σκάφη σε όπλα. Το αεροσκάφος θα ελέγχεται από σταθμό εδάφους.

2.3 Βασικά Στοιχεία του Προγράμματος του Υπουργείου Οικονομίας (με την επωνυμία «Αρχύτας»)[ii]

2.3.1 Το Πρόγραμμα

Το δεύτερο πρόγραμμα με το όνομα «Αρχύτας», αυτό του Υπουργείου Οικονομικών (εφεξής «πρόγραμμα του Υπ.Οικ.»)[iii], και το πιο προβεβλημένο στα μέσα μαζικής ενημέρωσης και τον ειδικό τύπο, είναι μία πρωτοβουλία του Υπουργείου Οικονομίας (;!) και αφορά την ανάπτυξη ενός «Αυτόνομου Εναέριου Οχήματος Πολλαπλών Χρήσεων» (HUV) (σε κανονικά ελληνικά: ανεπάνδρωτου αεροσκάφους) μέσω της συνεργασίας:

  • της Ελληνικής Αεροπορικής Βιομηχανίας (ΕΑΒ) και
  • τριών πανεπιστημιακών ιδρυμάτων:
    • του Αριστοτέλειου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, μέσω του Εργαστηρίου Μηχανικής Ρευστών & Στροβιλομηχανών (ΕΜΡΣ) με επί κεφαλής τον καθηγητή Κύρο Υάκινθο  του Τμήματος Μηχανολόγων Μηχανικών,
    • του Δημοκρίτειου Πανεπιστημίου Θράκης, μέσω του Εργαστηρίου Ρομποτικής και Αυτοματισμών με επί κεφαλής τον καθηγητή Αντώνιο Γαστεράτο του Τμήματος Μηχανικών Παραγωγής και Διοίκησης, και
    • του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας, μέσω του Εργαστηρίου Ηλεκτρονικής του Τμήματος Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Μηχανικών Υπολογιστών και επί κεφαλής τον .

Το πρόγραμμα οργανώνεται και χρηματοδοτείται από το Υπουργείο Οικονομικών, υπό την ιδιότητα του ως κυρίου μετόχου και εποπτεύοντος φορέως της ΕΑΒ. Από πλευράς Υπουργείου, και δεδομένου ότι αυτό εκ της φύσεώς του και του αντικειμένου του δεν έχει υπηρεσιακή δομή για να εμπλέκεται σε βιομηχανικά εγχειρήματα, το εγχείρημα οργανώθηκε και επιβλέπεται από τους συνεργάτες του Υπουργού Οικονομικών σε θέματα Έρευνας και Καινοτομίας (sic) Κωνσταντίνο Τσαμαδιά (ομότιμο καθηγητή στο Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο), Κωστή Μαγουλά (καθηγητή στη Σχολή Χημικών Μηχανικών Ε.Μ.Π.) και Δρ. Χρήστο Χριστοδούλου.

Το Μνημόνιο Συνεργασίας για την υλοποίηση του προγράμματος υπεγράφη στις 28 Αυγούστου 2021 και προέβλεπε την άμεση έναρξή του την 1η Σεπτεμβρίου 2021 και ολοκλήρωσή του περί το τέλος του 2023 ή τις αρχές του 2024.

Ταυτόχρονα, σύμφωνα με διακηρύξεις της στελεχών της ΕΑΒ, προχωρούν οι προεργασίες για δεύτερο, αναβαθμισμένο σύστημα, με συνεργασία των Υπουργείων Οικονομικών, Εθνικής Άμυνας και Ανάπτυξης και Επενδύσεων.

2.3.2 Το Σύστημα

Το πρόγραμμα έχει ως στόχο την ανάπτυξη ενός ανεπάνδρωτου αεροσκάφους, δηλαδή αποκλειστικά μίας «ιπτάμενης μηχανής» χωρίς επιχειρησιακό εξοπλισμό ή επιχειρησιακές δυνατότητες. Το προϊόν του προγράμματος, όταν ολοκληρωθεί, είναι δυνατόν να καταστεί επιχειρησιακό σύστημα κατόπιν περαιτέρω εξελίξεως. Επισημαίνεται ότι η «περαιτέρω εξέλιξη» δεν είναι απλώς η χωροθετική ενσωμάτωση επιχειρησιακού εξοπλισμού στο σκάφος αλλά ουσιώδης ανάπτυξη των απαραίτητων υποσυστημάτων και ενοποίησή τους.

Το σκάφος έχει την αεροδυναμική διαμόρφωση συγχωνευμένων με την άτρακτο πτερύγων (Blended Wing-Body ή BWB) και έχει τη δυνατότητα κάθετης αποπροσγείωσης. Η ακριβής διαμόρφωση του σκάφους δεν έχει γίνει ακόμη γνωστή· το αεροσκάφος φαίνεται να βρίσκεται ακόμη υπό διαμόρφωση. Σε πρόσφατη συνέντευξη τύπου, όμως, παρουσιάστηκε το αεροδυναμικό πρόπλασμα του αεροσκάφους, έστω και χωρίς (εμφανή, τουλάχιστον) τη διαμόρφωση πρόωσής του. Στην Διεθνή Έκθεση Θεσσαλονίκης παρουσιάστηκε μία ελαφρώς διευκρινισμένη εικόνα του αεροσκάφους.

Εικόνα 4: Το πρόπλασμα του ανεπάνδρωτου του Υπ.Οικ., όπως παρουσιάστηκε στη ΔΕΘ τον Σεπτέμβριο του 2022.

Από τη διαμόρφωση που δημοσιεύτηκε, καθίσταται σαφές ότι το υπό ανάπτυξη σκάφος αποτελεί περαιτέρω εξέλιξη του αεροσκάφους RX-4, το πιο πρόσφατο από τα τρία κύρια σχέδια ανεπανδρώτων αεροσκαφών που το ΕΜΡΣ του ΑΠΘ έχει αναπτύξει την τελευταία δεκαετία υπό τη δραστήρια καθοδήγηση του καθηγητή Κύρου Υάκινθου. To RX-4 είναι αεροσκάφος συγχωνευμένων με την άτρακτο πτερύγων, με δύο προωστήριες έλικες τοποθετημένες στα άκρα δύο πρόσθιων πτερυγίων καθώς και κατακόρυφο στροφείο τοποθετημένο εντός της ατράκτου του σκάφους. Η διαμόρφωση συγχωνευμένων με την άτρακτο πτερύγων εξαλείφει την ανάγκη ουραίων πτερυγίων και εξασφαλίζει αυξημένο εσωτερικό χώρο. Ο συνδυασμός του κεντρικού στροφείου και πρόσθιων στροφείων, τα οποία μαζί με τα πτερύγιά τους είναι μεταβλητής κατεύθυνσης, παρέχουν τη δυνατότητα κάθετης αποπροσγείωσης. Με δεδομένη τη δημοσιευθείσα αεροδυναμική διαμόρφωση του αεροσκάφους του προγράμματος του Υπ.Οικ., εκτιμάται ότι θα διατηρηθεί και η ίδια διάταξη στροφείων. Το πρόπλασμα της ΔΕΘ δείχνει μικρή διαφοροποίηση της διάταξης πρόωσης, τουλάχιστον στον βαθμό που αυτή έχει οριστικοποιηθεί.

Εικόνα 5: Το αεροσκάφος RX-4
Εικόνα 6: Σχέδιο του αεροσκάφους RX-4

Αξίζει να σημειωθεί ότι η διαμόρφωση αυτή βρίσκεται στην αιχμή της σύγχρονης έρευνας, και μόνον ένας παρεμφερής σχεδιασμός, σε ερευνητικό επίπεδο, είναι μέχρι σήμερα γνωστός, αυτός του πανεπιστημίου της Αριζόνας.[iv]

Εικόνα 7: Σχηματικό διάγραμμα του UAV του Πανεπιστημίου της Αριζόνας

Το υπό σχεδίαση αεροσκάφος προβλέπεται να έχει βάρος περίπου 200 χλγ. και ωφέλιμο φορτίο 25 χλγρ. Η ταχύτητα πλεύσης του αεροσκάφους είναι 65 κόμβοι και η αυτονομία του είναι τέσσερεις ώρες, παραμένει δηλαδή στην κατηγορία των Μέσου Ύψους και Μικρής Αυτονομίας ανεπάνδρωτων αεροσκαφών. Με δεδομένο ότι το RX-4 έχει εκπέτασμα 1,8 μέτρα, μέγιστο βάρος απογείωσης 4 χλγρ. και χρόνο πτήσης περί τις δύο ώρες, το υπό ανάπτυξη αεροσκάφος του Υπουργείου Οικονομικών είναι μία μεγεθυμένη -και προφανώς βελτιωμένη- έκδοση του RX-4. Σημειώνεται ότι, σε αντίθεση με το αεροσκάφος RX-4 που, έστω και ως σκάφος επίδειξης τεχνολογίας, είχε σχεδιαστεί εξ αρχής ως επιχειρησιακό αεροσκάφος -αδιαφόρως των επιδόσεων στον τομέα αυτόν- με τη συμμετοχή των εταιρειών MLS Multimedia SA και Geosense, το αεροσκάφος του Υπ.Οικ. είναι απλώς μία ιπτάμενη μηχανή χωρίς επιχειρησιακές δυνατότητες. Οι επιχειρησιακές δυνατότητες του RX-4 αφορούν τη χαρτογράφηση, φωτογραμμετρία καθώς και έρευνα και επιτήρηση.

Σύμφωνα με διακηρύξεις στελεχών της ΕΑΒ, «ετοιμάζονται επόμενα μοντέλα της οικογένειας, που θα συνεργάζονται με αεροσκάφη και χειριστή, με μαχητικά που θα συνοδεύονται από έναν αριθμό Μη Επανδρωμένων Αεροσκαφών και η «”προέκταση” του «Αρχύτα» (sic) θα μπορεί να… κουμπώνει με αυτά». Πρόκειται προφανώς για σκέψεις και προθέσεις της εταιρείας, και τίποτα περισσότερο, με δεδομένα ότι:

(α) Δεν έχει ολοκληρωθεί ακόμη η ανάπτυξη του αεροσκάφους του Υπουργείου Οικονομικών, με επιδόσεις δραματικά υποδεέστερες από τις απαιτούμενες για τις αναφερόμενες αποστολές. Η ανάπτυξη επόμενης έκδοσης προϋποθέτει την ολοκλήρωση της παρούσας, που είναι υπό ανάπτυξη.

(β) Όλες οι διακηρύξεις της ΕΑΒ για μελλοντικές εκδόσεις του «προγράμματος του Υπ.Οικ.», που μάλιστα «θα επιτρέπουν στον (μελλοντικό) αεροσκάφος να συνεργάζεται με μαχητικά αεροσκάφη στο πλαίσιο δικτυοκεντρικών επιχειρήσεων και που θα φέρουν και τέσσερα μικρά «αεροσκάφη» για τα οποία το κυρίως σκάφος θα λειτουργεί ως μητρικό αεροσκάφος», λαμβάνουν χώρα ενώ δεν έχει υπάρξει καμία απολύτως ανάπτυξη.

(γ) Η ανάπτυξη επόμενης έκδοσης της «ιπτάμενης μηχανής» σημαίνει επιπλέον -σημαντική- χρηματοδότηση για την ανάπτυξή του. Κυρίως, όμως, σημαίνει ένα άλλο, διαφορετικό πρόγραμμα, το οποίο θα συμπεριλάβει εταιρείες οι οποίες θα αναλάβουν τον εξοπλισμό αποστολής του «προγράμματος του Υπ.Οικ.» ενώ θα χρειαστεί μεγάλης κλίμακας ανασχεδιασμός και του αεροσκάφους καθ’ εαυτού, καθώς το προκηρυσσόμενο αεροσκάφος αφ’ ενός θα πρέπει να έχει πολύ βελτιωμένες πτητικές επιδόσεις για να ανταποκριθεί στους αναφερόμενους ρόλους, ενώ θα πρέπει να γίνει περαιτέρω σχεδιασμός τόσο των αναφερόμενων τεσσάρων «θυγατρικών» αεροσκαφών και την προσαρμογή του «μητρικού» αεροσκάφους ώστε να φέρει τα θυγατρικά αυτά σκάφη. Είναι προφανές ότι ο υπολειπόμενος σχεδιασμός και ανάπτυξη ξεπερνούν κατά πολύ την ανάπτυξη του τρέχοντος «Αρχύτα Υπ.Οικ.», ενώ το άλμα από την τρέχουσα σχεδίαση στη μελλοντική είναι ιδιαίτερα μεγάλο -με όλον τον κίνδυνο που αυτό ενέχει.

(δ) Η ανάπτυξη των επομένων εκδόσεων που διακηρύσσει η ΕΑΒ… μικρή σχέση έχουν με την ίδια την ΕΑΒ. Η ανάπτυξη επομένων εκδόσεων απαιτεί αφ’ ενός νέα χρηματοδότηση, αφ’ ετέρου τον σχεδιασμό νέου εταιρικού σχήματος ανάπτυξης. Και στα δύο αυτά στοιχεία, η ΕΑΒ έχει μηδενική συμμετοχή. Η μεν χρηματοδότηση αποφασίζεται και παρέχεται από το Υπουργείο Οικονομίας, δηλ. τον Υπουργό Οικονομίας και τους τρεις τεχνικούς συμβούλους του, η δε ανάπτυξη γίνεται από εταιρείες που κατέχουν κάποια σχετική τεχνογνωσία και δυνατότητα ανάπτυξης. Ως γνωστόν, η ΕΑΒ δεν έχει τίποτα από τα δύο αυτά. Όπως και στην παρούσα φάση, ο ρόλος της θα περιοριστεί στην… παρακολούθηση του χρονοδιαγράμματος. Εάν και όποτε προκύψει βιομηχανικό πρωτότυπο, η ΕΑΒ θα κληθεί να το παραγάγει, κι εν συνεχεία να το εκμεταλλευτεί εμπορικά.

3. Μία Αποτίμηση της Καταστάσεως

Η πρώτη αποτίμηση της καταστάσεως είναι ότι αυτή τη στιγμή είναι υπό εξέλιξη τρία διαφορετικά προγράμματα ανεπάνδρωτων αεροσκαφών:

3.1 Μὴ γνώτω ἡ δεξιά σου τί ποιεῖ ἡ ἀριστερά σου.

Το πρώτο πράγμα που κάνει εντύπωση κατά την επισκόπηση των τριών αυτών βασικών κρατικών προγραμμάτων είναι ότι ο ελληνικός αμυντικός μηχανισμός τηρεί το βιβλικό ρητό με… θρησκευτική ευλάβεια. Αυτή τη στιγμή είναι ενεργά τρία διαφορετικά κρατικά προγράμματα ανάπτυξης ανεπάνδρωτων αεροσκαφών, από τρεις διαφορετικούς φορείς, καθένας εκ των οποίων αγνοεί θεσμικά την ύπαρξη των υπολοίπων.  Η σημασία του στοιχείου αυτού είναι κρίσιμη, αφού οδηγεί σε σπατάλη των ελαχίστων πόρων που διατίθενται στην Ελλάδα για ανάπτυξη οποιουδήποτε αμυντικού συστήματος. Επειδή ο όρος «σπατάλη πόρων» είναι μάλλον αόριστος και ενδεχομένως παραπέμπει (λανθασμένα) σε διασπάθιση χρήματος, θα πρέπει να εξηγηθεί τι ακριβώς σημαίνει.

3.1.1 Παρέκβαση: Η «Κατασπατάληση Πόρων»

Η ανάπτυξη ενός συστήματος κάποιας πολυπλοκότητας, όπως εν προκειμένω τα ανεπάνδρωτα αεροσκάφη, έχει ιδιαίτερα υψηλό κόστος ανάπτυξης· στην πραγματικότητα το κόστος ανάπτυξης είναι εξ ίσου μεγάλου κατά τάξη μεγέθους (και ανά μονάδα) με το κόστος παραγωγής ανά μονάδα, ιδιαίτερα σε συστήματα με σχετικά περιορισμένους αριθμούς παραγωγής. Επιπλέον, το κόστος της ανάπτυξης σχετίζεται άμεσα με την «έκταση» της ανάπτυξης, δηλαδή την πολυπλοκότητα και τις ικανότητες του υπό ανάπτυξη συστήματος. Για να το πούμε πιο απλά: εάν κάποιος διαθέσει π.χ. ένα εκατομμύριο ευρώ για την ανάπτυξη ενός συστήματος, και ένας άλλος διαθέτει δύο εκατομμύρια ευρώ για την ανάπτυξη ενός «αντιστοίχου» (υπό την ευρεία έννοια) συστήματος, τότε, με την υπόθεση ότι αυτοί που αναλαμβάνουν την ανάπτυξη για κάθε μέρος είναι «ισοδύναμης» ικανότητας, δεν πρόκειται και τα δύο μέρη να αποκτήσουν το ίδιο (με την ευρεία έννοια) σύστημα, με τον έναν να έχει απλώς κατορθώσει να το αποκτήσει πιο οικονομικά. Αντίθετα, αυτός που διέθεσε τα διπλάσια χρήματα για την ανάπτυξη θα πάρει ένα σύστημα πολύ μεγαλύτερων ικανοτήτων, όπου οι «μεγαλύτερες ικανότητες» μπορεί να μεταφράζονται σε δύο διακριτές κατηγορίες: καλύτερες επιδόσεις στους ίδιους τομείς, και επιπλέον δυνατότητες.

Οι καλύτερες επιδόσεις μπορεί επιτυγχάνονται με αυξημένο κόστος ανάπτυξης μέσω δύο μηχανισμών: μεγαλύτερος χρόνος ανάπτυξης, άρα μεγαλύτερη δυνατότητα για πιο εξεζητημένο σχεδιασμό, για σχεδιασμό βασιζόμενο σε πιο εξελιγμένη τεχνολογία, που απαιτεί πιο απαιτητική ενασχόληση και περισσότερο χρόνο για την επίλυση των σχετιζόμενων με αυτήν σχεδιαστικών προβλημάτων, και περισσότερο χρόνο για τις δοκιμές του συστήματος. Οι δοκιμές ενός υπό ανάπτυξη συστήματος δεν αποτελούν μια τυπική διαδικασία «επιβεβαίωσης» των επιδόσεων του υπό ανάπτυξη συστήματος αλλά έναν διαδοχικό κύκλο εντοπισμού αδυναμιών της προηγούμενης σχεδίασης (που αναπόφευκτα και εγγενώς υπάρχουν σε κάθε αρχική σχεδίαση, ειδικά όταν υπάρχει περιορισμένη τεχνογνωσία), τροποποίησης του σχεδιασμού, βελτίωσης των επιδόσεων και, ιδιαίτερα, βελτίωσης της αξιοπιστίας.

Οι επιπλέον δυνατότητες επιτυγχάνονται κατά κύριο λόγο με την εμπλοκή περισσοτέρων διακριτών υποσυστημάτων, τα οποία επιτελούν διακριτές λειτουργίες και οι οποίες απαιτούν αντίστοιχα διακριτές «υποομάδες» ανάπτυξης με διαφορετικά μεταξύ τους αντικείμενα. Όσο περισσότερες υποομάδες μπορεί κανείς να εμπλέξει, τόσο περισσότερες δυνατότητες μπορεί να ενσωματώσει σε ένα σύστημα, και όσο πιο υψηλού επιπέδου είναι οι υποομάδες (και συνεπώς και υψηλότερου κόστους), τόσο πιο αποτελεσματικά υποσυστήματα λαμβάνει.

Η παραπάνω απλουστευτική αναφορά στις διαδικασίες της ανάπτυξης (το “Development” του περίφημου, πολυαναφερόμενου “R&D” ή ελληνιστί η Ανάπτυξη της «Έρευνας και Ανάπτυξης») είναι απαραίτητη εάν κανείς θέλει να αντιλαμβάνεται για τι μιλάει και να μη χρησιμοποιεί όρους κατά σύμβαση. Κυρίως όμως, γίνεται για να καταδειχθεί για ποιον λόγο το ύψος της χρηματοδότησης της ανάπτυξης είναι ένας απολύτως κρίσιμος παράγων, και συνεπώς γιατί η εκ παραλλήλου ανάπτυξη παρεμφερών συστημάτων που αντλούν πόρους από την ίδια πηγή χρηματοδότησης αποτελούν κατασπατάληση: επειδή ο επιμερισμός πιστώσεων για την ανάπτυξη δύο παρεμφερών συστημάτων σημαίνει τη διαίρεση δια του δύο των πιστώσεων που παρέχεται για την ανάπτυξη ενός συστήματος της κατηγορίας αυτής, και η διαίρεση δια δύο των πιστώσεων σημαίνει, μιλώντας αδρά, την ανάπτυξη δύο συστημάτων της ιδίας κατηγορίας με τις «μισές» δυνατότητες απ’ ότι θα επετύγχανε κανείς εάν αφιέρωνε τους συνολικούς πόρους στην ανάπτυξη ενός μόνον συστήματος. Τα ποσά που δίνονται για την ανάπτυξη του ενός ή του άλλου συστήματος μπορεί να ακούγονται συμβατικά ή αδιάφορα στον ανυποψίαστο παρατηρητή, όμως είναι μία από τις πλέον κρίσιμες παραμέτρους. Όταν ακούει κανείς ότι διατέθηκαν «τέσσερα» ή «έξι» ή «δώδεκα» εκ. ευρώ για ένα σύστημα, πιθανότατα δεν είναι σε θέση να αξιολογήσει τι σημαίνει αυτό και να το αντιμετωπίζει σαν μία τυπική παράμετρο που «λογικά» θα είναι «επαρκής» για να καθορίζεται στο ύψος αυτό. Δυστυχώς, το ζήτημα τίθεται αντίστροφα. Με «τέσσερα» εκ. ευρώ κόστους ανάπτυξης λαμβάνει κανείς ένα ορισμένο σύστημα, με «έξι» ένα σημαντικά πιο ικανό, και με «δώδεκα» ένα πολύ πιο ικανό. Ή, εάν με «τέσσερα» εκ. ευρώ κόστους λαμβάνει ένα ικανοποιητικό σύστημα, διαθέτει τα άλλα «δύο» ή «τέσσερα» ή «έξι» για την ανάπτυξη ενός άλλου συστήματος, από τα πάρα πολλά που η ελληνική άμυνα έχει άμεση και επείγουσα ανάγκη.

3.2 Η Απουσία Κεντρικού Σχεδιασμού

Ο βασικός λόγος για την έλλειψη συντονισμού μεταξύ ομοειδών προσπαθειών είναι, προφανώς, η απουσία ενός οργάνου που να είναι υπεύθυνο για τον κεντρικό σχεδιασμό και συντονισμό των βιομηχανικών εγχειρημάτων που σχετίζονται με την άμυνα.

Θεωρητικά, το αρμόδιο όργανο είναι η Διεύθυνση Αμυντικών Επενδύσεων και Τεχνολογικών Ερευνών (ΔΑΕΤΕ) της Γενικής Διεύθυνσης Αμυντικών Εξοπλισμών και Επενδύσεων (ΓΔΑΕΕ). Είναι προφανές ότι η ΔΑΕΤΕ, με επί κεφαλής ανώτερο αξιωματικό, δεν έχει ούτε κατά διάνοια ούτε την επιχειρησιακή ικανότητα ούτε τη γνώση για να αναλάβει την άσκηση βιομηχανικής πολιτικής.

Σε αντιπαραβολή, μπορεί κανείς να δει το όργανο κεντρικού σχεδιασμού της πολιτικής πολεμικής βιομηχανίας της Τουρκίας, την Υπηρεσία Αμυντικής Βιομηχανίας – SSB, τις αρμοδιότητές του και τη στελέχωσή του, για να αντιληφθεί έναν βασικό λόγο της χαώδους διαφοράς μεταξύ της ελληνικής και της τουρκικής πολεμικής βιομηχανίας κατά τα τελευταία έτη.

Και επειδή κατά τα τελευταία έτη οι ιδεοληψίες έχουν λάβει επικίνδυνες διαστάσεις, και μπορεί να κατηγορηθεί κανείς για «σοσιαλιστικές» αντιλήψεις περί «κεντρικού σχεδιασμού», ορισμένες διευκρινίσεις είναι απαραίτητες.

Δεν υφίσταται σε καμία χώρα του κόσμου, «φιλελεύθερου» ή άλλου οικονομικού προσανατολισμού, σοβαρή πολεμική βιομηχανία χωρίς κεντρικό σχεδιασμό. Οι ΗΠΑ, η Γαλλία, η Γερμανία, Βρετανία, το Ισραήλ, η Ιαπωνία, η Ν. Κορέα, η Τουρκία, με άλλα λόγια όλες οι χώρες που έχουν ή φιλοδοξούν να αποκτήσουν πολεμική βιομηχανία, υπάρχουν ισχυρότατες θεσμικά υπηρεσίες που διευθύνουν την πολεμική βιομηχανία.  Σε μία αγορά που δεν προσομοιάζει με τίποτα το υπόδειγμα της «ελεύθερης αγοράς» ούτε στην προσφορά ούτε στη ζήτηση, και σε έναν τομέα, αυτόν της βιομηχανίας, που δεν έχει αναπτυχθεί πουθενά στον κόσμο χωρίς κεντρική κρατική πολιτική (που είναι διαφορετικό πράγμα από την κρατική ιδιοκτησία των επιχειρήσεων, φυσικά), είναι ελαφρώς κωμικό να συζητηθεί το υπόδειγμα της «ελεύθερης αγοράς» και του ρόλου των Ενόπλων Δυνάμεων ως απλού πελάτη που βελτιστοποιεί τις επιλογές του επιλέγοντας μεταξύ πωλητών που εμφανίζονται «αγνωστικιστικά». Αυτό ισχύει κατά μείζονα λόγο σε μία χώρα σαν την Ελλάδα, με αναιμική και υπό ανάπτυξη πολεμική βιομηχανία, όπου οι διπλές προσπάθειες με διπλές χρηματοδοτήσεις, που δεν κατορθώνουν να δημιουργήσουν «εθνικούς πρωταθλητές» έστω και ισχυρές εταιρείες που να είναι σε θέση να κάνουν αποκτήσουν μέγεθος και ικανότητες διεθνώς ανταγωνιστικές.

Εν προκειμένω είναι χαρακτηριστικό ότι στην προσπάθεια του ΠΝ έχει αφεθεί εκτός ο ικανότερος φορέας σχεδιασμού αεροσκαφών στη Χώρα (το ΕΡΜΣ του ΑΠΘ) ενώ η σχετική συμμετοχή (από τον όμιλο EFA) είναι η σχετικά πιο αδύναμη. Αντιθέτως, στο πρόγραμμα LOTUS έχει αφεθεί εκτός προγράμματος ο ικανότερος σχεδιαστής και παραγωγός αισθητήρων της Χώρας, που είναι αναμφισβήτητα ο όμιλος EFA. Έτσι, χάθηκε η ευκαιρία να μεταβιβαστεί κρίσιμη τεχνογνωσία από έναν ερευνητικό φορέα σε μία εμπορική εταιρεία (διότι ακριβώς αυτός είναι ο ρόλος των ερευνητικών φορέων) ενώ το εγχείρημα του LOTUS μένει χωρίς εμπορικό φορέα που να μπορέσει να κεφαλαιοποιήσει την έρευνα που παράγεται από το ΕΡΜΣ, στοιχείο κρίσιμο για την ανάπτυξη τεχνογνωσίας και, τελικώς, αμυντικών συστημάτων. Περί αυτών και κατωτέρω.

Σε κάθε περίπτωση, η ΔΑΕΤΕ τελεί σε απόλυτη αδυναμία να παίξει τον ρόλο του κεντρικού φορέα σχεδιασμού και υλοποίησης πολιτικής αμυντικής βιομηχανίας -αν υποθέσουμε ότι υφίσταται πολιτική αμυντικής βιομηχανίας. Εν προκειμένω, και για να γίνει κατανοητή η απόλυτη άγνοια που φαίνεται να υφίσταται θεσμικά σχετικά με το ζήτημα, δεν έχει κανείς να αντιπαραβάλει το θεσμικό κείμενο της Ελληνικής Δημοκρατίας σχετικά με την «Εθνική Αμυντική και Βιομηχανική Στρατηγική»  με τη σελίδα της «αντίστοιχης» τουρκικής υπηρεσίας, της «Υπηρεσίας Αμυντικής Βιομηχανίας» ( Savunma Sanayii Başkanlığı – SSB), και την ευκρίνεια με την οποία δηλώνονται οι στόχοι της· η ευκρίνεια είναι πάντα αποτέλεσμα σαφούς αντιλήψεως των πραγμάτων. Μια αντιπαραβολή του βιογραφικού του προέδρου της τουρκικής υπηρεσίας Ισμαήλ Ντεμίρ με το βιογραφικό του επικεφαλής της ΔΑΕΤΕ διευκρινίζει τα πράγματα έτι περαιτέρω -χωρίς την παραμικρή μομφή προς τον συνταγματάρχη που… του έλαχε η μετάθεση στη ΔΑΕΤΕ.[v]

3.3 Η αθλιότητα του Υπουργείου Οικονομικών και της ΕΑΒ

Έχοντας πλήρη εικόνα της κατάστασης που επικρατεί στην πολιτική πολεμικής βιομηχανίας, μπορεί κανείς σε κάθε περίπτωση να αντιληφθεί τους λόγους ανάπτυξης του προγράμματος Αρχύτας καθώς και του προγράμματος LOTUS. Το μεν πρώτο εξυπηρετεί τις άμεσες και πιεστικές ανάγκες του ΠΝ με εκ των ενόντων μέσα και χρηματοδότηση, το δε δεύτερο εξυπηρετεί την ανάγκη για την ανάπτυξη ενός ικανού «εθνικού» ανεπάνδρωτου της κατηγορίας MALE, και μάλιστα με εξαιρετικά προηγμένα χαρακτηριστικά σε όλο το φάσμα λειτουργίας του και με ευρωπαϊκή συγχρηματοδότηση. Η πρωτοβουλία που δημιουργεί αλγεινή εντύπωση είναι αυτή του Υπουργείου Οικονομικών και της Ελληνικής Αεροπορικής Βιομηχανίας Α.Ε.

Ενδεχομένως να μπορεί κανείς να αντιπαρέλθει ως ήσσονος σημασίας την αθέμιτη κίνηση του Υπουργείου Οικονομικών και της ΕΑΒ Α.Ε. να σφετεριστεί το όνομα «Αρχύτας» για το πρόγραμμά της, ενώ το όνομα αυτό είχε ήδη δοθεί στο πρόγραμμα του Πολεμικού Ναυτικού και το γεγονός διαμηνύθηκε αρμοδίως στους υπευθύνους. Ήσσονος σημασίας μπορεί να πει κανείς, αλλά «εξ όνυχος τον λέοντα».

Η ουσία του ζητήματος έγκειται στον αυθαίρετο τρόπο με τον οποίον η ΕΑΒ Α.Ε. επιδοτείται για να αποκτήσει ένα «προϊόν» άνευ αξίας και αντικειμένου, απλώς επειδή το Υπουργείο Οικονομικών, ο εποπτεύων την ΕΑΒ Α.Ε. φορέας, έχει την άνεση να εκταμιεύσει ένα ποσόν για να το «δωρίσει» στην εταιρεία χωρίς καμία περαιτέρω προοπτική και χρησιμότητα.

Ειδικότερα, όπως έχει προαναφερθεί, βρίσκονται υπό εξέλιξη δύο προγράμματα ανεπάνδρωτων:

  • το πρόγραμμα «Αρχύτας» του Π.Ν. που εξυπηρετεί με τρόπο άμεσο τις άμεσες ανάγκες του Π.Ν. για ένα σχετικά μικρών πτητικών δυνατοτήτων ανεπάνδρωτο αεροσκάφος, με δυνατότητες κάθετης αποπροσγείωσης ώστε να μπορεί να επιχειρεί από πλοία και να μεταφέρει άμεσα εικόνα στα πλοία αυτά, έστω και σε περιορισμένη -σχετικά- απόσταση και για περιορισμένο -σχετικά- χρόνο πτήσεως
  • το πρόγραμμα «LOTUS» της ΓΔΑΕΕ, που εξυπηρετεί τις ανάγκες των ΕΔ για ένα ιδιαίτερα προηγμένο ανεπάνδρωτο κατηγορίας MALE το οποίο θα εξυπηρετεί τις ανάγκες αναγνώρισης αλλά και προσβολής στόχων, και μάλιστα εγγενώς και εκ του σχεδιασμού του και όχι σε μεταγενέστερες εκδόσεις του.

Εν όψει της υπάρξεως και ενεργού προόδου των δύο αυτών προγραμμάτων, τίθεται το ερώτημα: ποιον ακριβώς στόχο εξυπηρετεί η χρηματοδότηση του προγράμματος του Υπ.Οικ.;

Στην ερώτηση αυτή, μόνον προβληματικές απαντήσεις μπορούν να δοθούν:

(α) σε αντίθεση με τα δύο προγράμματα που εξ αρχής αναπτύσσουν επιχειρησιακά συστήματα, το πρόγραμμα του Υπ.Οικ. χρηματοδοτεί αποκλειστικά την ανάπτυξη (περαιτέρω εξέλιξη για την ακρίβεια) ενός ιπταμένου οχήματος αποκλειστικά. Οι προοπτικές για επιχειρησιακό σύστημα είναι του απώτερου μέλλοντος (και επιπλέον χρηματοδοτήσεως).

(β) είναι απολύτως ασαφές ποια ακριβώς σκοπιμότητα εξυπηρετεί η ανάπτυξη του αεροσκάφους του Υπ.Οικ. Για την ακρίβεια, η «πετομηχανή» του Υπ.Οικ. ανήκει εγγενώς στην κατηγορία ανεπάνδρωτων περιορισμένης εμβέλειας και ωφέλιμου βάρους, εκ του εγγενούς χαρακτηριστικού της κάθετης αποπροσγείωσης. Αυτή άλλωστε είναι και η κατηγορία των επιδόσεων την οποίαν αναφέρουν οι εμπλεκόμενοι στο πρόγραμμα. Όμως αυτή η κατηγορία καλύπτεται ήδη από το πρόγραμμα «Αρχύτας». Οι επαγγελίες για μελλοντικές εκδόσεις που θα συνεργάζονται με μαχητικά αεροσκάφη και θα φέρουν όπλα, αφ’ ενός καλύπτονται ήδη από το υπό ανάπτυξη ανεπάνδρωτο LOTUS, αφ’ ετέρου είναι πρακτικά αδύνατον να εκπληρωθούν από ένα αεροσκάφος της κατηγορίας του προγράμματος του Υπ.Οικ., εξ αιτίας της κατηγορίας αεροσκαφών στην οποία ανήκει.

(γ) Η εταιρεία στην οποία το Υπ.Οικ. «πετάει», κυριολεκτικά, λεφτά, έχει απόλυτη αδυναμία να τα εκμεταλλευτεί. Η ΕΑΒ Α.Ε. είναι μια βιομηχανία η οποία, όπως άλλωστε και το σύνολο των κρατικών πολεμικών βιομηχανιών, αδυνατούν απολύτως να επιτελέσουν τη βασικότερη λειτουργία μίας βιομηχανίας εν γένει, και κατά μείζονα λόγο μιας πολεμικής βιομηχανίας: να αναπτύξουν προϊόντα. Η μοναδική δυνατότητα της ΕΑΒ Α.Ε. εξαντλείται στην περίφημη «παραγωγική δυνατότητα». Η δυνατότητα αυτή είναι εξαιρετικά αμφιβόλου χρησιμότητας, η έμπρακτη δυνατότητα της ΕΑΒ Α.Ε. για κάτι τέτοιο είναι ακόμη μεγαλύτερο ερωτηματικό, ενώ η δυνατότητα της εταιρείας για Έρευνα και Ανάπτυξη, δηλαδή για τον πυρήνα της δραστηριότητας μιας πολεμικής βιομηχανίας είναι μηδενική· όχι μηδαμινή αλλά μηδενική. Για όποιον έχει αμφιβολίες περί αυτού, αρκεί να αναγνώσει την κατάσταση, με συγκλονιστική λεπτομέρεια, από την πλέον έγκυρη πηγή: τον κ. Πάνο Αγερίδη, πρώην Γενικό Διευθυντή Έρευνας & Ανάπτυξης και Στρατηγικών Δραστηριοτήτων της ΕΑΒ Α.Ε. Άλλωστε, το Υπ.Οικ., με την πρωτοβουλία του, επιβεβαιώνει πλήρως την κατάσταση αυτή: αναγνωρίζει εμμέσως πλην σαφώς την απόλυτη αδυναμία της ΕΑΒ Α.Ε. να αναπτύξει προϊόντα, και μέσω της ΕΑΒ, χρηματοδοτεί τρεις άλλους φορείς να αναπτύξουν «κάτι» (οτιδήποτε) για να το παράσχουν εν συνεχεία στην ΕΑΒ να το κατασκευάσει. Ο ρόλος της ΕΑΒ Α.Ε. στην όλη διαδικασία είναι να… παρακολουθεί διακριτικά τους εμπλεκόμενους φορείς και να βεβαιώνεται ότι… τηρείται το χρονοδιάγραμμα. Για το υπό ανάπτυξη «προϊόν» θα έχει το αποκλειστικό δικαίωμα παραγωγής, πλην όμως το υπό ανάπτυξη προϊόν, διακηρυγμένα, δεν έχει καμία επιχειρησιακή δυνατότητα, άρα δεν έχει και καμία προοπτική παραγωγής. Τέτοια δυνατότητα θα υπάρξει… αφού το Υπ.Οικ. δώσει και άλλα χρήματα, σε άλλους φορείς, προκειμένου να φέρουν στην ΕΑΒ Α.Ε. κάτι που να παράγεται.

(δ) Ακόμη πιο σκανδαλώδες είναι το γεγονός ότι το πρόγραμμα του Υπ.Οικ. δεν έχει καμία απολύτως συμμετοχή των Ενόπλων Δυνάμεων στη σύλληψη και τον καθορισμό των προδιαγραφών του. Αυτό εξηγεί άλλωστε και την «ακατανόητη» κατηγορία της πτητικής μηχανής που αναπτύσσεται. Είναι όμως βέβαιο ότι, όταν κάποια στιγμή στο μέλλον το Υπ.Οικ. αναπτύξει κάτι που να μπορεί να παριστάνει το επιχειρησιακό σύστημα, θα εκβιάσει τις Ένοπλες Δυνάμεις να το προμηθευτούν προκειμένου να «στηρίξουν» την ΕΑΒ Α.Ε., παρ’ όλο που το σύστημα δεν θα ικανοποιεί καμία απαίτηση ή προδιαγραφή των ΕΔ, και οι ανάγκες των ΕΔ θα καλύπτονται ήδη από τα δύο συστήματα που προαναφέρθηκαν.

(ε) Η έναρξη του προγράμματος του Υπ.Οικ. είναι η χρονολογικά τελευταία, που σημαίνει ότι όταν το Υπ.Οικ. αναλάμβανε την πρωτοβουλία για τη χρηματοδότηση της ΕΑΒ Α.Ε., γνώριζε ήδη με ασφάλεια και λεπτομέρειες ότι προβαίνει σε διπλή και άσκοπη χρηματοδότηση.

(στ) Με δεδομένα όλα τα ανωτέρω στοιχεία που δεν αφήνουν πολλά περιθώρια ως προς την ουσία του προγράμματος, το Υπουργείο Οικονομικών επιζητά να «νομιμοποιήσει» το εγχείρημά του με την επίμονη και συνεπή προβολή του εγχειρήματος, με «τακτικές ενημερώσεις» και συνεντεύξεις τύπου από τον ίδιο τον Υπουργό Οικονομίας. Επιδιώκεται έτσι ο επηρεασμός της κοινής γνώμης, που αφ’ ενός δεν έχει εποπτεία του ζητήματος -μιας και τα προγράμματα «Αρχύτας» και «LOTUS» είναι άγνωστα, μην έχοντας λάβει ευρεία δημοσιότητα- αφ’ ετέρου επιζητά μία «ρεβάνς» έναντι των σημαντικών τουρκικών επιτυχιών στον τομέα αυτόν.

3.3.1 «Κρατικές» Πολεμικές Βιομηχανίες στην Ελλάδα και Αλλού – Σύντομη Παρέκβαση

Η έντονα αρνητική αναφορά στην ΕΑΒ Α.Ε. ενδεχομένως να δημιουργήσει την εντύπωση ότι πρόκειται για μία επί της αρχής και συνολική αρνητική στάση απέναντι σε οποιαδήποτε κρατική βιομηχανία, και μάλιστα στον τομέα της πολεμικής βιομηχανίας. Αυτό είναι κάθε άλλο παρά ακριβές.

Κρατικές πολεμικές βιομηχανίες υπήρξαν και υπάρχουν πολλές, και έχουν παίξει κρίσιμο ρόλο στη στρατιωτική ισχύ των χωρών τους. Συχνά υπήρξαν τα εφαλτήρια για την ανάπτυξη του συνολικού τομέα της πολεμικής βιομηχανίας. Ο κρατικός χαρακτήρας ενδεχομένως να συνδέεται με μικρότερο οικονομικό δυναμισμό, σε καμία περίπτωση όμως δεν συνδέεται με τη μοναδική κατάσταση στην οποία έχει περιέλθει το σύνολο της ελληνικής κρατικής «πολεμικής» βιομηχανίας, δηλαδή η ΕΑΒ, τα ΕΑΣ και τα Ναυπηγεία, τόσο της Ελευσίνας όσο και του Σκαραμαγκά. Οι βιομηχανίες αυτές δεν είναι «κρατικές». Είναι ανεπανόρθωτα πασοκικές κρατικές επιχειρήσεις της δεκαετίας του ’80. Έχουν διαποτιστεί βαθύτατα και ανεπίστροφα από το πνεύμα της της ανδρεϊκής «Αλλαγής» και αποτελούν απλώς καρκίνωμα στο σώμα της ελληνικής οικονομίας και βιομηχανίας. Δεν αποτελούν εταιρείες αλλά ομάδες ανθρώπων που απομυζούν πόρους από το ελληνικό κράτος.

Επειδή σχετικά με την ΕΑΒ Α.Ε. και τις «επιτυχίες» της έχουν επικρατήσει εσχάτως μύθοι, η κατάσταση είναι απλή: η ΕΑΒ Α.Ε. εισπράττει μεγάλα ποσά από την Πολεμική Αεροπορία προκειμένου να εκτελέσει εργασίες συντήρησης στα αεροσκάφη της, βάσει της αρχαίας «Βασικής Συμβάσεως» της δεκαετίας του ’70, εργασίες στις οποίες είναι εξωφρενικά ασυνεπής, δημιουργώντας κρίσιμα προβλήματα στην Π.Α. Ταυτόχρονα, και εκμεταλλευόμενη τις χρηματικές ενέσεις (προκαταβολές) άνευ αντικρίσματος από την Π.Α., αναλαμβάνει υποκατασκευαστικό έργο για την Lockheed Martin, μικρής χρηματικής αξίας και τεχνολογικής πολυπλοκότητας, το οποίο εκτελεί σε προνομιακές για την LM τιμές και με τη χρήση… ξένων συνεργείων τα οποία προσλαμβάνει με συμβάσεις έργου, δηλαδή τα απασχολεί αποκλειστικά για την εκτέλεση των εργασιών της LM, οψέποτε αυτές εμφανίζονται.

Το δέον γενέσθαι για την ΕΑΒ Α.Ε. και τις λοιπές κρατικές πολεμικές «βιομηχανίες» είναι μία μεγάλη συζήτηση που δεν αποτελεί αντικείμενο του παρόντος άρθρου. Αρκεί να καταγραφεί ότι η δήθεν χρηματοδότηση της ΕΑΒ Α.Ε. για την ανάπτυξη του Αρχύτα αποτελεί θνησιγενή προσπάθεια.

3.4 Οι Εμπλεκόμενοι Φορείς

Η συνεργασία της Ομάδας του ΑΠΘ με τις ιδιωτικές εταιρείες έδειξε τις μεγάλες δυνατότητες που μπορούν να υπάρξουν στην χώρα μας και στα συστήματα ανεπάνδρωτων αεροσκαφών. «Η φιλοσοφία της συνεργασίας βασίζεται στην εκτέλεση της έρευνας και την αναζήτηση της καινοτομίας από το ΑΠΘ και στην υλοποίηση και την βιομηχανοποίηση για την αγορά από τις ελληνικές εταιρείες», τόνισε ο κοσμήτορας της Πολυτεχνικής Σχολής του ΑΠΘ, παρατηρώντας πως  «στα σχεδόν δέκα χρόνια ανάπτυξης της τεχνολογίας των μη-επανδρωμένων αεροχημάτων στο ΑΠΘ, φάνηκε ξεκάθαρα ότι για την ανάπτυξη καινοτόμων προϊόντων η συνεργασία με τις ελληνικές εταιρείες είναι μονόδρομος, αλλά τα οφέλη αμφίδρομα».

Μόνον που στην «αρχιτεκτονική» αυτή υφίσταται ένα συστηματικό λάθος. Αν και το ανεπάνδρωτο αεροσκάφος αποτελεί ένα ολοκληρωμένο επιχειρησιακό σύστημα, ο πυρήνας του είναι το ιπτάμενο αεροσκάφος, και η τεχνολογία και τεχνογνωσία στον τομέα αυτόν είναι θεμελιώδεις. Όμως η δυνατότητα παραγωγής μίας κατηγορίας συστημάτων, προκειμένου να είναι μακροχρόνια, με συνέχεια και προοπτικές ανάπτυξης, πρέπει νομοτελειακά να εμπλέκει εμπορικές εταιρείες, ασχέτως εάν αυτές είναι ιδιωτικές ή κρατικές. Ο λόγος γι’ αυτό δεν είναι «ιδεολογικός». Ο λόγος είναι ότι μόνον εταιρείες μπορούν να διατηρήσουν στον χρόνο το προσωπικό και την τεχνογνωσία που μέσα από διαδοχικές προσπάθειες εξελίσσεται και δίνει, αντιστοίχως, όλο και πιο εξελιγμένα συστήματα.

Η εμπλοκή ερευνητικών φορέων, διεθνώς και ιστορικά, αφορά συγκεκριμένους ρόλους: συνηθέστατα αφορά την επίλυση δύσκολων τεχνικών προβλημάτων καθώς και τη συνεισφορά νέων ιδεών που προέρχονται από τη βασική έρευνα, και οι ερευνητικοί φορείς, εμπλεκόμενοι στην ανάπτυξη συστημάτων, συνεισφέρουν στην αρχική ανάπτυξη και στη μεταφορά της σχετικής τεχνολογίας σε εταιρικά σχήματα. Ενίοτε, ερευνητικοί φορείς αναλαμβάνουν τη λεγόμενη «άμεση ανάπτυξη πρωτοτύπου» (“rapid prototyping”), όταν στην αγορά δεν υφίσταται η τεχνογνωσία για ένα σύστημα που κρίνεται αναγκαίο, και ο ερευνητικός φορέας αναλαμβάνει να κάνει άμεσα ένα πρωτότυπο. Ο λόγος που οι ερευνητικοί φορείς δεν είναι το κατάλληλο όχημα για την ανάπτυξη και συνεχή εξέλιξη συστημάτων, είναι ότι η συνεχής εξέλιξη συστημάτων (που δημιουργεί τεχνογνωσία) απαιτεί διαδοχικούς κύκλους εξέλιξης ενός προϊόντος (που για να είναι βιώσιμη, πρέπει να έχει και εμπορική εκμετάλλευση) και τη συσσώρευση της τεχνογνωσίας στις ομάδες και τους ανθρώπους που συσσωρεύουν την εμπειρία από την εξέλιξη αυτή. Αυτό, με τη σειρά του, απαιτεί μία σταθερότητα στον πυρήνα των εμπλεκομένων ομάδων, έτσι ώστε η εμπειρία να συσσωρεύεται και να μην χάνεται. Κάτι τέτοιο είναι φύσει αδύνατον να γίνεται σε ερευνητικούς φορείς, αφ’ ενός επειδή δεν γίνεται να υπάρχει σταθερότητα στο προσωπικό, αφ’ ετέρου και κυρίως, επειδή δεν γίνεται ένας ερευνητικός φορέας να ασχολείται συνεχώς με την συνεχιζόμενη ανάπτυξη και εξέλιξη ενός συστήματος.

Εν προκειμένω, στις τρεις προσπάθειες που βρίσκονται σε εξέλιξη, εμφανίζεται το εξής φαινόμενο: στις δύο από τις τρεις προσπάθειες (LOTUS και Υπ.Οικ.) την ανάπτυξη του αεροσκάφους την έχει αναλάβει το ΕΡΜΣ του ΑΠΘ, χωρίς κανέναν εμπορικό εταίρο με αυτό το αντικείμενο, ο οποίος να μπορεί να δεχτεί την τεχνογνωσία και να την εξελίσσει σε διαδοχικές, μελλοντικές προσπάθειες. Στο πρόγραμμα «Αρχύτας», δεν συμμετέχει το ΕΜΡΣ ή άλλος ερευνητικός φορέας που να έχει άμεσα διαθέσιμη τεχνογνωσία σε αεροπορικά συστήματα. Αντιθέτως, εκεί και με αρμοδιότητα την ανάπτυξη του αεροσκάφους συμμετέχει μία εμπορική εταιρεία, η UKANDRONE του ομίλου EFA, η οποία έχει σαφώς πιο περιορισμένη δυναμικότητα από το ΕΜΡΣ και που, επίσης, δεν πρόκειται να αποκομίσει την τεχνογνωσία που απαιτεί η παραγωγή ανεπάνδρωτων κάποιων απαιτήσεων.

Ο λόγος που συμβαίνει αυτή η αστοχία είναι, ακριβώς, η απουσία μίας κεντρικής αρχής σχεδιασμού της πολιτικής στην αμυντική βιομηχανία: Η ΔΑΕΤΕ, όταν ενημερώνεται καν, για προγράμματα, δεν έχει ούτε την αρμοδιότητα ούτε την ικανότητα και τη γνώση για να σχεδιάσει την κατανομή έργου σε εταίρους έτσι ώστε να βελτιστοποιηθεί η μεσοπρόθεσμη και μακροπρόθεσμη αποτελεσματικότητα της βιομηχανίας.

4. Επίλογος

Από τα προαναφερθέντα μπορεί κανείς να βγάλει ορισμένα ειδικά και ορισμένα γενικά συμπεράσματα.

Το πολυδιαφημιζόμενο πρόγραμμα του Υπουργείου Οικονομικών δεν έχει να προσφέρει κάτι περισσότερο από τη δημοσιότητα που του εξασφαλίζουν οι επαναλαμβανόμενες συνεντεύξεις τύπου του Υπουργού Οικονομίας· αποτελεί όμως μια ανεπίτρεπτη δαπάνη με μοναδικό στόχο να «στηριχτεί» η ΕΑΒ Α.Ε., στόχος προδήλως μάταιος.

Υπάρχουν εν εξελίξει δύο ιδιαιτέρως ενδιαφέροντα προγράμματα ανεπανδρώτων αεροσκαφών: το πρόγραμμα «Αρχύτας» του Πολεμικού Ναυτικού και το πρόγραμμα LOTUS του Υπουργείου Εθνικής Αμύνης. Το μεν πρώτο προσφέρει άμεση λύση σε επείγουσες ανάγκες του ΠΝ με ιδιαίτερα οικονομικό τρόπο, το δε δεύτερο προσφέρει στο προσεχές μέλλον μία ιδιαίτερα προηγμένη λύση ανεπάνδρωτου αεροσκάφους κατηγορίας MALE για τις ΕΔ.

Το πρόβλημα και με τα δύο προγράμματα είναι ότι από την δομή των σχημάτων που τα αναπτύσσουν εγείρονται σοβαρότατα ερωτήματα για τις προοπτικές συνέχειας και εξέλιξης των συστημάτων ώστε να δημιουργηθεί μία βιομηχανική βάση ανάπτυξης ανεπανδρώτων αεροσκαφών με μακροπρόθεσμες προοπτικές.

Το πρόβλημα οφείλεται πρωτίστως στην αδυναμία του Ελληνικού Κράτους να συγκροτήσει και να ασκήσει πολιτική στον τομέα της Πολεμικής Βιομηχανίας.

Τα ανεπάνδρωτα αεροσκάφη είναι απλώς μία «μελέτη παραδείγματος» της αδυναμίας του Ελληνικού Κράτους να ασκήσει βιομηχανική πολιτική. Τα παραδείγματα της τραγικής διαχείρισης και των ιλαροτραγικών επιλογών στις κρατικές «πολεμικές» βιομηχανίες, που συνεχίζονται αδιάλειπτα τα τελευταία σαράντα χρόνια, είναι απλώς η κορυφή του παγόβουνου. Και είναι φύσει αδύνατον οι ιδιωτικές πολεμικές βιομηχανίες να υποκαταστήσουν την αδυναμία αυτή.

Η πολεμική βιομηχανία, όπως και η βιομηχανία εν γένει, ειδικά στην «εμβρυακή» της φάση, έχει απόλυτη ανάγκη βιομηχανικής πολιτικής. Η βιομηχανία και η τεχνολογία είναι πρωτίστως οργανωτικό και δευτερευόντως μόνον τεχνικό ζήτημα.


[i] Συμφωνία Χρηματοδότησης EDIDP-ISR-TRPAS-2019-030

[ii] Για λόγους που εξηγούνται στο κείμενο, το πρόγραμμα δεν αναφέρεται στο παρόν άρθρο με την ονομασία «Αρχύτας»

[iii] Εφεξής: «Αρχύτας Υπ.Οικ.». Δεδομένου ότι το πρόγραμμα έλαβε το όνομά του μετά από το πρόγραμμα του ΠΝ με το ίδιο όνομα, και παρ’ ότι οι αρμόδιοι ενημερώθηκαν εγκαίρως ότι άλλο, αρχαιότερο πρόγραμμα είχε το ίδιο όνομα, οι αρμόδιοι του Υπ.Οικ., κατά τρόπο αθέμιτο επέμειναν στην ονομασία αυτή. Κατόπιν τούτων, το όνομα «Αρχύτας» δικαιωματικά ανήκει στο πρόγραμμα του ΠΝ, και η απλή αναφορά σε πρόγραμμα «Αρχύτας» εννοεί το πρόγραμμα του ΠΝ.

[iv] Aerodynamic Characteristics of the Blended-Wing-Body VTOL UAV, Parisa Footohi, Adrien Bouskela and Sergey Shkarayev*, Department of Aerospace and Mechanical Engineering, University of Arizona, USA, Journal of Aerospace Engineering and Mechanics, vol 1, Issue 4.

[v] Και αυτό, λες και η Ελλάδα έχει έλλειψη από έμπειρους και ικανούς τεχνοκράτες, ιδίως στο εξωτερικό (όπου εκ των πραγμάτων μπορεί κάποιος Έλληνας να αποκτήσει εμπειρία στη βιομηχανική και τεχνολογική πολιτική). Βεβαίως, όταν το Ελληνικό Κράτος έκανε το… σφάλμα να μετακαλέσει στην Ελλάδα έναν πραγματικά σημαντικό τεχνοκράτη σε παρεμφερή τομέα, τον Σταμάτη Κριμιζή, ως επικεφαλής του Ελληνικού Διαστημικού Οργανισμού, αυτός εξαναγκάστηκε σε παραίτηση έναν μήνα αργότερα υπό συνθήκες απολύτως χαρακτηριστικές της λειτουργίας του Ελληνικού Κράτους. Τον κ. Κριμιζή διεθέχθη ο… Αντιπλοίαρχος Μουτζούρης Γεώργιος (Π.Ν.). Σε ερώτηση, σε αδιάφορο τόνο, του γράφοντος προς στενό συνεργάτη του τότε υπουργού «γιατί έφυγε ο Κριμιζής;», ο συνεργάτης, απάντησε ευθαρσώς: «Ο Κριμιζής είναι πάρα πολύ καλός, αλλά όχι για την Ελλάδα». Η δήλωση αυτή μάλλον συνοψίζει και το πρόβλημα.

belisarius21.wordpress.com

‘Unsung hero of the Cold War’: Late Colorado Springs man helped keep nuclear apocalypse at bay

0

A folded flag sits on a casket during ceremonial funeral training at Ellsworth Air Force Base, S.D., Feb. 22, 2016. (U.S. Air Force photo by Airman Sadie Colbert/Released)

NOVEMBER 05, 2022  

Most of the people who came to say their final farewells to 90-year-old Richard “Dick” Feasel early this month in Colorado Springs knew him as a quick-witted retiree and hall of fame bowler who’d rolled several perfect 300 games during his long tenure on the lanes.

What many of them didn’t know — at least not until Feasel’s friend and former co-worker Jim Auburg took the mic to address the gathered mourners — was that the man they were there to memorialize had spent the most impactful chapter of his life focusing on an entirely different kind of strike.

“I call him an ‘unsung hero of the Cold War,’” said Auburg, who in the mid-1960s joined Feasel’s team programming and maintaining the nation’s first missile warning system from a fluorescent-lit bunker deep within the “granite shielded security” of the new Cheyenne Mountain Complex.

“Had it not been for them implementing this system, the world as we know it would not exist,” Auburg said. “And today nobody knows who they were, or at least nobody remembers.”

Thankfully, that’s no longer the case.

Dick Feasel grew up in a farming family in Ohio in the years before World War II. He graduated as his high school valedictorian but couldn’t afford the tuition it would take to earn his math degree so he joined the Army.

The military track, like farming, turned out not to be his style. It did, however, lead him to the community and work that would define his professional life, first as an RCA whiz supporting the early space program by tracking and measuring the flight characteristics of test missiles fired from Cape Kennedy, from a floating base aboard a Downrange Anti-missile Measurement Program ship.

When RCA won the government contract to implement, design, and deploy America’s first ballistic missile early warning system, the company tapped Feasel to head up the job.

It was the late 1950s and tensions had been mounting with the Soviet Union, then the only other nation with nuclear capabilities. The world’s superpowers were armed and ready, but everyone was still in the dark defense-wise.

“We had no way of knowing at that time if we were under attack until the missile impacted, which is a bit late,” Auburg said.

The nation needed a detection system that not only would let it know if Russia had launched long-range weapons, but whose mere existence would let its rival know it had the capability to detect such aggression in time to retaliate. Knowing what the other nation was doing and could do tactically was key in maintaining the fragile, tense peace of the era, Auburg said.

That’s where the policy of MAD, or Mutual Assured Destruction, kicked in.

“Russia knew that we had developed this system — I mean, the parameters were classified, but the capabilities were known,” Auburg said.

“The Russians knew that if they fired something at us that we would have minutes to detect it and let the president determine a response to it.”

In other words, there was no way to launch a sneak attack that wouldn’t be met in equal, awful measure.

“I like to think we had something to do with the future to turn the Cold War to keep it from conflagrating into a hot war,” Auburg said.

Feasel’s son Rich has no doubt they did.

“I knew my dad was important, I knew he was saving the country and stuff, but as a kid it was, like, ‘Yeah you’ve got a cool job’ … but I didn’t really know details until much later,” said Rich, who lives in Colorado Springs.

“They set the foundation for what we’re doing today, with Star Wars and missile defense. They were making algorithms before computers could do it for you.”

The U.S. had powerful radar towers in strategic locations in Alaska, the U.K. and Greenland that could detect launches from traveling over the North Pole, and RCA’s system collected and compiled the data from those radar towers. At the time, Dick Feasel and his colleague Tom Crocker were the only two men who spoke its primitive algorithmic language. And they didn’t always see eye to eye.

“They got into some pretty heated arguments about designing algorithms to program the computer with. They were kind of like brothers that would start fighting — not physical, naturally, but there were a few times I had to step in and say ‘OK guys, let’s quit arguing and get back on the problem here,’” Auburg said.

When it came to problem solving, the system on which they worked didn’t offer much help. That early computer didn’t have the ability to multiply or divide, and the limitations didn’t stop there.

“It didn’t have a decimal point. Can you imagine that?” said Auburg, 89, of an early computer made primarily of vacuum tubes.

Modern handheld devices have exponentially more computing power than the tech Feasel and his cohorts were using to keep American from nuclear annihilation in the 1960s.

The vacuum tubes delivered data collected by the radar towers to a 4,000-kilobyte, 2,800-square-foot beast built of banks of 7-foot-tall processors, collectively known as the Display Information Processor, or DIP, said Auburg, sitting at the kitchen table in his Colorado Springs home early last week, wearing a three-piece suit and tie — a quotidian nod to the high style that earned him a reputation that preceded him back in his Air Force days.

The DIP was initially erected in a windowless, three-story “blockhouse” at the former Ent Air Force base (now the U.S. Olympic & Paralympic Training Center) before moving to Cheyenne Mountain, where the system served as a central tool for the North American Aerospace Defense Command, or NORAD.

Dick Feasel served as the team’s manager and main human “interface” between the computing office and the Air Force.

“He and Tom were two of the most logical, bright men I have ever met in my life. They were just amazing with their mental capabilities,” said Auburg, who admitted he was intimidated when he first learned he would be joining their team to handle communications and configuration of the system.

Their knowledge of the physical system and of the “philosophy” of missiles — the characteristics of launches, where they came from and where they would impact — were unrivaled, Auburg said, and RCA was renowned for having the “foremost experts on missile warning in the United States.”

The early system wasn’t without its glitches, however.

“We knew what the capabilities were, what it had been spec’d to do, but we didn’t really know what they were until we got it online and working,” Auburg said.

Days after the system came online, on Oct. 5, 1960, an alarm went off at NORAD and the displays “just went crazy.” Radar towers had detected what appeared to be hundreds of Soviet missiles heading towards U.S. airspace.

“It scared all of us to death,” Auburg said.

America wasn’t under attack, though. What techs and military leaders were seeing was just confirmation of clear skies, and a moonlit night, and a system more far-reaching than they’d anticipated

“What we discovered was that the radars were powerful enough that they were getting returns back from the moon,” Auburg said. “We didn’t know we could do that.”

For years, those who were there for the so-called Moon Event, including Feasel, Auburg and Crocker, who still lives in the Springs — met at a local restaurant to celebrate the dubious holiday.

The DIP long outlived its projected life span as a core NORAD component but eventually was replaced with successive generations tech; Feasel and Crocker moved out of the mountain and went on to design a mobile defense warning system that could run on a laptop.

All three men had retired by the early 2000s but kept up their close friendship, meeting weekly for lunch for about 15 years before Feasel moved to Tennessee.

Missile warning might have evolved in leaps and bounds since their days at Ent and Cheyenne Mountain, but the impact of that groundbreaking work isn’t lost on those who follow in the footsteps of the few.

One of them in particular has multiple reasons to celebrate the legacy.

“Those three men, Jim Auburg, Tom Crocker and my dad, they did stuff that was very, very important for the beginning of missile defense in our nation,” said Dick Feasel’s son, Vince, who since 1988 has worked in the field his father helped put on the map.

The fact that his dad’s work helped preserve the map of America as we know it? That knowledge came much later — long after he was deep into, and in love with, a math-focused career that so closely echoed his father’s, said Vince Feasel, a civilian contractor and systems engineer who, as part of his job at Schriever Space Force Base, runs simulated war games and exercises to help the military come up with response strategies.

The fact that he’s continuing a military tech legacy his dad helped establish didn’t really hit home until the memorial service last month.

Mostly because he was among those at the memorial who hadn’t known the full scope of Dick Feasel’s story.

“I knew some of the stories … but all this about the DIP computer and what they were doing … I had no idea,” said Vince Feasel, 60.

“It’s sad that it took his passing to find this out, but I’m so glad Mr. Auburg got up and talked so openly and candidly about my dad’s professional career.

“Now these guys can be recognized for what they did, and how very important it was.”

___

(c) 2022 The Gazette

Distributed by Tribune Content Agency, LLC.

americanmilitarynews.com

Assistant Secretary of Defense for International Security Affairs, Dr. Celeste Wallander, Travels to Turkiye and Poland for High-Level Defense Consultations With the Ministries of Defense

0
MOSCOW, RUSSIA. DECEMBER 15, 2015. Celeste A. Wallander (L-R), Special Assistant to the US President for Russia and Eurasia, and Russia s President Vladimir Putin (L-R front) shake hands during a meeting at Moscow s Kremlin. Also pictured: US Ambassador to Russia John Tefft and US Secretary of State John Kerry (L-R background). Artyom Korotayev/TASS PUBLICATIONxINxGERxAUTxONLY TS013E0D Moscow Russia December 15 2015 Celeste a Wallander l r Special Assistant to The U.S. President for Russia and Eurasia and Russia S President Vladimir Putin l r Front Shake Hands during a Meeting AT Moscow S KREMLIN Thus Pictured U.S. Ambassador to Russia John Tefft and U.S. Secretary of State John Kerry l r Background Artyom Korotayev TASS PUBLICATIONxINxGERxAUTxONLY TS013E0D

Assistant Secretary of Defense for International Security Affairs, Dr. Celeste Wallander, departed on November 5 to Turkiye and Poland for high-level defense consultations with these key NATO allies.

While in Turkiye, Dr. Wallander will participate in the High-Level Defense Group with the Turkish Ministry of National Defense to discuss regional security issues and bilateral defense cooperation.

While in Poland, she will participate in a High-Level Defense Group with the Polish Ministry of Defense to discuss support to Ukraine, defense procurement issues, and European security. Dr. Wallander is also scheduled to meet with U.S. troops in Poland.

Πώς η ακριβή ενέργεια απειλεί τη βιομηχανική βάση της Ευρώπης

0

Ενώ η ΕΕ φαίνεται προετοιμασμένη να αντέξει τον χειμώνα, οι επίμονα υψηλές τιμές της ενέργειας και η καταστροφή της ζήτησης θα συνεχίσουν να απειλούν την οικονομική ανάπτυξη και τη μεταποιητική βάση του μπλοκ.

Οι προσπάθειες της ΕΕ να ενισχύσει τις ενεργειακές προμήθειες και να μειώσει την κατανάλωση έχουν μειώσει την πιθανότητα ελλείψεων στο φυσικό αέριο στην Ευρώπη μεταξύ των τελών του 2022 και των αρχών του 2023. Αλλά οι συνεχιζόμενες υψηλές τιμές ενέργειας και η καταστροφή της ζήτησης πιθανότατα θα βλάψουν την οικονομική ανάπτυξη της Ευρώπης και τη βιομηχανική ανταγωνιστικότητα μεσομακροπρόθεσμα.
Οι χώρες της ΕΕ ενέκριναν στις 20 Οκτωβρίου μια νέα δέσμη έκτακτων ενεργειακών μέτρων με στόχο την αντιμετώπιση της ενεργειακής κρίσης του μπλοκ, της τέταρτης μετά την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία. Οι ηγέτες της ΕΕ συμφώνησαν σε ένα έκτακτο φρένο για την αποτροπή εκτίναξης των τιμών μέσω ενός δυναμικού διαδρόμου τιμών – επιτρέποντας στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή να εργαστεί εν τω μεταξύ για την ανάπτυξη ενός νέου δείκτη αναφοράς για τις τιμές του φυσικού αερίου που θα συνδέεται με τις τιμές του υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG) – και να διερευνήσει την προσωρινή χρήση ενός ανώτατου ορίου τιμών για το φυσικό αέριο που χρησιμοποιείται στην παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας. Οι χώρες συμφώνησαν επίσης σε ένα εθελοντικό σχέδιο για την από κοινού αγορά φυσικού αερίου και την αύξηση της μόχλευσης στις διαπραγματεύσεις με τους παγκόσμιους προμηθευτές φυσικού αερίου και σε μέτρα για την αύξηση της εξοικονόμησης ενέργειας, την άμβλυνση της πίεσης ρευστότητας και της αστάθειας των τιμών στις αγορές ενέργειας, την αύξηση της ενεργειακής αλληλεγγύης σε περίπτωση έλλειψης εφοδιασμού με φυσικό αέριο ελλείψει διμερών συμφωνιών και την απλούστευση των διαδικασιών αδειοδότησης για την επιτάχυνση της εξάπλωσης των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας.

Τον Μάιο, η Ευρωπαϊκή Ένωση παρουσίασε μέτρα ύψους 210 δισ. ευρώ με στόχο τη μείωση της εξάρτησης του μπλοκ από τα ρωσικά ορυκτά καύσιμα. Για να αμβλύνουν τις επιπτώσεις των υψηλότερων τιμών στα νοικοκυριά και τις επιχειρήσεις, οι Βρυξέλλες παρουσίασαν επίσης στόχους μείωσης της ζήτησης φυσικού αερίου τον Ιούνιο, ενώ τον Σεπτέμβριο ακολούθησαν έκτακτοι φόροι στους παραγωγούς ενέργειας.

Στο πλαίσιο της νέας δέσμης ενεργειακών μέτρων που ανακοινώθηκε στις 20 Οκτωβρίου, τα κράτη μέλη συμφώνησαν να επιδιώξουν τη δημιουργία ενός νέου δείκτη τιμών υγροποιημένου φυσικού αερίου, ο οποίος θα συμβάλει στον διαχωρισμό του εισαγόμενου φυσικού αερίου από τον ολλανδικό δείκτη αναφοράς, το Title Transfer Facility (TTF), έως τον Μάρτιο του 2023. Στον TTF κυριαρχούν παραδοσιακά οι συναλλαγές φυσικού αερίου μέσω αγωγών, η συντριπτική πλειονότητα των οποίων προερχόταν παλαιότερα από τη Ρωσία και έκτοτε αντικαταστάθηκε από το LNG.

Τα κράτη μέλη έχουν επίσης αναθέσει στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή τη σύνταξη πρότασης για ένα «προσωρινό πλαίσιο για την επιβολή ανώτατου ορίου (πλαφόν) στην τιμή του φυσικού αερίου στην ηλεκτροπαραγωγή», η οποία θα περιλαμβάνει ανάλυση κόστους/οφέλους. Αυτό είναι το αποτέλεσμα ενός συμβιβασμού μεταξύ των μελών της ΕΕ σχετικά με το αμφιλεγόμενο ζήτημα της ανώτατης τιμής του φυσικού αερίου στο μπλοκ. Οι περισσότερες χώρες (συμπεριλαμβανομένης της Γαλλίας, της Ιταλίας, της Ισπανίας και της Πολωνίας) έχουν πιέσει για τη θέσπιση ενός τέτοιου ανώτατου ορίου τιμών σε ολόκληρη την ΕΕ, προκειμένου να μετριάσουν την εκτίναξη του ενεργειακού κόστους στα ύψη. Όμως η Γερμανία και άλλες χώρες ήταν πιο επιφυλακτικές – φοβούμενες ότι οι παρεμβάσεις στην αγορά θα μπορούσαν να θέσουν σε κίνδυνο την ασφάλεια του ενεργειακού εφοδιασμού του μπλοκ, μειώνοντας την ικανότητα των Ευρωπαίων αγοραστών να συναγωνίζονται στην ολοένα και πιο σφιχτή παγκόσμια αγορά φυσικού αερίου. Ενώ η Γερμανία και άλλες ομοϊδεάτισσες χώρες συμφώνησαν να ζητηθεί από την Επιτροπή να καταρτίσει ένα πιθανό ανώτατο όριο τιμών, θα μπορούσαν ακόμη να ασκήσουν βέτο στην τελική πρόταση.

Σύμφωνα με τα νέα μέτρα, οι κοινές αγορές θα είναι προαιρετικές, με την απαίτηση το 15% του όγκου που απαιτείται για την πλήρωση των αποθηκών φυσικού αερίου να αγοράζεται ως μπλοκ.

Τους τελευταίους μήνες, η Ευρώπη έχει μειώσει την εξάρτησή της από το ρωσικό φυσικό αέριο αυξάνοντας τα επίπεδα αποθήκευσης φυσικού αερίου, στρεφόμενη σε εναλλακτικές πηγές ενέργειας, διαφοροποιώντας τον εφοδιασμό και μειώνοντας τη συνολική κατανάλωση φυσικού αερίου. Η κρίση ενεργειακού εφοδιασμού της Ευρώπης εντάθηκε τον τελευταίο μήνα. Στα τέλη Σεπτεμβρίου, ύποπτες επιθέσεις δολιοφθοράς προκάλεσαν ζημιές και στους δύο αγωγούς Nord Stream που προμηθεύουν ρωσικό αέριο στην Ευρώπη μέσω της Βαλτικής Θάλασσας, διαψεύδοντας τις ελπίδες ότι οι ροές αερίου θα αυξάνονταν σύντομα, αφού η Μόσχα έθεσε εκτός λειτουργίας τον Nord Stream 1 τον Σεπτέμβριο σε αντίποινα για τις κυρώσεις της ΕΕ.

Πριν από τον πόλεμο στην Ουκρανία, το 40% του φυσικού αερίου που κατανάλωναν οι χώρες της ΕΕ προμηθευόταν από τη Ρωσία μέσω του Nord Stream και άλλων αγωγών. Το ποσοστό αυτό έχει έκτοτε μειωθεί σε μόλις 9%, με την Ευρώπη να λαμβάνει πλέον μόνο περιορισμένες ποσότητες συμβεβλημένου ρωσικού φυσικού αερίου μέσω των αγωγών στην Ουκρανία και την Τουρκία. Παρά ταύτα, η Ευρώπη φαίνεται όλο και πιο έτοιμη να αντέξει έναν χειμώνα χωρίς ρωσικό αέριο, όπως αντικατοπτρίζεται στην αγορά από πέντε συνεχόμενες εβδομάδες πτώσης των τιμών. Αυτό οφείλεται στις συνεχιζόμενες προσπάθειες για την αύξηση των επιπέδων αποθήκευσης φυσικού αερίου στην ευρωπαϊκή ήπειρο, τη μετάβαση σε εναλλακτικές πηγές ενέργειας, τη διαφοροποίηση του εφοδιασμού και τη μείωση της συνολικής κατανάλωσης φυσικού αερίου (και με σημαντική βοήθεια από τον ασυνήθιστα ζεστό καιρό του Οκτωβρίου).

Οι κινήσεις

-Αποθήκευση: Οι εγκαταστάσεις αποθήκευσης φυσικού αερίου είναι τώρα γεμάτες κατά 95% περίπου. Αυτό θα πρέπει να διασφαλίσει έναν σχετικά καλά εφοδιασμένο χειμώνα, υπό την προϋπόθεση ότι οι μη ρωσικές προμήθειες θα παραμείνουν σταθερές και ότι η Ευρώπη δεν θα αντιμετωπίσει ψυχρότερο καιρό από το συνηθισμένο.

-Υποκατάσταση: Η κατανάλωση άνθρακα στην παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας στην Ευρώπη αυξήθηκε σημαντικά το 2022, κυρίως για να αντισταθμίσει τη σημαντικά χαμηλότερη παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας από υδροηλεκτρική και πυρηνική ενέργεια. Οι αυξανόμενες ροές αργού πετρελαίου και πετρελαιοειδών (κυρίως ντίζελ) από την Ασία και τη Μέση Ανατολή υποστηρίζουν τη στροφή από το φυσικό αέριο στο πετρέλαιο στην Ευρώπη, πριν τεθεί σε ισχύ η απαγόρευση του θαλάσσιου αργού πετρελαίου της Ρωσίας τον Δεκέμβριο, την οποία θα ακολουθήσει η απαγόρευση των ρωσικών πετρελαιοειδών προϊόντων τον Φεβρουάριο του 2023. Η Γερμανία αποφάσισε να διατηρήσει σε λειτουργία τους τρεις πυρηνικούς αντιδραστήρες της μέχρι τον Απρίλιο του 2023 και το Βέλγιο ανέβαλε το κλείσιμο δύο αντιδραστήρων του. Άλλες χώρες επιταχύνουν επίσης τα σχέδια πυρηνικής ανάπτυξης.

-Μείωση της ζήτησης: Οι χώρες της ΕΕ έχουν συμφωνήσει μέχρι στιγμής σε έναν εθελοντικό στόχο για τη μείωση της κατανάλωσης φυσικού αερίου και ηλεκτρικής ενέργειας κατά 15% και 10%, αντίστοιχα, και σε έναν υποχρεωτικό στόχο μείωσης κατά 5% της κατανάλωσης ηλεκτρικής ενέργειας κατά τις ώρες αιχμής έως τον Μάρτιο του 2023.

-Συμφωνίες προμήθειας: Οι προμήθειες αερίου μέσω αγωγών και υγροποιημένου φυσικού αερίου στην Ευρώπη από το Αζερμπαϊτζάν, τη Βόρεια Αφρική και τη Νορβηγία έχουν αυξηθεί από την έναρξη του πολέμου στην Ουκρανία, αλλά παραμένουν πολύ χαμηλότερες από αυτές που παρείχε η Ρωσία. Η Ιταλία υπήρξε η πιο δραστήρια ευρωπαϊκή χώρα υπό αυτή την έννοια. Οι νέες συμφωνίες προμήθειας θα φέρουν επιπλέον 24 δισ. κυβικά μέτρα (bcm) φυσικού αερίου στην Ευρώπη το 2022, 10 bcm το 2023 και 64 bcm τα επόμενα χρόνια, σύμφωνα με εκτιμήσεις του think tank Bruegel.

-Νέες υποδομές: Η Ευρώπη επεκτείνει τις υποδομές που απαιτούνται για την εισαγωγή περισσότερου φυσικού αερίου. Η Γερμανία κατέχει ηγετική θέση στις προσθήκες δυναμικότητας μονάδων επαναεριοποίησης πλωτής αποθήκευσης (FSRUs), παρέχοντας στην Ευρώπη περίπου 10 δισ. κυβικά μέτρα ετησίως νέας δυναμικότητας επαναεριοποίησης έως το 2022 και 50 δισ. κυβικά μέτρα ετησίως έως το 2024. Οι χώρες κατασκευάζουν επίσης νέους αγωγούς φυσικού αερίου, με νέους διασυνδετήριους αγωγούς να τίθενται ήδη σε λειτουργία το 2022. Ο αγωγός Baltic Pipe, ο οποίος συνδέει τη Νορβηγία με την Πολωνία μέσω της Δανίας, με δυναμικότητα 10 δισ. κ.μ. ετησίως, τέθηκε σε λειτουργία την 1η Οκτωβρίου. Άλλα έργα θα τεθούν επίσης σε λειτουργία τα επόμενα χρόνια, με την Πολωνία να θέτει σε λειτουργία έναν νέο αγωγό που συνδέει το δίκτυό της και τους τερματικούς σταθμούς υγροποιημένου φυσικού αερίου με τη Σλοβακία τον Αύγουστο και να ζητά χρηματοδότηση από την ΕΕ για τη χρηματοδότηση μιας νέας σύνδεσης φυσικού αερίου με την Τσεχία τον Σεπτέμβριο. Η Ισπανία, η Πορτογαλία και η Γαλλία συμφώνησαν στις 20 Οκτωβρίου να κατασκευάσουν έναν νέο αγωγό υδρογόνου/φυσικού αερίου που θα συνδέει τη Βαρκελώνη με τη Μασσαλία.

-Ανανεώσιμες πηγές ενέργειας: Η Ευρωπαϊκή Ένωση ανακοίνωσε το πακέτο REPowerEU λιγότερο από δύο εβδομάδες μετά την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία, με στόχο να καταστήσει την Ευρώπη ανεξάρτητη από τις ρωσικές ενεργειακές προμήθειες έως το 2030. Οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας θα διαδραματίσουν βασικό ρόλο σε αυτή τη στρατηγική. Οι χώρες της ΕΕ έχουν επιταχύνει την ανάπτυξη των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, ιδίως με τη δημιουργία επενδυτικών καθεστώτων σε έργα ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και την απλούστευση των κανόνων και των διαδικασιών υποβολής προσφορών. Ωστόσο, πιθανότατα θα χρειαστούν μήνες προτού τα μέτρα αυτά αρχίσουν να έχουν ουσιαστικό αντίκτυπο στον ενεργειακό εφοδιασμό της Ευρώπης.

Με τις βραχυπρόθεσμες λύσεις από την πλευρά της προσφοράς να έχουν εξαντληθεί σε μεγάλο βαθμό, η Ευρώπη θα επικεντρωθεί τώρα κυρίως στη συντονισμένη μείωση της ζήτησης για να μειώσει την πιθανότητα έλλειψης φυσικού αερίου αυτό το χειμώνα. Οι σχεδόν πλήρεις αποθήκες φυσικού αερίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης, σε συνδυασμό με τον ασυνήθιστα ζεστό καιρό και τη χαμηλότερη κατανάλωση φυσικού αερίου, αμβλύνουν τις άμεσες ανησυχίες σχετικά με την ασφάλεια του ενεργειακού εφοδιασμού του μπλοκ.

Η μείωση της ζήτησης, ωστόσο, θα είναι το κλειδί για να διασφαλιστεί ότι τα κράτη της ΕΕ θα έχουν αρκετό φυσικό αέριο για να περάσουν το χειμώνα χωρίς να αφήσουν τους ανθρώπους και τις επιχειρήσεις στο κρύο, δεδομένου ότι η Ευρώπη έχει πλέον εξαντλήσει σε μεγάλο βαθμό τις βραχυπρόθεσμες εναλλακτικές της λύσεις έναντι των ρωσικών ενεργειακών εξαγωγών.

Αν και οι αλλαγές στη συμπεριφορά των καταναλωτών (όπως η μείωση της θέρμανσης σε ιδιωτικά και δημόσια κτίρια) έχουν βοηθήσει, οι πρόσφατες μειώσεις στη χρήση ενέργειας στην Ευρώπη οφείλονται σε μεγάλο βαθμό στην πτώση της βιομηχανικής κατανάλωσης. Με την αποσύνδεση από το ρωσικό φυσικό αέριο, η Ευρώπη ανατρέπει το βιομηχανικό της μοντέλο που βασίζεται στον φθηνό και αξιόπιστο ενεργειακό εφοδιασμό, με επιπτώσεις που είναι πιθανό να είναι εμφανείς σε ολόκληρη την οικονομία της ηπείρου για το ορατό μέλλον.

Αρκετές ευρωπαϊκές κυβερνήσεις έχουν επιβάλει ή συστήσει μέτρα για τη μείωση της κατανάλωσης ενέργειας σε δημόσιους και ιδιωτικούς οργανισμούς, αλλά οι υψηλότερες τιμές δίνουν επίσης κίνητρα στα νοικοκυριά και τις εμπορικές επιχειρήσεις να μειώσουν την κατανάλωση.

Οι τιμές του φυσικού αερίου στην Ευρώπη εξακολουθούν να είναι περισσότερο από τρεις φορές υψηλότερες από τον μέσο όρο της πενταετίας της προηγούμενης περιόδου, αλλά έχουν μειωθεί περισσότερο από 70% από τα peaks που σημειώθηκαν τον Αύγουστο, όταν εκτοξεύτηκαν πάνω από 300 ευρώ ανά μεγαβατώρα.

Ενώ το LNG θα παραμείνει η κύρια εναλλακτική λύση για την κάλυψη των απωλειών σε όγκους από τη Ρωσία, μόνο μια χούφτα FSRU θα είναι λειτουργικά μέχρι το τέλος του έτους, κάτι που σημαίνει ότι θα παραμείνει ο κίνδυνος ανεπαρκούς εφοδιασμού κατά τη διάρκεια του χειμώνα.

Σε περίπτωση πλήρους διακοπής των ρωσικών προμηθειών, η Ευρωπαϊκή Ένωση θα πρέπει να μειώσει τη χρήση φυσικού αερίου κατά 13% κατά τη διάρκεια του χειμώνα για να αποφύγει τις ενεργειακές ελλείψεις, σύμφωνα με την τελευταία τριμηνιαία έκθεση του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας (ΔΟΕ) για το φυσικό αέριο.

Βραχυπρόθεσμα, ενώ η πλήρης αποθήκευση και τα σχέδια εξοικονόμησης ενέργειας μειώνουν τον κίνδυνο έλλειψης ενέργειας το χειμώνα, το δελτίο στο φυσικό αέριο μπορεί να αποδειχθεί ακόμη αναγκαίο, δεδομένου ότι οι ισορροπίες μεταξύ προσφοράς και ζήτησης είναι στενές. Ενώ η Ευρώπη φαίνεται όλο και πιο έτοιμη να αντέξει τον επερχόμενο χειμώνα, συνεχίζει να αντιμετωπίζει σοβαρές προκλήσεις εν μέσω ελάχιστων ρωσικών προμηθειών φυσικού αερίου και ανταγωνισμού από τους Ασιάτες αγοραστές στην παγκόσμια αγορά για ακριβές μεταφορές υγροποιημένου φυσικού αερίου.

Οι παγκόσμιες προμήθειες φυσικού αερίου θα παραμείνουν περιορισμένες κατά τη διάρκεια του χειμώνα, κάτι που σημαίνει ότι οι τιμές θα παραμείνουν επίσης υψηλές και ευμετάβλητες. Οποιεσδήποτε πρόσθετες διαταραχές που επηρεάζουν αυτή την ήδη εξαιρετικά εύθραυστη ισορροπία προσφοράς-ζήτησης θα μπορούσαν ακόμη να αναγκάσουν τις χώρες να επιβάλουν δελτίο κατά τους επόμενους μήνες.

Οι χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης – οι οποίες εξαρτώνται ιδιαίτερα από το ρωσικό φυσικό αέριο και έχουν λίγες εναλλακτικές πηγές εφοδιασμού – θα πληγούν περισσότερο από τα μέτρα αυτά, αν και οποιαδήποτε ενδεχόμενη επιβολή δελτίων φυσικού αερίου θα είναι επίσης επώδυνη για την Ιταλία, τη Γερμανία και την Αυστρία λόγω της μεγάλης εξάρτησής τους από το φυσικό αέριο για θέρμανση, βιομηχανία και παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας.

Σε ένα τέτοιο σενάριο, οι ενεργοβόροι τομείς θα επηρεάζονταν περισσότερο. Αλλά ακόμη και χωρίς δελτίο, οι υψηλές τιμές του φυσικού αερίου και της ηλεκτρικής ενέργειας θα συνεχίσουν να απειλούν τη μεταποιητική βάση της Ευρώπης, με τις διαταραχές στους τομείς έντασης φυσικού αερίου να επηρεάζουν τις βιομηχανίες στην αλυσίδα αξίας, οι οποίες, όποτε είναι δυνατόν, θα πρέπει να προμηθεύονται εισροές υποκατάστασης για χημικά, χάλυβα και άλλα βασικά προϊόντα από χώρες εκτός της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Ακόμα και οι λιγότερο ενεργοβόρες εταιρείες στον τομέα της μεταποίησης θα αντιμετωπίσουν αυξημένους κινδύνους στην αλυσίδα εφοδιασμού, εάν οι προμηθευτές τους είναι μεγάλοι χρήστες φυσικού αερίου. Γενικότερα, οι περισσότεροι ευρωπαϊκοί εταιρικοί τομείς θα επηρεαστούν από τη συνολική οικονομική ύφεση που πλήττει την ήπειρο, καθώς οι υψηλές τιμές της ενέργειας επηρεάζουν αρνητικά τη ζήτηση για αγαθά και υπηρεσίες μειώνοντας την αγοραστική δύναμη των καταναλωτών.

Οποιοδήποτε απρόβλεπτο γεγονός που θα διαταράξει περαιτέρω τις παγκόσμιες προμήθειες φυσικού αερίου ή θα αυξήσει τη ζήτηση θα μπορούσε εύκολα να οδηγήσει σε αύξηση των τιμών και να δημιουργήσει περισσότερες ελλείψεις τους επόμενους μήνες. Για παράδειγμα, ένας χειμώνας ψυχρότερος από τον αναμενόμενο στην Ευρώπη, θα μπορούσε να αυξήσει την εγχώρια κατανάλωση ενέργειας, μειώνοντας τα αποθέματα φυσικού αερίου της ηπείρου. Όμως, ένας ψυχρότερος του αναμενόμενου χειμώνας στην Ασία θα μπορούσε επίσης να επηρεάσει τις προμήθειες της Ευρώπης αυξάνοντας τον ανταγωνισμό για τις παγκόσμιες ποσότητες LNG. Οποιαδήποτε διαταραχή του εφοδιασμού εκτός της Ρωσίας (για παράδειγμα στη Βόρεια Θάλασσα ή στον Ατλαντικό λόγω δυσμενών καιρικών φαινομένων) θα μπορούσε επίσης να δημιουργήσει περισσότερους παγκόσμιους κλυδωνισμούς στον εφοδιασμό και στις τιμές.

Ενώ δεν έχουν δημοσιεύσει όλες οι ευρωπαϊκές ρυθμιστικές αρχές λεπτομέρειες σχετικά με την κατάταξη της σειράς και τις ποσότητες φυσικού αερίου που θα διατεθούν σε κάθε τομέα σε περίπτωση ελλείψεων, σύμφωνα με τα πρωτόκολλα έκτακτης ανάγκης στις περισσότερες χώρες, στα νοικοκυριά και τις κρίσιμες υποδομές θα διατεθεί ενέργεια πριν από τους βιομηχανικούς φορείς.

Μεσοπρόθεσμα, καθώς οι τιμές θα παραμείνουν υψηλές και οι προμήθειες περιορισμένες ενώ η αναπλήρωση των αποθεμάτων θα μπορούσε να αποτελέσει ακόμη μεγαλύτερη πρόκληση, η καταστροφή της ζήτησης θα συνεχίσει να πλήττει την οικονομική ανάπτυξη.

Οι ευρωπαϊκές αγορές ενέργειας θα παραμείνουν σφιχτές τα επόμενα δύο χρόνια. Η ευρωπαϊκή ήπειρος αναμένεται να εισέλθει στον Μάρτιο του 2023 με εξαιρετικά χαμηλές ενεργειακές προμήθειες, αφού θα έχουν εξαντληθεί σε μεγάλο βαθμό τα αποθέματά της κατά τους ψυχρούς χειμερινούς μήνες. Και η Ευρώπη πιθανότατα θα δυσκολευτεί να αναπληρώσει τα αποθέματά της και για τους επόμενους δύο χειμώνες, λόγω της πολύ περιορισμένης πρόσβασης στο ρωσικό φυσικό αέριο, της οριακής μόνο αύξησης της ικανότητας εισαγωγών εκτός Ρωσίας και της ανάκαμψης της κινεζικής ζήτησης που επιδεινώνει τον ανταγωνισμό για το LNG. Αυτό σημαίνει ότι η συνεχιζόμενη καταστροφή της ζήτησης σε ολόκληρη την Ήπειρο είναι πιθανή τουλάχιστον μέχρι το 2024, όταν θα γίνει διαθέσιμη σημαντική νέα προσφορά.

Η στροφή σε εναλλακτικές ή και ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, μαζί με τη μείωση της κατανάλωσης των νοικοκυριών λόγω τιμών, θα βοηθήσουν την Ευρώπη να αντέξει αυτή την περίοδο μειωμένων προμηθειών φυσικού αερίου. Όμως, ενώ αυτά τα περιορισμένα κέρδη στη μείωση της ζήτησης θα βοηθήσουν στην αποκλιμάκωση των τιμών του φυσικού αερίου στην Ευρώπη κατά το επόμενο έτος, το μεγαλύτερο μέρος αυτής της αποκλιμάκωσης θα συνεχίσει να προέρχεται από τη μείωση της βιομηχανικής κατανάλωσης. Οι ενεργοβόροι τομείς θα πρέπει να συνεχίσουν να μειώνουν την παραγωγή ή να σταματήσουν εντελώς τις δραστηριότητές τους, με επιπτώσεις στην οικονομική ανάπτυξη που θα βαθύνουν την ύφεση στην οποία αναμένεται ήδη να εισέλθει η Ευρώπη το επόμενο έτος και θα αποτρέψουν οποιαδήποτε ισχυρή ανάκαμψη μέχρι το 2024. Αυτό, με τη σειρά του, μπορεί να οδηγήσει σε σημαντικές απώλειες θέσεων εργασίας και να αυξήσει τον κίνδυνο κοινωνικών αναταραχών στις ευρωπαϊκές χώρες.

Η επιβράδυνση της ανάπτυξης και οι υψηλές τιμές θα επιβαρύνουν επίσης περαιτέρω τα δημόσια οικονομικά σε όλη την Ευρώπη, με τις κυβερνήσεις να διατηρούν τη χρηματοδοτική στήριξη για τα νοικοκυριά και τις επιχειρήσεις και να διασώζουν προβληματικές επιχειρήσεις κοινής ωφέλειας και αφερέγγυες εταιρείες για να αποτρέψουν ένα κύμα πτωχεύσεων, το οποίο θα ωθήσει τα επίπεδα του χρέους υψηλότερα εν μέσω αύξησης του κόστους δανεισμού και θα εγείρει ανησυχίες για τη βιωσιμότητα του χρέους.

Με την ικανότητα εισαγωγών εκτός Ρωσίας της Ευρώπης να αυξάνεται μόνο οριακά, η εγκατάσταση πέντε FSRUs στη Γερμανία και ενός στην Ιταλία θα αντιπροσωπεύει τη μεγαλύτερη αύξηση της προσφοράς μέχρι τον Μάρτιο του 2023. Ωστόσο, ο ανταγωνισμός για το περιορισμένο LNG δεν θα μειωθεί μέχρι το 2024.

Οι μονάδες αποθήκευσης φυσικού αερίου της Ευρώπης είναι συνήθως γεμάτες κατά 20% στο τέλος μιας μέσης χειμερινής περιόδου. Αλλά χωρίς τις εισαγωγές ρωσικού φυσικού αερίου που κανονικά θα συνεχίζονταν καθ’ όλη τη διάρκεια του χειμώνα, τα επίπεδα αποθήκευσης θα είναι σχεδόν μηδενικά μέχρι τον Μάρτιο του 2023. Στο πλαίσιο της προετοιμασίας για τον επόμενο χειμώνα, η Ευρωπαϊκή Ένωση στοχεύει να έχει γεμίσει το 95% των αποθεμάτων φυσικού αερίου της μέχρι τον Νοέμβριο του 2023. Ωστόσο, δεδομένης της αναμενόμενης εξάντλησης των αποθεμάτων αυτόν τον χειμώνα, η επίτευξη αυτού του στόχου θα απαιτήσει από το μπλοκ να αγοράσει 20% περισσότερο φυσικό αέριο από ό,τι τα προηγούμενα χρόνια, κάτι που οι Βρυξέλλες θα πρέπει να επιτύχουν χωρίς τον άλλοτε μεγαλύτερο προμηθευτή τους, τη Ρωσία.

Σε έκθεση που δημοσιεύθηκε στις 3 Νοεμβρίου, ο Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας ανέφερε ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση θα αντιμετωπίσει ένα κενό ζήτησης-προσφοράς ύψους περίπου 30 δισ. κυβικών μέτρων αυτό το καλοκαίρι, σε περίπτωση τόσο πλήρους διακοπής των προμηθειών φυσικού αερίου του μπλοκ από ρωσικούς αγωγούς όσο και ανάκαμψης των κινεζικών εισαγωγών υγροποιημένου φυσικού αερίου στα επίπεδα του 2021. Σύμφωνα με την ΙΕΑ, ένα τέτοιο κενό θα μπορούσε να αντιπροσωπεύει σχεδόν το ήμισυ του φυσικού αερίου που απαιτείται για την επίτευξη του στόχου των Βρυξελλών για αποθήκευση 95% μέχρι την έναρξη της χειμερινής περιόδου θέρμανσης 2023-24.

Μακροπρόθεσμα, η διαφοροποίηση της προσφοράς της Ευρώπης, η καταστροφή της ζήτησης και οι υψηλές τιμές της ενέργειας ενδέχεται να επηρεάσουν αρνητικά την ανταγωνιστικότητα της ηπείρου σε βιομηχανικούς τομείς εντάσεως ενέργειας. Ενώ η ανάπτυξη υποδομών και οι μακροπρόθεσμες συμφωνίες προμήθειας LNG θα διασφαλίσουν ότι η Ευρώπη θα λαμβάνει επαρκή προμήθεια μη ρωσικής ενέργειας στο μέλλον, ο ενεργειακός εφοδιασμός της ευρωπαϊκής ηπείρου θα παραμείνει ακριβότερος από ό,τι ήταν τις τελευταίες δεκαετίες, εάν η Ευρώπη δεν αποκαταστήσει την προπολεμική ενεργειακή σχέση της με τη Ρωσία μόλις λήξει (ή παγώσει) ο πόλεμος στην Ουκρανία.

Το συνεχιζόμενο υψηλότερο κόστος εισροών κινδυνεύει να καταστήσει τα ευρωπαϊκά προϊόντα λιγότερο ανταγωνιστικά σε σύγκριση με τα αντίστοιχα προϊόντα της Βόρειας Αμερικής ή της Ασίας, ιδίως σε χώρες που χρησιμοποιούν μεγάλες ποσότητες φυσικού αερίου στη βιομηχανία ή και στην ηλεκτροπαραγωγή. Πριν από την ενεργειακή της κρίση, η Ευρώπη ήταν σε θέση να υποτιμήσει τις ασιατικές χώρες, οι οποίες αναγκάστηκαν να εισάγουν LNG, χρησιμοποιώντας φθηνή ρωσική ενέργεια, αλλά δεδομένου ότι η Ευρώπη εξαρτάται τώρα επίσης από τις εισαγωγές LNG , αυτό το ανταγωνιστικό πλεονέκτημα έχει εξαφανιστεί.

Ορισμένοι βιομηχανικοί φορείς που δραστηριοποιούνται στην Ευρώπη θα πρέπει να αποφασίσουν αν θα διατηρήσουν χαμηλότερη παραγωγή, αν θα λειτουργήσουν με χαμηλότερα περιθώρια κέρδους, αν θα κλείσουν ή αν θα μετεγκατασταθούν. Ωστόσο, οι Ευρωπαίοι κατασκευαστές λειτουργούν εδώ και καιρό με ανταγωνιστικό μειονέκτημα έναντι των ομοειδών τους στις ΗΠΑ, όπου οι τιμές του φυσικού αερίου ήταν κατά μέσο όρο δύο έως τρεις φορές φθηνότερες από ό,τι στην Ευρώπη την τελευταία δεκαετία, χωρίς να αντιμετωπίζουν αποβιομηχάνιση ή μεγάλες απώλειες μεριδίου αγοράς. Αυτό δείχνει ότι, ενώ το αυξημένο ενεργειακό κόστος θα δημιουργήσει αντίθετους ανέμους για τις ευρωπαϊκές βιομηχανίες, δεν θα οδηγήσει σε πλήρη αποβιομηχάνιση της ηπείρου.

Η βιομηχανική βάση της Ευρώπης απασχολεί περίπου 35 εκατ. άτομα, δηλαδή περίπου το 15% του συνολικού εργατικού δυναμικού της ηπείρου. Ωστόσο, σύμφωνα με τις εκτιμήσεις της εταιρείας ερευνών Rhodium Group, το 81% της βιομηχανικής κατανάλωσης φυσικού αερίου στην Ευρωπαϊκή Ένωση συγκεντρώνεται σε πέντε ενεργοβόρους τομείς – διύλιση και κοκκοποίηση, χημικά προϊόντα, βασικά μέταλλα (σίδηρος και χάλυβας), μη μεταλλικά ορυκτά προϊόντα (που εξυπηρετούν κυρίως τον κατασκευαστικό τομέα) και χαρτί – οι οποίοι από κοινού αντιπροσωπεύουν μόνο ένα μέτριο μερίδιο της συνολικής οικονομικής αξίας (3%) και της δημιουργίας θέσεων εργασίας (2%). Αν και σχετικά μικροί σε σύγκριση με άλλους μεταποιητικούς τομείς, οι κλάδοι αυτοί εξακολουθούν να απασχολούν άμεσα εκατομμύρια Ευρωπαίους εργαζόμενους και να δημιουργούν ετησίως αρκετές εκατοντάδες δισεκατομμύρια ευρώ οικονομικής αξίας, ιδίως αν ληφθεί υπόψη η αξία και οι θέσεις εργασίας που δημιουργούνται από τις σχετικές αλυσίδες εφοδιασμού.

* Η γερμανική BASF, ο μεγαλύτερος παραγωγός χημικών προϊόντων στον κόσμο, ανακοίνωσε στις 26 Οκτωβρίου ότι θα χρειαστεί να μειώσει «μόνιμα» το κόστος και τις δραστηριότητές της στην Ευρώπη λόγω των υψηλών τιμών ενέργειας, των υψηλών ρυθμιστικών προτύπων και της ολοένα και πιο υποτονικής αγοράς χημικών προϊόντων.

* Σε απόλυτους αριθμούς, η οικονομία της Γερμανίας θα υποστεί τις μεγαλύτερες απώλειες από τη μείωση της βιομηχανικής παραγωγής, καθώς μόνο η χώρα αντιπροσωπεύει το ένα τέταρτο της συνολικής ζήτησης βιομηχανικού φυσικού αερίου στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Ωστόσο, ο αντίκτυπος θα είναι μεγαλύτερος σε χώρες και περιφέρειες που δίνουν μεγαλύτερη σημασία στους τομείς έντασης φυσικού αερίου στη συνολική οικονομία και απασχόληση, όπως η Αυστρία, το Βέλγιο, η Βουλγαρία, η Τσεχική Δημοκρατία, η Φινλανδία, η βόρεια Ιταλία, η Πολωνία, η Ρουμανία, η Σλοβακία, η Σλοβενία και η Σουηδία.

Οι επίμονα υψηλές τιμές ενέργειας και οι υποδομές ανάπτυξης διπλής χρήσης θα δώσουν, ωστόσο, επίσης κίνητρα για ταχύτερη ανάπτυξη των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, ενώ οι πιθανές χρεώσεις διοξειδίου του άνθρακα της ΕΕ θα αντισταθμίσουν εν μέρει τα κίνητρα για την αποκέντρωση. Ενώ οι τρέχουσες έκτακτες αντιδράσεις στην ενεργειακή κρίση είναι πιθανό να αποκρυσταλλώσουν τη ζήτηση φυσικού αερίου στην Ευρώπη τουλάχιστον μέχρι τα τέλη της δεκαετίας του 2020 ή τις αρχές της δεκαετίας του 2030, επιταχύνουν επίσης τη μετάβαση της ηπείρου σε ενεργειακές πηγές χαμηλών εκπομπών άνθρακα.

Στο πλαίσιο της στρατηγικής της Ευρώπης για τη σταδιακή κατάργηση των ρωσικών ορυκτών καυσίμων, η εξάπλωση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας σε κλίμακα θα αρχίσει να αντικαθιστά τον άνθρακα και το πετρέλαιο (και στη συνέχεια, τελικά, το φυσικό αέριο) μόλις λήξει η έκτακτη ανάγκη, πιθανότατα γύρω στο 2024. Τα περισσότερα τρέχοντα έργα για την επέκταση των υποδομών φυσικού αερίου της Ευρώπης (δηλαδή, τερματικοί σταθμοί εισαγωγής και αγωγοί) είναι διπλής χρήσης, πράγμα που σημαίνει ότι οι υποδομές θα μπορούσαν να επαναχρησιμοποιηθούν για τη μεταφορά και την αποθήκευση υδρογόνου. Αυτό θα δέσμευε την ήπειρο στο φυσικό αέριο μόνο για τη διάρκεια των μακροπρόθεσμων συμφωνιών προμήθειας υγροποιημένου φυσικού αερίου που υπογράφουν τώρα οι χώρες της.

Μέχρι τη λήξη αυτών των συμβάσεων, η τεχνολογία του υδρογόνου μπορεί να έχει καταστεί μια οικονομικά βιώσιμη εναλλακτική λύση έναντι του φυσικού αερίου για την τροφοδοσία ενεργοβόρων βιομηχανιών, ιδίως αν ληφθεί υπόψη η πιθανή εφαρμογή ενός τιμολογίου άνθρακα της ΕΕ που έχει οριστεί σήμερα για το 2026. Επιπλέον, μέχρι το τέλος της δεκαετίας του 2020, οι υψηλές τιμές θα έχουν δώσει κίνητρο σε μεγαλύτερες εταιρείες με οικονομικούς πόρους να λειτουργούν με μειονέκτημα κόστους, ενώ θα επιταχύνουν τα σχέδια ενεργειακής μετάβασης για την επιδίωξη τεχνολογικής καινοτομίας που θα καταστήσει τελικά και πάλι συμφέρουσα την παραγωγή στην Ευρώπη.

Οι παγκόσμιες επενδύσεις σε πράσινη ενέργεια αναμένεται να αυξηθούν σε περισσότερα από 2 τρισ. δολάρια ετησίως έως το 2030, δηλαδή κατά 50% σε σχέση με τα σημερινά επίπεδα.

Ο μηχανισμός προσαρμογής των συνόρων άνθρακα της ΕΕ έχει τη δυνατότητα να λειτουργήσει ως η σημαντικότερη εξισορροπητική δύναμη κατά της ευρωπαϊκής αποβιομηχάνισης, καθώς θα προσθέσει κόστος για την αντιστάθμιση της παραγωγής σε περιοχές όπου οι απαιτήσεις μείωσης των εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα είναι πιο χαλαρές για τα αγαθά που εξάγονται στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

euro2day.gr/stratfor

Θεσσαλονίκη: Άνοιξε τις πύλες της η έκθεση «Ταξίδι στον Κόσμο των Αρχαίων Ελληνικών Μαθηματικών» στη ΔΕΘ

0

«Ταξίδι στον Κόσμο των Αρχαίων Ελληνικών Μαθηματικών»
05/11/2022  14:01
Στη Θεσσαλονίκη παρουσιάζεται η εμβληματική έκθεση του Ιδρύματος Μείζονος Ελληνισμού την οποία απόλαυσαν εκατοντάδες χιλιάδες επισκέπτες στα δέκα χρόνια λειτουργίας της στο Κέντρο Πολιτισμού «Ελληνικός Κόσμος» (2003-2013).

Μία ημέρα, ο Πυθαγόρας περνώντας έξω από το εργαστήριο κάποιων χαλκουργών άκουσε τους εργάτες να χτυπούν τα σφυριά πάνω στο αμόνι διαδοχικά. Έτσι λοιπόν είχε την ιδέα να μπει μέσα στο εργαστήριο και να πειραματιστεί. Σιγά-σιγά κατασκεύασε το λεγόμενο μονόχορδο. Το πρώτο έγχορδο επιστημονικό όργανο πάνω στο οποίο πειραματίστηκε στη μουσική κλίμακα. Πρακτικά, κατάλαβε ότι μεταφέροντας τον «καβαλάρη», μπορεί να ελέγξει το μήκος στη χορδή, η οποία αντιστοιχεί σε έναν ήχο που παράγεται από κρούση που η τονικότητά της αλλάζει κάθε φορά. Αυτή είναι μία από τις δεκάδες ενδιαφέρουσες ιστορίες που έχουν τη δυνατότητα να ακούσουν τα παιδιά που επισκέπτονται την εμβληματική έκθεση του Ιδρύματος Μείζονος Ελληνισμού «Ταξίδι στον Κόσμο των Αρχαίων Ελληνικών Μαθηματικών», που η Placebo Events, σε συνεργασία με τη ΔΕΘ-Helexpo AE, αναβιώνει και αναπροσαρμόζει στα δεδομένα του 2022, στη Θεσσαλονίκη, στο Περίπτερο 1 της ΔΕΘ.

Τι θα δούνε οι επισκέπτες της έκθεσης
«Υπάρχει σε όλα λύση. Εδώ μικροί και μεγάλοι πραγματοποιούν ένα ταξίδι, με οκτώ βασικούς σταθμούς, στον κόσμο των αρχαίων ελληνικών μαθηματικών», εξηγεί στο Αθηναϊκό-Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων, η μουσειοπαιδαγωγός του Κέντρου Πολιτισμού «Ελληνικός Κόσμος» του ιδρύματος Μείζονος Ελληνισμού Νίκη Τσιούνη και σημειώνει πως «μέσα από το παιχνίδι και τη διασκέδαση, τα παιδιά ταξιδεύουν πίσω στον χώρο και στον χρόνο, όπου βλέπουμε όλη αυτή την ιστορία των αρχαίων ελληνικών μαθηματικών, ξεκινώντας από τον 6ο και 5ο αιώνα πΧ από τα παράλια της Μικράς Ασίας και τη Μεγάλη Ελλάδα, την Κάτω Ιταλία και τη Σικελία, ως και την Αλεξάνδρεια, την ελληνιστική Αλεξάνδρεια του 4ου αιώνα μΧ και συναντούν σημαντικές έννοιες των μαθηματικών με έναν ευχάριστο, απλό, διασκεδαστικό και εύληπτο τρόπο».

Όπως η ίδια επισημαίνει, τα παιδιά αλλά και οι μεγαλύτεροι επισκέπτες όλων των ηλικιών, έχουν την ευκαιρία να συνειδητοποιήσουν ότι τα απλά γεωμετρικά σχήματα, μέσα από τα σχολικά τους βιβλία, ουσιαστικά προκύπτουν μέσα από την παρατήρηση της ίδιας της φύσης, καθώς η μαθηματική σκέψη είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με τη φιλοσοφία. Οι αρχαίοι φιλόσοφοι παρατηρούν τη φύση ολόγυρα τους, στοχάζονται, θέτουν ερωτήματα, παρατηρούν όλα αυτά τα σχήματα τα οποία προκύπτουν μέσα από την ίδια τη φύση. Στον ήλιο και τα λουλούδια, παρατηρούν τον κύκλο, βλέποντας τα βουνά ανακαλύπτουν το τρίγωνο, στους κορμούς των δέντρων τις ευθείες γραμμές, όλα αυτά τα σχήματα που γνωρίζουμε, ουσιαστικά προέρχονται μέσα από την απλή παρατήρηση του κόσμου.

«Εδώ ξεδιπλώνεται το μεγαλείο της μαθηματικής σκέψης, όλων αυτών των σπουδαίων φιλοσόφων και μαθηματικών της αρχαιότητας, οι οποίοι ενώ είχαν ελάχιστα μέσα στη διάθεσή τους, με το μεγαλείο της σκέψης τους, συνέβαλαν ουσιαστικά σε όλα τα μεγάλα επιτεύγματα του σύγχρονου κόσμου. Σπουδαίες προσωπικότητες, πρωταγωνιστές αυτών των σταθμών, είναι ο Θαλής ο Μιλήσιος, οι Ίωνες φιλόσοφοι, ο Πυθαγόρας και η σχολή των Πυθαγορείων, ο Πλάτωνας, ο Αριστοτέλης, ο Αρχιμήδης», υπογραμμίζει η κ. Τσιούνη και προσθέτει πως «όλη αυτή η πολύτιμη γνώση, όλες αυτές οι μαθηματικές έννοιες, αποκτούν μία υπόσταση, αποκτούν μία ύλη μέσα από εικόνες, μέσα από σχέδια, μέσα από ψηφιακά εκθέματα, μηχανικά εκθέματα, καθώς είναι μια διαδραστική ζωντανή έκθεση, που μας προσκαλεί ουσιαστικά να συμμετέχουμε ενεργά, προκειμένου να υιοθετήσουμε όλη αυτή την σκέψη, τη μαθηματική σκέψη, σαν γενικότερο τρόπο σκέψης και ζωής».

«Η μεγάλη διαφορά αυτής της έκθεσης, αυτού του θεματικού πάρκου, είναι, ότι είναι όλο διαδραστικό. Γνωρίζουμε την ιστορία των μαθηματικών μέσα από τα πειράματα. Οι επισκέπτες ξεναγούνται σε οκτώ σταθμούς. Σε κάθε σταθμό παρουσιάζονται τέσσερα ή πέντε πειράματα, ενώ για πρώτη φορά αναπόσπαστο κομμάτι της έκθεσης και τελευταίος σταθμός, είναι ένας κινηματογράφος εικονικής πραγματικότητας, όπου μοιράζονται γυαλιά 3D και οι μικροί και μεγάλοι μπορούν να παρακολουθήσουν τη ζωή και τις εφευρέσεις του Αρχιμήδη», αναφέρει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ο εκπρόσωπος της εταιρείας της «Placebo Events» Βασίλης Ζαρκαδούλας.

Μικροί και μεγάλοι, κατά τη διάρκεια αυτού του ξεχωριστού ταξιδιού στην ιστορία των αρχαίων ελληνικών μαθηματικών, έχουν τη δυνατότητα να γράψουν αριθμούς με βάση τα ιερογλυφικά σύμβολα των αρχαίων Αιγυπτίων και τη σφηνοειδή γραφή των Βαβυλώνιων, να προσπαθήσουν να μοιράσουν με απόλυτη ακρίβεια έξι καρβέλια σε δέκα ανθρώπους, να μάθουν πώς υπολόγισε ο Θαλής το ύψος της πυραμίδας του Χέοπα από τη σκιά, μόνο με ένα σχοινί και πώς ο Ερατοσθένης μέτρησε το μήκος 250.000 σταδίων της περιφέρειας της Γης, αλλά και να διπλασιάσουν ένα τετράγωνο με τη βοήθεια του φιλοσόφου Σωκράτη.

«Οι εικόνες που υπάρχουν και τα μικρά πειράματα στα οποία μπορούν να συμμετάσχουν, δίνουν τη δυνατότητα στα παιδιά να γίνουν ένα με τους αρχαίους. Ο γιος μου εντυπωσιάστηκε περισσότερο με το μονόχορδο του Πυθαγόρα, καθώς ασχολείται και ο ίδιος με τη μουσική», επισημαίνει η Ντίνα Μπέλου που επισκέφθηκε με το παιδί της και φίλους του την έκθεση.

Ήδη η έκθεση είναι πάρα πολύ πετυχημένη, διότι όπως σημειώνει ο κ Ζαρκαδούλας, ενώ σήμερα άνοιξε τις πύλες της, πάνω από 20.000 μαθητές έχουν δηλώσει πρόθεση να την επισκεφθούν. Δεν χρειάζεται να είμαστε μαθηματικοί, ούτε μαθηματικές διάνοιες για να πραγματοποιήσουμε αυτό το ταξίδι στη γνώση. Στόχος της έκθεσης, που θα διαρκέσει έως τις 30 Μαρτίου, είναι, όπως λένε οι διοργανωτές, η απομυθοποίηση και η απενοχοποίηση των μαθηματικών.

ΑΠΕ-ΜΠΕ

ΤΑ ΤΕΛΕΣΘΕΝΤΑ ΔΙΕΘΝΗ ΕΓΚΛΗΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ ΑΠΟ ΤΗΝ ΤΟΥΡΚΙΑ ΚΑΙ Η ΑΠΟΥΣΙΑ ΑΙΤΗΜΑΤΟΣ ΚΥΡΩΣΕΩΝ ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΚΥΠΡΟ

2

[Υπό Ομοτίμου Καθηγητού Γεωπολιτικής Θεωρίας ΕΚΠΑ, Ι. Θ. Μάζη]

Σαφώς και η Ελλάς [Εγγυήτρια Δύναμις της Κυπριακής Δημοκρατίας] αλλά και η ιδία η Λευκωσία, δύνανται να απαιτήσουν την άμεσον επιβολήν κυρώσεων εναντίον της Τουρκίας (κατ’ αντιστοιχίαν με τις τις ευρωπαϊκές κυρώσεις κατά της Ρωσίας), για τα κάτωθι διεξαχθέντα υπ’ αυτής Εγκλήματα Πολέμου και Εγκλήματα κατά της Ανθρωπότητος, παρά τα περί του αντιθέτου λεχθέντα από κυβερνητικούς παράγοντες. Τα εγκλήματα αυτά είναι ακριβώς τα αυτά ποιοτικώς (και περισσότερα για την Κύπρο) με εκείνα που θεωρούνται ως διαπραχθέντα υπό της Μόσχας κατά την ρωσικήν εισβολήν αυτής εις την Ουκρανία. Και απαριθμώ:

  1. Το διεθνές έγκλημα κατά της ειρήνης

α)  Η τουρκική εισβολή και η στρατιωτική κατοχή στην Κύπρο πληρούν την αντικειμενική και την υποκειμενική υπόσταση (actus reus και mens rea) των εγκλημάτων κατά της ειρήνης, δηλαδή του εγκλήματος της επιθέσεως: β) Η εισβολή και κατοχή εδάφους ξένου κράτους αναφέρεται ως μορφή επιθέσεως στο Ψήφισμα της Γενικής Συνελεύσεως του Ο.Η.Ε. 3314 (XXIX)/1974 και στο Καταστατικό του Διεθνούς Ποινικού Δικαστηρίου (Δ.Π.Δ.) (άρθρο 8 bis παράγραφος 2 περίπτωση a).

  1. Το διεθνές έγκλημα της βιαίας εκδιώξεως πληθυσμών

α) Η βιαία εκδίωξη άνω των 200.000 Ελληνοκυπρίων από τις εστίες και τις περιουσίες των πληροί την αντικειμενική και την υποκειμενική υπόσταση των εγκλημάτων κατά της ανθρωπότητος. (άρθρο 7 (1) (d), άρθρο 7 (2) (d) του Καταστατικού του Δ.Π.Δ). β) Η βιαία εκδίωξις των Ελληνοκυπρίων αποτελεί μέρος της ευρυτέρας στρατηγικής της τουρκικής πλευράς, η οποία στόχευε στην de jure αποδοχή της διχοτoμήσεως του νησιού. γ) Σημειώνεται ότι τα εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας είναι δυνατόν να τελούνται και εν καιρώ ειρήνης. δ) Η συντελεσθείσα, κατά τη διάρκεια της ενόπλου συγκρούσεως, βιαία εκδίωξις των Ελληνοκυπρίων αποτελεί και έγκλημα πολέμου. (άρθρο 8 (2) (b) (viii), άρθρο 8 (2) (b) (vii) Καταστατικού Δ.Π.Δ., Συμβάσεις της Γενεύης του 1949).

  1. Το διεθνές έγκλημα της εθνοκαθάρσεως

α) Παράλληλα, πληρούται η αντικειμενική και η υποκειμενική υπόστασις και του εγκλήματος της εθνοκαθάρσεως. β) Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων (1975) ανέφερε -μεταξύ άλλων- ότι οι συντελεσθείσες από την Τουρκία παραβιάσεις, εστρέφοντο κατά των Ελληνοκυπρίων λόγω της εθνικής καταγωγής, της φυλής και της θρησκείας τους, στα πλαίσια ενός καλώς οργανωμένου σχεδίου της Άγκυρας να εκδιώξει τους Ελληνοκυπρίους από το κατεχόμενο, εκ των στρατευμάτων της, βόρειο τμήμα της Κύπρου και να εγκαταστήσει εκεί αποκλειστικώς Τουρκοκυπρίους και Τούρκους εκ Τουρκίας, κατηγορώντας ευθέως την Τουρκία για συστηματική εθνική κάθαρση (‘ethnic cleansing policy’).

  1. Το διεθνές έγκλημα της βιαίας εξαφανίσεως προσώπων

Το ζήτημα των αγνοουμένων στην Κύπρο -εφόσον αποτελεί μέρος κυβερνητικής πολιτικής, ή ευρυτέρας εκτεταμένης ή συστηματικής πρακτικής με την ανοχή ή την επικουρία κυβερνήσεως ή de facto αρχής- συνιστά έγκλημα κατά της ανθρωπότητος, αφού κατά τα λοιπά πληροί την αντικειμενική και την υποκειμενική υπόσταση του συγκεκριμένου εγκλήματος. (άρθρο 7 (1) (i), άρθρο 7 (2) (i) του Καταστατικού του Δ.Π.Δ.).

  1. Το διεθνές έγκλημα του εποικισμού

α) Ο συντελεσθείς εποικισμός κατά την περίοδο της ενόπλου συρράξεως στην Κύπρο, πληροί την αντικειμενική και την υποκειμενική υπόσταση των εγκλημάτων πολέμου. (άρθρο 8 (2) (b) (viii), άρθρο 8 (2) (b) (vii) Καταστατικού Δ.Π.Δ., Συμβάσεις της Γενεύης του 1949).

  1. Το διεθνές έγκλημα πολέμου των ανθρωποκτονιών

α) Οι τελεσθείσες, κατά την διάρκεια της ενόπλου συρράξεως, ανθρωποκτονίες Ελληνοκυπρίων από τα τουρκικά στρατεύματα πληρούν την αντικειμενική και την υποκειμενική υπόσταση των εγκλημάτων πολέμου. (άρθρο 8 (2) (α) (i) του Καταστατικού του Δ.Π.Δ., Συμβάσεις της Γενεύης του 1949).

β) Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων κατέληξε στο συμπέρασμα ότι τουρκικά στρατεύματα διέπραξαν ευρείας κλίμακας μαζικές δολοφονίες κατά Ελληνοκυπρίων.

  1. Το διεθνές έγκλημα πολέμου των βασανιστηρίων

α) Τα τελεσθέντα, κατά τη διάρκεια της ενόπλου συγκρούσεως, βασανιστήρια κατά Ελληνοκυπρίων από τις τουρκικές δυνάμεις πληρούν την αντικειμενική και την υποκειμενική υπόσταση των εγκλημάτων πολέμου (άρθρο 8 (2) (α) (ii) του Καταστατικού του Δ.Π.Δ) αλλά και του αυτοτελούς εγκλήματος των βασανιστηρίων. β) Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων υποστήριξε ότι ετελέσθησαν από τον τουρκικό στρατό συστηματικά βασανιστήρια κατά Ελληνοκυπρίων.

  1. Το διεθνές έγκλημα πολέμου των βιασμών

α) Οι τελεσθέντες, κατά τη διάρκεια της ενόπλου συγκρούσεως, βιασμοί από τις τουρκικές δυνάμεις στην Κύπρο πληρούν την αντικειμενική και την υποκειμενική υπόσταση των εγκλημάτων πολέμου. (άρθρο 8 (2) (b) (xxii) του Καταστατικού του Δ.Π.Δ., Συμβάσεις της Γενεύης του 1949). β) Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων έκρινε ότι υπήρξε πλήρης απόδειξη επαναλαμβανόμενοι ότι βιασμοί ετελέσθησαν γυναικών ομαδικοί από Τούρκους στρατιώτες. 3) Η τέλεση ανθρωποκτονιών, βασανιστηρίων και βιασμών -(σύμφωνα με το άρθρο 7 (1) (a), (f), (g), αντίστοιχα, του Καταστατικού του Δ.Π.Δ.)- συνιστούν και εγκλήματα κατά της ανθρωπότητος, εφόσον αποτελούν μέρος κυβερνητικής πολιτικής, είτε ευρυτέρας εκτεταμένης ή συστηματικής πρακτικής διαπράξεως ωμοτήτων με την ανοχή ή την επικουρία κυβερνήσεως ή de facto αρχής.

  1. Το διεθνές έγκλημα πολέμου της καταστροφής των θρησκευτικών και πολιτισμικών μνημείων

1) Οι καταστροφές των θρησκευτικών και πολιτισμικών μνημείων που συνετελέσθησαν στην Κύπρο, κατά τη διάρκεια της ενόπλου συρράξεως, πληρούν την αντικειμενική και την υποκειμενική υπόσταση των εγκλημάτων πολέμου. (άρθρο 8 (2) (b) (ix) του Καταστατικού του Δ.Π.Δ.).

Η νομική μεταχείριση των διεθνών εγκλημάτων

* Οι κανόνες οι αφορώντες εις τα διεθνή εγκλήματα αποτελούν jus cogens, δηλαδή κανόνες αναγκαστικού διεθνούς δικαίου, οι οποίοι είναι απαραβίαστοι και δημιουργούν υποχρεώσεις erga omnes. Δεσμεύουν όλα τα κράτη, ανεξαρτήτως εάν έχουν κυρώσει τις συνθήκες που τα προβλέπουν και το Καταστατικό του Δ.Π.Δ. και δεν μπορεί κάποιο κράτος να αντιτάξει την έλλειψη ή τη διαφορετική σχετική ρύθμιση του εσωτερικού του δικαίου.

* Τα κράτη περιορίζονται αναφορικώς προς την απονομή αμνηστίας σε αυτουργούς διεθνών εγκλημάτων. Κατά την κρατούσα άποψη, τα διεθνή εγκλήματα δεν παραγράφονται.

* Κατά την περίπτωση τελέσεως διεθνούς εγκλήματος, προβλέπεται ο θεσμός της οικουμενικής δικαιοδοσίας.

* Διαπιστώνεται, λοιπόν, η ύπαρξη διευρυμένου εννόμου συμφέροντος για τη δίωξή τους, με δικαιολογητικό έρεισμα ότι πράξεις τόσο απεχθείς δεν πρέπει να μένουν ατιμώρητες, επειδή συνιστούν προσβολή της παγκόσμιας κοινότητας και όχι αποκλειστικά των άμεσα θιγομένων κρατών και ατόμων.

Εάν συνεπώς στηρίζομε, τις «πρωτοφανείς» κυρώσεις κατά της Ρωσίας (για ακριβώς τους ίδιους λόγους) οφείλει η «Εγγυήτρια [της Κύπρου] Δύναμις» Ελλάς, και αυταποδείκτως και η Κυπριακή Δημοκρατία, να στηρίξει πάση δυνάμει και ενώπιον του Δ.Π.Δ -και άμεσα- τις αντίστοιχες κυρώσεις εναντίον της Τουρκίας.

Ας μήν λησμονούμε ποτέ, το προσφάτως υπό του Η. Kissinger γραφέν, ότι: «Η Ιστορία δεν προσφέρει ανακούφιση στις χώρες που παραμερίζουν τη έννοια της ταυτότητάς τους για χάρη μιας φαινομενικώς λιγότερο δύσκολης επιλογής.  ́Ομως ούτε και εγγυάται επιτυχία στις πλέον ευγενείς προθέσεις όταν απουσιάζει η συνολική γεωπολιτική στρατηγική».[World Order , Penguin Press, 2014]

πηγή: Εστία

 

 

Ο πολλά βαρύς Ερντογάν διέγραψε με μια μονοκονδυλιά το Δίκαιο της Θάλασσας: Οι Τούρκοι θέλουν σύνορα στη μέση του Αιγαίου!!!

0

Του ΤΑΣΟΥ ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΥ

Μετά τον βάρβαρο Αττίλα του 1974, που κατέλαβε το 36,3% της Κύπρου για λογαριασμό του 18% των Τουρκοκυπρίων που οδήγησε στην προσφυγοποίηση 160.000 Ελλήνων, και μετά τις άκαρπες συνομιλίες 48 και πλέον ετών, υπό την αιγίδα του ΟΗΕ, η Άγκυρα θέτει τώρα όχι θέμα ομοσπονδιακής λύσης, αλλά αποδοχής των τετελεσμένων αυτό της αναγνώρισης δύο κρατών.

Δεν ολοκλήρωσε όμως ως εδώ την επεκτατική πολιτική της με την Κύπρο και την Α. Μεσόγειο, τώρα έστεψε το βλέμμα της στο Αιγαίο, επιδιώκοντας μέσω της θεωρίας της γαλάζιας πατρίδας να εγκλωβίσει τα ελληνικά νησιά και στην πορεία του χρόνου, να κινηθεί ανάλογα με τον Αττίλα του 1974.

Η Ρωσική εισβολή στην Ουκρανία άνοιξε την όρεξή της Άγκυρας, μια και ο αυταρχισμός της πολυετούς παρουσίας του Ερντογάν στην εξουσία, οδήγησε σε διώξεις κάθε διαφορετική φωνή στο εσωτερικό της Τουρκίας, μια και χωρίς δεύτερη κουβέντα, στέλνει κάθε αντίπαλο στα μπουντρούμια των φυλακών.

  • Στο κυπριακό η Άγκυρα ενεργεί με προμετωπίδα τα δικαιώματα των Τ/Κ, ενώ την ίδια ώρα πολεμάει με λύσσα και φυλακίζει τους αρχηγούς των Κουρδικών κομμάτων, που αποτελούν μια συμπαγή μάζα στις νοτιοανατολικές περιοχές της χώρας και συνιστούν το 24% του συνολικού πληθυσμού της Τουρκίας.

Στο κατεχόμενο τμήμα της Κύπρου, όλα αυτά τα χρόνια έχουν κουβαληθεί από την Τουρκία έποικοι τους οποίους τον αριθμό δεν μπορεί κανείς να υπολογίσει με βεβαιότητα. Στις 120.000 Τουρκοκυπρίων προστέθηκαν πάνω από 200.000 εκ Τουρκίας. Αποτέλεσμα τις εκλογές στα κατεχόμενα να ελέγχουν οι έποικοι και όχι οι Τουρκοκύπριοι, που ενεργούν με βάση τις εντολές της Άγκυρας.

Παράλληλα ενεργεί πολεμικές επιχειρήσεις στη Β. Συρία, επιδιώκοντας να εξολοθρεύσει το εκεί κουρδικό στοιχείο και κάνει επίσης επιθέσεις στο Β. Ιράκ, που οι Κούρδοι έχουν συστήσει μια αυτόνομη οντότητα, από την κεντρική διοίκηση της Βαγδάτης.

Από αντιφάσεις καλά πάμε. Ισχυρίζεται επίσης η Άγκυρα ότι καταπιέζονται τα δικαιώματα των Μουσουλμάνων της Θράκης, με το επιχείρημα της εκλογής των Μουφτήδων, την ώρα που στην ίδια την Τουρκία διορίζονται από την αρμόδια υπηρεσία του αντίστοιχου υπουργείου.

Δεν λέει όμως κουβέντα πόσοι Έλληνες έχουν απομείνει σε Κωνσταντινούπολη, Ίμβρο και Τένεδο, σε σχέση με τους Μουσουλμάνους της Θράκης, που εκλέγουν 3-4 Βουλευτές στο Ελληνικό Κοινοβούλιο. Άλλα λόγια ν’ αγαπιόμαστε.

Τα νούμερα είναι καταλυτικά. Στη Θράκη ζούσαν και ζουν περίπου 120.000 Μουσουλμάνοι και στην Κωνσταντινούπολη από τους 120.000 έχουν απομείνει 2.000, ενώ στην Ίμβρο από τους 13.000 κρατήθηκαν με νύχια και με δόντια 500 και στην Τένεδο από τους 3.000, απέμεινε ένα δείγμα Ελλήνων που καταμετράται σε μόλις δέκα.

Όμως η Τουρκία έχει μακροπρόθεσμη αναθεωρητική πολιτική. Εκφράζει απόψεις, που δεν έχουν καμιά σχέση με το Διεθνές Δίκαιο και παράλληλα κινείται απειλητικά απέναντι στην Ελλάδα, άλλοτε με τις εμπρηστικές δηλώσεις των ανθρώπων της εξουσίας, και άλλοτε με προκλητικές ενέργειες επί του πεδίου.

Από τις πτήσεις στο εύρος μεταξύ 6 και 10 μίλια που αμφισβητεί με το αιτιολογικό ότι δεν ταυτίζονται με τα έξι μίλια των χωρικών υδάτων των νησιών του Α. Αιγαίου, μέχρι τις υπερπτήσεις πάνω από Ελληνικά νησιά παραβιάζοντας ευθέως την εθνική κυριαρχία της χώρας.

  • Και για να πάμε στο ψητό, που ξεφούρνισε προ ημερών ο πολλά βαρύς Μεβλούτ Τσαβούσογλου. Ελάτε είπε να ορίσουμε την ΑΟΖ και την υφαλοκρηπίδα ανάμεσα στα χερσαία σύνορα Ελλάδας-Τουρκίας. Πολύ απλά διέγραψε με μια μονοκονδυλιά το Δίκαιο της Θάλασσας και ζήτησε να αποδεχθεί η Ελλάδα ότι τα νησιά του Αιγαίου, μικρά και μεγάλα, όχι απλά δεν έχουν θαλάσσιες ζώνες, αλλά δεν υπάρχουν.

Ακολούθησε ο σουλτάνος που σε τηλεοπτική συνέντευξη δήλωσε, ότι ο βαλλιστικός πύραυλος Tayfun έχει ακτίνα εμβέλειας την Αθήνα και το κερασάκι έβαλε ο Καλίν λέγοντας το εξωφρενικό, ότι η Ελλάδα πρέπει να υποχωρήσει στα δικά της φυσικά σύνορα!!!

Βεβαίως η Αθήνα διαχρονικά στην προσπάθειά της να κατευνάσει το θηρίο έκανε πολλές παραχωρήσεις προς την Άγκυρα. Μάταιος κόπος. Το είδαμε άλλωστε και στην Κύπρο. Στην διάρκεια των πολύχρονων συνομιλιών οι κατακτητές του βορείου τμήματος έπαιρναν ως δεδομένες τις υποχωρήσεις και ζητούσαν από την διεθνή κοινότητα να τους σιγοντάρει σε σχέδια λύσεων απαράδεκτα.

Τώρα έχουν το θράσος να ζητούν ακόμη και οι έποικοι διαβατήρια της Κυπριακής Δημοκρατίας, για να αλωνίζουν την Ευρώπη ως πολίτες μέλους της Ε.Ε., μολονότι κουβαλήθηκαν από την Τουρκία παρανόμως, με προφανή στόχο να αλλοιώσουν δημογραφικά την πληθυσμιακή σύνθεση της Μεγαλονήσου.

Με ανάλογο τρόπο κινήθηκαν οι Τούρκοι και στις συνομιλίες και τα αδιέξοδα που δημιουργήθηκαν στην πορεία του χρόνου με την Αθήνα. Η Ελλάδα δέχθηκε αρχικά επί Κωνσταντίνου Καραμανλή να μην ασκήσει τα νόμιμα δικαιώματά της στις θαλάσσιες ζώνες στο Αιγαίο, παραπέμποντας το θέμα σε διμερείς συνομιλίες.

Μια αντίστοιχη συμφωνία προέκυψε μια δεκαετία αργότερα από τον Ανδρέα Παπανδρέου. Ακολούθησε το 1996 το πρωτόκολλο της Μαδρίτης επί Κ. Σημίτη, ύστερα από αφόρητη πίεση των ΗΠΑ, που άσκησε η Μαντλίν Ολμπράιτ. Με αυτή την συμφωνία η Ελλάδα συνομολογούσε ότι η Τουρκία έχει δικαιώματα στο Αιγαίο.

Για να φτάσουμε στο σύνθημα που ετοίμασε η Τουρκική Προεδρία, γράφε Ερντογάν, στην κιτς γιορτή για τα 99 χρόνια της Τουρκικής Δημοκρατίας, σχήμα οξύμωρο, που έλεγε το Αιγαίο είναι δικό μας παραπέμποντας ευθέως σε όνειρα ανασύστασης της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Ακολούθησε ο Ομέρ Τσελίκ του AKP, που δήλωσε άκουσον-άκουσον το εξωφρενικό ότι η Ελληνική βαρβαρότητα μοιάζει με αυτήν του ISIS. Κρίνουν εξ ιδίων τα αλλότρια.

  • Κι όλα αυτά την ώρα που μετέτρεψαν την Αγιά Σοφιά σε τζαμί σκεπάζοντας και καταστρέφοντας εικόνες, που βρίσκονται εκεί εδώ και 15 αιώνες. Την στιγμή που ετοιμάζονται να μετατρέψουν σε τζαμί την Μονή της Χώρας με τα απαράμιλλα ψηφιδωτά της.

Σε ότι αφορά τον πολιτισμό των εκ των στεπών της Μογγολίας προερχομένων νομάδων και κατακτητών της Μικράς Ασίας, όπου κι αν σταθείς και όπου κι αν βρεθείς στα χώματα αυτά, θα συναντήσεις μνημεία από την Αρχαία Ελλάδα, τη Ρώμη, το Βυζάντιο αλλά και αραβικά έργα τέχνης, αλλά και σημαντικά κτίρια Ελλήνων, που εκδιώχθηκαν από τις πατρογονικές τους εστίες. Πουθενά δεν θα συναντήσεις από την Τραπεζούντα μέχρι την Αττάλεια και από την Καππαδοκία έως τα παράλια της Μικράς Ασίας, ούτε ένα έστω και ελάχιστο δείγμα τουρκικού πολιτισμού.

Δυστυχώς ο τουρκικός επεκτατισμός έχει φτάσει στο απόγειό του, με τις βλέψεις, που δεν κρύβουν άλλωστε να έχουν στόχο τα ελληνικά νησιά του Αιγαίου. Αυτό που μένει στην ελληνική πολιτική ηγεσία, στο σύνολό της, να προετοιμάσει την χώρα στρατιωτικά και διπλωματικά για τα χειρότερα που δυστυχώς έρχονται…

https://hellasjournal.com/2022/11/o-polla-varis-erntogan-diegrapse-me-mia-monokondilia-to-dikeo-tis-thalassas-i-tourki-theloun-sinora-sti-mesi-tou-egeou/

Πεθαίνοντας στο δάσος: Ρώσοι καταδρομείς εκτέλεσαν επιχείρηση πίσω από τις ουκρανικές γραμμές και εξολόθρευσαν συγκρότημα Πολωνών μισθοφόρων

0

Επιχείρηση – αστραπή με χρήση θωρακισμένων οχημάτων Tigr

Μονάδα Ρώσων καταδρομέων εντόπισε, προσέγγισε και εξολόθρευσε ολόκληρο συγκρότημα Πολωνών μισθοφόρων στην περιοχή του Ντονμπάς.

Το σημαντικότερο και που δείχνει το επίπεδο εκπαίδευσης των Ρώσων καταδρομέων είναι ότι η μάχη έγινε μέσα σε δασική περιοχή με τους Ρώσους να πλησιάζουν αθέατοι στα 30-50 μέτρα από την Πολωνική μονάδα πριν ανοίξουν πυρ.

Με το που έγινε η προσέγγιση ξεκίνησαν μαζικά πυρά από κάθε ατομικό όπλο, σε συνδυασμό με εκτοξεύσεις χειροβομβίδων και βομβίδων

Για το που βρίσκονταν οι Πολωνοί μισθοφόροι το σημαντικότερο είναι ότι είχε αποκαλυφθεί από μονάδα συλλογής πληροφοριών κάτι που δείχνει για ακόμα μία φορά ότι οι ρωσικές δυνάμεις έχουν άριστη γνώση για τις κινήσεις ειδικά των ξένων μισθοφορικών σωμάτων.

¨ετσι με βάση τις πληροφορίες έγινε χρήση εναέριου drone που αφού επιβεβαίωσε την θέση τους οδήγησε σε απόφαση χτυπήματος από δύο πλευρές κάτι που οδήγησε στην εξολόθρευση τους.

Τα οχήματα των Πολωνών που ήταν καμουφλαρισμένα εξολοθρεύθηκαν με α/τ σύστημα FAGOT (διαθέτει και ο ΕΣ).

Οι Πολωνοί σαστισμένοι προσπαθήσανε να διαφύγουν με τα πόδια μέσα στο δάσος αλλά τους περίμενε η άλλη ρωσική ομάδα και έτσι τους έθεσε σε διασταυρούμενα πυρά.

Να σημειωθεί ότι η εκτέλεση της αποστολής έγινε μέσα στις ουκρανικές γραμμές και οι Ρώσοι με το που ολοκλήρωσαν την αποστολή τους διέφυγαν με θωρακισμένα Tigr πίσω στις φίλιες γραμμές.

/www.pronews.gr/amyna-asfaleia/pethainontas-sto-dasos-rosoi-katadromeis-ektelesan-epixeirisi-piso-apo-tis-oukranikes-grammes-kai-eksolothreysan-sygkrotima-polonon-misthoforon/

Ο Δένδιας πήγε με κυβερνητικό αεροσκάφος στην Τουρκία και παρέλαβε τον Τζιτζικώστα

0

Aπόστολος Τζιτζικώστας – Νίκος Δένδιας / Facebook
06/11/2022  10:07
Με κυβερνητικό αεροσκάφος παρέλαβε ο υπουργός Εξωτερικών Ν. Δένδιας τον Απόστολο Τζιτζικώστα από την Τουρκία μετά την περιπέτειά του με τις αρχές της γείτονος.

Με το κυβερνητικό αεροσκάφος, το οποίο μετέφερε στην Ελλάδα τον υπουργό Εξωτερικών Νίκο Δένδια στην πτήση επιστροφής του από τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, επέστρεψε στην Ελλάδα ο περιφερειάρχης Κεντρικής Μακεδονίας και οι συνεργάτες του.

Με ανάρτησή του στα κοινωνικά δίκτυα ο κ. Τζιτζικώστας έκανε γνωστό ότι λίγο μετά τα μεσάνυχτα προσγειώθηκε στο αεροδρόμιο της Ελευσίνας μαζί με τον υπουργό Εξωτερικών, Νίκο Δένδια.

«Λίγο πριν τη 01:00 χθες αργά το βράδυ προσγειωθήκαμε στο αεροδρόμιο της Ελευσίνας μαζί με τον φίλο, Υπουργό Εξωτερικών, Νίκο Δένδια. Σας ευχαριστώ για ακόμη μια φορά για την αγάπη και την υποστήριξή σας. Τέλος καλό, όλα καλά», αναφέρει ο περιφερειάρχης.

Δείτε την ανάρτηση του Απόστολου Τζιτζικώστα

Δένδιας: Απαράδεκτη και καταχρηστική η κράτηση Τζιτζικώστα, αντιδράσαμε άμεσα
Σε ανάρτησή του, ο υπουργός Εξωτερικών Νίκος Δένδιας ανέφερε:

 

«Αντιδράσαμε από την πρώτη στιγμή στην καταχρηστική κράτηση του Περιφερειάρχη Κεντρικής Μακεδονίας @tzitzikostas & στην απαράδεκτη απαγόρευση εισόδου από τις τουρκικές αρχές και κινητοποιηθήκαμε για την παροχή αρωγής».

Διεθνής κατακραυγή για την τουρκική πρόκληση
Το τουρκικό «καψώνι» στον Απ. Τζιτζικώστα, πήρε διεθνείς διπλωματικές διαστάσεις.

Για «απαράδεκτη» κατάσταση έκανε λόγω ο Πρόεδρος της Επιτροπής των Περιφερειών της ΕΕ, Βάσκο ‘Αλβες Κορντέιρο σχετικά με την απαγόρευση εισόδου του Περιφερειάρχη Κεντρικής Μακεδονίας και Α’ Αντιπροέδρου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής των Περιφερειών, Απόστολου Τζιτζικώστα στην Τουρκία.

«Πλήρης αλληλεγγύη στον πρώτο αντιπρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής των Περιφερειών στον οποίο απαγορεύτηκε η είσοδος στην Τουρκία για να συμπροεδρεύσει στην Ευρωμεσογειακή Περιφερειακή και Τοπική Συνέλευση – ARLEM» αναφέρει με ανάρτησή του στο τουίτερ ο κ.Κορντέιρο.

Υπενθυμίζεται πως το σοβαρό διπλωματικό επεισόδιο σημειώθηκε στη Σμύρνη όταν έφτασε στο λιμάνι της πόλης ο περιφερειάρχης Κεντρικής Μακεδονίας. Ο κ. Τζιτζικώστας ταξίδεψε χθες στις 11:30 το πρωί με τη νέα ακτοπλοϊκή γραμμή που συνδέει τη Θεσσαλονίκη με τη Σμύρνη, προκειμένου να προεδρεύσει στη 13η Γενική Συνέλευση Ευρώπης – Μεσογείου (ARLEM), ωστόσο λίγο μετά την άφιξή του κρατήθηκε για 6 ώρες σε ένα γραφείο από τις Αρχές, οι οποίες δεν του επέτρεψαν την είσοδο στη χώρα.

Το παρασκήνιο της ακραίας τουρκικής πρόκλησης
Σύμφωνα με κυβερνητικές πηγές ο Αποστολος Τζιτζικωστας πήγε χθες το πρωί στη Σμύρνη με το πλοίο που συνδέει τη Θεσσαλονίκη με τη Σμύρνη προκειμένου να προεδρεύσει στην Ευρωμεσογειακή Διάσκεψη της Επιτροπής Περιφερειών της ΕΕ. Όχι δηλαδή μονο ως Έλληνας αλλά και ως Ευρωπαίος αξιωματούχος. Όταν έφθασε του είπαν ότι υπάρχει απαγόρευση εισόδου του στη χώρα. Όταν ζήτησε να του εξηγήσουν τους λόγους δεν δόθηκε απάντηση. Το ίδιο και στις ερωτήσεις που ακολούθησαν. Υπήρξε επικοινωνία του Περιφερειάρχη με το ΥΠΕΞ και τις αρμόδιες υπηρεσίες της ΕΕ. Ούτε σε αυτούς δόθηκε ο λόγος για την απαγόρευση εισόδου.

Ο κ. Τζιτζικώστας είχε τηλεφωνική επικοινωνία με τον υφυπουργό Εσωτερικών (Μακεδονίας-Θράκης), Σταύρο Καλαφάτη και υπογράμμισε, σύμφωνα με πληροφορίες, πως η ενέργεια των Τουρκικών αρχών ήταν απρόκλητη. Σύμφωνα με τις ίδιες πληροφορίες, ενημερώθηκε ο πρωθυπουργός, Κυριάκος Μητσοτάκης και ο υπουργός Εξωτερικών, Νίκος Δένδιας.

Οι απίστευτες και προσχηματικές δικαιολογίες των Τούρκων
Oι Τούρκοι επιβεβαίωσαν την απαγόρευση εισόδου στον Περιφερειάρχη Κεντρικής Μακεδονίας, με τη δικαιολογία του τεχνικού προβλήματος. Σύμφωνα με όσα αναφέρει το τουρκικό πρακτορείο Anadolu, ήταν τεχνικός ο λόγος της άρνησης εισόδου καθώς, σύμφωνα με όσα αναφέρουν οι πληροφορίες του τουρκικού μέσου υπήρχε συνωνυμία με άτομο του οποίου η είσοδος στη χώρα ήταν απαγορευμένη. Σημειώνεται ότι τελικά επετράπη η είσοδός του στη χώρα αλλά ο ίδιος την αρνήθηκε μετά το περιστατικό.

Σκληρή απάντηση του υπουργείου Εξωτερικών στην Άγκυρα
Άμεση και σκληρή απάντηση έδωσε το ΥΠΕΞ στην Τουρκία μετά την ακραία πρόκληση από τις αρχές της Σμύρνης, οι οποίες δεν επέτρεψαν την είσοδο στον Περιφερειάρχη Κεντρικής Μακεδονίας Απόστολο Τζιτζικώστα. Στην ανακοίνωσή του το ΥΠΕΞ καταδικάζει απερίφραστα την απαράδεκτη και εντελώς καταχρηστική κράτηση και απαγόρευση εισόδου του κ.Τζιτζικώστα στη Σμύρνη και ζητάει εξηγήσεις.

 

Ο Ιμάμογλου έκανε λόγο για «σοβαρό περιστατικό»
Ο Δήμαρχος της Κωνσταντινούπολης, Εκρέμ Ιμάμογλου, αντέδρασε μετά το απαράδεκτο περιστατικό της παρεμπόδισης της εισόδου του Απόστολου Τζιτζικώστα στη χώρα. Μιλώντας στο OPEN για το περιστατικό, είπε: «Κατάφερα να πάρω μια πολύ σύντομη ενημέρωση από τον φίλο μου Κώστα», είπε ο Ιμάμογλου αναφερόμενος στον Κώστα Μπακογιάννη που είχαν μια σύντομη συνομιλία με αφορμή το περιστατικό. Και συνέχισε: «Αφού δω τις λεπτομέρειες θα ενημερώσω τόσο την κοινή γνώμη όσο και όλες τις βαλκανικές πόλεις». Αναγνώρισε και ο ίδιος ως «σοβαρό το περιστατικό».

iefimerida.gr

Έρως – Πολιτισμός και βαρβαρότητα

1

Του Παντελή Σαββίδη

Η ΕΣΩΤΕΡΙΚΟΠΟΙΗΣΗ ΤΗΣ ΕΞΩΤΕΡΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ: Ο ΡΩΣΟ-ΟΥΚΡΑΝΙΚΟΣ ΠΟΛΕΜΟΣ ΚΑΙ ΟΙ ΕΝΔΙΑΜΕΣΕΣ ΕΚΛΟΓΕΣ ΣΤΙΣ ΗΠΑ

0

Πέτρος Τασιός, Διεθνολόγος με ειδίκευση στην Αμερικανική Εξωτερική Πολιτική

Πηγή: ‘Αμυνα και Διπλωματία Νοέμβριος 22

Ο όρος «εσωτερικοποίηση» της εξωτερικής πολιτικής αναφέρεται στη σύνδεση ενός διεθνούς θέματος, επίκαιρου και μείζονος, με εσωτερικά πολιτικά ζητήματα που θίγουν άμεσα την αμερικανική κοινωνία. Εν προκειμένω, η εξωτερική πολιτική αποτελεί θέμα συζήτησης στο εσωτερικό των ΗΠΑ και καθορίζεται σε μεγάλο βαθμό από την κοινή γνώμη, όπως συμβαίνει και με τους υπόλοιπους τομείς της δημόσιας πολιτικής. Επιδρά στο αίσθημα εθνικής ασφάλειας, στη δημόσια ευμάρεια και γίνεται προτεραιότητα της εκλογικής βάσης. Χαρακτηριστικό παράδειγμα τέτοιας κατάστασης είναι οι μακροχρόνιες και δαπανηρές στρατιωτικές επιχειρήσεις των ΗΠΑ στο εξωτερικό[1].

H αμερικανική κοινή γνώμη σε θέματα εξωτερικής πολιτικής είναι στην πλειοψηφία της συντηρητική, υποστηρίζοντας τον απομονωτισμό, την αυτάρκεια και την εσωτερικότητα. Η εξωτερική πολιτική αποτελεί σπάνια αντικείμενο πρωταρχικής συζήτησης στις αμερικανικές εκλογές εκτός αν έχει αντίκτυπο στην οικονομία και επιφέρει ανθρώπινες απώλειες στο πεδίο των μαχών.

Ο πόλεμος Ρωσίας-Ουκρανίας (που μαίνεται από τις 24 Φεβρουαρίου 2022) αφορά την υπό εξέταση περίπτωση που εντάσσεται στο προαναφερθέν πλαίσιο ενόψει των προσεχών ενδιάμεσων εκλογών (8 Νοεμβρίου 2022). Η ιδιαιτερότητα έγκειται στο ότι οι ΗΠΑ συμμετέχουν στον πόλεμο δια αντιπροσώπου, συνδράμοντας διπλωματικά, οικονομικά, στρατιωτικά και τεχνολογικά την Ουκρανία. Σε διπλωματικό επίπεδο δημιουργήθηκε ένας αντιρωσικός συνασπισμός ενοποιώντας το μπλοκ των χωρών της Δύσης (στην πρώτη γραμμή βρίσκονται η Αυστραλία, ο Καναδάς, η Νέα Ζηλανδία, η Ιαπωνία, η Μεγάλη Βρετανία, η Νορβηγία και τα 27 κράτη μέλη της ΕΕ) με την επιβολή αυστηρών κυρώσεων έναντι της Ρωσίας. Σε στρατιωτικό επίπεδο τα συμμαχικά κράτη του ΝΑΤΟ ενεργοποιήθηκαν πολλαπλώς μέσω αποστολής στρατιωτικού εξοπλισμού, τεχνολογιών αιχμής και πρόσβασης στις υπηρεσίες πληροφοριών. Υπολογίζεται ότι οι ΗΠΑ από την έναρξη του πολέμου έως τώρα έχουν αποστείλει οικονομική και στρατιωτική βοήθεια ύψους 41,2 δις δολαρίων στην ουκρανική κυβέρνηση[2]. Η ολοκληρωτική πολιτική υποστήριξη της Ουάσινγκτον στη μία από τις δύο αντιμαχόμενες πλευρές που το βάθος και η έκτασή της δεν έχει ιστορικό προηγούμενο (τουλάχιστον για την περίοδο μετά το τέλος του Ψυχρού Πολέμου) είναι άρρηκτα συνδεδεμένη και με εσωτερικές παραμέτρους.

Στις 22 Φεβρουαρίου 2022, δύο μέρες πριν από την έναρξη της ρωσικής εισβολής στην Ουκρανία, ο πρόεδρος Τζο Μπάιντεν υπογράμμισε την πολιτική θέση ότι «η υπεράσπιση της ελευθερίας έχει κόστος και για μας, εδώ στο σπίτι».

Η αμερικανική κοινή γνώμη λίγες μέρες πριν η εξελισσόμενη ουκρανική κρίση οδηγηθεί σε στρατιωτική σύγκρουση, έδειχνε στη συντριπτική της πλειοψηφία απρόθυμη η χώρα να αναλάβει κύριο ρόλο στη ρωσο-ουκρανική διένεξη[3]. Έναν μήνα μετά την έναρξη των εχθροπραξιών υπήρξε αντίθετη στην άμεση εμπλοκή με αποστολή αμερικανικών στρατευμάτων[4]. Τα αμερικανικά ΜΜΕ προάγοντας τα γεγονότα στην Ουκρανία σε πρώτη είδηση[5] έθεσαν τη ρωσική εισβολή στη σφαίρα της δημόσιας συζήτησης και τελικά στην ατζέντα των πολιτικών προτεραιοτήτων[6].

Οι αμερικανικοί πολίτες παρακολουθώντας από κοντά τα τεκταινόμενα στο πολεμικό πεδίο[7], εξέφρασαν υψηλό επίπεδο ηθικής υποστήριξης στους Ουκρανούς και καταδίκης της ρωσικής εισβολής. Τα φιλικά συναισθήματα προς την Ουκρανία και η κατακραυγή της κοινής γνώμης για την πολιτική του Βλαντιμίρ Πούτιν αποτυπώθηκαν στη μεγάλη υποστήριξη για την αποστολή βοήθειας, την επιβολή κυρώσεων και την υψηλή αποδοχή ετοιμότητας των αμερικανών πολιτών να υποστούν πρόσθετο ενεργειακό κόστος και αύξηση τιμών ως συνέπειες του πολέμου[8]. Στη συντριπτική τους πλειοψηφία συντάχθηκαν με την πολιτική θέση του προέδρου Τζο Μπάιντεν ο οποίος δήλωσε δύο μέρες πριν την έναρξη της ρωσικής εισβολής ότι «η υπεράσπιση της ελευθερίας έχει κόστος και για μας, εδώ στο σπίτι»[9].

Η ολοκληρωτική πολιτική υποστήριξη της Ουάσιγκτον στη μία από τις δύο αντιμαχόμενες πλευρές του πολέμου, που το βάθος και η έκτασή της δεν έχει ιστορικό προηγούμενο (τουλάχιστον για την περίοδο μετά το τέλος του Ψυχρού Πολέμου), είναι άρρηκτα συνδεδεμένη και με εσωτερικές παραμέτρους. Στη φωτογραφία, ο υπουργός Άμυνας Λ. Όστιν (τρίτος από αριστερά) και ο υπουργός Εξωτερικών Αντ. Μπλίνκεν (τρίτος από δεξιά) σε αιφνιδιαστική επίσκεψή τους στο Κίεβο, στις 24 Απριλίου 2022, συνομιλώντας με τον πρόεδρο Β. Ζελένσκι (δεύτερος από δεξιά, με την πλάτη στο φακό) και τους άμεσους συνεργάτες του.

Σε θεσμικό επίπεδο αποτυπώθηκε με την υπερψήφιση στη Βουλή των Αντιπροσώπων του νόμου για την Αναστολή των Κανονικών Εμπορικών Σχέσεων με τη Ρωσία και τη Λευκορωσία – 420 υπέρ έναντι 3 κατά – (The Suspending Normal Trade Relations with Russia and Belarus Act, 17 Μαρτίου 2022)[10] και του Συμφώνου Δανεισμού-Μίσθωσης για την Υπεράσπιση της Δημοκρατίας στην Ουκρανία – 417 υπέρ έναντι 10 κατά – (Ukraine Democracy Defense Lend Lease Act of 2022, 28 Απριλίου 2022)[11]. Αμφότερες οι νομοθετικές πράξεις συμφωνήθηκαν ομόφωνα από τη Γερουσία. Η ουσιαστικά απόλυτη διακομματική συναίνεση που υπήρξε τους τρεις πρώτους μήνες του πολέμου στα δύο νομοθετικά σώματα, εμφάνισε τα πρώτα σημάδια διαφοροποίησης όταν τέθηκε προς ψηφοφορία ο νόμος για τις Επιπλέον Συμπληρωματικές Πιστώσεις στην Ουκρανία (Additional Ukraine Supplemental Appropriations Act 2022, 10 Μαΐου 2022) που προέβλεπε αποστολή βοήθειας ύψους 40 δις δολαρίων[12]. 11 από τους 50 γερουσιαστές και 57 από τους 425 βουλευτές τον καταψήφισαν. Όλοι τους προέρχονταν από τη συντηρητική πτέρυγα του Ρεπουμπλικανικού Κόμματος που ασπάζεται τον μη παρεμβατισμό ή νέο-απομονωτισμό. Ανήκουν στο τρίτο ρεύμα σκέψης για την εξωτερική πολιτική στους κόλπους των Ρεπουμπλικάνων[13].

Το Heritage Foundation, μια από τις πιο εμβληματικές συντηρητικές δεξαμενές σκέψης που αριθμεί 2 εκατομμύρια μέλη, με ανακοίνωσή του πριν από την ψηφοφορία εξέφρασε την αντίθεση του στο προτεινόμενο πακέτο βοήθειας[14]. Η κριτική που ασκήθηκε αφορά την υποστήριξη ενός ξένου κράτους με πόρους από τα δημόσια έσοδα και τον τρόπο αξιοποίησης ενός τόσου μεγάλου ποσού, αντί της κάλυψης των εγχώριων αναγκών και της ανάπτυξης της οικονομίας. Οι γλαφυρές δηλώσεις των μελών του Κογκρέσου που εναντιώθηκαν στην ψήφιση του νομοσχεδίου αποτυπώνουν το πνεύμα της συγκεκριμένης στάσης[15], τον σκεπτικισμό και την ανησυχία της κοινής γνώμης. Το ποσοστό των αμερικανών πολιτών που ένιωθαν ότι οι ΗΠΑ έχουν υποχρέωση να υπερασπίσουν την Ουκρανία άρχισε να φθίνει σταδιακά.

Η μεταστροφή αυτή πρωτίστως σχετίζεται με τις συνέπειες του ρωσο-ουκρανικού πολέμου στην αμερικανική οικονομία. Συγκεκριμένα: α) ο πληθωρισμός έφτασε στο 9,1% τον Ιούνιο 2022 ξεπερνώντας το προηγούμενο ιστορικό υψηλό του Δεκεμβρίου 1981, β) το κόστος των καυσίμων αυξήθηκε κατά 111% τον Ιούνιο 2022 φτάνοντας τα 5,11 δολάρια από τα 2,42 δολάρια το γαλόνι τον Ιανουάριο 2021. Οι ΗΠΑ εισήγαγαν πριν από τον πόλεμο το 8% των αναγκών τους σε πετρέλαιο από τη Ρωσία. Μετά την απαγόρευση εισαγωγής του[16] η ποσότητα αυτή δεν μπόρεσε να καλυφθεί από άλλες εξαγωγικές χώρες (Βενεζουέλα και Ιράν λόγω εμπάργκο) ενώ τα αραβικά κράτη του ΟΠΕΚ αρνήθηκαν την αύξηση της παραγωγής[17]. Οι ανοδικές τιμές του αργού πετρελαίου (από 40 δολάρια το βαρέλι μπρεντ το 2020 σε 123 δολάρια τον Ιούνιο 2022, με την τιμή τον Οκτώβριο 2022 να διαμορφώνεται στα 84 δολάρια) συνδέονται άρρηκτα και με την ενεργειακή πολιτική της κυβέρνησης του Τζο Μπάιντεν. Η πολιτική αυτή προωθεί τις «καθαρές» μορφές ενέργειας αποτρέποντας ουσιαστικά τις εγχώριες πετρελαϊκές επιχειρήσεις να προχωρήσουν σε νέες επενδύσεις για την παραγωγή μεγαλύτερης ποσότητας πετρελαίου[18], γ) τα προϋπάρχοντα προβλήματα στην εφοδιαστική αλυσίδα επιδεινώθηκαν. Η Ρωσία αποτελεί τον μεγαλύτερο εξαγωγέα αζωτούχων λιπασμάτων και τον δεύτερο σε εξαγωγές φωσφορούχων λιπασμάτων και καυστικού καλίου (ποτάσας) που είναι απαραίτητες πηγές συστατικών για τις αγροτικές καλλιέργειες. Παράλληλα μαζί με την Ουκρανία κατέχουν το 1/3 της παγκόσμιας παραγωγής σιτηρών που χρησιμοποιούνται στην παραγωγή άρτων, ζυμαρικών και πολλών άλλων σκευασμάτων.

Οι γεωργοί παγκοσμίως είναι πιο δύσκολο να προμηθευτούν λίπασμα από τη Ρωσία εξαιτίας των δυτικών κυρώσεων, περιορίζοντας κατ’ αυτόν τον τρόπο την παραγωγή τροφίμων. Ακόμη, ο ρωσικός αποκλεισμός στα ουκρανικά σιτηρά που τροφοδοτούν εκατομμύρια ανθρώπους πλήττει όχι μόνο τις χώρες της Αφρικής και της Μέσης Ανατολής αλλά και τις ίδιες τις ΗΠΑ. Οι δύο αυτοί παράγοντες συντέλεσαν στην έλλειψη προμήθειας βασικών αγαθών, οδηγώντας σε επισιτιστική ανασφάλεια, δηλαδή στην αδυναμία παροχής αρκετού φαγητού για τη διασφάλιση υγιούς και παραγωγικής ζωής. Σύμφωνα με τα στοιχεία της ΜΚΟ Feeding America η ζήτηση για επισιτιστική βοήθεια από τις 200 και άνω τράπεζες τροφίμων, που λειτουργούν σε όλη την αμερικανική επικράτεια, αυξήθηκε τον Μάρτιο 2022 κατά 65%. Ακόμα, το Υπουργείο Γεωργίας των ΗΠΑ υπολογίζει ότι πάνω από 38 εκατομμύρια Αμερικανοί (εκ των οποίων 12 εκατομμύρια παιδιά) είναι επισφαλείς στην προμήθεια τροφίμων[19]. Η επισιτιστική ανασφάλεια άπτεται της στρατηγικής ασφάλειας και πολιτικής αυτάρκειας στον χώρο των τροφίμων.

Η απόλυτη στήριξη της Ουάσιγκτον προς το Κίεβο αποτυπώθηκε, σε θεσμικό επίπεδο, με την υπερψήφιση στη Βουλή των Αντιπροσώπων του νόμου για την «Αναστολή των Κανονικών Εμπορικών Σχέσεων με τη Ρωσία και τη Λευκορωσία» (στη φωτογραφία, οι πρόεδροί τους Βλ. Πούτιν και Αλ. Λουκασένκο) και του «Συμφώνου ∆ανεισμού-Μίσθωσης για την Υπεράσπιση της ∆ημοκρατίας στην Ουκρανία» στα τέλη Μαρτίου και τέλη Απριλίου αντίστοιχα.

Ο συνδυασμός υψηλού πληθωρισμού, ενεργειακής ένδειας και έλλειψης βασικών αγαθών δημιουργεί ένα εκρηκτικό οικονομικό μίγμα[20]. Ο πόλεμος στην Ουκρανία τέθηκε στην ατζέντα της δημόσιας συζήτησης ως σημαίνον θέμα επηρεάζοντας την καθημερινή ζωή των αμερικανών πολιτών με επιπτώσεις στην κοινωνική σταθερότητα.

Η κριτική που ασκείται στην κυβέρνηση των Δημοκρατικών αφορά τη διαχείριση της κρίσης στην Ουκρανία. Επικεντρώνεται στην αδυναμία εξεύρεσης διπλωματικής λύσης προκειμένου να διατηρηθεί η παγωμένη σύγκρουση (frozen conflict) Ουκρανίας- Ρωσίας (αναφορικά με το status quo των επαρχιών Λουγκάνσκ και Ντονέτσκ μετά τις Συμφωνίες του Μινσκ[21]) ώστε να μην εξελιχθεί σε πόλεμο. Σε επίπεδο τακτικής η τωρινή αμερικανική ηγεσία αποκάλυψε δημόσια τις προθέσεις της για τη μη εμπλοκή των δυνάμεων του ΝΑΤΟ με τη μορφή αποστολής στρατευμάτων στο ουκρανικό έδαφος[22] και έκανε λόγο «για μικρή εισβολή» της Ρωσίας[23]. Οι αμφίσημες δηλώσεις (της αμερικανικής προεδρίας) και η προβολή μιας μη δυναμικής στάσης δεν λειτούργησε ανασταλτικά στη ρωσική επέμβαση[24].

Από την έναρξη των πολεμικών επιχειρήσεων και έπειτα, η κριτική εστιάζεται στην έλλειψη ετοιμότητας και σχεδιασμού για την αντιμετώπιση των αναγκών της χώρας. Η αμερικανική κυβέρνηση έδειξε να μη λαμβάνει υπόψη όλες τις παραμέτρους που επηρεάζουν το εσωτερικό, ακολουθώντας μάλλον απροετοίμαστη τα γεγονότα. Παράλληλα η ασάφεια ως προς τη μακροπρόθεσμη στρατηγική για την εκπλήρωση των στόχων της αμερικανικής υποστήριξης στην Ουκρανία (σε ότι αφορά την παροχή βοήθειας από χρήματα των αμερικανών φορολογουμένων) είναι ένα ακόμη πεδίο αμφισβήτησης της ακολουθείσας πολιτικής που εντείνεται όσο ο πόλεμος συνεχίζεται χωρίς προοπτική ειρηνικής διευθέτησης[25].

Στη σύνοδο του ΝΑΤΟ στη Μαδρίτη (30 Ιουνίου 2022) ο αμερικανός πρόεδρος δήλωσε ότι οι ΗΠΑ θα διατηρήσουν την υποστήριξή τους «όσο χρειάζεται ώστε η Ρωσία να μη νικήσει την Ουκρανία». Ανέφερε ότι για την τρέχουσα οικονομική κατάσταση την ευθύνη φέρει αποκλειστικά η Ρωσία[26] η οποία δρα κακόβουλα ώστε να αποσταθεροποιήσει κοινωνικά και πολιτικά τις χώρες της Δύσης.

Με την κοινή γνώμη να είναι (σχεδόν) ισόποσα μοιρασμένη για το κατά πόσο αποτελεσματικά διαχειρίζεται ο Τζο Μπάιντεν την κατάσταση στην Ουκρανία[27], η Ρωσία αποτελεί σε κάθε περίπτωση το σημείο αναφοράς τόσο των επικριτών όσο και των υποστηρικτών του. Οι πρώτοι του καταλογίζουν αδυναμία να αποτρέψει τη Ρωσία να επιτεθεί και ευθύνη για τη μη θωράκιση της χώρας από τις δυσμενείς συνέπειες. Οι δεύτεροι υποστηρίζουν ότι η Ρωσία χρησιμοποιεί μοχλούς πίεσης, εργαλειοποιώντας ενέργεια και τρόφιμα για να πλήξει τις ΗΠΑ και ότι η απόφαση για τη ρωσική εισβολή ήταν ειλημμένη και μη αναστρέψιμη. Ενόψει των ενδιάμεσων εκλογών θέμα της δημόσιας συζήτησης αποτελεί η αναζήτηση ευθυνών για τη δεινή οικονομική θέση στην οποία έχουν περιέλθει τα νοικοκυριά και οι επιχειρήσεις.

Αναπόφευκτα προκύπτει το ερώτημα: ποιο ζωτικό εθνικό συμφέρον διακυβεύεται με την παρεμβατική πολιτική των ΗΠΑ στην Ουκρανία και με ποιο κόστος.

Στη στρατηγική έναντι της Ρωσίας υπάρχουν δύο θεωρήσεις στην αμερικανική εξωτερική πολιτική.

Η πρώτη εδράζεται στη θεμελιακή αφετηρία ότι η Ρωσία, ανεξάρτητα από το πολιτικό σύστημα, τον εκδημοκρατισμό και τα ανθρώπινα δικαιώματα, αποτελεί αναπόσπαστο μέρος του παγκόσμιου συστήματος ασφάλειας. Χωρίς αυτή δεν μπορεί να υπάρξει σταθερότητα και ειρήνη στην Ευρασία και γι’ αυτό απαιτείται ένα επίπεδο συνεννόησης, όπου οι ανησυχίες της θα λαμβάνονται υπόψη. Ένας ενδεχόμενος αποκλεισμός της Ρωσίας από την Ευρώπη βλάπτει περισσότερο τη Δύση από τη Ρωσία. Δεδομένης της γεωμετρικής ανόδου της Κίνας που αποτελεί τον πιο σημαντικό στρατηγικό ανταγωνιστή των ΗΠΑ, η Ρωσία χρειάζεται σε πρώτη φάση να αδρανοποιηθεί στο πλαίσιο του σινοαμερικανικού ανταγωνισμού ισχύος. Τελικός σκοπός είναι η τελευταία να οδηγηθεί όσο το δυνατόν σε μια διαδικασία στρατηγικής ευθυγράμμισης με την Ουάσιγκτον που θα συντελέσει κομβικά στην έκβαση της σύγκρουσης με την Κίνα. Ο Χένρι Κίσινγκερ λαμβάνοντας υπόψη τα σταθερά σημεία τριβής μεταξύ Κίνας και Ρωσίας στη Σιβηρία και στην Κεντρική Ασία, ενστερνίστηκε την προσέγγιση αυτή ως θιασώτης της ισορροπίας δυνάμεων. Η θεώρηση αυτή εκφράστηκε στη διάρκεια της διακυβέρνησης του Ντόναλντ Τραμπ.[28].

Οι επιφυλάξεις του Heritage Foundation και οι γλαφυρές δηλώσεις των μελών του Κογκρέσου δεν είχαν μεγάλη απήχηση τους πρώτους μήνες του πολέμου, αλλά, σταδιακά, το ποσοστό των Αμερικανών πολιτών, που ένιωθαν ότι οι ΗΠΑ έχουν υποχρέωση να υπερασπίσουν την Ουκρανία, άρχισε να φθίνει λόγω των συνεπειών στην οικονομία της υπερδύναμης (άνοδος πληθωρισμού, τιμών καυσίμων και, γενικότερα, του ενεργειακού κόστους).

Το παραπάνω πλαίσιο αναγνωρίζει εν μέρει τις αντιλήψεις της Ρωσίας (ως χώρας με αυτοκρατορικό παρελθόν) σε θέματα ασφάλειας και λαμβάνει υπόψη το ιστορικό υπόβαθρο της ρωσο-ουκρανικής σύγκρουσης. Όμως δεν αποδέχεται τη στρατηγική εργαλειοποίηση, τα στρατιωτικά μέσα και την εισβολή της Ρωσίας. Ο πόλεμος θα μπορούσε να έχει αποφευχθεί στο πλαίσιο της προληπτικής διπλωματίας και της εξισορρόπησης συμφερόντων. Σε αυτή την προσέγγιση εντάσσεται και η πρόταση για μια ουδέτερη Ουκρανία που δε θα ενταχθεί στο ΝΑΤΟ, λειτουργώντας ως «κράτος-μαξιλάρι» (buffer state) μεταξύ Δύσης και Ρωσίας. Η κριτική που ασκήθηκε επικεντρώθηκε στο ότι η παρούσα προεδρία με την πολιτική της εξώθησε ουσιαστικά τη ρωσική εισβολή, δημιούργησε στρατηγικές αντιστάσεις στην ηγεμονία των ΗΠΑ (αντισυσπειρώσεις) μέσω ματαίωσης στόχων[29] από τρίτες χώρες (Ινδία, Τουρκία, Βραζιλία κ.α.) και εξανάγκασε τους δύο μεγάλους αντιπάλους της (Κίνα και Ρωσία) να ενωθούν[30]. Η ένωση αυτή δημιουργεί στην Ευρασία μια ενιαία γεωπολιτική οντότητα (ΥπερΑσία) με χαρακτηριστικά υπερδύναμης[31]. Με τη διεθνή σταθερότητα να κλυδωνίζεται συθέμελα ο Χένρι Κίσινγκερ δήλωσε: «Βρισκόμαστε στο χείλος του πολέμου με τη Ρωσία και την Κίνα για θέματα που εν μέρει δημιουργήσαμε εμείς, χωρίς να έχουμε καμία αντίληψη για το πώς θα τελειώσει αυτό ή το που υποτίθεται ότι θα οδηγήσει[32]».

Η δεύτερη θεώρηση στο αμερικανικό σύστημα λήψης αποφάσεων πηγάζει από τη διαχρονική στρατηγική περικύκλωσης της Ρωσίας[33] και την αποφυγή σύζευξης της Δυτικής και Ανατολικής Ευρώπης, αποτρέποντας το ενδεχόμενο δημιουργίας μιας νέας ευρασιατικής δύναμης. Η εδραίωση της ειρήνης και η ύπαρξη ενός λειτουργικού συλλογικού συστήματος ασφάλειας προϋποθέτουν τη συμβίωση με τη Ρωσία ως πραγματικό δημοκρατικό και ευρωπαϊκό «μετα-αυτοκρατορικό» εθνικό κράτος με κάποια μορφή σύνδεσης ή έστω συνεννόησης με τη διατλαντική κοινότητα. Για ηθικούς λόγους η εκδυτικοποίηση της κοινωνίας, ο πολιτικός εκσυγχρονισμός και η πρόοδος στα ανθρώπινα δικαιώματα συνιστούν προϋποθέσεις ώστε η Ρωσία να αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της γεωστρατηγικής τριάδας στην Ευρασία μαζί με την Ευρώπη και την Κίνα. Ο Ζμπίγκνιου Μπρεζίνσκι υποστήριξε εμφατικά το συγκεκριμένο πλαίσιο σύμφωνα με το οποίο οι ΗΠΑ θα έπρεπε να αντιμετωπίσουν τη Μόσχα από θέση ισχύος με ένα συνδυασμό κινήτρων για συνεργασία και ετοιμότητα για αντιπαράθεση μαζί της[34]. Η αλλαγή του status quo της Κίνας από στρατηγικό εταίρο σε ανταγωνιστή, όπως για πρώτη φορά αναγνωρίσθηκε δημόσια από τον Τζορτζ Ο. Μπους[35], όρισε ένα νέο διακύβευμα: την εξισορρόπηση της σινικής ανόδου. Ως συνέπεια, το δόγμα της διπλής ανάσχεσης έναντι Ρωσίας και Κίνας αποτέλεσε τον κεντρικό άξονα της αμερικανικής στρατηγικής στο νέο πολυπολικό κόσμο που αναδυόταν. Η θεώρηση αυτή υλοποιήθηκε κυρίως μέσω της διεύρυνσης του ΝΑΤΟ στα δυτικά σύνορα της Ρωσίας από τις προεδρίες των Μπιλ Κλίντον και Τζορτζ Ο. Μπους.

Η εδραίωση της ανανεωμένης εκδικητικής Ρωσίας και της αναθεωρητικής Κίνας ανέδειξε τα όρια της λειτουργικότητας του ανασχετικού δόγματος. Ο ταυτόχρονος ανταγωνισμός με δύο αντίπαλους ισχυρούς πόλους προϋποθέτει διαρκείς πόρους και διοχέτευση σημαντικών δυνάμεων: συνδυασμό προληπτικών πολέμων, επιλεκτικών δεσμεύσεων και εξωχώριων εξισορροπήσεων[36]. Η βασική απειλή είναι πλέον η Κίνα και επειδή ο διμέτωπος αγώνας δείχνει ατελέσφορος, η Ρωσία χρειάζεται να συρρικνωθεί όταν το επιτρέψουν οι διεθνείς συγκυρίες. Αυτό θα συμβεί με την αποκοπή της Ρωσίας από την Ευρώπη στρέφοντάς την στην Κίνα.

Οι συνεργατικές και ταυτόχρονα ανταγωνιστικές σχέσεις μεταξύ των δύο χωρών δίνουν τη δυνατότητα στην Κίνα, λόγω της υπεροχής της σε όλους τους δείκτες ισχύος, να επιβάλλει τους όρους σύμπλευσης με τη Ρωσία που σε βάθος χρόνου θα την αποδυναμώσουν σε τέτοιο βαθμό ώστε τελικά να την αφομοιώσουν. Ένας θανάσιμος εναγκαλισμός. Με αυτόν τον τρόπο οι ΗΠΑ θα έχουν να αντιμετωπίσουν μόνο την Κίνα. Ο πόλεμος στην Ουκρανία είναι η ευκαιρία για την επίτευξη του σκοπού αυτού. Οι ΗΠΑ και η Δύση συνολικά δε θα μπορούσαν να παραμείνουν αμέτοχες στην απειλή της ακεραιότητας και της ανεξαρτησίας της Ουκρανίας[37].

Λίγο μετά τη δήλωση του Τζο Μπάιντεν, στη σύνοδο του ΝΑΤΟ στη Μαδρίτη στις 30 Ιουνίου 2022 (στη φωτογραφία, με τον τότε πρωθυπουργό της Βρετανίας Μπ. Τζόνσον και τον γ.γ. της Συμμαχίας Γ. Στόλτενμπεργκ), ότι η Ουάσιγκτον θα διατηρήσει την υποστήριξή της «όσο χρειάζεται ώστε η Ρωσία να μη νικήσει την Ουκρανία», η κοινή γνώμη άρχισε να εμφανίζεται -σχεδόν- ισόποσα μοιρασμένη για το κατά πόσο ο ένοικος του Λευκού Οίκου διαχειρίζεται αποτελεσματικά την πολεμική κατάσταση.

Υπό αυτό το πλαίσιο ο ρωσο-ουκρανικός πόλεμος επιτάσσει την τήρηση μιας αυστηρής πολιτικής απέναντι στη Μόσχα που θα την αποσυνδέσει αρχικά από την Ευρώπη και θα την απομονώσει από τον υπόλοιπο κόσμο. Αντί να διεκδικεί έναν πρωταγωνιστικό ρόλο στα Βαλκάνια, στην Ανατολική Ευρώπη, στη Μέση Ανατολή και στη Νοτιοανατολική Ασία, να εκλιπαρεί για την ευνοϊκή μεταχείρισή της από την Ουάσινγκτον. Βασική πεποίθηση όσων υποστηρίζουν την άποψη αυτή είναι ότι η παρούσα διεθνής συγκυρία προσφέρει μια ιστορική ευκαιρία για τη συρρίκνωση της Ρωσίας σε τέτοιο βαθμό ώστε να πάψει να αποτελεί πρόβλημα για τη Δύση. Η καθολική αμερικανική υποστήριξη στην Ουκρανία έχει ως στόχο την κατατριβή της Ρωσίας και τη δημιουργία προηγούμενου ώστε οι αντίπαλοι των ΗΠΑ, κυρίως η Κίνα, να αντιληφθούν ότι υπάρχει δυνατότητα υπεράσπισης των ζωτικών αμερικανικών συμφερόντων και των συμμάχων τους με κάθε μέσο και οποιοδήποτε τίμημα. Η στρατιωτική βοήθεια προς το Κίεβο είναι επένδυση για την αμερικανική εθνική ασφάλεια.

Οι ενδιάμεσες εκλογές διεξάγονται μέσα σε ένα πρωτοφανές κύμα ακραίας πολιτικής πόλωσης. Οι Ρεπουμπλικάνοι έχουν εδραιώσει ακλόνητα την πεποίθηση ότι η νίκη των Δημοκρατικών στις εκλογές του 2020 προήλθε μέσω διαβλητών μεθοδεύσεων κυρίως λόγω των επιστολικών ψήφων στις έξι αμφισβητούμενες πολιτείες[38](swing states) όπου κρίθηκε το αποτέλεσμα. Αυτό εκφράστηκε εμφατικά στις προκριματικές εκλογές όπου από τους δέκα Ρεπουμπλικάνους που είχαν ψηφίσει υπέρ της καθαίρεσης του Ντόναλντ Τραμπ για τα γεγονότα στο Καπιτώλιο μόλις δύο κατάφεραν να είναι εκ νέου υποψήφιοι στις προσεχείς εκλογές. Με τον 45o πρόεδρο των ΗΠΑ να κυριαρχεί ολοκληρωτικά στο κόμμα και με τρεις  δικαστικές έρευνες εν εξελίξει εναντίον του οι εκλογές έχουν πάρει δημοψηφικό χαρακτήρα από το Ρεπουμπλικανικό Κόμμα. Ο Τζο Μπάιντεν έχει εξαιρετικά χαμηλά ποσοστά δημοτικότητας[39], είναι απαξιωμένος ακόμη και στους Δημοκρατικούς ψηφοφόρους που στην πλειοψηφία τους δεν επιθυμούν να είναι ξανά υποψήφιος το 2024[40]. Με τις 48 από τις 50 πολιτείες να αποδοκιμάζουν την πολιτική του κάποιοι ζητούν ακόμη και την αντικατάστασή του[41]. Στην οξεία πολιτική αντιπαράθεση προστίθεται και ο ακήρυχτος εσωτερικός πολιτιστικός πόλεμος που συνεχίζεται αμείωτα για μια σειρά από ταυτοτικά ζητήματα με κυριότερα την οπλοκατοχή/οπλοχρησία, τις αμβλώσεις και τη μετανάστευση[42]. Οι ΗΠΑ είναι διχασμένες ως χώρα σε τέτοιο βαθμό που Δημοκρατικοί και Ρεπουμπλικάνοι νιώθουν ότι είναι εχθροί μεταξύ τους[43]. Στην κοινή γνώμη η πιθανότητα ενός ένοπλου εμφύλιου πολέμου στο μέλλον αποτελεί μια ανησυχία που έχει καταγραφεί σε διάφορες έρευνες[44]. Η αμερικανική δυσλειτουργία αποτελεί κίνδυνο για όλο τον κόσμο.

Σε αυτό το σύνθετο πλαίσιο προστίθεται και η προβληματική κατάσταση στην οικονομία που είναι σε ύφεση με την εκτίναξη του τιμαρίθμου, την αύξηση της φτώχιας και συμπίεσης των νοικοκυριών. Με τον πόλεμο στο έδαφος της Ουκρανίας να συμβάλει τα μάλα σε αυτό. Όταν οι ανάγκες ασφάλειας συγκρούονται με θέματα που άπτονται του βιοτικού επιπέδου του κοινωνικού συνόλου στο εσωτερικό, η δεύτερη αυτή προτεραιότητα υπερισχύει της πρώτης-εξαιρουμένων των περιπτώσεων όπου η χώρα αντιμετωπίζει άμεση απειλή. Στο αποκεντρωμένο πλουραλιστικό και ανοιχτό θεσμικό πλαίσιο διαμόρφωσης της εξωτερικής πολιτικής η κοινή γνώμη λειτουργεί ορισμένες φορές ως προσδιοριστικός παράγοντας για την υπόδειξη των ορίων των προεδρικών πρωτοβουλιών στις διεθνείς υποθέσεις, βάζοντας όρια στην εμπλοκή και στις φιλοδοξίες της ηγεσίας[45].

Ο Χένρι Κίσινγκερ ενστερνίστηκε, ειδικά κατά την περίοδο της διακυβέρνησης του Ντόναλντ Τραμπ, την προσέγγιση ότι η Μόσχα πρέπει να οδηγηθεί, όσο το δυνατόν, σε μια διαδικασία στρατηγικής ευθυγράμμισης με την Ουάσιγκτον, η οποία θα συντελέσει κομβικά στην έκβαση της σύγκρουσης με το Πεκίνο. Φέτος τον Αύγουστο, ο Κίσινγκερ προειδοποίησε ότι «βρισκόμαστε στο χείλος του πολέμου με τη Ρωσία και την Κίνα για θέματα που εν μέρει δημιουργήσαμε εμείς, χωρίς να έχουμε καμία αντίληψη για το πώς θα τελειώσει αυτό ή το που υποτίθεται ότι θα οδηγήσει». Στη φωτογραφία, ο λεγόμενος «μάγος της αμερικανικής διπλωματίας» με τον πρόεδρο Βλ. Πούτιν, στο Κρεμλίνο, τον Ιούνιο του 2017.

Η ρωσο-ουκρανική διένεξη διανύει τον όγδοο μήνα, με τις ΗΠΑ να συνεχίζουν αμείωτα και παντοιοτρόπως να χρηματοδοτούν την ουκρανική πλευρά. Χωρίς κανένα φανερό κανάλι διπλωματικής επικοινωνίας να διαφαίνεται ανοιχτό και με ασαφή στοχοθέτηση ως προς το αποτέλεσμα και τη χρονική διάρκεια της αμερικάνικης βοήθειας, το στρατηγικό αδιέξοδο επιτείνεται σε τέτοιο βαθμό όπου ακόμη και η χρήση τακτικών πυρηνικών όπλων αποτελεί θέμα δημόσιας αναφοράς από τον αμερικανό και το ρώσο πρόεδρο. Η επιστολή[46] που εστάλη από 30 βουλευτές του Δημοκρατικού Κόμματος (που ανήκουν στην προοδευτική πτέρυγα) προς το Τζο Μπάιντεν αποτυπώνει την έντονη ανησυχία στο εσωτερικό των ΗΠΑ για την εξελισσόμενη κατάσταση. Μόλις δυο εβδομάδες (24 Οκτωβρίου 2022) πριν από τις εκλογές ζητούν από τον αμερικανό πρόεδρο να ξεκινήσει απευθείας συνομιλίες με τη Ρωσία με στόχο τον τερματισμό του πολέμου το συντομότερο δυνατό[47].

Η δημόσια συναίνεση στους προεδρικούς χειρισμούς δεν είναι αυτονόητη. Μια σειρά από επιτυχημένους προέδρους στην ιστορία των ΗΠΑ δεν κατάφεραν να επανεκλεγούν ή τελείωσαν την θητεία τους με εξαιρετικά χαμηλά ποσοστά δημοτικότητας λόγω λανθασμένων επιλογών ή κακών χειρισμών σε θέματα ανάμειξης της Αμερικής στο διεθνές γίγνεσθαι (Λίντον Τζόνσον, Τζιμ Κάρτερ, Τζορτζ O. Μπους). Η τωρινή κυβέρνηση μετά την αποτυχημένη απόσυρση από το Αφγανιστάν που ζημίωσε την εικόνα της χώρας διεθνώς και είχε ηθικό αντίκτυπο στο εσωτερικό, αναζητά μια νίκη όχι μόνο ουσίας αλλά και γοήτρου στο ουκρανικό μέτωπο. Το αποτέλεσμα των ενδιάμεσων εκλογών θα κρίνει εν πολλοίς αν ο Τζο Μπάιντεν θα μπορέσει να υπερκεράσει τις αντιδράσεις και να αμβλύνει τις επιπτώσεις στο εσωτερικό της χώρας από τις επιλογές του στην Ουκρανία.

*Ο Πέτρος Τασιός είναι Διεθνολόγος με ειδίκευση στην αμερικανική εξωτερική πολιτική

[1] Κωνσταντίνος Αρβανιτόπουλος, Το θεσμικό πλαίσιο διαμόρφωσης της εξωτερικής πολιτικής των ΗΠΑ, Εκδόσεις Πεδίο, Αθήνα 2009, σ. 200 και σ. 270.

[2] Το ποσό της αμερικανικής υποστήριξης προς την ουκρανική κυβέρνηση δεν μπορεί να προσδιοριστεί με ακρίβεια. Εκτιμάται ότι η στρατιωτική βοήθεια επί προεδρίας Τζο Μπάιντεν ανέρχεται στα 18,3 δις δολάρια μέσω διαφόρων προγραμμάτων πωλήσεων, χρηματοδότησης και δωρεάς υλικού, υπηρεσιών και τεχνικής υποστήριξης για την άμυνα της χώρας. Η στρατιωτική βοήθεια που έχει σταλεί τους τρεις πρώτους μήνες της σύγκρουσης είναι μεγαλύτερη από την αντίστοιχη που συνολικά έλαβαν το Αφγανιστάν, το Ισραήλ και η Αίγυπτος το 2020.

Για το 2022 οι ΗΠΑ δαπανούν περίπου 110 εκατομμύρια δολάρια την ημέρα για την Ουκρανία για την κάλυψη κάθε είδους ανάγκης. Στην περίπτωση που η αμερικανική χρηματοδότηση συνεχιστεί με τον ίδιο ρυθμό η Ουκρανία θα είναι ο μεγαλύτερος αποδέκτης στρατιωτικής βοήθειας από τις ΗΠΑ για τον 21ο αιώνα, Alice Speri, «U.S. Military aid to Ukraine grows to historic proportions – along with risks», The Intercept, 10 Σεπτεμβρίου 2022, https://theintercept.com/2022/09/10/ukraine-military-aid-weapons-oversight/.

[3] Μόλις το 26% της κοινής γνώμης ασπάζεται την άποψη ότι οι ΗΠΑ χρειάζεται να είναι στην πρώτη γραμμή της σύγκρουσης στην Ουκρανία. Το 52% υποστηρίζει ότι πρέπει να έχουν περιορισμένο ρόλο και το υπόλοιπο 22% καμία συμμετοχή. Η έρευνα έγινε σε δείγμα 1.289 ατόμων την περίοδο 18-21 Φεβρουαρίου 2022 από το Associated Press-NORC Center for Public Affairs Research, Nomaan Merchant και Hannah Fingerhut, «AP-NORC poll: Most in US oppose major role in Russia strife», AP News, 23 Φεβρουαρίου 2022, https://apnews.com/article/russia-ukraine-business-vladimir-putin-europe-election-2020-ac251d00b8979cebd0496374fc622a1b.

[4] Η συντριπτική πλειοψηφία της αμερικανικής κοινής γνώμης δεν επιθυμεί την αποστολή άμεσης στρατιωτικής βοήθειας στην Ουκρανία: «no boots on the ground or jets on the air». Η σφυγμομέτρηση πραγματοποιήθηκε σε δείγμα 1.006 ατόμων την περίοδο 18 – 21 Μαρτίου 2022 για λογαριασμό της εταιρίας NPR/Ipsos, «Americans support limited US intervention in Ukraine to prevent escalation with Russia», Ipsos, https://www.ipsos.com/en-us/news-polls/Americans-support-limited-intervention-Ukraine-prevent–escalation-Russia.

Η εμφατική θεώρηση του Ζμπίγκνιου Μπρεζίνσκι (αριστερά) ότι οι ΗΠΑ θα έπρεπε να αντιμετωπίσουν τη Μόσχα από θέση ισχύος, με ένα συνδυασμό κινήτρων για συνεργασία και ετοιμότητα για αντιπαράθεση, μαζί με την ανάγκη εξισορρόπησης της σινικής ανόδου, οδήγησε στο δόγμα της διπλής ανάσχεσης έναντι Ρωσίας και Κίνας. Η θεώρηση αυτή υλοποιήθηκε, κυρίως, μέσω της διεύρυνσης του ΝΑΤΟ, στα δυτικά σύνορα της Ρωσίας, από τις προεδρίες των Μπιλ Κλίντον και Τζορτζ Μπους, του νεότερου.

[5] Για το μήνα Απρίλιο 2022, 79 από τις συνολικά 179 αναφορές στην πρώτη σελίδα της εφημερίδας Times (44%) αφορούσαν τη ρωσική εισβολή, Ted Galen Garpenter, «The Elite Press Remains the Handmaid of War», The American Conservative, https://www.theamericanconservative.com/the-elite-press-remains-the-handmaid-of-war/.

[6] Τα ΜΜΕ κατά κανόνα αποδέχονται τις βασικές κατευθύνσεις και επιλογές του κατεστημένου της εξωτερικής πολιτικής και τον ορισμό από αυτό των εχθρών και των φίλων των ΗΠΑ και ευθυγραμμίζονται με τους χειρισμούς της πολιτικής εξουσίας.

[7] Τις πρώτες εβδομάδες του πολέμου το 37% των αμερικανών ψηφοφόρων παρακολουθούσαν από πολύ κοντά τα νέα για την Ουκρανία και σχεδόν 8 στους 10 ήταν σχετικά κοντά στις εξελίξεις, David Lauter, «Essential Politics, War in Ukraine scrambles GOP and Democratic strategies for midterms», Los Angeles Times, 11 Μαρτίου 2022, https://www.latimes.com/politics/newsletter/2022-03-11/politics-war-ukraine-scrambles-plans-2022-midterm-election-essential-politics.

[8] Shibley Telhami, «American’s preparedness to pay a price for supporting Ukraine remains robust», The Brookings Institution, 5 Ιουλίου 2022, https://www.brookings.edu/blog/order-from-chaos/2022/07/05/americans-preparedness-to-pay-a-price-for-supporting-ukraine-remains–robust/.

[9] Remarks by President Biden Announcing Response to Russian Actions in Ukraine, The White House, 22 Φεβρουαρίου 2022, https://www.whitehouse.gov/briefing-room/speeches-remarks/2022/02/22/remarks-by-president-biden-announcing-response-to-russian-actions-in-ukraine/.

[10] Text – H.R.7108 – 117th Congress (2021-2022): Suspending Normal Trade Relations with Russia and Belarus Act | Congress.gov | Library of Congress.

[11] Text – S.3522 – 117th Congress (2021-2022): Ukraine Democracy Defense Lend-Lease Act of 2022 | Congress.gov | Library of Congress.

[12] Text – H.R.7691 – 117th Congress (2021-2022): Additional Ukraine Supplemental Appropriations Act, 2022 | Congress.gov | Library of Congress.

[13] Εκτός των μη-παρεμβατιστών (foreign-policy non-interventionists), υπάρχουν οι λεγόμενοι ακτιβιστές στην εξωτερική πολιτική (foreign policy activists) που εκφράστηκαν στο κόμμα σε όλη τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου με πιο χαρακτηριστική περίπτωση την περίοδο διακυβέρνησης του Ρόναλντ Ρέιγκαν και οι υποστηρικτές της σκληρής γραμμής (foreign policy hard-liners) που εκπροσωπήθηκαν (μαζί με τους μη-παρεμβατιστές) στην κυβέρνηση Ντόναλντ Τραμπ, Danielle Pletka, «The Republicans Could win the U.S. Midterms. Here’s What that Means for the World. It’s all about isolationists vs. Internationalists», American Enterprise Institute, 2 Ιουνίου 2022, https://www.aei.org/op-eds/the-republicans-could-win-the-u-s-midterms-heres-what-that-means-for-the-world/.

[14] Ukraine Aid Package Puts America Last | Heritage Action For America.

Αν και η επιστολή 30 βουλευτών του ∆ημοκρατικού Κόμματος, που ανήκουν στην προοδευτική πτέρυγα υπό την Πρ. Τζάιαπαλ (φωτογραφία), προς τον Τζο Μπάιντεν τελικά αποσύρθηκε (με τη δικαιολογία παλαιότερης σύνταξης και εκ λάθους αποστολής της), το κείμενό της αποτύπωνε την έντονη ανησυχία στο εσωτερικό των ΗΠΑ, λίγες μέρες πριν από τις ενδιάμεσες εκλογές.

[15] «Ξοδεύουμε χρήματα που δεν έχουμε και ξοδεύουμε χρήματα σε μια σύγκρουση που δεν προωθεί τα εθνικά μας συμφέροντα», Andy Biggs – βουλευτής από την Αριζόνα στη Βουλή των Αντιπροσώπων – Twitter, 24 Ιουνίου 2022 και «Όχι άλλα δισεκατομμύρια για την Ουκρανία!» Matt Gaetz,- βουλευτής από τη Φλόριντα στη Βουλή των Αντιπροσώπων – Τwitter, 16 Ιουλίου 2022.

[16] Ο αμερικανός πρόεδρος υπέγραψε το Εκτελεστικό Διάταγμα 14066 (8 Μαρτίου 2022) το οποίο απαγορεύει την εισαγωγή πετρελαίου, των παραγώγων πετρελαίου, του υγροποιημένου φυσικού αερίου, του κάρβουνου και ότι σχετίζεται με ενέργεια από τη Ρωσία, https://home.treasury.gov/system/files/126/eo_ 14066.pdf.

[17] Η κυβέρνηση του Τζο Μπάιντεν έχει διαθέσει δεκάδες εκατομμύρια βαρέλια αργού πετρελαίου από τα στρατηγικά αποθέματα των ΗΠΑ στο πλαίσιο της προσπάθειάς της να επιτύχει εξισορρόπηση και μείωση στις τιμές των καυσίμων.

[18] David Henderson, «What caused Gas Prices to Jump?», 30 Ιουνίου 2022 Econlib, https://www.econlib.org/what-caused-gas-prices- to-jump/.

[19] Mitri Shatara, «The US Food Shortage», Alexander Shunnarah Trial Attorneys, 26 Ιουλίου 2022, https://shunnarah.com/food-shortage-in-us/.

[20] Ενδεικτικό της κατάστασης είναι η απόδοση του διετούς κρατικού ομολόγου στις ΗΠΑ που ξεπερνάει κατά πολύ αυτή του δεκαετούς (4,25% έναντι 3,68%) και η ρευστοποίηση αμερικανικών μετοχών που έφτασε τα 30 δις δολάρια μόνο μέσα σε μια εβδομάδα. Αυτό αποτυπώνεται στην αύξηση των επιτοκίων της FED ωθώντας το αμερικανικό δολάριο σε άνοδο, το οποίο ως νόμισμα παγκόσμιων συναλλαγών, οδηγεί σε γενικευμένη ανατίμηση προϊόντων και υπηρεσιών. Το αποτέλεσμα είναι η διόγκωση του κόστους αποπληρωμής χρεών.

[21] Οι συμφωνίες του Μινσκ ήταν μια σειρά διεθνών συμφωνιών που προσπάθησαν να τερματίσουν τον πόλεμο στο Ντονμπάς μεταξύ των ρωσικών αυτονομιστικών ομάδων και των Ενόπλων Δυνάμεων της Ουκρανίας, με τις ρωσικές τακτικές δυνάμεις να διαδραματίζουν κεντρικό ρόλο. Το πρώτο, γνωστό ως Πρωτόκολλο του Μινσκ, συντάχθηκε το 2014 από την Τριμερή Ομάδα Επαφής για την Ουκρανία, που αποτελείται από την Ουκρανία, τη Ρωσία και τον Οργανισμό για την Ασφάλεια και τη Συνεργασία στην Ευρώπη (ΟΑΣΕ) με μεσολάβηση των ηγετών της Γαλλίας και της Γερμανίας στο λεγόμενο Σχήμα Νορμανδίας. Μετά από εκτενείς συνομιλίες στο Μινσκ της Λευκορωσίας, η συμφωνία υπεγράφη (5 Σεπτεμβρίου 2014) από εκπροσώπους της Τριμερούς Ομάδας Επαφής, χωρίς αναγνώριση του καθεστώτος τους, από τους τότε ηγέτες της αυτοαποκαλούμενης Λαϊκής Δημοκρατίας του Ντονέτσκ και του Λαού του Λουχάνσκ. Αυτή η συμφωνία ακολούθησε πολλαπλές προηγούμενες προσπάθειες να σταματήσουν οι μάχες στην περιοχή και αποσκοπούσε στην εφαρμογή άμεσης κατάπαυσης του πυρός. Η συμφωνία απέτυχε να σταματήσει τον πόλεμο και έτσι ακολούθησε μια αναθεωρημένη συμφωνία, το Μινσκ II (12 Φεβρουαρίου 2015). Αυτή η συμφωνία περιλάμβανε την κατάπαυση του πυρός, την απόσυρση βαρέων όπλων από την πρώτη γραμμή, την απελευθέρωση αιχμαλώτων πολέμου, τη συνταγματική μεταρρύθμιση στην Ουκρανία, την παραχώρηση αυτοδιοίκησης σε ορισμένες περιοχές του Ντονμπάς και την αποκατάσταση του ελέγχου των κρατικών συνόρων στην ουκρανική κυβέρνηση. Αν και οι μάχες υποχώρησαν μετά την υπογραφή της συμφωνίας, δεν έληξαν ποτέ πλήρως και οι διατάξεις της συμφωνίας εφαρμόστηκαν μερικώς. Τα μέρη που απαρτίζουν το Σχήμα Νορμανδίας συμφώνησαν ότι το Μινσκ II παραμένει η βάση για οποιαδήποτε μελλοντική επίλυση της σύγκρουσης.

[22] «Θέλω να είμαι ξεκάθαρος: Θα υπερασπιστούμε κάθε σπιθαμή του εδάφους του ΝΑΤΟ. Όμως δεν θα διεξάγουμε πόλεμο εναντίον της Ρωσίας στην Ουκρανία. Μια άμεση αντιπαράθεση μεταξύ ΝΑΤΟ και Ρωσίας θα σημαίνει Γ’ Παγκόσμιο Πόλεμο», Τζο Μπάιντεν, Twitter, 11 Μαρτίου 2022.

[23] «Η Ρωσία θα λογοδοτήσει εάν εισβάλει και εξαρτάται από το τι θα κάνει. Είναι κάτι διαφορετικό εάν πρόκειται για μια μικρή εισβολή και εμείς καταλήξουμε σε διαμάχη για το τι κάνουμε και τι δεν κάνουμε κλπ.», Τζο Μπάιντεν, συνέντευξη τύπου στο Λευκό Οίκο, 19 Ιανουαρίου 2022, https://www.whitehouse.gov/briefing-room/speeches-remarks/2022/01/19/remarks-by-president-biden-in-press-conference-6/.

[24] Colin Dueck, «How Republicans Really Feel About Russia and Ukraine», The National Interest, 5 Απριλίου 2022, https://nationalinterest.org/feature/how-republicans-really-feel-about-russia-and-ukraine-201626.

[25] Peter Van Buren, «Tell me how Ukraine Ends», The American Conservative, 14 Μαρτίου 2022, https://www.theamericanconservative.com/tell-me-how-ukraine- ends/.

[26]«Οι τιμές στα καύσιμα και τα τρόφιμα αυξάνονται εξαιτίας της Ρωσίας, Ρωσίας, Ρωσίας», Τζο Μπάιντεν, συνέντευξη τύπου στη σύνοδο του ΝΑΤΟ στη Μαδρίτη, 30 Ιουνίου 2022, President Biden holds news conference at NATO Summit in Madrid — 6/30/2022 – YouTube.

[27] Σύμφωνα με την έρευνα του Monmouth University Poll που διεξήχθη την περίοδο 10-14 Μαρτίου 2022 το 46% των ερωτηθέντων έκρινε θετικά τους χειρισμούς του αμερικανού προέδρου, Gregory Krieg and Eric Bradner, «The 2022 campaign story was set. Then Russia invaded Ukraine», CNN Politics, 27 Μαρτίου 2022, https://edition.cnn.com/2022/03/27/politics/2022-midterm-elections-russia-ukraine-invasion/index.html.

[28] Η πρώτη αυτή θεώρηση εντάσσεται στη σχολή του πολιτικού ρεαλισμού όπου οι διεθνείς σχέσεις εξετάζονται υπό το πρίσμα της παγκόσμιας κατανομής ισχύος και των συγκρούσεων συμφερόντων σε γεωστρατηγικό και γεωοικονομικό επίπεδο. Το εθνικό συμφέρον καθορίζει τις επιλογές και τις προτεραιότητες στις διεθνείς υποθέσεις και όχι οι κανόνες του δικαίου ή οι ηθικές αξίες. Ο πολιτικός ρεαλισμός εκφράζεται σε μεγάλο βαθμό από την τζακσονική σχολή όπου δίνεται μικρότερη σημασία στους διεθνείς θεσμούς και στο διεθνές δίκαιο. Οι τζακσονικοί προκρίνουν την υλοποίηση στόχων μέσω μονομερών και αποφασιστικών μέτρων όταν απαιτείται ενώ εναντιώνονται σε παρεμβατικές επιλογές εφόσον δεν διακυβεύονται άμεσα ζωτικά συμφέροντα. Οι απόψεις τους έχουν ισχυρά λαϊκά ερείσματα στο συντηρητικό κομμάτι της αμερικανικής κοινωνίας κυρίως της ενδοχώρας (μεσο-δυτικών πολιτειών) και εκφράζονται από το Ρεπουμπλικανικό Κόμμα.

[29] Στίβεν Γουόλτ, Στρατηγικές αντιστάσεις στην ηγεμονία των ΗΠΑ, Εκδόσεις Καστανιώτη, Αθήνα 2007, σσ. 186-189.

[30] Στίβεν Γουόλτ, Στρατηγικές αντιστάσεις στην ηγεμονία των ΗΠΑ, ό.π., σσ. 288-290.

[31] Κώστας Γρίβας, «Το Ουκρανικό μικραίνει την Ευρώπη και δημιουργεί ΥπερΑσία», 26 Ιανουαρίου 2022, Infοgnomon Politics, https://infognomonpolitics.gr/2022/01/kostas-grivas-to-oukraniko-mikrainei-tin-evropi-kai-dimiourgei-yperasia/.

[32] Laura Secor, «Henry Kissinger is worried about disequilibrium», Wall Street Journal, 12 Αυγούστου 2022.

https://www.wsj.com/articles/henry-kissinger-is-worried-about-disequilibrium-11660325251

[33] Η ανασχετική στρατηγική έναντι της Ρωσίας ονομάζεται δόγμα της «λανθάνουσας περικύκλωσης», Κωνσταντίνος Αρβανιτόπουλος, Η αμερικανική εξωτερική πολιτική μετά τον Ψυχρό Πόλεμο, Εκδόσεις Ποιότητα, Αθήνα, σ. 66.

[34] Ζμπίγκνιου Μπρεζίνσκι, Η Γεωστρατηγική τριάδα. Η συμβίωση με την Κίνα, τη Νέα Ευρώπη και τη Ρωσία, Εκδόσεις Ευρασία, Αθήνα 2002, σσ. 83-106.

[35] Τζoρτζ O. Μπους, «A Distinctly American Internationalism», Ομιλία στην Προεδρική Βιβλιοθήκη Ρόναλντ Ρέιγκαν, Σίμι Βάλεϊ, Καλιφόρνια, 19 Νοεμβρίου 1999.

[36] Στίβεν Γουόλτ, Στρατηγικές αντιστάσεις στην ηγεμονία των ΗΠΑ, ό.π., σσ 277-283.

[37] Η συγκεκριμένη πολιτική επιλογή από τη δημοκρατική κυβέρνηση του Τζο Μπάιντεν εκφράζει τη σχολή του φιλελεύθερου ιδεαλισμού. Σύμφωνα μ’ αυτήν οι διεθνείς θεσμοί, η δημοκρατία και η οικονομική αλληλεξάρτηση μπορούν να διατηρήσουν τη συνεργασία και την ειρήνη μεταξύ των κρατών. Ένας οικουμενικός ηθικός κώδικας αξιών δύναται να ρυθμίσει το διεθνές σύστημα. Κατεξοχήν εκφραστής του φιλελεύθερου ιδεαλισμού είναι ο ουιλσονισμός που είναι η κυρίαρχη τάση στην αμερικανική εξωτερική πολιτική. Σύμφωνα με την ουιλσονική σχολή η εδραίωση της παγκόσμιας ειρήνης στηρίζεται στην εξάπλωση της δημοκρατίας, στην ανάπτυξη του ελεύθερου εμπορίου και στη συλλογική ασφάλεια. Τα δημοκρατικά ιδεώδη, η οικονομική αλληλεξάρτηση και οι πολυμερείς διεθνείς θεσμοί λειτουργούν συνεκτικά μεταξύ των κρατών ρυθμίζοντας το διεθνές σύστημα. Τα λαϊκά ερείσματα του ουιλσονισμού στην αμερικανική κοινωνία βρίσκονται κυρίως στις τάξεις των κεντροαριστερών φιλελευθέρων που γεωγραφικά συγκεντρώνονται ως επί το πλείστον στις πολιτείες της Ανατολικής Ακτής. Εκφράζεται σχεδόν καθολικά στους κόλπους του κόμματος των Δημοκρατικών.

[38] Αριζόνα, Γεωργία, Μίσιγκαν, Νεβάδα, Ουισκόνσιν και Πενσυλβάνια.

[39] Τον Ιούνιο 2022 έφτασε στο χαμηλότερο ποσοστό αποδοχής με 31% και το Σεπτέμβριο του ίδιου έτους ανέβηκε στο 42%, Megan Brenan, «Biden’s Latest 42% Job Approval Similar to Prior Presidents», 20 Σεπτεμβρίου 2022, Gallup, https://news.gallup.com/poll/401633/biden-latest-job-approval-similar-prior-presidents aspx.

[40] David Harsanny, «President Biden, You’re No Bill Clinton», The National Review, 19 Ιανουαρίου 2022,

https://www.nationalreview.com/corner/president-biden-youre-no-bill-clinton/.

[41] Γιώργος Βενέτης, «Μετά τον Μπόρις και τον Μάριο, ποιος έχει σειρά;», SL Press, 11 Αυγούστου 2022, https://slpress.gr/diethni/meta-ton-mporis-kai-ton-mario-poios-echei-seira/.

[42] Πρόκειται για τους επονομαζόμενους RINO (Republicans in name only), δηλαδή τους Ρεπουμπλικάνους πολιτικούς που διαφοροποιούνται τόσο ιδεολογικά όσο και στην πράξη από την επίσημη γραμμή του κόμματος. Ο συγκεκριμένος όρος έχει τις ρίζες του στη διαμάχη μεταξύ των προέδρων Θεόδωρου Ρούζβελτ και Ουίλιαμ Τάφτ, καθώς και του γερουσιαστή Ρόμπερτ Λα Φολέτ για τον έλεγχο του Ρεπουμπλικανικού κόμματος το 1912.

[43] Το 57% των Ρεπουμπλικάνων προσδιορίζει τους Δημοκρατικούς ως εχθρούς, πιστεύοντας ότι η ζωή τους βρίσκεται σε κίνδυνο από τους τελευταίους λόγω της επικράτησής τους στις εκλογές του 2020. Αντίστοιχα το 41% των Δημοκρατικών θεωρούν τους Ρεπουμπλικάνους εχθρούς. Τα στοιχεία αφορούν έρευνα που πραγματοποιήθηκε από την YouGovAmerica την περίοδο 13-16 Ιανουαρίου 2021 σε δείγμα 2.166 ατόμων. Σήμερα τα προαναφερόμενα ποσοστά έχουν αυξηθεί λόγω του βαθέματος της πολιτικής διαίρεσης, Linley Sanders, «Americans see now other Americans as the biggest threat to their way of life», 20 Ιανουαρίου 2021, YouGovAmerica, https://today.yougov.com/topics/politics/articles-reports/2021/01/20/americans-now-see-other-americans-biggest-threat.

[44] Η πιο πρόσφατη είναι αυτή που έλαβε χώρα την περίοδο 20-23 Αυγούστου 2022 σε 1.500 ερωτηθέντες από την YouGovAmerica, κατόπιν της έρευνας του FBI στο σπίτι του Ντόναλντ Τραμπ στο Μαρ-α-Λάγκο στη Φλόριντα. 4 στους 10 Αμερικανούς πιστεύουν ότι ένας ένοπλος εμφύλιος πόλεμος μπορεί να ξεσπάσει στα επόμενα 10 χρόνια, Taylor Orth, «Two in five Americans say a civil war is at least somewhat likely in the next decade», 26 Αυγούστου 2022, YouGovAmerica, https://today.yougov.com/topics/politics/articles-reports/2022/08/26/two-in-five-americans-civil-war-somewhat-likely.

[45] Κωνσταντίνος Αρβανιτόπουλος, Το θεσμικό πλαίσιο διαμόρφωσης της εξωτερικής πολιτικής των ΗΠΑ, ό.π., σσ. 205-206.

[46]https://progressives.house.gov/_cache/files/5/5/5523c5cc-4028-4c46-8ee1-b56c7101c764/B7B3674EFB12D933EA4A2B97C7405DD4.10-24-22-cpc-letter-for-diplomacy-on-russia-ukraine-conflict.pdf

[47] Η επιστολή αυτή αποσύρθηκε αμέσως μετά. Οι υπογράφοντες ισχυρίστηκαν ότι η σύνταξή της έγινε αρκετούς μήνες πριν, αλλά τελικά κυκλοφόρησε μεταχρονολογημένα από λάθος χωρίς την τελική έγκρισή τους.

Οι τρείς καβαλέρος που δεν μας είπαν τίποτε…

13
του Παντελή Σαββίδη
Όπως αναμενόταν η παρουσία τριών πρώην πρωθυπουργών σε εκδήλωση στην Κύπρο δεν προσέθεσε τίποτε στον προβληματισμό καθορισμού γραμμής για την εξωτερική πολιτική και τις σχέσεις με την Τουρκία.
Ενδεικτικές παράγραφοι απο τις παρεμβάσεις τους:
Γεώργιος Παπανδρέου αναλώθηκε στο παρελθόν:
«Ο κ. Παπανδρέου επεσήμανε ότι την περίοδο 2000-2004, η Ελλάδα βρέθηκε πολύ κοντά στην διευθέτηση της οριοθέτησης της υφαλοκρηπίδας της, διασφαλίζοντας ειρήνη και σταθερότητα για πολλά χρόνια”.
Αντώνης Σαμαράς. Ευχολόγια:
“Το θέμα που θα συζητήσουμε είναι, από μιαν άποψη, απλό:
Η Ελλάδα έχει κυριαρχία και κυριαρχικά δικαιώματα που δεν μπορεί να απεμπολήσει. Όπως ακριβώς όλες οι χώρες του κόσμου. Στην περίπτωσή μας, κυρίως: Χωρικά ύδατα και Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη – την ΑΟΖ όπως τη λέμε. Εκεί μέσα ίσως βρίσκεται και η λύση για το πρόβλημα του ενεργειακού εφοδιασμού ολόκληρης της Ευρώπης.”
Αλέξης Τσίπρας. Εκτός πραγματικότητας:
“Ελλάδα και Κύπρος μπορούμε και πρέπει να επιδιώξουμε την οριοθέτηση της ΑΟΖ και υφαλοκρηπίδας με όλες τις όμορες χώρες της Ανατολικής Μεσογείου”, σημείωσε καταληκτικά, υπογραμμίζοντας την ανάγκη επιδίωξης και πίεσης προς την Τουρκία να καθίσει στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων των χωρών της Ανατολικής Μεσογείου: Ένα τραπέζι που μπορεί να δώσει μια νέα ώθηση στις σχέσεις Ελλάδας-Τουρκίας και στις συνομιλίες για το Κυπριακό. Και σε αυτό το πλαίσιο να ανοίξει το δρόμο και για μια νέα ευρω-τουρκική σχέση. Ένα τραπέζι που μπορεί να περιλαμβάνει διάφορα επιμέρους διαπραγματευτικά σχήματα και συνθέσεις, αλλά θα πρέπει να βασίζεται στον σεβασμό των αρχών του Δικαίου της Θάλασσας και την ως τώρα νομολογία”.
Η πολιτική σκέψη του Γ. Παπανδρέου είναι “να τα βρούμε”. Να τα βρούμε αλλά για να τα βρούμε πρέπει να θέλουν και οι δύο πλευρές. Η Τουρκία δεν θέλει. Η Τουρκία με το “να τα βρούμε” υπονοεί υποταγή της Ελλάδας. Είναι το αθηναϊκό σύστημα διατεθειμένο να εκχωρήσει κυριαρχία, όχι απλώς, κυριαρχικά δικαιώματα και να τα βρει με την Τουρκία;
Ο Αντώνης Σαμαράς μας λέει ότι θέλει να κάνει κάτι αλλά την κρίσιμη στιγμή κάνει πίσω και περιορίζεται σε εκθέσεις ιδεών.
Ο Αλέξης Τσίπρας περιγράφει ένα θολό, αριστερό όνειρο συνεργασίας των λαών και διαμόρφωσης σχημάτων που ούτε σε μυθιστορίες δεν συναντώνται. Ιστορίες, δηλαδή, για να έχουμε κάτι να πούμε και όταν έρθει η στιγμή με την βοήθεια όλου του πολιτικού συστήματος να κάνουμε και υποχωρήσεις τύπου Πρεσπών. Στο όνομα της αριστεράς η οποία, ευτυχώς, δεν εγκλωβίζει, πια, τον λαό στα ιδεολογήματά της.
Δεν ξέρω αν έγινε κατανοητό αλλά απο εποχής Σημίτη και εδώ το πολιτικό σύστημα της Αθήνας έχει παραδώσει κυριαρχία στην Τουρκία. Τα Ίμια ήταν, μόνο, η αρχή. Και σε άλλες βραχονησίδες δεν ασκεί πλήρη κυριαρχία η Ελλάδα. Υπάρχει, μάλιστα, αμερικανική σύσταση να μην τοποθετούνται σημαίες σε βραχονησίδες ελληνικής κυριαρχίας για να μην προκαλείται η Τουρκία! Τόσο καλά.
Επειδή βλέπω και λαϊκή συναίνεση σε αυτήν την πολιτική (οι πολιτικοί υποστηρικτές της υποστηρίζονται παντοιοτρόπως και όσοι τους σχολιάζουν χαρακτηρίζονται με επικίνδυνη αφέλεια πολεμοχαρείς) θα πρέπει το αθηναϊκό σύστημα να αποφασίσει αν υπάρχει κόκκινη γραμμή στις υποχωρήσεις.
Η δήλωση Μητσοτάκη ότι κόκκινη γραμμή είναι η κυριαρχία της χώρας δεν ισχύει στην πράξη. Οι βραχονησίδες αποτελούν εδαφική επικράτεια της Ελλάδας. Δεν έχουν καταλάβει καμιά οι Τούρκοι αλλά δεν ασκεί πλήρη κυριαρχία και η Ελλάδα.
Άλλες περιόδους η παραχώρηση εδάφους, όπως έγινε στα Ίμια θα αποτελούσε αν όχι δικαστική καταδίκη του πολιτικού προσωπικού που θα θεωρείτο υπεύθυνο, τουλάχιστον, εξάλειψή του απο την σκηνή. Σήμερα, εξαίρεται ως σώφρων.
Δεν ξέρω αν το ΥΠΕΞ δεν θέλει ή δεν μπορεί να διαμορφώσει ολοκληρωμένη πολιτική αντιμετώπισης της τουρκικής προκλητικότητας.
Τείνω να πιστέψω πως δεν θέλει.
Ένας αξιόλογο ακαδημαϊκό με πολιτική σκέψη έχει ως βουλευτή η Νέα Δημοκρατία και αντί να τον στείλει στο ΥΠΕΞ να βοηθήσει τον τοποθέτησε υφυπουργό παιδείας επειδή δεν τον θέλουν στο ΥΠΕξ κάποιοι ή κάποιες!
Όποια πολιτική διαμορφωθεί απέναντι στην Τουρκία το πολιτικό σύστημα πρέπει να έχει ως ιερό κανόνα το εξής:
Ναι στο διεθνές δίκαιο και την επιδίωξη ειρηνικής επίλυσης. Αλλά χωρίς προβολή σκληρής ισχύος, διεθνές δίκαιο δεν υπάρχει.
Η επίκλησή του χωρίς ισχύ είναι το καταφύγιο του αδυνάτου που όλοι λυπούνται αλλά κανείς δεν θα βοηθήσει.