Την επόμενη δεκαετία, παντού σε όλο τον κόσμο θα έχουμε πεδία μαχών και όπου δεν θα διεξάγονται μάχες όλα θα διακανονίζονται ή καλύτερα θα επιβάλλονται με τη στρατιωτική ισχύ. Η εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία κατέρριψε την ελπίδα για ειρήνη που υπήρχε μετά την πτώση του Τείχους του Βερολίνου. Η επικρατούσα σκέψη των αυταρχικών και αναθεωρητικών κρατούντων, είναι ότι τα σύνορα δεν είναι απαραβίαστα και δεδομένα καθώς τα σύνορα και οι θαλάσσιες ζώνες μεταξύ των κρατών δεν αποτελούν χαράξεις νομικής φύσεως, αλλά στρατηγικούς στόχους ύπαρξης σε έναν περιορισμένης έκτασης πλανήτη. Ιστορικά, επίσης, έχει αποδειχθεί πως τα σύνορα μπορούν να διαστέλλονται και να συστέλλονται ανάλογα με την ισχύ του κάθε κράτους και εμπεριέχουν την έννοια του ζωτικού χώρου και καταλήγουν στη διαίρεση του κόσμου ανάλογα με τα συμφέροντα.
Υπό αυτή την έννοια είναι πλέον επείγουσα ανάγκη για αντιμετώπιση των αναθεωρητισμών και των αυταρχικών συμπεριφορών των κρατών, όπως επίσης και την πιθανή χρήση, θανατηφόρων όπλων, του κυβερνοχώρου, του πολέμου συλλογής πληροφοριών και της χρήσης αναδυόμενων τεχνολογιών που προκαλούν αναταραχή σε όλο το εύρος της άμυνας. Αυτές οι αναδυόμενες και ανατρεπτικές τεχνολογίες που εισέρχονται στον χώρο της άμυνας θα μπορούσαν να φέρουν επανάσταση στον πόλεμο, τουλάχιστον να αλλάξουν βαθιά τον χαρακτήρα του πολέμου. Ενώ ο αναθεωρητισμός και ο αυταρχισμός είναι η άμεση απειλή, ο κίνδυνος που θέτουν οι επιθετικές χώρες είναι συνέπεια της παρακμής και της αδυναμίας προσαρμογής τους στον εικοστό πρώτο αιώνα. Αυτός είναι και ο βασικός λόγος που υπάρχει αστάθεια σε πολλά μέρη του κόσμου.
Στο δικό μας γεωστρατηγικό υποσύστημα η Τουρκία αποτελεί τη μεγαλύτερη συστημική απειλή του Ελληνισμού λόγω ενός συνδυασμού μιας αναπτυσσόμενης οικονομικής και στρατιωτικής ισχύος, παρά τα υφιστάμενα προβλήματα, μιας αυταρχικής ηγεσίας της Άγκυρας που χωρίζει τον κόσμο σε αντιπάλους και πελατειακά κράτη και της ταχείας τεχνολογικής προόδου που τροφοδοτείται από μια αμυντική βιομηχανία και κυβερνο-στρατιωτική κατασκοπεία.
Η αποτροπή ενός μελλοντικού πολέμου ξεκινά με τη σωστή εκμάθηση του βασικού διδάγματος από τον πόλεμο στην Ουκρανία. Διαπιστώθηκε μια ένταση μεταξύ της ρητορικής και της πραγματικότητας σε όλο το φάσμα της σύγκρουσης, κακή ενσωμάτωση πολιτικής και προσπάθειας σε τομείς της διπλωματίας, της πληροφόρησης, του στρατιωτικού και οικονομικού τομέα και ελάχιστη συναίνεση ή ακόμη και ιδέα για το πώς να προχωρήσουμε είτε σε εθνικό ή σε συλλογικό επίπεδο. Έτσι ο μελλοντικός πόλεμος και η αποτροπή του πολέμου δεν θα είναι απλώς θέμα τεχνολογίας και ισχύος. Οι δημοκρατίες σήμερα αντιμετωπίζουν περίπλοκο στρατηγικό εξαναγκασμό μέσω εφαρμοζόμενης παραπληροφόρησης, εξαπάτησης, αποσταθεροποίησης, αναταραχής και απειλής πραγματικής καταστροφής. Έτσι οι δημοκρατίες γίνονται ευάλωτες μέσω ενός συνδυασμού υβριδικών πολέμων και κυβερνοεπιθέσεων που συνδέονται με τις νέες τεχνολογίες που εφαρμόζονται με καταστροφικές συνέπειες από τους εχθρούς ενάντια σε ευάλωτες, ανοιχτές κοινωνίες. Η διατήρηση μιας δίκαιης ειρήνης και αποτελεσματικής αποτροπής είναι η βασική διεργασία των δημοκρατιών γενικά, και των συμμαχιών ειδικότερα. Η αποτροπή θα συνεχίσει να επικεντρώνεται στα εκσυγχρονισμένα οπλικά συστήματα, αλλά πρέπει να ενισχυθεί από μια νέα έννοια αποτροπής που θα εκτείνεται σε όλο το μωσαϊκό του υβριδικού και του κυβερνοχώρου.
Στις σύγχρονες επιχειρήσεις η ταχύτητα λήψης αποφάσεων θα πρέπει να είναι αστραπιαία εφόσον η αποτροπή βασίζεται στην ταχύτητα συνάφειας λόγω της αυξανόμενης επικράτησης της Τεχνητής Νοημοσύνης, τους υπερηχητικούς πυραύλους βαθιάς κρούσης, τα έξυπνα και μη έξυπνα σμήνη drones και τις νανοτεχνολογίες. Οι διφορούμενες υβριδικές επιθέσεις, ενώ είναι χαμηλής τεχνολογίας, μπορούν επίσης να συμπιέσουν τη λήψη αποφάσεων και να περιπλέξουν τις εκτιμήσεις απειλών σε μια ταχέως εξελισσόμενη κρίση.
Εκτιμάται πως οι νέες μορφές πολέμου θα απαιτήσουν ένοπλες δυνάμεις υψηλού επιπέδου και άμεσης ανταπόκρισης που θα μπορούν να δράσουν από τον βυθό της θάλασσας στο διάστημα για αποστολές στον αέρα, στη θάλασσα, τη ξηρά, τον κυβερνοχώρο, το διάστημα, τη συλλογή πληροφοριών με άριστες γνώσης. Ένοπλες δυνάμεις ικανού μεγέθους και ελιγμών του εικοστού πρώτου αιώνα για να είναι σε θέση να ανταποκριθούν σε οποιαδήποτε απειλή κατά του Ελληνισμού. Αναφέραμε και τους επτά τομείς του μελλοντικού πολέμου (αέρας, θάλασσα, στεριά, κυβερνοχώρος, διάστημα, πληροφορίες και γνώση). Είναι όλα εξίσου σημαντικά ως πυλώνες αξιόπιστης αποτροπής και διεξαγωγής μελλοντικού πολέμου. Ο πόλεμος της συλλογής πληροφορίας θα είναι κομβικός. Η κοινή χρήση πληροφοριών πρέπει να επεκταθεί και να επιταχυνθεί για να υποστηρίξει σωστά τη μελλοντική αποτροπή, επειδή η παραγωγή δεδομένων, η κοινή χρήση και η ανάθεση των αλυσίδων εντολών αποστολών θα είναι κρίσιμες στον μελλοντικό πόλεμο. Ο αντίκτυπος των αποφασιστικών νέων τεχνολογιών στη στρατηγική και το δόγμα θα οδηγήσει σε βαθιές αλλαγές στον χαρακτήρα, αν όχι στη φύση του πολέμου. Η μελλοντικές ένοπλες δυνάμεις πρέπει να οικοδομηθούν πάνω και γύρω από τις ευνοϊκές τεχνολογίες που εισέρχονται και διαμορφώνουν τον χώρο της μάχης. Η πραγματική δοκιμασία θα είναι η διακλαδικότητα σε υψηλά επίπεδα σύγκρουσης και υπό ακραία πίεση.
Απαιτείται επίσης μια νέα και πολύ πιο διαδραστική και προορατική συνεργασία μεταξύ της κυβέρνησης, των αμυντικών βιομηχανιών και της ευρύτερης στρατιωτικής αλυσίδας εφοδιασμού. Τέτοιες αλυσίδες εφοδιασμού πρέπει επίσης να γίνουν πιο εύρωστες και ασφαλείς. Ο ρυθμός και η κλίμακα των πολιτικών, οικονομικών και στρατιωτικών-τεχνικών αλλαγών κινδυνεύουν να υπονομεύσουν τη συνοχή και τη διαλειτουργικότητα των ενόπλων δυνάμεων, καθώς και να διατηρήσουν το σχεδιασμό ασφάλειας και άμυνας σε δημοκρατίες εκτός ισορροπίας, με τη μακροπρόθεσμη διαχείριση έργων σε ένα ιδιαίτερο κενό. Εννοώ ότι οι κύκλοι απόκτησης νέων συστημάτων είναι πολύ αργοί, ενώ η τεχνολογία εξελίσσεται με ταχείς ρυθμούς. Όπως φαίνεται στην πατρίδα μας όπου δεν διαθέτουμε αξιόπιστη αμυντική βιομηχανική ικανότητα για να αυξήσουμε την παραγωγή αμέσως και γρήγορα, απαιτείται μια στρατηγική η οποία θα επιτρέψει στην Αθήνα να αυξήσει γρήγορα την πολεμική παραγωγή στο άμεσο μέλλον. Οι αμυντικές επενδύσεις, ιδίως σε μελλοντικές τεχνολογίες, θα απαιτήσουν τόσο τη μεταρρύθμιση των αντίστοιχων αμυντικών και τεχνολογικών βάσεων που ενισχύουν τις νέες δημοκρατικές εταιρικές σχέσεις και μαζί με αυτήν πολύ μεγαλύτερη προθυμία για κοινή χρήση τεχνολογιών. Προς τούτο, η Ελληνική Αμυντική Βιομηχανία σε συνεργασία με την Ευρωπαϊκή Αμυντική και Τεχνολογική Βιομηχανική Βάση πρέπει να γίνει πολύ πιο συνεκτική, συντονισμένη και σε μεγάλο βαθμό να μεταρρυθμιστεί ώστε να βελτιωθεί σημαντικά η ποιότητα, η διαθεσιμότητα και ο εξοπλισμός ζωτικής σημασίας.
Σε τελική ανάλυση, εάν πρόκειται να αποτραπεί ο μελλοντικός πόλεμος, η ίδια η αποτροπή θα απαιτήσει μια βαθιά αναθεώρηση της τέχνης του πολέμου με βαθύτερες συνέργειες μεταξύ πολιτικής, στρατηγικής, πολιτικών και στρατιωτικών δυνάμεων και πόρων μαζί με μια νέα ισορροπία μεταξύ προβολής ισχύος και προστασίας του λαού. Τέτοιες συνέργειες θα είναι κρίσιμες για τη μελλοντική λειτουργία του στρατεύματος. Τώρα είναι η στιγμή να αρχίσουμε να κατασκευάζουμε μια τέτοια αρχιτεκτονική γιατί η μελλοντική ειρήνη δεν θα απαιτήσει τίποτα λιγότερο.
Με ρώτησε ένας φίλος αν έχουμε γίνει πολύ κυνικοί σε αυτόν τον τόπο. Εχουμε, και αυτό μας καθηλώνει χρόνια τώρα. Χρεοκοπήσαμε στο παρελθόν γιατί η χώρα προδόθηκε από τις ηγεσίες της, ιδιωτικές και δημόσιες, από μία «αστική τάξη» που εθίστηκε στην αρπαχτή, στο βόλεμα και στην αδιαφορία για τους θεσμούς και την αξιοκρατία. Και από την ανοχή μας σε συμπεριφορές που δεν δικαιολογούνται με κανένα άλλοθι και δεν σηκώνουν εκπτώσεις κανενός είδους.Ενας παλιός πρωθυπουργός το χαρακτήριζε «διαστολή συνείδησης», ότι δηλαδή ακούς τόσο πολλά που τίποτα δεν σου κάνει πια εντύπωση. Μας αφύπνισε η χρεοκοπία, που δεν ήταν μόνον οικονομική; Η αλήθεια είναι πως και σήμερα πολύ λίγα πράγματα σοκάρουν. Ακούς συνέχεια «μα μήπως όλοι τα ίδια δεν κάνουν;» ή «εντάξει μωρέ, έτσι είναι η Ελλάδα». Δεν σοκάρουν συμπεριφορές ή και υποκλοπές. Η κοινωνία είναι κουρασμένη, εξαντλημένη έπειτα από χρόνια κρίσης και, τώρα πια, αντιμέτωπη με το μεγάλο ρίσκο της περαιτέρω φτωχοποίησης λόγω πληθωρισμού. Ηθικά δοκάρια για να ακουμπήσει δεν υπάρχουν. Ο πήχυς κατεβαίνει συνέχεια. Και τραβάει τους πάντες προς τα κάτω. Η Ακαδημία των σημαντικών επιστημόνων και διανοουμένων –και έχει πολλούς στις τάξεις της– εξαντλείται σε μικροπολιτικές και προσωπικές έριδες. Οι πανεπιστημιακοί μας ταγοί δεν έχουν συχνά τίποτα να ζηλέψουν από πολιτευτές Γ΄ κατηγορίας. Είναι βασικά συνδικαλιστές και πολιτευτές μαζί και τίποτα παραπάνω. Μέχρι και η Εκκλησία μοιάζει να απορροφείται από μπίζνες και να ξεχνάει τον ρόλο της. Σε κρίσιμες θέσεις βρίσκονται, δυστυχώς, άνθρωποι που δεν μπορούν να χειριστούν με κύρος και σοβαρότητα τους θεσμούς που εκπροσωπούν. Μοιάζουν να νοιάζονται πιο πολύ για μία selfie παρά για αυτό που τους εμπιστεύθηκε η πατρίδα. Η πολιτική έχει γίνει μία τεράστια αίθουσα παραπολιτικής, ατέρμονος κουτσομπολιού και νταραβεριού. Σπανίως ακούς πολιτικό λόγο που σου τραβάει καν την προσοχή.
Η χώρα προδόθηκε από την ανοχή μας σε συμπεριφορές που δεν δικαιολογούνται με κανένα άλλοθι και δεν σηκώνουν εκπτώσεις κανενός είδους.
Ηξερα ότι ο φίλος δεν ρωτούσε έτσι γενικά, απευθυνόταν και σε μένα. Πίστευα ότι έχω αποφύγει την παγίδα του κυνισμού γιατί συνεχίζω να έχω τη βαθιά πίστη πως αυτός ο τόπος μπορεί και καλύτερα. Και γιατί μέσα σε ένα τοξικό και δύσβατο περιβάλλον θεωρούσα ότι δεν άφηνα τον περιρρέοντα κυνισμό να απορρυθμίσει μία βασική πυξίδα, που ο καθένας κουβαλάει μέσα του για τα δύσκολα. Κάποια στιγμή, όμως, σου φαίνονται ρουτίνα πράγματα που δεν θα έπρεπε, κάνεις εκπτώσεις είτε γιατί παγιδεύεσαι στο «έτσι ήταν πάντα» είτε γιατί πιστεύεις ότι δεν υπάρχει άλλη εναλλακτική ή άλλος δρόμος για τη χώρα. Λάθος. Ο πήχυς πρέπει να μένει ψηλά, άσχετα από το τι προηγήθηκε, αλλά και για να διατηρήσουμε ψηλά τις απαιτήσεις για ό,τι θα ακολουθήσει.
Όταν ο Ερντογάν πασάς, μαζί με τα μίσθαρνα όργανά του, εκφοβίζει ολόκληρη Ελλάδα, θα χαρίσει τους αντιφρονούντες Τούρκους στη Σουηδία ; Αλλοίμονο. Όλα τα ανά τον κόσμο εξουσιαστικά φασιστοειδή χρησιμοποιούν την ίδια σχεδόν αλάνθαστη συνταγή.
Με αφορμή ότι η Σουηδία, της οποίας ο νέος πρωθυπουργός μεταβαίνει αύριο (8-11-2022) στην Άγκυρα για να εκλιπαρήσει την συγκατάθεση της Τουρκίας για την ένταξη της χώρας του στο ΝΑΤΟ, έρχονται στην επιφάνεια οι τουρκικοί εκφοβισμοί των αντιφρονούντων που ζουν στην εν λόγω σκανδιναβική χώρα, η οποία εδώ και πολλά χρόνια ήταν το καταφύγιο των πολιτικών κατατρεγμένων όλου του κόσμου.
Ας δούμε λοιπόν παρακάτω τις σχετικές μαρτυρίες μερικών Τούρκων αντιφρονούντων της Σουηδίας στην δημοσιογράφο Anne–FrançoiseHivert, ανταποκρίτριας της εφημερίδας LeMonde, στο ρεπορτάζ της στις 6-11-2022, με τίτλο : «Στη Σουηδία, Τούρκοι αντιφρονούντες, διαπραγματευτικό χαρτί στις ενταξιακές διαπραγματεύσεις στο ΝΑΤΟ» (En Suède, les opposants turcs, monnaie d’échange dans les tractations sur l’adhésion à l’OTAN). Ο Τούρκος πρόεδρος Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν ζητά την έκδοση δεκάδων ατόμων, που παρουσιάζονται ως «τρομοκράτες», συνοψίζει το εν λόγω ρεπορτάζ.
Σε ηλικία 74 ετών, με γένια και άσπρα μαλλιά, ο RagipZarakolu ζει στο Ljungsbro, ένα χωριό κοντά στην πόλη Linköping (στη νότια Σουηδία), σε ένα σπίτι γεμάτο βιβλία. Αυτός ο Τουρκο-Σουηδός εκδότης και ακτιβιστής ανθρωπίνων δικαιωμάτων κατέφυγε εκεί το 2013, αφού καταδικάστηκε σε άλλη μια ποινή φυλάκισης στην Τουρκία, εξαιτίας μιας ομιλίας που είχε κάνει το 2011 κατά τη διάρκεια ενός συνεδρίου του «Κόμματος για την Ειρήνη και τη Δημοκρατία», ενός φιλοκουρδικού Κόμματος που διαλύθηκε τρία χρόνια αργότερα.
Το 2018, η τουρκική δικαιοσύνη τον καταδίκασε για τρομοκρατία. Στην πορεία, η Άγκυρα ζήτησε την έκδοσή του στη Στοκχόλμη. Αποφασίζοντας ότι οι κατηγορίες εναντίον του ήταν αβάσιμες, το Σουηδικό Ανώτατο Δικαστήριο αρνήθηκε. Όμως η Τουρκία δεν το έβαλε κάτω. Τον Ιούνιο, ο RagipZarakolu ανακάλυψε ότι το όνομά του βρισκόταν σε μια λίστα προσωπικοτήτων που η Τουρκία απαιτεί να εκδιωχθούν από τη Σουηδία, με αντάλλαγμα το πράσινο φως για την ένταξη της σκανδιναβικής χώρας στον Οργανισμό Βορειοατλαντικής Συνθήκης (ΝΑΤΟ).
Κυκλοφορούν αρκετές λίστες. Η μια έχει 33 ονόματα. Μια άλλη, 45. Ο ίδιος ο Ερντογάν είπε στα τέλη Ιουνίου ότι η Στοκχόλμη είχε υποσχεθεί να του παραδώσει 73 «τρομοκράτες». Στα τουρκικά ΜΜΕ εμφανίζονται ονόματα υποτιθέμενων υποστηρικτών του Εργατικού Κόμματος του Κουρδιστάν (PKK), που έχει χαρακτηριστεί τρομοκρατική οργάνωση από τη Σουηδία και την Ευρωπαϊκή Ένωση. Υπάρχουν επίσης άτομα που συνδέονται με το κίνημα του ιεροκήρυκα Φετουλάχ Γκιουλέν, που θεωρείται υπεύθυνος από την Άγκυρα για την απόπειρα πραξικοπήματος της 15ης Ιουλίου 2016.
Στην τριμερή συμφωνία, που υπεγράφη με την Τουρκία και τη Φινλανδία στα τέλη Ιουνίου 2022 στη σύνοδο κορυφής του ΝΑΤΟ, η Στοκχόλμη δεσμεύτηκε «να διεκπεραιώσει άμεσα και διεξοδικά τα αιτήματα από την Τουρκία απέλασης ή έκδοσης που εκκρεμούν σχετικά με άτομα ύποπτα για τρομοκρατία». Σύμφωνα με τον OveBring, καθηγητή διεθνούς δικαίου στο Σουηδικό Πανεπιστήμιο Άμυνας, η Σουηδία σεβάστηκε τη δέσμευσή της: στα τέλη Αυγούστου, ένας Τούρκος υπήκοος, που κατηγορήθηκε για απάτη από τη δικαιοσύνη της Τουρκίας, εκδόθηκε.
«Αβάσιμες κατηγορίες»
Για την Άγκυρα, ωστόσο, ο λογαριασμός απέχει πολύ από το να επιτευχθεί. Ως εκ τούτου, ο Ερντογάν συνεχίζει να εμποδίζει την επικύρωση της σουηδικής και της φινλανδικής υποψηφιότητας για το ΝΑΤΟ – παρόλο που πρόσφατα υποστήριξε ότι δεν είχε καμία αντίρρηση για το Ελσίνκι! Με την ελπίδα εξεύρεσης λύσης, ο νέος πρωθυπουργός της Σουηδίας, UlfKristersson, που ασκεί τα καθήκοντά του από τις 17 Οκτωβρίου 2022, πρόκειται να επισκεφθεί την Τουρκία την Τρίτη 8 Νοεμβρίου, όπως αναφέραμε παραπάνω.
Αλλά το περιθώριο ελιγμών του –όπως και αυτό του Γενικού Γραμματέα του ΝΑΤΟ Γενς Στόλτενμπεργκ, που προηγήθηκε στην Άγκυρα από την Πέμπτη 3 έως το Σάββατο 5 Νοεμβρίου– είναι εξαιρετικά περιορισμένο, επισημαίνει ο κ. Bring : «Όχι μόνο τα δικαστήρια είναι ανεξάρτητα στη Σουηδία, αλλά δεν έχουμε τον ίδιο ορισμό της τρομοκρατίας με την Τουρκία. Σύμφωνα με τον ίδιο, η σουηδική κυβέρνηση λοιπόν δεν έχει καμία δυνατότητα να ικανοποιήσει τις απαιτήσεις του Ερντογάν.
«Αυτές οι λίστες είναι σαν σακούλες που ο Ερντογάν γεμίζει με κεφάλια, όπως οι αυταρχικοί Οθωμανοί. Είναι ένας τρόπος τρομοκρατίας των υπερασπιστών των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στην Τουρκία», δήλωσε ο RagipZarakolu. Ο εκδότης δεν φοβάται να τον στείλουν στην Τουρκία : «Έχω πάρει σουηδική υπηκοότητα και η Σουηδία δεν εκδίδει τους υπηκόους της. Ανησυχεί, ωστόσο, ότι αυτή η νέα δημοσιότητα θα τον καταστήσει ως στόχο : «Οι υποστηρικτές του Ερντογάν δημοσίευσαν τη διεύθυνσή μου στα κοινωνικά δίκτυα και απείλησαν να έρθουν να με δουν το βράδυ» (σας θυμίζει κάτι αυτή η απειλή;), είπε.
Πρόσφυγας στη Σουηδία από το 2016, ο δημοσιογράφος LeventKenez ανακάλυψε και αυτός το όνομά του σε μια λίστα. Ωστόσο, το Σουηδικό Ανώτατο Δικαστήριο έχει ήδη αποφανθεί για την υπόθεσή του τον Δεκέμβριο του 2021: «Διαπίστωσε ότι οι κατηγορίες για τρομοκρατία ήταν αβάσιμες και ότι απλώς έκανα τη δουλειά μου ως δημοσιογράφος. Διαπίστωσε επίσης ότι κινδύνευα να με καταδιώξουν, αν με στείλουν πίσω στην Τουρκία. Είναι πεπεισμένος ότι το αίτημα της Άγκυρας δεν έχει καμία πιθανότητα να ευοδωθεί.
Πρώην συντάκτης της αγγλόφωνης εφημερίδας Today‘sZaman, φιλικής στο κίνημα Gülen, ο δημοσιογράφος BulentKenes είναι λιγότερο κατηγορηματικός. Στα τέλη του 2021, η Τουρκία ζήτησε την έκδοσή του. Τον Φεβρουάριο, κλήθηκε από τις σουηδικές υπηρεσίες πληροφοριών για ανάκριση. Τα συμπεράσματα του εισαγγελέα ήταν ευνοϊκά γι’ αυτόν. Αλλά ανησυχεί ότι το Ανώτατο Δικαστήριο δεν έχει ακόμη αποφανθεί : «Στο τρέχον πλαίσιο, δεν μπορώ να είμαι απολύτως σίγουρος ότι η Στοκχόλμη δεν θα υποχωρήσει», λέει.
Έλλειψη αντίδρασης
Τις τελευταίες ημέρες, η πίεση έχει αυξηθεί περαιτέρω : η τουρκική εφημερίδα Sabah, προσκείμενη στην κυβέρνηση, δημοσίευσε φωτογραφίες και βίντεο αρκετών Τούρκων αντιφρονούντων εξόριστων στη Σουηδία, με τις διευθύνσεις τους. Ο BulentKenes είναι ένας από αυτούς. «Το άρθρο λέει ότι ζω στην πολυτέλεια, ενώ οι φωτογραφίες με δείχνουν στο σούπερ μάρκετ Lidl δίπλα στο σπίτι μου», γελάει ειρωνικά. Ο δημοσιογράφος καταγγέλλει μια απόπειρα εκφοβισμού, ακόμη πιο αποτελεσματική αφού δύο συνάδελφοί του, πρόσφυγες στη Σουηδία, δέχθηκαν επίθεση.
Ο πρώην επικεφαλής του γραφείου της Today‘sZaman, AbdullahBozkurt, δέχθηκε επίθεση έξω από το σπίτι του τον Οκτώβριο του 2020 από τρεις άνδρες, οι οποίοι δεν έχουν ακόμη ταυτοποιηθεί από την αστυνομία. Έκτοτε, ο δημοσιογράφος μετακόμισε σε μια διεύθυνση που κρατήθηκε μυστική. Αυτή όμως μόλις δημοσιεύτηκε από τη Sabah, με φωτογραφίες του που τραβήχτηκαν πρόσφατα στη Σουηδία. «Μου έβαλαν έναν στόχο επικηρυγμένου στην πλάτη», διαμαρτύρεται.
Στις 18 Μαρτίου 2022, ένας άλλος Τούρκος δημοσιογράφος, ο AhmetDönmez, δέχθηκε επίθεση στον δρόμο κοντά στο σπίτι του στο Tullinge, στα περίχωρα της Στοκχόλμης, ενώ η 6χρονη κόρη του βρισκόταν στο αυτοκίνητό του. Πρώην ανταποκριτής στην Άγκυρα της εφημερίδας Zaman, είχε δεχθεί απειλές δέκα ημέρες νωρίτερα. Ξύπνησε στο νοσοκομείο, με εγκεφαλική αιμορραγία, χωρίς να θυμάται το περιστατικό. Προς το παρόν, η έρευνα καθυστερεί.
Οι Τούρκοι δημοσιογράφοι επικρίνουν την έλλειψη δημόσιας αντίδρασης από τις σουηδικές αρχές : «Ξένοι πράκτορες κυκλοφορούν στην επικράτεια και απειλούν τους Τούρκους της διασποράς, χωρίς οι υπηρεσίες πληροφοριών να κάνουν τίποτα», αναφέρει με αγανάκτηση ο κ. Bozkurt. Για τον ίδιο, πρόκειται για μια επίδειξη δύναμης από την Τουρκία, η οποία είδε «ένα παράθυρο ευκαιρίας», στοιχηματίζοντας ότι η Σουηδία δεν θα αντιδράσει, από φόβο μήπως διακυβεύσει περαιτέρω την υποψηφιότητά της για το ΝΑΤΟ.
Η κατάσταση φαίνεται άλυτη, όσο η Άγκυρα συνεχίζει να απαιτεί τις εκδόσεις αντιφρονούντων Τούρκων. Πρόσφατα, ο νέος υπουργός Μετανάστευσης, TobiasBillström, προκάλεσε πόλεμο στη Σουηδία υποστηρίζοντας ότι η Τουρκία είναι «μια δημοκρατία»!!! Για τον AbdullahBozkurt, «αυτό είναι μια νίκη για τον Ερντογάν, ο οποίος απολαμβάνει που έκανε τη Σουηδία να λυγίσει».
Προσέχετε λοιπόν όσοι συν-έλληνες σπεύδετε να επισκεφθείτε την Τουρκία. Μπορεί και να είστε φακελωμένοι, σαν τον κ. Τζιτζικώστα, και να σας κρατήσουν στα αεροδρόμια, στα λιμάνια ή στις οδικές αρτηρίες, λόγω δήθεν συνωνυμίας.
Ο ερντογανικός φασισμός δεν αστειεύεται. Συλλαμβάνει, καταδικάζει αβάσιμα, φυλακίζει κι εκφοβίζει. Έτσι λειτουργούν οι δικτατορίες.
Οι Αμερικάνοι και οι λοιποί δυτικοί σύμμαχοί μας δεν θέλουν να το παραδεχθούν ακόμα.
Απέναντι στην πρωτοφανή και κλιμακούμενη τουρκική επιθετικότητα, η κυβέρνηση περιορίζεται να απαντά με επικοινωνιακή διπλωματία, αναζητώντας δηλώσεις συμπαράστασης, συχνά χλιαρές, από εταίρους και συμμάχους
Φωτ. ΙΝΤΙΜΕ
ΓΙΩΡΓΟΣ ΚΑΤΡΟΥΓΚΑΛΟΣ
Απέναντι στην πρωτοφανή και κλιμακούμενη τουρκική επιθετικότητα, η κυβέρνηση περιορίζεται να απαντά με επικοινωνιακή διπλωματία, αναζητώντας δηλώσεις συμπαράστασης, συχνά χλιαρές, από εταίρους και συμμάχους. Ομως, μια ενεργητική εξωτερική πολιτική δεν πρέπει να αντιδρά απλώς αντανακλαστικά στις προκλήσεις της άλλης πλευράς, αλλά να προωθεί ένα συνεκτικό στρατηγικό σχέδιο, με τελικό σκοπό την εμπλοκή της Τουρκίας σε ουσιαστικό διάλογο με βάση το διεθνές δίκαιο. Οι ελληνοτουρκικές σχέσεις είναι, άλλωστε, δυναμικές, με ζητήματα να ανακύπτουν κάθε μέρα (δηλώσεις, θέματα αλιείας, μετανάστευσης, παραβιάσεις). Συνεπώς, ο διάλογος δεν πρέπει να περιορίζεται αυστηρά στην οικονομική διπλωματία και οποιαδήποτε πρωτοβουλία για συζήτηση άλλων θεμάτων να θεωρείται επίφοβη.
Η επέκταση των χωρικών υδάτων δεν αποτελεί πανάκεια, αλλά τμήμα μιας παρόμοιας συγκροτημένης στρατηγικής άσκησης στοχευμένης πίεσης προς την Τουρκία. Θυμίζω ότι η σχετική πολιτική απόφαση της κυβέρνησης του ΣΥΡΙΖΑ για τμηματική επέκταση είχε ανακοινωθεί ήδη το 2018, κατά την τελετή παράδοσης – παραλαβής Κοτζιά σε Τσίπρα, και ο σχετικός νόμος είχε ανακοινωθεί στο ΕΣΕΠ το 2019 αλλά και στη Βουλή. (Θεωρήσαμε ότι η προηγούμενη επιλογή της επέκτασης με Προεδρικά Διατάγματα είχε αφενός συνταγματικό πρόβλημα, δεδομένου ότι ρητά προβλέπει το Σύνταγμα –άρθρο 27, παρ. 1– ότι καμία μεταβολή στα όρια της επικράτειας δεν μπορεί να γίνει χωρίς νόμο, που ψηφίζεται με την απόλυτη πλειοψηφία του όλου αριθμού των βουλευτών. Αφετέρου παρόμοιο μείζον ζήτημα έπρεπε να συζητηθεί αναλυτικά στη Βουλή.)
Οι πρόωρες εκλογές δεν επέτρεψαν να ψηφιστεί ο νόμος. Η Νέα Δημοκρατία, πάντως, είχε δημαγωγήσει τότε και ως προς την εθνική αυτή επιλογή, χαρακτηρίζοντάς την, με δηλώσεις των τομεαρχών Εξωτερικών και Αμυνας, επικίνδυνη, διότι «υποσκάπτει θεμελιώδεις θέσεις της εξωτερικής μας πολιτικής» και ως «προσχώρηση στην επιχειρηματολογία της Τουρκίας». Εμείς, φυσικά, ως πατριωτική δύναμη ευθύνης στηρίξαμε την τμηματική επέκταση στο Ιόνιο όταν την έφερε στη Βουλή η κυβέρνηση της Ν.Δ., σε μια κυβίστηση χωρίς αυτοκριτική. Η αντιφατική πολιτική της κυβέρνησης όμως συνεχίστηκε: ενώ τον Ιανουάριο του 2021 ο υπουργός Εξωτερικών ρητά προανήγγειλε, όπως είχαμε προηγουμένως ζητήσει, την επέκταση των χωρικών υδάτων νότια και ανατολικά της Κρήτης, έκτοτε αδράνησε πλήρως, παραπέμποντας το θέμα στις ελληνικές καλένδες. Είναι προφανές ότι θα ήταν πολύ προτιμότερο η επέκταση να είχε γίνει τότε, σε ουδέτερο από πλευράς έντασης πολιτικό χρόνο.
Ο Αλέξης Τσίπρας επανέφερε την πρόταση στην τελευταία Κεντρική Επιτροπή του ΣΥΡΙΖΑ-Π.Σ., με πρώτο βήμα την επέκταση της αιγιαλίτιδας ζώνης μας νότια και ανατολικά της Κρήτης, στο Καστελλόριζο και αργότερα όπου αλλού στην Ανατολική Μεσόγειο κριθεί ότι είναι αναγκαίο. Η λογική της πρότασης υπερακοντίζει κατά πολύ την ανάγκη να διεμβολιστεί το παράνομο τουρκολιβυκό μνημόνιο, ούτως ώστε να μην υπάρξει επανάληψη της κρίσης του 2020, όταν το τουρκικό ερευνητικό «Oruc Reis» πραγματοποίησε έρευνες εντός της υφαλοκρηπίδας μας, έως τα 6,5 ν.μ. από το Καστελλόριζο και 8 ν.μ. από τη Ρόδο χωρίς συνέπειες.
Η πρώτη κίνηση πρέπει να είναι η επανέναρξη διαπραγματεύσεων με τη Λιβύη, αλλά και η συνέχιση των συνομιλιών με την Αίγυπτο για επέκταση της σημερινής ελληνοαιγυπτιακής συμφωνίας.
Η ενέργεια αυτή –άσκησης κυριαρχίας– εντάσσεται σε ένα ευρύτερο σχέδιο, στο πλαίσιο του οποίου η Ελλάδα θα καλέσει τις όμορες χώρες στην Ανατολική Μεσόγειο σε συνομιλίες, προκειμένου να υπάρξει οριοθέτηση της ΑΟΖ/υφαλοκρηπίδας με προσφυγή στη Χάγη. Η πρώτη κίνηση πρέπει να είναι η επανέναρξη διαπραγματεύσεων με τη Λιβύη, αλλά και η συνέχιση των συνομιλιών με την Αίγυπτο για επέκταση της σημερινής ελληνοαιγυπτιακής συμφωνίας. Παράλληλα, η χώρα μας πρέπει να επιδιώξει την άσκηση πίεσης προς την Τουρκία, προκειμένου να έρθει στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων για οριοθέτηση των θαλάσσιων οικονομικών ζωνών με εμάς και τις άλλες όμορες χώρες, στη βάση του δίκαιου της θάλασσας. Εξυπακούεται ότι αναγκαίος όρος για μια παρόμοια διαπραγμάτευση είναι η συμμετοχή σε αυτήν της Κύπρου. Στο πλαίσιο αυτό, μετά τις κυπριακές εκλογές, μπορεί να δημιουργηθεί μια νέα δυναμική για επανέναρξη των δικοινοτικών συνομιλιών. Παράλληλα μπορεί να δοθεί έτσι ώθηση στην επανεκκίνηση των διερευνητικών συνομιλιών Τουρκίας και Ελλάδας, που δεν αφορούν τρίτες χώρες και επικεντρώνονται στο Αιγαίο.
Σήμερα που βλέπουμε ακόμα και χώρες όπως το Ισραήλ και τον Λίβανο, που είναι σε κατάσταση πολέμου, να βρίσκουν τον δρόμο για να ενεργοποιηθεί η εκμετάλλευση των υδρογονανθράκων, είναι ανάγκη και εμείς να κινηθούμε δημιουργικά και ενεργητικά. Σήμερα μπορούμε και πρέπει να επιδιώξουμε την ενθάρρυνση και την πίεση από τους συμμάχους μας προς την Τουρκία προκειμένου να καθίσει στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων των χωρών της Ανατολικής Μεσογείου. Ενα τραπέζι στο οποίο, άλλωστε, και ο ίδιος ο Τούρκος πρόεδρος είναι ανοιχτός, εφόσον στο παρελθόν είχε καταθέσει ανάλογη πρόταση για συναφή διεθνή διάσκεψη.
Ο υπουργός Εξωτερικών της Τουρκίας Μεβλούτ Τσαβούσογλου (φωτ. αρχείου) «ξεκαθάρισε» την εβδομάδα που πέρασε πως «δεν θα επιτρέψουμε τη μονομερή επέκταση των χωρικών υδάτων ούτε ένα μίλι». Πήγε μάλιστα και ένα βήμα παρακάτω: «Ισχύει και σήμερα η απόφαση που έχει πάρει το Κοινοβούλιό μας στις 8 Ιουνίου του 1995 ως απάντηση σε αυτήν την απειλή». Casus belli, δηλαδή. Φωτ. EPA / CLEMENS BILAN
Πριν από λίγα 24ωρα ο υπουργός Εξωτερικών της Τουρκίας Μεβλούτ Τσαβούσογλου άνοιξε για ακόμη μία φορά τη βεντάλια του συνόλου των τουρκικών διεκδικήσεων στο Αιγαίο, πολλές από τις οποίες είναι γνωστές από τις δεκαετίες του ’70 και του ’80. Στην αποστρατιωτικοποίηση, η οποία αναδεικνύεται τους τελευταίους δύο μήνες σχεδόν σε καθημερινή βάση, προστέθηκαν (ξανά) η περίφημη θεωρία του διαμοιρασμού των πόρων του Αιγαίου με βάση την απόσταση ανάμεσα στην ηπειρωτική Ελλάδα και τα παράλια της Τουρκίας, με τα παρεμβαλλόμενα ελληνικά νησιά να μην εξασφαλίζουν παρά μόνον 6 ναυτικά μίλια χωρικών υδάτων. Το σημείο λίγο ανατολικότερα του 25ου μεσημβρινού ως ορίου τουρκικής δικαιοδοσίας ουσιαστικά αφήνει δίχως επήρεια (πάντα κατά την τουρκική αντίληψη) ό,τι βρίσκεται ανατολικότερα της νοητής γραμμής που ξεκινάει από τα παράλια της Ξάνθης, συνεχίζει στη Λήμνο, την Παροναξία και στο ανατολικό κομμάτι της Κρήτης, ξεκινώντας λίγο έξω από το Ηράκλειο. Κάτι που σημαίνει ότι νησιά όπως η Λήμνος, η Λέσβος, η Χίος, η Σάμος, το σύνολο των Δωδεκανήσων, ακόμα και το μεγαλύτερο τμήμα της… Μυκόνου επικάθονται σε τουρκική υφαλοκρηπίδα.
Θέλουν… μοιρασιά
Λίγο μετά τον κ. Τσαβούσογλου, οι δηλώσεις αρχικά του υπουργού Αμυνας Χουλουσί Ακάρ για διάλογο που θα καταλήξει σε «δίκαιη μοιρασιά» στο Αιγαίο και εν συνεχεία του εκπροσώπου και εξ απορρήτων συνεργάτη του Τούρκου προέδρου, Ιμπραήμ Καλίν, σχετικά με την απειλή που αποτελεί για την Τουρκία η παρουσία ελληνικών δυνάμεων στα νησιά του Ανατολικού Αιγαίου, λειτούργησαν μάλλον συμπληρωματικά στο φιλοτέχνημα ενός πλαισίου το οποίο δεν ξεφεύγει από τη συνήθη ρητορική που εκπέμπεται από την Αγκυρα τους τελευταίους μήνες.
Είναι απολύτως σαφές ότι τμήμα του νέου αναθεωρητικού θορύβου που δημιουργείται από την Αγκυρα οφείλεται στη συζήτηση η οποία έχει ξεκινήσει τις τελευταίες εβδομάδες στην Ελλάδα –με αφορμή όλα όσα απειλούνται νοτίως της Κρήτης, αν τελικά η Λιβύη ζητήσει από την Τουρκία να κάνει έρευνες στην υποτιθέμενη υφαλοκρηπίδα της– περί επέκτασης των χωρικών υδάτων από τα 6 στα 12 ναυτικά μίλια. Η επαναφορά του casus belli από τον κ. Τσαβούσογλου αναγιγνώσκεται από την Αθήνα ως μια τέτοια απόπειρα.
Στον ΟΗΕ
Ενα κοινό σημείο στις αναφορές και των τριών ήταν η, προσχηματική ή μη, εκδήλωση ετοιμότητας για διάλογο. Αυτή τη στιγμή πάντως, με μοναδική εξαίρεση την επικοινωνία που έχουν οι υπουργοί Αμυνας Νίκος Παναγιωτόπουλος και Χουλουσί Ακάρ, σταθερός δίαυλος δεν υφίσταται. Ακόμα και κάποιες επαφές σε ανώτερο διπλωματικό επίπεδο είναι περισσότερο κοινωνικού και λιγότερο ουσιαστικού χαρακτήρα. Στην Αθήνα αναμένεται, επίσης, το επόμενο βήμα της Τουρκίας στο επίπεδο του ΟΗΕ, όπου θεωρείται βέβαιο ότι θα επιχειρήσει να βάλει ακόμα ένα λιθαράκι στο αναθεωρητικό αφήγημά της.
Το αποτέλεσμα των εκλογών στο Ισραήλ δεν ευνοεί τα σχέδια ταχείας επαναπροσέγγισης με την Τουρκία.
Ακόμα μεγαλύτερη είναι η ανησυχία για το τι θα μπορούσε να κάνει σε αυτή την κατεύθυνση η Λιβύη, καθώς πιθανή κατάθεση εξωτερικών ορίων υφαλοκρηπίδας στον ΟΗΕ από την Τρίπολη και, παράλληλα, ανάθεση ερευνών στην τουρκική εταιρεία πετρελαίου (ΤΡΑΟ) στα νότια της Κρήτης (όπως πριν από λίγα 24ωρα απείλησε ο ίδιος ο Ερντογάν) θα οδηγούσαν σε άμεση κρίση. Τα μηνύματα που έχουν φθάσει τις προηγούμενες ημέρες προς την Αγκυρα δεν είναι ενθαρρυντικά. Πέρα από την –συμβολικού χαρακτήρα– υπενθύμιση που έκανε το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ προς την κυβέρνηση της Τρίπολης για τα όρια τα οποία έχει όταν συζητάει σχετικά με θέματα που δεσμεύουν την εξωτερική πολιτική της Λιβύης, αλλά και την παρέμβαση του Στέιτ Ντιπάρτμεντ, ίσως το πιο ανησυχητικό για την Αγκυρα μήνυμα να ήρθε από το Κάιρο και την… Ιερουσαλήμ.
Από το Κάιρο τα μηνύματα ήταν δύο: Αρχικά ο υπουργός Εξωτερικών της Αιγύπτου Σάμεχ Σούκρι δημοσιοποίησε ότι οι διερευνητικές επαφές με την Τουρκία διακόπηκαν λόγω της κατάστασης στη Λιβύη. Δεν υπάρχει κανένας στο Κάιρο, πολλώ μάλλον ο πρόεδρος Σίσι, που θα δεχθεί τη μετατροπή της Λιβύης σε απέραντη στρατιωτική βάση της Τουρκίας. Ενα δεύτερο μήνυμα που εστάλη στην Αγκυρα από το Κάιρο, με διάφορους τρόπους, είναι ότι το καλώδιο ηλεκτρικής διασύνδεσης της Αιγύπτου με την Ελλάδα (Κρήτη), άρα και την Ευρώπη, προχωρεί κανονικά. Η αραβική διπλωματία είναι γνωστή για τις συχνά περίπλοκες και ασαφείς διατυπώσεις, ωστόσο η υποστήριξη της ηλεκτρικής διασύνδεσης, με δηλώσεις και του πρέσβη της Αιγύπτου στην Αθήνα, αποτελεί ένα ξεκάθαρο μήνυμα για τη διάθεση του Καΐρου να μην υπαναχωρήσει από τη συμφωνία οριοθέτησης ΑΟΖ που έχει κάνει με την Ελλάδα τον Αύγουστο του 2020.
Το άλλο μήνυμα ήρθε στον Ερντογάν από το Ισραήλ, όπου ο Μπέντζαμιν Νετανιάχου επέστρεψε δυναμικά, έπειτα από σχεδόν ενάμιση χρόνο στην αντιπολίτευση. Παρά το γεγονός ότι δεν αναμένεται ριζοσπαστική αλλαγή στην προσπάθεια επαναπροσέγγισης Τουρκίας – Ισραήλ, εκτιμάται ότι ίσως επιβραδυνθεί ο βηματισμός. Και τούτο διότι ο Νετανιάχου, σε αντίθεση με τους λιγότερο πεπειραμένους διαδόχους και προκατόχους του, διαθέτει το δικό του δίκτυο διεθνών σχέσεων και γνωριμιών, ως εκ τούτου είναι λιγότερο επιρρεπής στις πιέσεις. Σε κάθε περίπτωση, οι επόμενοι μήνες θα είναι κρίσιμοι.
Η εσωτερική διάσταση
Η εθνικιστική ρητορική Ερντογάν όχι μόνο έναντι της Ελλάδας, αλλά έναντι όλων («αδέσμευτη» στάση στον πόλεμο της Ουκρανίας, αντιαμερικανισμός, αντιευρωπαϊσμός, προβολή συνδρόμου περικύκλωσης και λοιπές δοκιμασμένες συνταγές), είναι μια συνταγή που θα τηρηθεί απαρεγκλίτως μέχρι τουλάχιστον τη διεξαγωγή των εκλογών στην Τουρκία. Υπάρχουν αρκετές ενδείξεις γι’ αυτό. Πριν από λίγες ημέρες ένας από τους αντιπροέδρους της Κοινοβουλευτικής Ομάδας του ΑΚΡ, ο Μαχίτ Ουνάλ, αναγκάστηκε σε παραίτηση από τη θέση του, καθώς σχόλιά του ενόχλησαν τον πρόεδρο του ακροδεξιού ΜΗΡ και κυβερνητικό εταίρο Ντεβλέτ Μπαχτσελί. Πέρα από απόδειξη του προσωποπαγούς χαρακτήρα του ΑΚΡ (κόμμα του Ερντογάν), το ειδικό βάρος του Μπαχτσελί φάνηκε και στην αλλαγή του εκλογικού νόμου που ψηφίστηκε την περασμένη άνοιξη και θα τεθεί σε ισχύ την 1η Απριλίου 2023. Το όριο εισόδου στη Βουλή μειώνεται από το 10% στο 7%, με την ελπίδα ότι το κόμμα του Μπαχτσελί θα κατορθώσει να το περάσει.
Ακόμη μία πιο σημαντική λεπτομέρεια είναι ότι με τον νέο εκλογικό νόμο το μεγαλύτερο κόμμα ευνοείται έναντι των υπολοίπων στις μικρές περιφέρειες. Για τον Ερντογάν ο πρώτος γύρος των εκλογών είναι τεράστιας σημασίας, καθώς αν κατορθώσει να περάσει το όριο του 50%, τότε ο δεύτερος γύρος, ο οποίος περιλαμβάνει και τις κοινοβουλευτικές, ίσως καταστεί διαδικαστικός. Δύο άλλα στοιχεία είναι η συμπεριφορά των 10 εκατομμυρίων νέων ψηφοφόρων (η Τουρκία αποτελεί μία από τις δημογραφικά δυναμικότερες χώρες στον πλανήτη), αλλά και των Κούρδων, που παραμένει ένα ερώτημα δίχως μία και γραμμική απάντηση.
ΘΕΣΕΙΣ ΤΟΥ Δρ ΒΕΝΙΑΜΙΝ ΚΑΡΑΚΩΣΤΑΝΟΓΛΟΥ,
ΜΟΝΙΜΟΥ ΛΕΚΤΟΡΑ ΔΙΕΘΝΟΥΣ ΔΙΚΑΙΟΥ ΤΗΣ ΝΟΜΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ Α.Π.Θ.,
ΓΙΑ ΤΙΣ ΘΑΛΑΣΣΙΕΣ ΖΩΝΕΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ
ΣΗΜΕΙΩΣΗ “ΑΝΙΧΝΕΥΣΕΩΝ”: Το κείμενο γράφτηκε για να συμπεριληφθεί, μετά από επιθυμία του ,στο βιβλίο του Καθηγητή του ΕΚΠΑ Ιωάννη Μάζη (όπου ολα τα άλλα κείμενα είναι δικά του) με τίτλο «ΜΕΣΟΓΕΙΟΥ ΠΑΛΙΜΨΗΣΤΟΝ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΝΤΑΒΟΥΤΟΓΛΟΥ ΣΤΟΝ ΕΡΝΤΟΓΑΝ». Εκδόσεις Λειμών, Αθήναι 2021, σελίδες 590 .
Το άρθρο βρίσκεται στο δεύτερο κεφάλαιο (Το χρονικό ενός προαναγγελθέντος ελληνοτουρκικού διαλόγου) στις σελίδες 313 – 325, και έχει τίτλο « Θέσεις του Βενιαμίν Καρακωστάνογλου, μονίμου λέκτορος Διεθνούς Δικαίου της Νομικής Σχολής του Α.Π.Θ., για τις Θαλάσσιες Ζώνες της Ελλάδος ».
Ως εισαγωγή στο κείμενο, ο Καθηγητής κ. Ι.Μάζης παραθέτει μια διευκρινιστική παράγραφο, 8 γραμμών:
“Ως νομική κατακλείδα στο κεφάλαιο αυτό, παραθέτω τις θέσεις του μονίμου Λέκτορος του Διεθνούς Δικαίου της Θαλάσσης, συγγραφέως του εξαιρετικού συγγράμματος 600 σελίδων με τίτλο « Η Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη στο Νέο Δίκαιο της Θάλασσας» εκδόσεις Σάκκουλας, Θεσσαλονίκη 2001, που αποτέλεσε και την αριστεύσασα Διδακτορική του Διατριβή το 1998 και απολύτως κατέχοντος το θέμα από Νομική άποψη. Το κείμενο αυτό ο Β. Καρακωστάνογλου συνέγραψε ειδικώς για το ανά χείρας πόνημά μου , κατόπιν δικής μου προσκλήσεως και το παραθέτω επακριβώς”.
ΤΟ ΑΡΘΡΟ ΤΟΥ κ. ΒΕΝΙΑΜΙΝ ΚΑΡΑΚΩΣΤΑΝΟΓΛΟΥ
Το κύριο θέμα για την οριοθέτηση των Θαλασσίων Ζωνών μεταξύ Ελλάδος και Τουρκίας είναι η εφαρμογή του Διεθνούς Δικαίου της Θάλασσας, συμβατικού και εθιμικού. Η Τουρκία δεν εξαιρείται από αυτό, καθώς το σύνολο σχεδόν των βασικών διατάξεων της Σύμβασης του ΟΗΕ του 1982 για το Δίκαιο της Θάλασσας (Montego Bay) αποτελεί ταυτόχρονα και εθιμικό Διεθνές Δίκαιο, γενικής ισχύος, που δεσμεύει και την Τουρκία. Μεταξύ αυτών και το άρθρο 121 για το νομικό καθεστώς των νησιών, που εξομοιώνει τις θαλάσσιες ζώνες των νησιών με αυτές των ηπειρωτικών ακτών.
Η Τουρκία και εν όψει της επιδιωκόμενης οριοθέτησης με την Ελλάδα, αλλά και ως υποψήφια για ένταξη χώρα στην Ευρωπαϊκή Ένωση, πρέπει να προσχωρήσει και να επικυρώσει την Σύμβαση του Δικαίου της Θάλασσας (1982) την οποία επικύρωσε η ίδια η Ευρωπαϊκή Ένωση και άρα αποτελεί κοινοτικό κεκτημένο, με το οποίο πρέπει να εναρμονισθεί η Τουρκία. Αφορμή μπορεί να δώσει το άνοιγμα του Κεφαλαίου για την Αλιεία (Κεφ. 13), του Κοινοτικού Κεκτημένου.
Η Ελλάδα οφείλει προς τον λαό της, μετά από αβελτηρία δεκαετιών, να θεσπίσει και να εφαρμόσει όλες τις θαλάσσιες ζώνες που της παρέχει το Δίκαιο της Θάλασσας και να τις οριοθετήσει με τις γειτονικές χώρες. Όπου δεν επιτευχθεί συμφωνία με διαπραγματεύσεις, η μόνη οδός είναι η προσφυγή στο Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης, του οποίου την υποχρεωτική δικαιοδοσία για τις διεθνείς διαφορές της έχει αποδεχθεί η Ελλάδα το 1994, με τη ρήτρα αμοιβαιότητας και με δύο επιφυλάξεις:
α) τις στρατιωτικές δραστηριότητες και μέτρα προστασίας της κυριαρχίας και της εδαφικής ακεραιότητας της (άμυνα, ασφάλεια),
β) διαφορές σχετικές με τα σύνορα της Ελλάδος ή με ζητήματα εδαφικής κυριαρχίας, συμπεριλαμβανομένων των διαφορών για το εύρος και τα όρια της Αιγιαλίτιδας Ζώνης και του Εθνικού Εναερίου Χώρου[1]. Οι Ζώνες αυτές είναι: Αιγιαλίτιδα Ζώνη 12 ν.μ., αφού προηγηθεί η χάραξη ευθείων γραμμών βάσης και αντίστοιχου προσδιορισμού του στομίου των Κόλπων, Συνορεύουσα Ζώνη 24 ν.μ., Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη 200 ν.μ. και αντίστοιχη Υφαλοκρηπίδα (στο βυθό και στο υπέδαφος).
Το κύριο ζήτημα για τις Θαλάσσιες Ζώνες στο Αιγαίο είναι η επέκταση της Αιγιαλίτιδας Ζώνης της Ελλάδος από 6 ν.μ. στα 12 ν.μ., όπως έγινε πρόσφατα (19.01.2021) στο Ιόνιο, μέχρι το νοτιοδυτικό άκρο της Πελοποννήσου και όπως πρέπει να θεσπιστεί για όλες τις ελληνικές ηπειρωτικές και νησιωτικές ακτές.
Έτσι, η ελληνική περιοχή Αιγιαλίτιδας στο Αιγαίο θα αυξηθεί από το 43% που είναι σήμερα με τα 6 ν.μ. πλάτους Αιγιαλίτιδας Ζώνης, στο 71% με τα 12 ν.μ. Επίσης θα αυξηθεί και η τουρκική Αιγιαλίτιδα Ζώνη (με αμοιβαιότητα) στα 12 ν.μ. και θα ανέλθει στο 9% του Αιγαίου. Ταυτόχρονα, το 20% της θάλασσας του Αρχιπελάγους θα παραμείνει ως ανοιχτή θάλασσα (Διεθνή Ύδατα)[2]. Η οριοθέτηση ΑΟΖ/Υφαλοκρηπίδας μεταξύ Ελλάδος-Τουρκίας θα αφορά αυτό το 20% των υδάτων και του βυθού του Αιγαίου και θα κατανεμηθεί μεταξύ των δύο χωρών με βάση τα άρθρα 74 και 83 της Σύμβασης για την οριοθέτηση επικαλυπτόμενων ζωνών.
Η αλληλοεπικάλυψη των ΑΟΖ/Υφαλοκρηπίδας στο Αιγαίο μεταξύ των ηπειρωτικών ακτών και των νησιών μας, διαμορφώνει ενιαίες Θαλάσσιες Ζώνες υπέρ της Ελλάδος, στο μεγαλύτερο μέρος αυτού του 20% των Διεθνών Υδάτων, λόγω, βεβαίως, του Αρχιπελαγικού χαρακτήρα της περιοχής, όπου τα νησιά δεσπόζουν επί του θαλάσσιου χώρου. Μολονότι η Ελλάδα δεν είναι αμιγώς αρχιπελαγικό κράτος, αλλά μεικτό (περί το 19-20% νησιωτικές περιοχές) και δεν μπορεί να περικλείσει τα νησιά του Αιγαίου σε αρχιπελαγικές γραμμές βάσης (όπως π.χ. οι Φιλιππίνες) με ισχυρό καθεστώς Αρχιπελαγικών υδάτων στο εσωτερικό τους, παραταύτα έχει ένα σοβαρό πλεονέκτημα: η Διεθνής Νομολογία, η Διεθνής Πρακτική και οι εργασίες της 3ης Συνδιάσκεψης των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας επιβάλλουν να ληφθεί σοβαρά υπόψιν αυτή η γεωγραφική διαμόρφωση, ως μία πλεονεκτική «συναφής περίσταση» (relevant circumstance), ώστε να μη διασπασθεί η ενότητα και συνοχή του Αρχιπελάγους με την παρεμβολή ξένης περιοχής κυριαρχίας (Αιγιαλίτιδας Ζώνης) ή κυριαρχικών δικαιωμάτων (ΑΟΖ/Υφαλοκρηπίδας) ανάμεσα στο ηπειρωτικό και στο νησιωτικό μέρος του Αρχιπελάγους!
Η Τουρκία, στην 3η Συνδιάσκεψη για το ΔτΘ, προσπάθησε δραστήρια να επιβληθεί στο Αιγαίο, ως ημίκλειστη θάλασσα, ένα «ειδικό καθεστώς» που θα ανέτρεπε την εφαρμογή των ρυθμίσεων του Δικαίου της Θάλασσας σ’ αυτό. Απέτυχε όμως να πείσει τις Μεγάλες Δυνάμεις (ΗΠΑ, ΕΣΣΔ) και αυτό αποτελεί σημαντικό αποδεικτικό και ερμηνευτικό στοιχείο για τις ρυθμίσεις που μπορούν να εφαρμοστούν στο Αιγαίο[3]. Γι’ αυτό και το άρθρα 122-123 της Σύμβασης 1982, για το καθεστώς των ημίκλειστων θαλασσών προβλέπουν, υπό μορφή ευχής και όχι δεσμευτικής διάταξης, την συνεργασία των παράκτιων κρατών που βρέχονται από αυτές, στους τομείς: α) διαχείρισης-διατήρησης, έρευνας και εκμετάλλευσης των ζώντων πόρων της θάλασσας (δηλαδή Αλιείας), β) της προστασίας και διατήρησης του θαλάσσιου περιβάλλοντος, γ) της επιστημονικής έρευνας (άρθρο 123 Σύμβασης). Όχι όμως στους τομείς του καθορισμού των ορίων των Θαλασσίων Ζωνών (Αιγιαλίτιδας, Υφαλοκρηπίδας, ΑΟΖ) που αφορούν κυριαρχία ή κυριαρχικά οικονομικά δικαιώματα των παράκτιων κρατών!
Η επέκταση της Αιγιαλίτιδας Ζώνης αποτελεί μονομερές δικαίωμα των παράκτιων κρατών που ασκείται με εσωτερική νομοθεσία τους, εφόσον δεν υπερβαίνει το μέγιστο επιτρεπτό όριο κατά το ΔτΘ, δηλαδή των 12 ν.μ. (α. 3 Σύμβασης στην ΔτΘ). Συνεπώς αυτό το θέμα δεν μπορεί να αποτελέσει αντικείμενο διαπραγμάτευσης μεταξύ γειτονικών κρατών ή διερευνητικών επαφών για οριοθέτηση των άλλων Θαλασσίων Ζωνών (ΑΟΖ/Υφαλοκρηπίδα). Το ότι η Ελλάδα διεξήγαγε επί 14 χρόνια (που προστίθενται σε άλλα 5 χρόνια άμεσων διαπραγματεύσεων (1977-1981) και σε άλλες υψηλόβαθμες συζητήσεις) αυτές τις «επαφές» (60 γύρων) ήταν απαράδεκτο γεγονός γιατί συνδυάστηκε με ελληνική νομοθετική απραξία ως προς την καθιέρωση των Θαλασσίων Ζωνών που δικαιούται η χώρα μας, λόγω και του casus belli, δηλαδή της απειλής πολέμου που απηύθυνε απολύτως παράνομα (βλ. άρθρο 2 §4 του Καταστατικού Χάρτη του ΟΗΕ), το 1995, η Τουρκική Εθνοσυνέλευση, αν η Ελλάδα επέκτεινε την Αιγιαλίτιδα Ζώνη της χώρας στο Αιγαίο πέραν των 6 ν.μ. που ισχύουν από το 1936. Η Ελλάδα, κακώς όχι μόνο δεν ζήτησε από το Συμβούλιο Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών την καταδίκη αυτή της παράνομης τουρκικής απειλής, αλλά προφανώς την αποδέχθηκε σιωπηρά από τότε μέχρι σήμερα (26 χρόνια), ενώ παρόμοια απειλή είχε διατυπωθεί από τον Τούρκο Υπουργό Εξωτερικών κ. Τσαγλαγιαγκίλ το 1975, όταν η Ελλάδα άρχισε να συζητά ένα τέτοιο ενδεχόμενο επέκτασης, κατά τις εργασίες της 3ης Συνδιάσκεψης για το ΔτΘ[4].
Οι σύγχρονες «διερευνητικές» που επαναλήφθησαν στις 25.01.2021, δεν προβλέπεται να έχουν θετική έκβαση, με δεδομένες και αμετακίνητες τις τουρκικές θέσεις που εκφράζει η ηγεσία της γειτονικής χώρας (π.χ. για τα δικαιώματα των νησιών) και θα αποτελούν μία επανάληψη του παρελθόντος, χωρίς νόημα, καθώς η επεκτατική θεωρία της «Γαλάζιας Πατρίδας» και το ανυπόστατο και αδιανόητο Τουρκολιβυκό μνημόνιο οριοθέτησης ΑΟΖ μεταξύ των δύο (μη γειτονικών) αυτών χωρών, αποδεικνύουν το μάταιο της «διερεύνησης»! Αν η Ελλάδα αποδεχθεί οτιδήποτε πέραν μίας σύντομης διαδικασίας διερεύνησης των τουρκικών θέσεων (που βέβαια είναι απολύτως γνωστές και διακηρύσσονται καθημερινά από την τουρκική ηγεσία), κυρίως για την ικανοποίηση των «συμμάχων και εταίρων» μας και για να μη χρεωθεί η Ελλάδα έλλειψη διάθεσης διαλόγου, τότε είναι πιθανό να διολισθήσουμε σε νέα πολυετή και ανούσια διαδικασία «διερεύνησης», είτε ως μέσο του «μη-πολέμου» (ή της «ένοπλης ειρήνης»), είτε ως αιτία ή ορθότερα πρόφαση, για να αναβάλλουμε για άλλα π.χ. 30 χρόνια, την θέσπιση των νόμιμων Θαλάσσιων Ζωνών της χώρας μας! Έτσι όμως θα συνεχίσουμε το «φοβικό σύνδρομο» απέναντι στην Τουρκία και την ιδιότοπη «δορυφοροποίηση» μας από αυτήν, και βέβαια θα έχουμε απώλεια σημαντικών οικονομικών πόρων, παράταση της μη οριστικοποίησης των θαλάσσιων συνόρων μας και ενίσχυση των τουρκικών παράνομων και μαξιμαλιστικών θέσεων της Τουρκίας για την «ιδιαιτερότητα» του Αιγαίου, όπως την παρουσιάζει μονομερώς και διαστρεβλωμένα η ίδια στη διεθνή κοινότητα και στο λαό της.
Η μόνη, ίσως, ουσιαστική χρησιμότητα των «διερευνητικών» θα είναι η στρατιωτική και εξοπλιστική ενίσχυση της χώρας μας κατά τη διάρκειά τους, εφόσον βέβαια δεν προλάβει να επιχειρήσει στρατιωτικά τετελεσμένα εν τω μεταξύ η Τουρκία σε βάρος της εδαφικής ακεραιότητας της χώρας μας και της Κύπρου! Επίσης, θα είναι να καταλογιστεί διεθνώς σε βάρος της Τουρκίας η αναμενόμενη κατάρρευση των διερευνητικών!
Η Ελλάδα πρέπει, το ταχύτερο, να καθιερώσει τα 12 ν.μ. ως εύρος της Αιγιαλίτιδας στο Αιγαίο και παντού περιμετρικά των ακτών της, δείχνοντας ευελιξία μόνο στα νησιά μας του Ανατολικού Αιγαίου (από τη Σάμο και βορείως) και ιδίως στις μεταξύ αυτών περιοχές, όπου θα μπορούσε να παραμείνει στα 10 ν.μ. Ταυτόχρονα, να διαμορφωθούν μονομερώς από τη χώρα μας δίοδοι με το νέο διεθνές δικαίωμα του «πλου διελεύσεως», στο εσωτερικό του Αιγαίου, από τα Δαρδανέλλια, και μεταξύ Κυκλάδων-Δωδεκανήσου προς τις δύο εξόδους του Αιγαίου, προς την Ανατολική και Δυτική Μεσόγειο.
Έτσι θα πάψουν οι αστήρικτοι και προπαγανδιστικοί ισχυρισμοί της Τουρκίας και κάποιων ξένων και εντόπιων υποστηρικτών της, ότι το Αιγαίο θα μετατραπεί σε «κλειστή ελληνική λίμνη», ή ότι θα επηρεαστεί η ελευθερία της ναυσιπλοΐας στο Αιγαίο! Η τελευταία κινδυνεύει μόνο από τις διαδοχικές και καταχρηστικές NAVTEX των Τούρκων που μπλοκάρουν την ελευθεροπλοΐα στο Αιγαίο, με το πρόσχημα ναυτικών και άλλων γυμνασίων για μήνες ή ολόκληρες χρονιές! Τόσο τα στρατηγικά συμφέροντα των Μεγάλων Δυνάμεων (ΗΠΑ, Ρωσία), όσο και τα νόμιμα δικαιώματα ελεύθερης και ακώλυτης ναυσιπλοΐας των χωρών της Μαύρης Θάλασσας και άλλων που διαπλέουν το Αιγαίο, ουδέποτε περιορίστηκαν από την Ελλάδα (σε αντίθεση με την πολιτική της Τουρκίας στα Στενά), καθώς η Ελλάδα, ως η κυρίαρχη χώρα στην παγκόσμια εμπορική ναυτιλία, έχει ανάλογη υψηλή ευαισθησία στην ελευθεροπλοΐα.
Είναι δεδομένο ότι η Τουρκία θέλει ανοικτή την agenda των διερευνητικών για να θέσει όλες τις αναθεωρητικές διεκδικήσεις της:
α) Τις «Γκρίζες Ζώνες», δηλαδή διεκδίκηση μέχρι 153 νήσων και νησίδων του Αιγαίου.
β) Την «αποστρατιωτικοποίηση» των νησιών του Ανατολικού Αιγαίου, δηλαδή τον αφοπλισμό τους από την αμυντική οργάνωση που επέβαλε στην Ελλάδα, μετά την εισβολή του 1974 στην Κύπρο, στοιχειώδης σύνεση και υποχρέωση νόμιμης αμυντικής τους οργάνωσης (α. 51 Καταστατικό Χάρτη του ΟΗΕ), απέναντι στις σαφέστατες απειλές της Τουρκίας και την επιθετική εγκατάσταση της 4ης Στρατιάς στην Σμύρνη, με μη αποκρυπτόμενο αποβατικό σχεδιασμό και πολυάριθμα πλωτά μέσα κατά των νησιών μας[5].
γ) Την μείωση των 10 ν.μ. του Ελληνικού Εθνικού Εναερίου Χώρου, που ισχύει από το 1931 και δικαιολογείται από το δεδομένο δικαίωμα της χώρας μας για Αιγιαλίτιδα Ζώνη μέχρι 12 ν.μ. και ανάλογη ένταση στον αέρα. Τονίζω ότι η Τουρκία έχει από το 1964 Αιγιαλίτιδα Ζώνη (άρα και αντίστοιχο Εθνικό Εναέριο Χώρο), 12 ν.μ. στην Μαύρη Θάλασσα και στις νότιες Μεσογειακές ακτές της!
δ) Την διχοτόμηση του FIR και της περιοχής Έρευνας και Διάσωσης (SAR) στο Αιγαίο, παρά την κατανομή περιοχών που έχει καθιερώσει από το 1952 ο ICAO και ο IMO, και εφαρμόζει με απόλυτη επιτυχία η Ελλάδα.
ε) Την διαπραγμάτευση για παροχή ουσιαστικά αυτονομίας στην Δυτική Θράκη και στην εκεί μουσουλμανική (Τουρκική κατά την Τουρκία) μειονότητα! Ενώ, από το 1923 και μετά, η Τουρκία εξόντωσε, εξόρισε, εκβίασε και αφαίμαξε περιουσιακά, την ελληνική Ομογένεια στο έδαφός της, που, από 280.000 πριν την Μικρασιατική Καταστροφή, κατέληξαν στους 111.000 το 1923, για να φθάσουν σήμερα στις 2.000-2.500 ψυχές![6] Αν αυτή η διευρυμένη agenda γίνει ανεκτή από την Ελλάδα, θα σημάνει νέες υποχωρήσεις, απώλειες και κινδύνους, ενώ η Τουρκία θα έχει καταγάγει, μόνο με την απειλή στρατιωτικής βίας και την πολιτικο-στρατιωτική και διπλωματική πίεση, συνολική νίκη κατά του Ελληνισμού, χωρίς καν να πέσει μία ντουφεκιά ή να δοθεί στις ελληνικές Ένοπλες Δυνάμεις η δυνατότητα να υπερασπιστούν την ακεραιότητα, την κυριαρχία και τα συμφέροντα της Πατρίδας!
στ) Και βέβαια πρώτιστο μέλημα της Τουρκίας θα είναι να «στραγγαλίσει» το ελληνικό δικαίωμα επέκτασης της Αιγιαλίτιδας στο Αιγαίο και να επιβάλλει «ειρηνικά» το casus belli, με την «εθελούσια» εγκατάλειψη από την Ελλάδα, αυτού του κρίσιμου και καθοριστικού μονομερούς δικαιώματος κυριαρχίας στο θαλάσσιο χώρο, στο βυθό και το υπέδαφός του και στον υπερκείμενο Εθνικό Εναέριο Χώρο, που, μόνο στο Αιγαίο, θα «μεγαλώσει την Ελλάδα» κατά 52.000 τετραγωνικά χιλιόμετρα![7] Και έτσι η Ελλάδα θα πάψει να είναι η τελευταία παράκτια χώρα παγκοσμίως (149η) που δεν έχει εφαρμόσει τα 12 ν.μ. (αυτό ίσχυε μέχρι τις 19.01.2021, οπότε θεσπίστηκαν 12 ν.μ. στο Ιόνιο)!
Για την Ελλάδα το μοναδικό θέμα συζήτησης στις διερευνητικές είναι οι αντιλήψεις των δύο πλευρών για τον τρόπο και τις αρχές οριοθέτησης ΑΟΖ/Υφαλοκρηπίδας στο Αιγαίο και στην Ανατολική Μεσόγειο και όχι βέβαια διαπραγμάτευση για την επέκταση της ελληνικής Αιγιαλίτιδας Ζώνης. Η Ελλάδα αποδεχόμενη την ανάγκη πλήρους εφαρμογής του Δικαίου της Θάλασσας, δεν πρέπει να εισέλθει σε συζήτηση για ένα Συνυποσχετικό που θα κατευθύνει την μελλοντική Απόφαση του ΔΔΧ, αναφερόμενη π.χ. στην ευθυδικία, ή διευρύνοντας την προς οριοθέτηση περιοχή σε ολόκληρο το Αιγαίο, στο Κρητικό Πέλαγος ή και νοτίως της Κρήτης όπως θα ήθελε η Τουρκία!
Την μεν ευθυδικία την εφαρμόζει έτσι κι αλλιώς το Δικαστήριο ως γενική αρχή του Δικαίου υπό την μορφή του «δικαίου αποτελέσματος» (κάθε οριοθέτησης), που αναγράφεται στα δύο σχετικά άρθρα της Σύμβασης του 1982 για τις οριοθετήσεις ΑΟΖ (α. 74) και Υφαλοκρηπίδας (α. 83), ταυτόχρονα και συμπληρωματικά (επικουρικά) με το «Διεθνές Δίκαιο», σύμφωνα με το οποίο πρέπει να γίνεται κάθε οριοθέτηση (δηλαδή με βάση και το άρθρο 121 για τα νησιά). Την δε περιοχή οριοθέτησης πρέπει να την προσδιορίσει Συνυποσχετικό, ως εξής: «Μεταξύ των ελληνικών νησιών του Αιγαίου και των τουρκικών ακτών, ηπειρωτικών και νησιωτικών, στο Αιγαίο, πέραν των Αιγιαλίτιδων Ζωνών των δύο χωρών εύρους μέχρι 12 ν.μ., υφισταμένων σήμερα ή προσδιορισθησομένων στο μέλλον», και ευρισκομένων πάντως ανατολικά του 25ου μεσημβρινού.
Στο σημείο αυτό είναι ιδιαίτερα κρίσιμες δύο παρατηρήσεις:
Χάγη. Διεθνές Δικαστήριο
Α) Η ευθιδικία σύμφωνα με την πάγια νομολογία του ΔΔΧ και άλλων διαιτητικών δικαστηρίων, χρησιμοποιείται «υπό το Δίκαιο» (infra legem) και όχι «σε αντίθεση με το Δίκαιο» (contra legem) ή πριν χρησιμοποιηθεί το Δίκαιο (praiter legem). Αυτό σημαίνει ουσιαστικά τον επικουρικό, διορθωτικό ρόλο της ευθυδικίας, και όχι τον ανατρεπτικό του Δικαίου ρόλο. Μόνο με την ρητή συναίνεση των κρατών-διαδίκων, το ΔΔΧ εξουσιοδοτείται να δικάσει ex aequo et bono, δηλαδή χωρίς να λάβει υπόψιν του το συμβατικό και εθιμικό Διεθνές Δίκαιο, αλλά μόνο με βάση την Δικαία και Επιεική Κρίση των Δικαστών. Το τελευταίο είναι άκρως επικίνδυνο και πρέπει να αποφευχθεί οπωσδήποτε, είναι δε απολύτως στην ευχέρεια των κρατών! Πιθανόν βέβαια να το επιδιώξει η Τουρκία για να δώσει τη συναίνεσή της για το Συνυποσχετικό και την Κοινή Προσφυγή στη Χάγη, καθώς αυτού του είδους η απόφαση προσομοιάζει στην «ευθυδικία» χωρίς μάλιστα τις περιοριστικές προϋποθέσεις που αναφέρθηκαν παραπάνω!
β) Η επέκταση της Αιγιαλίτιδας Ζώνης στα 12 ν.μ. (ή στα 10 ν.μ. σε συγκεκριμένες περιοχές του Ανατολικού Αιγαίου) πρέπει να θεσπιστεί από την χώρα μας οπωσδήποτε πριν την δικαστική προσφυγή στο ΔΔΧ, γιατί είναι ενδεχόμενο το Δικαστήριο οριοθετώντας τις ΑΟΖ/Υφαλοκρηπίδες των δύο χωρών να επιβάλει την διατήρηση των 6 ν.μ. και στις δύο χώρες και αυτό θα πλήξει κυρίως ή σχετικά αποκλειστικά την Ελλάδα η οποία έχει, λόγω των νησιών, την δυνατότητα να καλύψει το μεγαλύτερο μέρος του Αιγαίου είτε ως Αιγιαλίτιδα είτε ως ΑΟΖ/Υφαλοκρηπίδα.
Εάν η Ελλάδα εφαρμόσει τα 12 ν.μ. παντού, θα καλύψει με την Αιγιαλίτιδά της το 71% του Αιγαίου και αν επιλέξει να μείνει στα 10 ν.μ. σε περιοχές μεταξύ των νησιών του Ανατολικού Αιγαίου, το ποσοστό αυτό θα μειωθεί λίγο, αλλά όχι κάτω των 64% το οποίο είναι το ποσοστό της με τα 10 ν.μ. στο σύνολο του Αιγαίου. Άρα το τελικό ποσοστό της θα είναι περίπου στο ενδιάμεσο, δηλαδή π.χ. 67,5%.
Συνεπώς, η προς οριοθέτηση περιοχή ΑΟΖ/Υφαλοκρηπίδας θα ανέλθει περίπου στο 23,5%. Απ’ αυτό και πάλι η Ελλάδα, φυσιολογικά, θα δικαιωθεί μεγαλύτερου μέρους, δηλαδή π.χ. 16%. Όλα αυτά βέβαια με βάση την αρχή της μέσης γραμμής/ίσης απόστασης που είναι κυρίαρχη στην πρακτική των κρατών, αλλά αποτελεί και την αφετηρία (τουλάχιστον) των δικαστικών οριοθετήσεων. Το ενδεικτικό αυτό ποσοστό είναι δυνατόν τελικά να αλλάξει, μερικώς, με την εφαρμογή της ευθυδικίας/δικαίου αποτελέσματος από το Δικαστήριο. Αυτό πάντως που απεύχεται, και είναι «κόκκινη γραμμή» για τη χώρα μας, είναι μία οριοθέτηση που δημιουργεί πίσω από την αλυσίδα των νησιών μας του Ανατολικού Αιγαίου (δηλαδή στα δυτικά των νησιών) μία ενιαία ζώνη ή μεγάλα τμήματα ΑΟΖ/Υφαλοκρηπίδας που θα αποκόψουν στην πράξη την ενότητα του Αρχιπελάγους (νησιά-ελληνικές ηπειρωτικές ακτές) και θα επιτρέψουν στην Τουρκία να κατασκευάζει τεχνητά νησιά (πλατφόρμες) που, πέρα από οικονομικούς σκοπούς, θα μπορούν να εξοπλισθούν και να χρησιμοποιηθούν για στρατιωτικούς σκοπούς (RADAR, βάσεις πυραύλων, ελικοπτεροδρόμια, κ.λπ.). Τίποτα πάντως στο νομικό πλαίσιο και την γεωγραφική διαμόρφωση της περιοχής, δεν προδιαθέτει για τέτοιες ακραίες λύσεις, δηλαδή στην επιβολή της «Γαλάζιας Πατρίδας» των Τούρκων, με διχοτόμηση του Αιγαίου στον 25ο μεσημβρινό, όπως προβάλλουν οι χάρτες της γείτονος, με μεγαλομανία και φαντασία.
Η μόνη ρεαλιστική επιεικής λύση για την Τουρκία θα ήταν η προέκταση τύπου «δακτύλων» της ΑΟΖ της στο ανατολικό, κεντρικό και βόρειο Αιγαίο μεταξύ των νησιών μας και μέχρι τη μέση γραμμή, με τις απέναντι (δυτικά) ηπειρωτικές ή νησιωτικές ακτές της Ελλάδος.
Οι μεγαλοστομίες που εκτοξεύονται από την ηγεσία της γειτονικής χώρας με την επίκληση της χερσαίας έκτασής της είναι επίσης πλήρως εκτός νομικού πλαισίου.
Με πάγια νομολογία των Διεθνών Δικαστηρίων η εδαφική μάζα (land mass) των κρατών (ή άλλα στοιχεία, π.χ. η οικονομική της κατάσταση), δεν έχει καμία επίπτωση επί της οριοθέτησης. Μόνον κυρίως η θαλάσσια πρόσοψη (maritime facade), δηλαδή το μήκος των ακτών στην υπό οριοθέτηση περιοχή (δηλαδή όχι συνολικά οι ακτές του κράτους) παίζει σημαντικό ρόλο. Στο Αιγαίο το μήκος των ακτών (ηπειρωτικών και νησιωτικών) των δύο χωρών δημιουργεί μία αναλογία περίπου 4.5 προς 1 υπέρ της Ελλάδος (!), λόγω βεβαίως της αρχιπελαγικής δομής του Πελάγους και της κυριαρχίας της Ελλάδας επί των νησιών, που διαμορφώνουν μία θετική «συναφή περίσταση» για τη χώρα μας. Έτσι, τα 783.562 τετραγωνικά χιλιόμετρα της Τουρκίας (απέναντι στα 131.957 τετραγωνικά χιλιόμετρα της Ελλάδος) δεν παίζουν κανένα ρόλο, ενώ τα 15.147 χιλιόμετρα μήκους ελληνικών ακτών, με το μεγαλύτερο μέρος τους να βρέχεται από το Αιγαίο, είναι σαφώς ισχυρότερα από τα 7.200 χιλιόμετρα μήκος ακτών της Τουρκίας, που υπολείπεται ακόμη περισσότερο στην περιοχή του Αιγαίου συγκριτικά με την Ελλάδα[8].
Το τελευταίο θέμα που πρέπει να εξεταστεί, είναι το ενδεχόμενο της οριοθέτησης για το σύμπλεγμα του Καστελλόριζου. Η Γεωγραφία, η Ιστορία, ο πληθυσμός και το Δίκαιο, προσδιορίζουν τη κρίσιμη στρατηγική αξία του συμπλέγματος του Καστελλορίζου, που αποτελείται από 14 νησιά, νησίδες και βράχους. Τα 3 από αυτά είναι κατοικημένα ή κατοικήσιμα. Επίκεντρο η πρωτεύουσα Μεγίστη (ή Καστελλόριζο), και στα δύο ακρότερα σημεία βρίσκονται η Ρω, στα δυτικά (προς την Ρόδο, από την οποία απέχει 62 ν.μ. η δυτικότερη νησίδα Άγιος Γεώργιος) και η Στρογγύλη, στα ανατολικά περίπου 5 ν.μ. από την Μεγίστη (που απέχει από τον Πειραία 328 ν.μ. και από την Κύπρο 150 ν.μ.). Το σύμπλεγμα αυτό, με βάση το άρθρο 121 §2 και 3 της Σύμβασης του 1982, δικαιούται όλες τις Θαλάσσιες Ζώνες, ως νησιά που «μπορούν να συντηρήσουν ανθρώπινη διαβίωση ή δική τους οικονομική ζωή». Θα έχουν λοιπόν τις 4 θαλάσσιες ζώνες που εφαρμόζονται στις άλλες ηπειρωτικές περιοχές, ενώ οι βράχοι του συμπλέγματος θα έχουν μόνο Αιγιαλίτιδα και Συνορεύουσα Ζώνη, δηλαδή ως 24 ν.μ.! (αν και επικαλύπτονται από τις ζώνες των μεγαλύτερων νησιών).
Εφόσον αναγνωριστεί ως κατοικήσιμο νησί η Στρογγύλη (το ανατολικότερο νησί), τότε η Ελλάδα και η Κύπρος θα έχουν κοινό θαλάσσιο σύνορο μήκους 26,85 ν.μ., με βάση την εφαρμογή της αρχής της μέσης γραμμής[9].
Το Καστελλόριζο είχε στο παρελθόν (αρχές του 20ου αιώνα) πληθυσμό 12.000-14.000 και πάντα ελληνικό! Με έκταση 10 τετραγωνικά χιλιόμετρα και 20 χιλιόμετρα μήκος ακτών, έχει σήμερα πληθυσμό 500 κατοίκων[10]. Γεωγραφικά και διοικητικά ανήκει στα Δωδεκάνησα και αποτελεί το ανατολικότερο νησιωτικό σύμπλεγμα, καθώς μετά από αυτό δεν υπάρχουν άλλα νησιά στις νότιες τουρκικές ακτές της Μικράς Ασίας. Γι’ αυτούς τους λόγους, άλλωστε, είχε παραχωρηθεί στην Ιταλία, η οποία το συμπεριέλαβε, μαζί με τα υπόλοιπα Δωδεκάνησα στις δύο Ιταλοτουρκικές Συμφωνίες Κυριαρχίας και Οριοθέτησης του Ιανουαρίου και Δεκεμβρίου 1932. Για παρόμοιους λόγους η Συνθήκη των Παρισίων του 1947 (άρθρο 14) εκχώρησε το σύνολο των Δωδεκανήσων, από την Ιταλία στην Ελλάδα, μνημονεύοντας μεταξύ αυτών και το Καστελλόριζο!
Μολονότι είναι επιθυμητό, επιδιωκτέο και υποστηρίξιμο να δοθούν οι ανάλογες Θαλάσσιες Ζώνες στο Καστελλόριζο, ώστε να υπάρξει κοινό θαλάσσιο σύνορο Ελλάδας-Κύπρου, αλλά και μεγάλες θαλάσσιες περιοχές να κατανεμηθούν στην Ελλάδα λόγω της ύπαρξης του εντός της ελληνικής επικράτειας, θα πρέπει να έχουμε υπ’ όψιν μας δύο στοιχεία:
α) Μολονότι το Συμβατικό Δίκαιο της Θάλασσας (1982) είναι σαφέστατο και υπέρ των ελληνικών θέσεων, οι απόψεις της Διεθνούς Νομολογίας (Αποφάσεις Δικαστικών Οργάνων) σε περιπτώσεις νησιών διχάζονται και είναι ενδεχόμενο να δοθεί μειωμένη «επήρεια» στο Καστελλόριζο ως προς τις Θαλάσσιες Ζώνες που δικαιούται. Παρά ταύτα, η Τουρκία δεν μπορεί να εμποδίσει την κατασκευή και τοποθέτηση στην Υφαλοκρηπίδα/ΑΟΖ μεταξύ Ελλάδας και Κύπρου (δηλαδή στο βυθό) υποβρυχίων σωληναγωγών και καλωδίων, που θα διέρχονται από ενδεχόμενη δική της περιοχή του βυθού. Και αυτό γιατί τα «δικαιώματα διεθνούς επικοινωνίας», δηλαδή μεταφοράς πετρελαίου, φυσικού αερίου ή τηλεφωνικών γραμμών και οπτικών ινών διεθνούς επικοινωνίας, είναι διασφαλισμένα με βάση το άρθρο 79 της Σύμβασης του 1982, υπέρ όλων των Κρατών. Συνεπώς ένα διεθνή αγωγό (π.χ. τον EastMed) ή καλώδιο, η Τουρκία δεν μπορεί να τον απαγορεύσει να διέλθει από δική της Υφαλοκρηπίδα/ΑΟΖ!
Μόνο για τους αγωγούς (όχι για τα καλώδια), δικαιούται να έχει λόγο για την ακριβή πορεία τους στην Υφαλοκρηπίδα της, ζητώντας προφανώς μόνο μικρές μετατοπίσεις της πορείας τους ώστε να μην εμπλέκεται σε δικές της εγκαταστάσεις.
β) Απέναντι στην τουρκική ρητορική του Μ. Τσαβούσογλου, με στόχο την παραπληροφόρηση του τουρκικού λαού και την προπαγάνδιση των μαξιμαλιστικών επεκτατικών και παράνομων θέσεων της τουρκικής εξωτερικής πολιτικής, θα πρέπει να απαντήσουμε ως εξής:
Το Καστελλόριζο απέχει 62 ν.μ. από τη Ρόδο, που είναι Ελλάδα (η προπαγάνδα του Τούρκου ΥΠΕΞ μιλάει για περισσότερα μίλια που απέχει η Αθήνα!).
Η Ελλάδα επικαλείται μία σειρά από πλεονεκτικά διεθνή προηγούμενα θαλάσσιων οριοθετήσεων νησιών, όπως π.χ. τα δύο γαλλικά νησιά Σεν Πιέρ και Μικελόν, που βρίσκονται μέσα σε ένα Καναδικό Κόλπο στον Βόρειο Ατλαντικό, απέχουν 2.200 ν.μ.(!) από την μητροπολιτική Γαλλία και τους χορηγήθηκε μεγάλο μέρος ΑΟΖ, 200 ν.μ. μήκους και πλάτους 10.5 ν.μ., προς τα Διεθνή Ύδατα και επιπλέον προς την πλευρά του Καναδά από 12 έως 24 ν.μ. Αιγιαλίτιδας Ζώνης και ΑΟΖ! Με απόφαση Διαιτητικού Δικαστηρίου του 1992 (10.06.1992)[11]. Δεύτερο Νομολογιακό προηγούμενο υπέρ των ελληνικών συμφερόντων είναι η οριοθέτηση από το Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης ανάμεσα στο νησί Jan Mayen (Νορβηγία) και την Γροιλανδία (Δανία) του 1993 (14.06.1993). Τον νησί Jan Mayen βρίσκεται μεσοπέλαγα στον Βόρειο Ατλαντικό (Νορβηγική θάλασσα), είναι άγονο, ορεινό, ηφαιστειογενές, δεν έχει μόνιμους κατοίκους (μόνο περί τους 30 μετεωρολόγους του νορβηγικού σταθμού), έχει μήκος 53 χιλιόμετρα και πλάτος περί τα 15, απέχει 550 ν.μ. από την Νορβηγία στην οποία ανήκει, και 246 ν.μ. από την Γροιλανδία (που ανήκει στη Δανία), της οποίας το μήκος των ακτών, μόνο στην περιοχή της οριοθέτησης είναι 9 προς 1 μεγαλύτερο από τη αντίστοιχη ακτογραμμή του Jan Mayen. Παραταύτα, το μικρό και απομονωμένο αυτό νησί πήρε έκταση ΑΟΖ μεγαλύτερη από την έκταση της Ισλανδίας, δηλαδή μεγαλύτερη από 103.000 τετραγωνικά χιλιόμετρα Θαλάσσιας Ζώνης[12].
Επίσης, τα Ινδικά νησιά Νικομπάρ, που απέχουν περίπου 700 χλμ από τις Ινδίες και μόνο 150 χλμ από την Ινδονησία, με διμερή συμφωνία, δεν εγκλωβίστηκαν σε Ινδονησιακή Θαλάσσια Ζώνη!
Τέλος, στη Μεσόγειο, τα 4 μικρά νησιά της Ιταλίας Λινόζα, Λαμπεντούσα, Παντελλερία και Λαμπιόνε, που βρίσκονται στα νοτιοδυτικά της Σικελίας και δυτικά της Μάλτας, και πλησιέστερα προς τις ακτές της Τυνησίας, δεν εγκλωβίστηκαν σε Τυνησιακή Θαλάσσια Ζώνη (Υφαλοκρηπίδα/ΑΟΖ), αλλά πήραν 12 ν.μ. Αιγιαλίτιδα Ζώνη και βρίσκονται μέσα στο όριο της Ιταλικής Υφαλοκρηπίδας με την Τυνησία (Συμφωνία Ιταλίας – Τυνησίας του 1971).
Ένα Διεθνές Δικαστήριο, λοιπόν, αφού σεβασθεί την Αιγιαλίτιδα Ζώνη των 12 ν.μ. του Καστελλόριζου (που πρέπει βέβαια άμεσα να επεκταθεί και εκεί, όπως παντού στις ακτές μας) θα μπορούσε να αποδώσει πλήρη ή μειωμένη επήρεια του συμπλέγματος ως προς Υφαλοκρηπίδα/ΑΟΖ, λαμβάνοντας υπόψιν τα διεθνή προηγούμενα. Είτε από την πρακτική των Κρατών (δηλαδή Εθιμικό Δίκαιο) με τις συμφωνίες οριοθέτησης θαλασσίων ζωνών που συνάπτουν τα κράτη μεταξύ τους, είτε από τα πορίσματα της Διεθνούς Νομολογίας (των Δικαστηρίων), αφού τα προσαρμόσει στις ειδικότερες περιστάσεις της περιοχής.
Γι’ αυτό θα είναι απαραίτητο η Υφαλοκρηπίδα/ΑΟΖ του Καστελλόριζου να συσχετισθεί στενά με την οριοθέτηση του Νοτίου Αιγαίου και ειδικότερα των Δωδεκανήσων, στα οποία ανήκει! Αλλά και ευρύτερα με το Αρχιπέλαγος του Αιγαίου. Με βάση το κριτήριο της «αναλογικότητας» του μήκους των ακτών (αλλά όχι μόνον) το μήκος των ακτών της Ανατολικής Κρήτης, της Κάσου, της Καρπάθου και της Ρόδου, μαζί με το μήκος της ακτογραμμής του συμπλέγματος του Καστελλόριζου (δηλαδή περίπου 260 χιλιόμετρα), θα αποτελέσουν την Ελληνική αφετηρία για την εξεύρεση της «μέσης γραμμής/ίσης απόστασης», με τις απέναντι ακτές της νότιας Τουρκίας, απέναντι από την Ρόδο και το Κας (απέναντι από την Μεγίστη) και την τουρκική ακτή απέναντι από την Στρογγύλη, και μέχρι το Ακρωτήριο στην Δυτική Όχθη του Κόλπου της Αττάλειας, που θα αποτελέσει την τουρκική γραμμή αφετηρίας. Η αναλογία μήκους είναι χονδρικά 2,5 (Ελλάδα) προς 3 ή το πολύ 3,5 (Τουρκία). Το αποτέλεσμα της κατανομής των θαλάσσιων περιοχών, θα καθορισθεί προς τα ανατολικότερα από την μέση γραμμή μεταξύ Υφαλοκρηπίδας/ΑΟΖ Κύπρου-Ελλάδας και Τουρκίας, και προς Νότον με την Υφαλοκρηπίδα/ΑΟΖ της Αιγύπτου. Το αποτέλεσμα βγαίνει με βάση την γεωμετρία και καθορίζεται από το «κριτήριο της μέσης γραμμής-ίσης απόστασης» από τις γραμμές βάσης (δηλαδή γραμμές αφετηρίας για την οριοθέτηση) και όχι «την μάζα του εδάφους», δηλαδή το μέγεθος της επικράτειας του κάθε κράτους, όπως προπαγανδιστικά διαδίδει η Τουρκία! Ούτε επίσης με βάση την γεωμορφολογία, όπως συνέβαινε αρκετά παλιότερα, με την Σύμβαση του ΟΗΕ του 1958 για την Υφαλοκρηπίδα, που έχει υπερκερασθεί από την Σύμβαση του 1982.
Η θαλάσσια πρόσοψη των κρατών (αρχή αναλογικότητας) στην προς οριοθέτηση περιοχή (δηλαδή το μήκος των ακτών), είναι συνήθως το βασικότερο κριτήριο για το τελικό αποτέλεσμα.
Πάντως η περίπτωση του Καστελλόριζου προσομοιάζει μάλλον με την περίπτωση των γαλλικών νησιών Σεν Πιέρ και Μικελόν με τον Καναδά, και άρα θα μπορούσε να εφαρμοσθεί μία προσαρμοσμένη εκδοχή εκείνης της λύσης. Θα πρέπει οπωσδήποτε όμως να ληφθεί υπόψιν ευνοϊκά για την Ελλάδα, η τεράστια διαφορά της απόστασης των δύο απομονωμένων γαλλικών νησιών, 2.200 ν.μ. από τις ακτές της Γαλλίας, σε αντίθεση με την απόσταση των 62 ν.μ. μόνο που απέχει το Καστελλόριζο από τα Δωδεκάνησα (Ρόδο), στα οποία και ανήκουν πολύπλευρα, ως νησιωτικό σύμπλεγμα τμήμα του Αιγαιακού Αρχιπελάγους, του πρώτου Ιστορικού Αρχιπελάγους, απ’ όπου έλκει και ο ίδιος ο όρος την καταγωγή!
Επίλογος
Το πρόβλημα δυστυχώς είναι ότι η Τουρκία αρνείται να εφαρμόσει το Διεθνές Δίκαιο, το διαστρεβλώνει για να το προσαρμόσει στα συμφέροντά της «α λα καρτ», και θα αρνηθεί μία δικαστική επίλυση της οριοθέτησης Υφαλοκρηπίδας/ΑΟΖ με την Ελλάδα, επιμένοντας σε διάλογο για όλα τα άλλα τα ζητήματα που μονομερώς θέτει και τα οποία είναι ανεπίδεκτα δικαστικής κρίσεως. Το μόνο που της μένει είναι η εκβιαστική τακτική των «κανονιοφόρων» και του στρατιωτικού καταναγκασμού! Απέναντι σ’ αυτή την τακτική που χαρακτηρίζει στον ένα ή άλλο βαθμό την τουρκική πολιτική μετά το 1923, που σήμερα λαμβάνει χαρακτήρα νεο-Οθωμανισμού, η Ελλάδα οφείλει να αντιτάξει αυτοδύναμη ισχυρή άμυνα, πειστική αποτροπή και το Διεθνές Δίκαιο, αιτούμενη την αλληλεγγύη της Ευρώπης και άλλων συμμάχων της (ΗΠΑ και χώρες της Ανατολικής Μεσογείου).
[3] Βλ. Χρήστος Ροζάκης, «Το Διεθνές Νομικό Καθεστώς του Αιγαίου και η Ελληνοτουρκική Κρίση (Τα Διμερή και τα Διεθνή Θεσμικά Ζητήματα)», περιέχονται στον Τόμο «Οι Ελληνοτουρκικές Σχέσεις 1923-1987», Εκδ. Γνώση, Αθήνα, 1988, σελ. 338-339
While the Arab Summit in Algeria affirmed its adherence to the so-called ‘Arab Peace Initiative’ as a final solution to the Palestinian issue, Israel’s response came quickly and resolutely with the return to power of Benjamin Netanyahu and the anti-Arab religious Likud bloc.
In the 1 November legislative elections, Israelis voted in large numbers for the anti-Arab, racist, religious parties, which openly embrace a policy of killing and expelling Palestinians from all of occupied Palestine, and promote a solely Jewish-Zionist identity of the country.
The “Jewish Power” party, which won 15 seats, and is led by the two most racist figures in the short history of the Jewish state, Bezael H. Cherish and his deputy Itamar Ben Gvir, will be the backbone of Netanyahu’s coalition government.
The leader of this party, which will be the most prominent partner of the Arab monarchs who signed peace agreements with Israel, has called for killing Arabs, expelling them and wrapping the bodies of the martyrs in pigskin “in honor” of them.
Normalization the new norm
Nonetheless, it is likely that red carpets will be laid out for Ben Gvir and Netanyahu in Arab capitals, where they will enjoy Arab hospitality and drink from their gilded goblets. Indeed, there is no difference between the winning Israeli coalition and the defeated one (Lapid-Gantz).
Both converge on their mutual hostility and hatred of Arabs and Muslims. General Benny Gantz, the Israeli Minister of Defense in the previous government, used to boast that he was the Israeli who killed the largest number of Arabs – and this is true, as his government has killed 166 Palestinians since the beginning of this year.
There is a silver lining, however: This racist government will hasten Israel’s demise and lead to its inevitable end, not at the hands of the battered Arab armies, but at the hands of the Palestinian resistance and their regional allies, their missiles and drones.
There are three steps that the Netanyahu government and his extremist coalition may take upon assuming power:
First, a return to reviving the Trump-era ‘Deal of the Century,’ the annexation of the West Bank, and the deportation of most of its Palestinian residents to Jordan as an “alternative homeland.”
Second, the escalation of incursions into the Al-Aqsa Mosque, the consolidation of Jewish control over East Jerusalem, and the obliteration of its Arab and Islamic identity. The first step may be dividing it on the model of the Ibrahimi Mosque in Hebron, then demolishing it, and erecting the alleged “temple” on its ruins.
Third, the canceling or freezing of the maritime border demarcation agreement with Lebanon, similar to what happened to the Oslo Accords with Palestinians. Netanyahu announced his intent to do so openly in his election campaign.
This option appears especially likely given that extraction of gas and oil from the Karish field has already begun, while the Qana field, which was “partially” recognized as Lebanese, remains untouched, with no surveys or exploration conducted until this moment.
It is likely that the Lebanese gas fields will lay dormant for the foreseeable future. The same US mediators did not guarantee the implementation of even 1 per cent of the Oslo Accords, and they will most likely not guarantee the rights of the Lebanese people.
Renewed Palestinian armed resistance
But Netanyahu is set to assume control over a very different state of affairs, both domestically and internationally. For starters, Israel is facing an escalating internal conflict, and most importantly, a revived intifada in the form of West Bank armed resistance.
We cannot talk about West Bank resistance without discussing the phenomenon of The Lions’ Den whose political and military influence is expanding, while the Palestinian public’s embrace of the movement is growing. Not a day passes without witnessing a commando operation in various parts of the West Bank; in Nablus, Jenin and Hebron – later in Ramallah, and then in the pre-1948 occupied Palestinian territories.
Netanyahu may succeed in including one or two more Arab governments in the Abraham Accords, which was signed under his last premiership. However, such political acrobatics will have no value in light of the “awakening” of the Palestinian people and their return to armed resistance.
The returning Netanyahu will not forget the May 2021 battle of the “Sword of Jerusalem” that humiliated him, and its missiles that isolated the occupying state for more than 11 days, forcing millions of Israeli settler-colonizers into shelters and bunkers.
These missiles are still present and ready, along with hundreds of armed drones. Perhaps it is also worth reminding the incoming Israeli Prime Minister of how he ended an electoral meeting in the city of Ashdod (my ancestors’ hometown) and fled in terror from the 400 missiles launched by the Palestinian Islamic Jihad (PIJ) movement in retaliation for the assassination of its leader, Baha Abu al-Atta.
Just another day in the office?
The “Israel” to which Netanyahu returns is not the same Israel he left, and the world he knew when he was last in power, is not the same world today. His US supporter is mired in an unprecedented proxy war of attrition with Russia in Ukraine, where his co-religionist, Volodymyr Zelensky, has so far lost about a fifth of his country’s territory, and has plunged it into darkness and despair.
While Netanyahu is viewed as as being close to Russian President Vladimir Putin, that friendship had deepened before the Ukraine war. The situation has now changed dramatically, and he will be forced to choose between Washington and Moscow in an era of multipolarity.
As for the Lions’ Den, they have effectively changed all the equations and rules of engagement in occupied Palestine – and perhaps in the Arab world as well – and within this context will actually “welcome” the hardliner Netanyahu’s return to power.
The views expressed in this article do not necessarily reflect those of The Cradle.
Despite Azerbaijan being a Shia Muslim majority country, the current government under President Ilham Aliyev regularly and aggressively enforces secularism on the population.
Such measures have led to Azerbaijanis being prevented from studying in foreign Shia seminaries (hawza), women discouraged and forbidden from Islamic veiling, and annual Ashura commemorations often restricted, and in some cases, banned altogether.
After gaining its independence from the Soviet Union in 1991, many new political parties emerged in Azerbaijan, one of these the Islamic Party of Azerbaijan (IPA). In 1996, however, the party was banned as it called for the implementation of Sharia law, and its leader Haji Alikram was imprisoned and accused of “spying for Iran.”
This set-back didn’t mark the end of Islamist activism, as in September 2010, citing newly adopted school uniform standards, the authorities banned the wearing of hijab in schools. This action catalyzed a new wave of Islamic political activism, with “Free the Hijab” demonstrations taking place from 2010-2012. The protests ended with serious clashes between the protesters and police; some participants received long prison sentences.
A pro-Israel country on Iran’s doorstep
Baku’s relations with Israel has also been a cause for concern, particularly for neighboring Shia-majority Iran. Taking advantage of the political crisis in October 2021, Tehran held war games near the border with Azerbaijan, and following Iran’s Supreme Leader Ali Khamenei’s remarks that Baku was harboring Israeli “agents” in Azerbaijan, authorities closed the office of Khamenei’s representative in the capital.
On 19 October, Sardar Babayev, Jalal Shafiyev, Gadir Mammadov, and Tamkin Jafarov – all members of the “Union of Clergy,” an organization representing Shia scholars and religious figures in Azerbaijan – were detained.
Nevertheless, in spite of Baku’s attempts to clamp down on religious and political voices of dissent, an Iranian supported “resistance” faction has emerged in the South Caucasus to oppose the policies of President Aliyev. Known as the Huseynyun (also the Islamic Resistance Movement of Azerbaijan), the movement was founded by students who graduated from the Qom seminary in Iran.
The Huseynyun Movement
According to Bahruz Samadov, a PhD candidate at Charles University from Azerbaijan, Huseynyun advocates for a theocratic state based on “belief and morality, justice, science and rationality, brotherhood and community.”
Members of the Huseynyun movement call for a violent overthrow of the secular system in Azerbaijan and the creation of a “Karimaha state” in the form of an “Islamic Republic,” not too dissimilar to Iran’s.
Like other factions of the Iran-led “Axis of Resistance,” the Huseynyun have been vehemently and consistently critical of Zionism and Israel, Turkey, and the US, and criticize Aliyev’s administration for its diplomatic relationships with these countries. They have also called for operations against the US embassy and Israeli interests in Azerbaijan.
The movement first initiated protests against the restriction of religious activities, but with the widespread arrest of its members and the indifference of the “Religious Council of the Caucasus,” many of its members self-exiled in Iran.
Some of them later headed for Syria, joining Iranian-backed militias to fight against the then-growing threat of ISIS. In 2013, the founder of the movement, Tohid Ibrahim Begli, met the Iranian Supreme Leader and was instructed to form an organization to recruit Azerbaijanis to fight against takfiri elements in Syria.
In late 2015, Ibhahim Begli instructed 14 students from Azerbaijan who were continuing their religious studies in Qom and Mashhad to establish a brigade. After military training, they were transferred to Damascus. There, he met the late-General Qassem Soleimani, the former commander of the Islamic Revolutionary Guard Corps (IRGC) Quds Force, who gave the brigade its name.
Baku’s clampdown
Upon their return to their home country, many Huseynyun members were interrogated and persecuted by the Azerbaijani authorities.
Among the detainees was Elmir Zahedov, a high-ranking member of the movement who fought in Syria and was imprisoned in Azerbaijan in 2021. The year before, Falew Valiyev another member was captured in Russia and extradited to Azerbaijan.
He was charged with “being a member of a criminal group,” “training outside the Republic of Azerbaijan for terrorist purposes” and “participating in the activities of armed groups outside the laws of the Republic of Azerbaijan.” He was subsequently sentenced to eight years in prison.
Azerbaijani media began focusing on this movement when one of its members, an Iran-educated Shia cleric Taleh Bagirzade, announced a hunger strike. Bagirzade was imprisoned for calling for the violent overthrow of the “constitutional order,” the establishment of a Sharia-based system, and for engaging with his supporters in an armed confrontation with police.
This resulted in the death of two police officers and four religious activists in the religiously conservative Nardaran village in 2015.
In a leaked audiotape, Bagirzade announced that he considers Ayatollah Khamenei a “red line.” He stopped his hunger strike only after Ayatollah Ja’far Sobhani (a close associate of Khamenei’s) urged him to do so. Bagirzade was sentenced to 20 years in prison for “publicly calling for the overthrow of the government and inciting hatred.”
So far, six members of the movement have been arrested in Azerbaijan and sentenced to 12-14 years in prison after a trial in the Baku Special Organized Crime Court. One of the most prominent prisoners is Yunis Safarov, who received a life sentence after a failed attempt to assassinate the mayor of Ganja.
Segments of support
The Azerbaijani government is closely monitoring the Huseynyun ands has imposed further restrictions on religious activism, which was already securitized by the state. Pro-government circles are denouncing the movement and some MPs such as Razi Nurullayev have accused the group’s sympathizers of “treason,” thus further polarizing society.
It is worth mentioning that the movement’s main support base is located in southern Azerbaijan, a region with a history of Shia political activism.
Samadov argues that Huseynyun can potentially gain supporters among an underclass that could be attracted to the just vision of a Karimaha state and turned off by pro-government clerics. It may not garner broad support, but its ability to mobilize passionate segments of the population could lead to a polarization of a society that was once firmly united around the victory in the 2020 Nagorno-Karabakh war with Armenia.
Interestingly, by persecuting the religious Shia activists, Baku also diverts attention away from arguably a much bigger security threat – which is the proliferation of Wahhabism/Salafism in the Caucasus. Hundreds of Azerbaijani Salafis who went onto joining ISIS and other terrorist groups in Syria and Iraq have not been detained in Azerbaijan.
A Caucasian ‘Hezbollah?’
Speaking at the conference on the South Caucasus: Development and Cooperation in April 2022, President Aliyev told an Iranian journalist that he had provided an extradition list of 20 Azerbaijani nationals residing in Iran to former Iranian President Ebrahim Rouhani, for their alleged involved in violent and radical activities – but received no response on the matter.
During their meetings with Iranian official, Azerbaijani authorities have regularly raised the issue of extradition in return for certain economic concessions to Iran. Yet this offer has consistently been rejected from the Iranian side, as Tehran counters by raising the issue of hostile Israeli security and military activities near the Iranian-Azerbaijani border.
In a meeting with Russian Foreign Minister Sergei Lavrov, Iranian President Ebrahim Raisi reiterated his country’s position, strongly opposing any foreign military presence in the region, especially on the Caspian Sea coast of Iran. This also demonstrates that Iran is very concerned about the Turkish-Azerbaijani military alliance and Israeli military and intelligence activities near the Iranian-Azerbaijani border.
From this perspective, any political crisis perceived between Tehran and Baku in the future will not lead to a conflict in the conventional sense, given Turkey’s growing influence in the region and Russia’s need to maintain the regional status quo.
Neverthless, the emergence of the Huseynyun movement is an indicator that Iran has options with which to confront its opponents across the border in the Caucasus through unconventional means.
Iran rather pragmatically regards the Pan-Turkic-inspired Azerbaijani expansionist nationalism as a threat to its territorial integrity, due to the large Azeri ethnic minority in its northern Azerbaijan province. Iran is very well aware that its arch-nemesis Israel will have a hand in such provocations.
On 20 July, 2020, Israel’s ambassador to Azerbaijan George Deek posted on Twitter a photo of him reading a book on “Azerbaijani history and culture of Tabriz.” The tweet later turned into an anti-Iran campaign where many Azerbaijanis and Israelis joined and called for the Azerbaijani annexation of Iran’s northern city of Tabriz.
In response, Iran’s envoy to Azerbaijan Seyid Abbas Mousavi threatened the Israeli ambassador to “never cross the red line.”
Confronting Israel and Pan-Turkism
While Azerbaijan may be concerned about the increase of Shia religious-political activism in its country, its ally Israel is likewise highly involved in intelligence sharing with Baku to counter any potential “Iranian threat.”
According to the Israeli Meir Amit Intelligence and Terrorism Information Center (ITIC), Iranian IRGC forces have been operating in Azerbaijan since the 1990s, aiming to “break the secular nature of Azerbaijan and change its pro-Israeli-Turkish-western foreign policy orientation toward more pro-Iran.”
To this end, in 2012, Azerbaijani authorities convicted 22 members of a network handled by the IRGC who were found guilty of conspiring to carry out terrorist attacks on Israeli and western targets. According to the report, Iran carefully implemented a policy of defending its interests by “financing subversive formations and supporting paramilitary groups.”
The report also mentions that Iran’s actions show its ability to confront its enemies through third countries, acting in unconventional ways by employing Lebanon’s resistance movement Hezbollah and the Quds Force to carry out possible “terror attacks” against Israeli and western targets in Azerbaijan.
Given the growing Israeli-Turkish influence in South Caucasus after the Nagorono-Karabakh war, the recent Azerbaijani aggression along the entire eastern and southern border of Armenia, and Baku’s intention to block the Armenian-Iranian border, Tehran will continue its effective policy of funding subversive opposition groups to try to confront any threats to its territorial integrity and interests. Successful case studies of this can be found in Iraq, Lebanon, and Yemen.
However, despite being a Shia-majority country, Azerbaijan will continue to securitize political-Shia activism given the secular nature of the society and the institutionalized (especially after the 2020 Karabakh war) Pan-Turkic education and propaganda imposed by the state authorities.
In reaction to Iranian military drills along the border with Azerbaijan and the Iranian-Armenian rapprochement, Baku recently launched additional crackdowns on Iran-linked groups in Azerbaijan, and detained 19 people on the night of 1 November. Official Baku claimed that guns and weapons were confiscated in these raids, but leaked photos showed only CDs and books.
In short, there are significant constraints to a Lebanese Hezbollah-like scenario being replicated in Azerbaijan (at least in the near future) via the Huseynyun movement, which still lacks institutions and popular support, even in rural areas.
The views expressed in this article do not necessarily reflect those of The Cradle.
As a proponent of Pan-Turkism, Ankara is keen on expanding its influence across Central Asia, yet this foreign policy shift is likely to be checked by much bigger regional powers like China, Russia, and Iran.
In November 2021, Turkish President Recep Tayyip Erdogan declared that the name of the intergovernmental group, the Turkic Council would be changed to the Organization of Turkic States (OTS). Erdogan cautiously avoided mentioning any talk of military cooperation between the Turkic states and instead emphasized political, economic and social solidarity.
A few days after the announcement, the leader of the far-right Nationalist Action Party (MHP) Devlet Bahceli presented his ally Erdogan with a map of the Turkic world, spanning Turkey, Azerbaijan, parts of Armenia, Cyprus, Greece, Iran, the Balkans, Central Asia, Russia and China.
Kremlin Spokesman Dmitriy Peskov reacted to the diagram by sarcastically suggesting that the center of the Turkic world is in Altai, the Russian Federation – not in Turkey – while Greek Prime Minister Kyriakos Mitsotakis called Erdogan to clarify whether recognition of Greek islands as Turkish territory was Ankara’s official policy.
‘From the Adriatic to the Great Wall of China’
Following the defeat of the Ottoman Empire in the aftermath of World War I and its short-lived alliance with Soviet Russia in the National Liberation War (1919-1922), the modern republic’s founder Mustafa Kemal Ataturk severed ties with Pan-Turkism/Turanism, a movement which sought to establish a unified Turkic political entity from Turkey to Central Asia.
In spite of this, the ideology has continued to persist up to the present day with the MHP-affiliated ultranationalist movement the Gray Wolves, so named after the pre-Islamic Turkic legend of a gray she-wolf having led ancient, endangered Turkish tribes out of the wilderness of Central Asia.
During World War II, some influential military leaders in Ankara such as Nuri Killigil, who had established the so-called “Islamic Army of the Caucasus” in 1918 captured Azerbaijan’s capital Baku, supported Nazi Germany, and envisioned a divided USSR where he could himself govern the Central Asian region.
However, when the Allied victory was inevitable, the Turkish government jailed those Nazi supporters for a short time and declared war against its old ally Germany.
Despite the fact that Turkey and the USSR were on opposing sides during the Cold War, Ankara viewed Soviet Turks with suspicion. This attitude would undergo significant changes after the collapse of the Soviet Union in 1991.
Turkey was one of the main countries to establish ties with the newly independent Turkic states of the former Soviet bloc. To institutionalize these ties, the Turkish government founded the Turkish Cooperation and Development Agency (TIKA, now Turkish Cooperation and Coordination Agency) in 1992.
TIKA’s role was to help the new states with developing their free market economy and rediscovering their national identity. It was around this time that then-Turkish President Turgut Ozal declared that “the next century will be a Turkish century.”
Drawing inspiration from Ozal, his successor Suleyman Demirel defined the country’s sphere of influence as encompassing the Adriatic Sea to the Great Wall of China. Suffice to say, Turkey’s NATO ally, the US, supported this vision in Central Asia to counterbalance Russia and the eventual rise of İslamic fundamentalism.
Ankara was enthusiastic about playing the “Big Brother” role with regard to Turkic states. However, the former Soviet states had other plans.
First, they had no intention of playing a secondary role in Turkey’s Pan-Turkish dreams, and second, the Russian Federation was still their main partner in the region in both political and military terms. As a result, Turkey’s initial Central Asia campaign failed.
From Pan-Turkism to pragmatism
Despite these setbacks, Turkey provided stable, official development aid via TIKA for Central Asian countries, especially Kazakhstan and Kyrgyzstan. Educational programs worked well and thousands of students from Central Asia travelled to Turkey for higher education.
During the 1990s, the influential Fethullah Gulen organization (FETO) was very active in the region. After the failed coup d’état in 2016, however, Ankara designated FETO as a terrorist organization over its alleged involvement in the conspiracy, and took over some FETO institutions for its newly established Maarif Foundation.
Yet the main impetus has been economic as Turkey’s trade volume with the Central Asian republics has increased during Erdogan’s reign.
Kazakhstan
Turkmenistan
Kyrgyzstan
Uzbekistan
Trade volume with Turkey
2,883
1,694
835.9
3,641
Source: Turkstat (in $US millions)
Ali Emre Sucu, a Turkish academician based in Moscow, told The Cradle that Ankara’s more pragmatic approach, especially on economic and cultural areas, compliments the Central Asian republics’ foreign policy priorities.
“When we take a look at the foreign policy priorities of the regional states, we should say that they have a multilateral policy priority, rather than a one-way foreign policy priority with any of the foreign powers in Central Asia,” he says.
According to Sucu, nowadays Central Asia states do not perceive Turkey’s attitude to the region as ideological as it was in the early 1990s. Rather, they see Turkey’s policy as a counter-weight against the most influential countries in the region: China and Russia, and to a lesser extent, Iran.
Trade with Trans-Caspian routes and China’s Belt and Road Initiative (BRI) create a possibility for Ankara to become an important hub for east-west trade. For example, the Lapis Lazuli corridor, which opened in 2018 and was funded by the Asian Development Bank, links Afghanistan to Turkey via Turkmenistan, Azerbaijan and Georgia.
Turkey also joined the BRI and after the Azerbaijani victory in the Nagorno-Karabakh War over Armenia, a project for transporting Turkmenistan’s natural gas over the Caspian Sea to Turkey is still ongoing – in addition to the proposed Zangezur Corridor, widely seen as part of Ankara’s pan-Turkic ambitions in partnership with Baku.
Iran interjects
Assuming this plan goes ahead, Turkey will be able to reach Central Asia bypassing both Armenia and Iran via the Trans-Caspian International Transport Route – starting from China and connecting with Kazakhstan, Azerbaijan and Georgia. The so-called “Middle Corridor” splits into two, one route to Turkey and the other to the Black Sea, ending in Europe.
In 2015, Turkmenistan’s Ambassador to Turkey, Ata Serdarov said that with the start of Azerbaijan-Turkmenistan ship traffic, Turkish truck drivers would not need to pass through Iran. The flow of Turkish trade through Iran rose from 565,000 tons in 2016 to 1.08 million tons in 2019. Therefore, bypassing Iran means reducing the cost of transportation.
The revival of Pan-Turkism is understandably a cause of concern for Iran. In 2020, during a visit to Baku, Erdogan read a poem about the Aras River and implied support for a “unified Azerbaijan,” with the Iranian province of West Azerbaijan – which in practice would violate Iran’s sovereignty.
Tehran reacted angrily with then-Foreign Minister Javad Zarif criticizing Erdogan for “undermining the sovereignty of the Republic of Azerbaijan.”
In a bold move, Iran’s Tasnim News ran a series of articles on Turkey’s ambitious “Turkish Century” discourse. According to the news agency, Turkey’s connection to the Turkic world via the Nakhchivan Autonomous Republic, and its growing military might, may have led some Turkish figures to think that Turkey would become a powerful country.
However, Tasnim dismissed this notion by suggesting that Turkey is in the same league with Latin American and African countries, because of its weak economy and Erdogan’s diminishing political appeal. Despite the fact that Turkey now has a land route to Central Asia via the Caucasus, it does not mean that it can assert its influence toward the region due to the existence of powerful entities, such as China, Iran, and Russia.
The Chinese counterweight
Umit Alperen, an expert on China’s foreign policy toward Iran, thinks that the Russo-Ukrainian War is a turning point for Central Asia. “With the foundation of the Shanghai Cooperation Organization (SCO) in 1996, there was an unspoken division of labor: China would manage the economic issues of the region, and Russia would manage it militarily,” he explains.
As mentioned earlier, Turkey joined the BRI in 2018 with Sino-Turkish relations continuing to grow. It seems that the days of President Erdogan’s condemnation of Beijing for its so-called Uyghur Muslim genocide are a thing of the past.
Nevertheless, Alperen believes that China faces a dilemma regarding Turkey’s position in the region. “In the context of BRI, China regards Turkey as both a bridge and an obstacle. Since 2017, Turkey has stayed silent on the Uyghur issue. However, China’s mistrust continues. I don’t think China believes it can be a real strategic partner with Turkey.”
In Alperen’s opinion, Central Asia’s connection with Europe via the Caucasus and Turkey offers both pros and cons for China. While it may ostensibly be a positive development for the BRI, on the flip side, connecting Central Asia to Europe by bypassing China would be in the interests of an increasingly hostile western world.
As demonstrated by its recent foreign policies, Turkey is trying to balance all these relations. Turkey’s official news agency, Anadolu, published an interview with a Kazakh academic who claims that Turkey is a counterbalance to Russia and China. Yet at the same time, China and Turkey, emphasize Ankara’s role in the BRI and “Middle Corridor.”
Turkey as a hub for Russian resources
On 1 April, Russian Foreign Minister Sergei Lavrov met with his counterpart from Turkmenistan, Rashid Meredov. According to Nezavisimaya Gazeta, the pair discussed the consequences of the conflict between Azerbaijan and Armenia, in addition to Turkey’s intention to expand its influence in Central Asia.
The proposed Trans-Caspian Pipeline (TCP) project will transport natural gas from Turkmenistan and Kazakhstan to European Union (EU) member states, bypassing both Russia and Iran. Azerbaijan and Turkey seem to be the main benefactors of the project which has received the backing of western powers.
According to the Turkish academic Sucu, Ankara’s attitude towards Central Asia is now less to do with becoming a bridge for the west and the region. “It should not be overlooked that Turkey’s changing foreign policy priorities, instead of taking a role between the west and the region in the 2000s, found new areas in Central Asia through the relations it developed directly with Russia and China,” he claims.
Turkey’s NATO membership now is also seen by Russia as less important, Sucu believes: “Reducing the influence of Russia together with China or reducing the influence of China together with Russia does not directly constitute a foreign policy priority of Turkey.”
Moreover, Putin’s latest maneuver in turning Turkey into a major energy hub is something that enhances Turkey’s position and creates a barrier for all Trans-Caspian projects aimed at bypassing Russia.
Is Turkey all bark and no bite?
During the World Armwrestling Championship 2022, an interesting incident took place. Two Kazakh athletes, who came in second and third, unfurled the Kazakhstan flag on the podium. Then, the Turkish athlete, who finished in first place, came running to the podium and placed the Turkish flag in front of the Kazakh flag. One of Turkey’s most visited websites characterized the incident, thus: “This is how our national athlete prevented a disrespectful move.”
Although of course a unique incident, it is symbolic. While in Turkish nationalist/Pan-Turkic discourse all Turkic people in Central Asia are regarded as Turk brethren, this “elder brother” attitude towards the ex-Soviet republics runs deep.
Moreover, as Sucu mentions, Turkey’s material inadequacy in the region plays an important role. Despite the fact that Turkey has increased its economic relations with Central Asian republics, it is still a miniscule power compared to China and Russia.
Although Turkey mostly trades with Uzbekistan and Kazakhstan, it is not even among the top three trade partners of either country. Of course, it is practically impossible for Turkey to compete with China and Russia economically.
It should be noted that despite its ethnic and linguistic commonalities with Turkey, Turkmenistan is still trying to avoid engaging with the OTC and is content with remaining an Observer State, along with Hungary. More importantly, Central Asian republics are members of the Russian-led Collective Security Treaty Organization (CTSO).
Militarily, the CTSO remains the main collective security pact for the region, despite the fact that Turkmenistan and Kyrgyzstan have purchased Turkish Bayraktar TB2 drones. While there have been rumors of the raising of a so-called “Turan Army,” it is likely that all major powers in the region, namely China, Iran, and Russia would consider this step a threat to their collective national interests.
Some western pundits think that Turkey’s growing influence in Central Asia is a good thing for NATO. But Sucu argues that “Pivoting Asia” is primarily out of necessity and self-interest: “While the problems with the west increase Turkey’s interest in these organizations and determine its foreign policy priorities, it is possible to say that the Eurasian option has been deliberately strengthened in foreign policy.”
“Such a policy opens up new areas for Turkey, both regionally and globally,” affirms Sucu. “The fact that the Eurasian option provides such a benefit will undoubtedly strengthen Turkey’s hand in the balance policy carried out by Turkey between the west and Eurasia.”
The views expressed in this article do not necessarily reflect those of The Cradle.
Πόσο επικίνδυνη είναι για την Ελλάδα η ΜΙΤ η οποία ασκεί εξωτερική πολιτική και εκτελεί ένοπλες επιχειρήσεις;
Σημείο προβληματισμού αποτελεί η παρουσία του Χ. Φιντάν, αρχηγού της τουρκικής ΜΙΤ (Εθνική Υπηρεσία Πληροφοριών), σε όλες τις επίσημες επισκέψεις και επαφές του Ερντογάν σε χώρες του εξωτερικού. Επιπλέον, ερωτηματικά προκαλεί το γεγονός ότι η ΜΙΤ πλέον αναλαμβάνει ένοπλες επιχειρήσεις εκτός συνόρων, έργο που στο παρελθόν αναλάμβανε η Διοίκηση Ειδικών Δυνάμεων του τουρκικού Γενικού Επιτελείου Ενόπλων Δυνάμεων.
Τα δύο αυτά σημεία, αποκαλύπτουν την προτεραιότητα που η τουρκική κυβέρνηση δίνει στην εκμετάλλευση των υπόγειων επαφών της ΜΙΤ με ακραίες ομάδες και οργανώσεις – ξένους μαχητές (proxies) στην άσκηση της εξωτερικής της πολιτικής, ενώ η ένοπλη δράση στοιχείων της σε ξένες χώρες, προκαλεί προβληματισμό για πιθανές αποστολές που δύναται αυτή να αναλάβει και στην ελληνική επικράτεια.
Με την έναρξη του συριακού εμφυλίου, η ΜΙΤ αποκατέστησε επαφή με όλες τις ακραίες ισλαμικές οργανώσεις συμπεριλαμβανομένων της ISIS και της Al Nusra (σ.σ. και τις διάδοχες αυτής οργανώσεις), με αποτέλεσμα να καταστεί η Άγκυρα απαραίτητη για τα ρωσικά συμφέροντα. Η ΜΙΤ επίσης φδιαχειρίστηκε τις επαφές με τις αντιπολιτευόμενες ομάδες στη Συρία με αποτέλεσμα να συγκροτηθεί ο «Ελεύθερος Συριακός Στρατός» (Özgür Suriye Ordusu), ο οποίος εφαρμόζει στο πεδίο την πολιτική της Άγκυρας. Σε επιχειρησιακό επίπεδο, η ΜΙΤ εκτελεί ένοπλες αποστολές δολοφονίας ηγετικών στελεχών της κουρδικής Οργάνωσης YPG/ΡΚΚ στην περιοχή, αντισταθμίζοντας έτσι την αδυναμία της Άγκυρας να αναλάβει νέα ευρεία ένοπλη επιχείρηση στη βόρεια Συρία.
Ο ρόλος της ΜΙΤ στο Ιράκ κρίνεται σημαντικός για τα τουρκικά συμφέροντα, καθώς επηρεάζει τις εξελίξεις τόσο σε πολιτικό όσο και σε επιχειρησιακό επίπεδο. Ειδικότερα αναφέρονται οι πρωτοβουλίες του Χ. Φιντάν και οι άριστες σχέσεις που διατηρεί με διάφορες ιδεολογικές ομάδες και κόμματα του σουνιτικού Ισλάμ καθώς και με την Περιφερειακή Διοίκηση των Κούρδων του Β. Ιράκ. Αρνητικά σχόλια για παρέμβαση στα εσωτερικά του Ιράκ έχει προκαλέσει η επίσκεψη του αρχηγού της ΜΙΤ τον περασμένο Σεπτέμβριο στη Βαγδάτη και οι συναντήσεις του με πολιτικούς αξιωματούχους του «σουνιτικού τόξου», ενώ σε επιχειρησιακό επίπεδο η ΜΙΤ έχει αναλάβει ένοπλες επιχειρήσεις στο βόρειο Ιράκ για δολοφονίες ηγετικών στελεχών του ΡΚΚ.
Η αποκατάσταση των σχέσεων της Άγκυρας με τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα αλλά και τη Σαουδική Αραβία, αποδίδονται σε μεγάλο βαθμό στις σχέσεις της ΜΙΤ με στελέχη της «Μουσουλμανικής Αδελφότητας» και την θεωρητικά τουλάχιστον δέσμευση της Άγκυρας να αποπέμψει ηγετικά στελέχη της οργάνωσης από την Τουρκία, αφού ο κίνδυνος διείσδυσης αυτής στις πλούσιες χώρες του Κόλπου, αποτελεί βασικό πυλώνα της Στρατηγικής Ασφάλειας αυτών.
Ο εκβιασμός της Άγκυρας για εξασφάλιση ανταλλαγμάτων από την ένταξη της Σουηδίας και της Φιλανδίας στο ΝΑΤΟ, είναι προϊόν των επιχειρησιακών δυνατοτήτων της ΜΙΤ. Οι λίστες της με τους ανεπιθύμητους γκιουλενιστές και Κούρδους που η Άγκυρα απαιτεί από τις δύο χώρες προκειμένου να συναινέσει στην ένταξη αυτών στη Συμμαχία, προσέδωσε με εκβιαστικό τρόπο στην τουρκική πλευρά το «πάνω χέρι» για να προχωρήσουν οι σχετικές διαδικασίες.
Σημαντικό ρόλο στη διαφαινόμενη αποκατάσταση των σχέσεων Άγκυρας – Τελ Αβίβ έπαιξε η ΜΙΤ, αφού οι επιχειρήσεις της σε θέματα ασφάλειας Ισραηλινών πολιτών έναντι ιρανικής απειλής στην Τουρκία και κυρίως οι επαφές της με ηγετικά στελέχη της Χαμάς, έστρεψαν το ενδιαφέρον της ισραηλινής πλευράς στην τουρκική συνδρομή. Επίσης η ισραηλινή πλευρά, επενδύει και στην άριστη σχέση που διατηρεί ο αρχηγός της ΜΙΤ Χ. Φιντάν με την Τεχεράνη, καθώς το Ιράν αποτελεί για το Ισραήλ τη μεγαλύτερη απειλή. Εξάλλου η επιρροή που ασκεί η Τεχεράνη στην Χεζμπολάχ του Λιβάνου και η πολυάριθμη στρατιωτική ιρανική εμπλοκή στο συριακό εμφύλιο, καθιστά τη ΜΙΤ σημαντικό φορέα προώθησης της συνεργασίας και αποκατάστασης των σχέσεων με την ισραηλινή πλευρά.
Τι σημαίνει για την Ελλάδα ο νέος επιχειρησιακός ρόλος της ΜΙΤ
Σύμφωνα με τους τουρκικούς σχεδιασμούς, οι «προωθημένες επιχειρήσεις προπαρασκευής της περιοχής των επιχειρήσεων» αλλά και προβοκάτσιας, αποτελούσαν στο παρελθόν έργο της Διοίκησης Ειδικών Δυνάμεων του τουρκικού Γενικού Επιτελείου Ενόπλων Δυνάμεων. Πλέον μετά από την αναδόμηση και αναβάθμιση των δυνατοτήτων της ΜΙΤ, σε περίοδο κρίσεως θα πρέπει να αναμένονται από στελέχη της «επιχειρήσεις βάθους» προπαρασκευής του επιχειρησιακού περιβάλλοντος στην ελληνική επικράτεια από την ειρηνική περίοδο, επικεντρώνοντας στην Ελληνική Θράκη αλλά και σε περιοχές όπου διαβιούν μουσουλμανικοί πληθυσμοί και ιδιαίτερα σε μεγάλα αστικά κέντρα, δημιουργώντας κενά στο πλέγμα της εσωτερικής μας ασφάλειας.
Στις νησιωτικές περιοχές πέραν των ανωτέρω, όπως έχει αναφερθεί σε προηγούμενο άρθρο, θα πρέπει να αναμένονται ενέργειες προβοκάτσιας από πράκτορες της ΜΙΤ, οι οποίες θα προκαλούσαν κορύφωση της κρίσης σε περιοχές κυρίως ακατοίκητων βραχονησίδων σε συνδυασμό και με τη χρήση μεταναστευτικών ροών.
Οι ένοπλες αποστολές προσβολής «Στόχων Σημείου Υψηλής Αξίας» σε Συρία και Ιράκ από στελέχη της ΜΙΤ χρησιμοποιώντας εξοπλισμένα Μη Επανδρωμένα Αεροχήματα (ΜΕΑ), δίνουν το στίγμα μιας πολύ επικίνδυνης επιχειρησιακής δυνατότητας να πληγούν αντίστοιχοι στόχοι στη μεθοριακή γραμμή άμυνας της Χώρας μας αλλά και στα μετόπισθεν, δηλαδή στις περιοχές προώθησης των ενισχύσεων καθώς και των Περιοχών Διοικητικής Μέριμνας.
Οι συνεχείς πτήσεις των τουρκικών ΜΕΑ στη μεθόριο γραμμή και κυρίως στο Αιγαίο, αποσκοπούν στη χαρτογράφηση και στοχοποίηση περιοχών – σημείων, τα οποία δύναται να πληγούν από στελέχη της ΜΙΤ κατά την περίοδο των επιχειρήσεων, αποστολή η οποία δύναται να υποστηριχθεί και από τους δορυφόρους επιτήρησης που διαθέτει η Άγκυρα.
Επειδή οι προαναφερόμενες δυνατότητες της ΜΙΤ, εντάσσονται σε ένα υβριδικό πλαίσιο άσκησης πίεσης – απειλής, που θα προκαλέσουν κορύφωση της κρίσης με μη συμβατικό τρόπο, καθιστούν επιβεβλημένη την από πλευράς μας ανάπτυξη ενός μηχανισμού συνεχούς πληροφόρησης και αποτροπής με σκοπό την εξουδετέρωση των εχθρικών μεθοδεύσεων και την προστασία των δυνάμεών μας.
Δημοσιεύεται, παράλληλα, στην εφημερίδα «ΤΟ ΠΑΡΟΝ της Κυριακής».
Ο Αντιστράτηγος ε.α. Λάζαρος Καμπουρίδης είναι απόφοιτος της Σχολής Εθνικής Άμυνας, κάτοχος MBA από το Nottinngham Trend University, Πτυχιούχος του Τμήματος Ιστορίας & Εθνολογίας του ΔΠΘ, και υποψήφιος Διδάκτορας του Παντείου Πανεπιστημίου, ενώ διετέλεσε μέλος της Ελληνικής Διπλωματικής Αντιπροσωπείας στην Κωνσταντινούπολη την περίοδο 1995-1999, Ακόλουθος Άμυνας στην Ελληνική Πρεσβεία στην Άγκυρα την περίοδο 2013-2017. Αποστρατεύθηκε τον Μάρτιο / 2022.
AB Pictoris est une jeune entreprise française fondée par Blanche Lambert, cartographe indépendante. Passionnée de cartographie et de géopolitique, elle a obtenu un Master en Géopolitique (parcours cyber, IFG, Paris VIII) et en Géostratégie (Sciences Po Aix) après une licence de Géographie et Aménagement du Territoire (Paris I).
Steadfast Noon 2022 et Grom 2022 peuvent être considérés comme des démonstrations de force entièrement assumées de la part de l’OTAN et de la Russie, mais aussi comme une manière d’avoir réussi à garantir l’efficacité de sa dissuasion nucléaire, à la vue du remous massif que la tenue de ces deux exercices ont engendré dans l’espace médiatique. Avec une carte commentée, comprenons les enjeux et les enseignements de cette singulière deuxième quinzaine d’octobre 2022.
Le titre complet de la carte est : « Deux exercices de dissuasion nucléaire quasi-simultanés : l’exercice otanien « Steadfast Noon » (17-30 octobre 2022) et l’exercice russe « Grom » (26-29 octobre 2022) ». Carte grand format en pied de page au format JPEG et au format PDF haute qualité d’impression. Vous pouvez ainsi télécharger, imprimer, afficher et même partager.
LE 17 octobre 2022 marque le coup d’envoi de l’exercice otanien de dissuasion nucléaire Steadfast Noon 2022 pour 14 des 30 États-membres de l’Alliance. Il dure jusqu’au 30 octobre. Cet exercice, mené chaque année pour garantir l’efficacité de la dissuasion nucléaire de l’OTAN, se déroule cette fois dans un contexte de fortes tensions avec la Russie, puissance nucléaire indépendante, qui a relancé son invasion à grande échelle de l’Ukraine, le 24 février 2022. L’Ukraine est largement soutenue par les pays occidentaux. Quelques jours avant le début de l’exercice otanien, le 13 octobre 2022, J. Kirby [1] indiquait à la presse que les États-Unis s’attendaient à ce que la Russie mène également un deuxième volet de ses exercices annuels de dissuasion nucléaire « Grom » à la fin du mois d’octobre.
Moscou n’avait en effet aucunement communiqué sur cet exercice qui se tient habituellement à la mi-octobre, ajoutant un flou supplémentaire à une situation très tendue sur le sol de l’Europe géographique. Les États-Unis et la Russie étant tous deux signataires du Traité New Start [2] depuis 2010, les deux parties ont, selon les autorités américaines [3], une obligation de transparence l’une envers l’autre vis-à-vis de la tenue de tels exercices. Finalement, le 25 octobre 2022, le Général P. Ryder, attaché de presse du Pentagone, annonce que la Russie a informé Washington de la tenue d’un deuxième volet de ses exercices de dissuasion nucléaire Grom [4], qui se tient dès le lendemain, soit le 26 octobre. Il dure jusqu’au 29 octobre 2022.
La tenue de deux exercices de dissuasion nucléaire de façon quasi-simultanée, menés par deux parties, l’OTAN et la Russie, dont les relations sont extrêmement tendues depuis l’invasion russe de l’Ukraine [5], dans un contexte d’escalade verbale voire de menace nucléaire, mérite d’être étudiée. Bien que ces exercices soient habituels et constituent des exercices de « routine » pour garantir l’efficacité de la dissuasion nucléaire otanienne d’un côté, et russe de l’autre, il est intéressant de voir en cette session 2022 de Steadfast Noon et de Grom [6] la mise en oeuvre effective de la dissuasion en tant que telle.
L’utilisation de l’arme nucléaire étant souvent considérée comme un « ultime recours », et la guerre nucléaire ne pouvant être gagnée, la dissuasion nucléaire semble plus importante que le fait de posséder des capacités nucléaires — l’arme nucléaire sert à faire peur plutôt qu’à être utilisée concrètement sur le terrain. Démontrer par la tenue d’exercices que ses forces de dissuasion nucléaire sont entièrement opérationnelles, revient à projeter sa puissance et à envoyer un message à qui veut l’entendre : l’essence de la dissuasion nucléaire, c’est de faire peur. C’est donc en ce sens que la tenue quasi-simultanée de ces deux exercices, à l’heure où la guerre fait son retour aux portes de l’Union européenne, mérite d’être appréhendée comme une démonstration de force assumée.
Le maintien de l’exercice otanien de dissuasion nucléaire Steadfast Noon en pleine guerre russe en Ukraine, lors de laquelle la menace nucléaire émanant de la Russie ne cesse de croître, rappelle sans aucun doute l’emblématique phrase de la politique de dissuasion nucléaire de l’OTAN : « Aussi longtemps qu’il y aura des armes nucléaires, l’OTAN restera une alliance nucléaire » [7]. Interrogé à ce sujet, le secrétaire général de l’Alliance, J. Stoltenberg, avait déclaré qu’une annulation de ces exercices à cause du contexte plus que tendu avec Moscou enverrait « un très mauvais signal » et qu’il était nécessaire de montrer « un comportement ferme » de la part de l’OTAN, tout en rappelant que ces armes nucléaires n’avaient qu’un but défensif. Ce rappel de la part de Stoltenberg peut largement faire écho à l’accusation directe de la part président russe V. Poutine envers les « principaux États de l’OTAN » qui discutent de « la faisabilité […] de l’usage de l’arme nucléaire contre la Russie » [8].
C’est donc dans ce contexte que l’exercice Steadfast Noon 2022 se déroule du 17 au 30 octobre 2022 au dessus de la mer du Nord, avec la participation de 14 État-membres [9], afin de contribuer à ce que la dissuasion nucléaire de l’Alliance, composante majeure de ses capacités de défense et de dissuasion, reste « sûre, sécurisée et efficace » [10]. Il est important de rappeler que l’OTAN compte parmi ses 30 État-membres trois puissances nucléaires, les États-Unis, le Royaume-Uni et la France [11]. Cependant, et par souci de maintenir son indépendance stratégique, Paris ne participe pas au Groupe des plans nucléaires (GPN) de l’Alliance, et donc aux exercices otaniens de dissuasion nucléaire, privilégiant ses propres exercices Poker pour entraîner ses forces. Par ailleurs, parmi les pays participants figurent très probablement l’Allemagne fédérale, la Belgique, l’Italie, les Pays-Bas et la Turquie, qui disposent d’installations permettant d’héberger une partie des bombes H américaines. Selon Air et Cosmos [12], un ou plusieurs bombardiers américains B-52H [13] participent à l’exercice, aux côtés d’avions de chasse F-22, F-16, F-15E ou encore d’Eurofighter Typhoon et de chasseurs-bombardiers Tornado IDS [14]des autres pays participants.
Du côté russe, la tenue d’une deuxième session de ses exercices de dissuasion nucléaire Grom avec, apparemment, peu de préavis pour les Américains, semble également relever de la démonstration de force. Alors qu’un premier volet mobilisant la triade nucléaire russe avait eu lieu en février 2022 seulement quelques jours avant la relance de son agression contre l’Ukraine et lors duquel un nouveau test du missile hypersonique Zircon pouvant transporter des têtes nucléaires avait été effectué depuis la mer de Barents, le deuxième volet de Grom se déroule donc du 26 au 29 octobre 2022.
Les événements les plus visibles de cet entraînement ont sûrement été les lancements de missiles à capacité nucléaire. Le 26 octobre 2022, sous la supervision du président V. Poutine, les Forces de missiles stratégiques de la Fédération russe ont effectué un tir du missile intercontinental RS-24 « Iars » depuis le cosmodrome militaire de Plessetsk, dont les ogives ont atteint le polygone de Kura, au Kamchatka (Extrême-Orient russe). Un deuxième tir de missile a largement été couvert par les médias russes [15], celui d’un missile balistique R-29RMU2 « Sineva », pouvant donc également porter des ogives nucléaires, depuis le SNLE [16]K-114 Tula depuis la mer de Barents vers le même polygone de Kura. Des tirs depuis des bombardiers stratégiques Tu-95MS ont aussi été rapportés lors de leurs patrouilles dans l’Arctique russe, espace géographique qui a par ailleurs une place de choix dans la dissuasion nucléaire russe. Les détails de ces lancements de missiles n’ont pas été rapportés, mais il serait probable qu’ils aient procédé à des tirs de Kh-555 et Kh-101 [17].
Ces deux exercices de dissuasion nucléaire, pourtant habituels par leur caractère annuel, menés de façon quasi-simultanée par l’OTAN d’un côté, et la Russie de l’autre, n’ont ainsi rien d’ordinaire en 2022, alors que les relations bilatérales entre les deux parties ne cessent de se refroidir à mesure que la guerre en Ukraine continue. Bien que ce sujet du retour de la menace nucléaire puisse être considéré comme du « sensationnalisme journalistique », il paraît important de placer la tenue de ces deux exercices parallèles dans le contexte actuel du retour de la guerre sur le sol de l’Europe géographique. Ce n’est que dans cette mesure que Steadfast Noon 2022 et Grom 2022 peuvent être considérés comme des démonstrations de force entièrement assumées de la part de l’OTAN et de la Russie, mais aussi comme une manière d’avoir réussi à garantir l’efficacité de sa dissuasion nucléaire, à la vue du remous massif que la tenue de ces deux exercices ont engendré dans l’espace médiatique.
Την ιστορία με τον περιφερειάρχη Κεντρικής Μακεδονίας Απόστολο Τζιτζικώστα που δεν τον άφησαν οι Τούρκοι να περάσει στη χώρα τους από το λιμάνι της Σμύρνης όπου αφίχθη με την νέα γραμμή θαλάσσιας επικοινωνίας Θεσσαλονίκης-Σμύρνης, θα την γνωρίζετε.
Ίσως δεν έχετε πληροφορηθεί την συνήθη δικαιολογία των Τούρκων σε τέτοιες περιπτώσεις: «Το όνομά του είναι παρόμοιο με κάποιου που έχει απαγόρευση εισόδου», λέει το πρακτορείο Ανατολή.
Κατά το ίδιο πρακτορείο, τον φιλοξένησαν στο λιμάνι μέχρι την λήξη του τεχνικού προβλήματος, όπως το αποκαλεί, και μετά του είπαν ότι όλα είναι εντάξει και μπορεί να περάσει.
Αλλά εκείνος αρνήθηκε. Και καλά έκανε
Είναι συνήθης η τακτική αυτή των τούρκων και αποβλέπει στην προσβολή του προσώπου για να πάρει το μήνυμα του ποιος έχει το πάνω χέρι.
Την εφαρμόζουν συχνά.
Παρόμοια συμπεριφορά είχαν, παλαιότερα, ακόμη και προς τον Θεόδωρο Πάγκαλο όταν με την ιδιότητα του υπουργού εξωτερικών επισκέφθηκε την Κωνσταντινούπολη για να συμμετάσχει σε διάσκεψη των βαλκάνιων ΥΠΕΞ. Ήμουν στο ελικοφόρο αεροπλάνο που τον μετέφερε, ως απεσταλμένος της ΕΡΤ3. Ο Πάγκαλος τις προηγούμενες ημέρες είχε κάνει δηλώσεις που δυσαρέστησαν τους τούρκους. Άφησαν σκόπιμα το αεροπλάνο να κάνει γύρους πάνω από το αεροδρόμιο της Κωνσταντινούπολης πάνω από μισή ώρα.
Είναι αδύνατον να μην γνώριζαν οι τουρκικές αρχές πως στο πλοίο επέβαινε και Έλληνας αξιωματούχος. Άλλωστε, ο κ. Τζιτζικώστας θα προήδρευε ευρωπαίκής σύσκεψης. Και το γνώριζαν και συνειδητά έβαλαν τον κ. Τζιτζικώστα στην περιπέτεια του ελέγχου. Ίσως κάτι τους έχει ενοχλήσει από την δράση του Τζιτζικώστα.
Αν θα μπορούσα να κάνω μια εκτίμηση του τι τους ενόχλησε, θα έλεγα η συμμετοχή του και οι χαιρετισμοί του στις επετείους της ποντιακής γενοκτονίας.
Το θέμα της γενοκτονίας των χριστιανικών λαών της Ανατολής είναι πολύ κρίσιμο για την Τουρκία. Και αντιδρούν εναντίον όσων έχουν κάποια συμμετοχή.
Εν πάση περιπτώσει, οι τούρκοι δεν πτοούνται από τις αντιδράσεις σε τέτοιες ενέργειές τους. Και άφησαν τον κ. Τζιτζικώστα να σκεφθεί τι τους ενόχλησε στην πολιτική συμπεριφορά του.
Ελπίζω να μην αλλάξει στάση επειδή οι Τούρκοι φέρονται με τον τρόπο αυτό.
Στη λογική της ανταποδοτικότητας πρέπει ανάλογη συμπεριφορά να επιδείξει και το ελληνικό κράτος σε τούρκο αξιωματούχο.