Ένα λαμπερό τοπίο από αέρια και σκόνη θερμαίνεται και φωτίζεται από έναν ακμαίο πληθυσμό νεαρών άστρων στην περιοχή LH 95 του Μεγάλου Νέφους του Μαγγελάνου.

Πηγή: Stravon

Βασίλης Μούτσογλου, Πληρεξούσιος Υπουργός Α ε.τ.

Οι ευρωπαϊκές χώρες και η ΕΕ εμφανίζονται από αδιάφορες μέχρι ουδέτερες στις συζητήσεις – διαπραγματεύσεις που γίνονται μεταξύ των ΗΠΑ και του Ιράν. Ωστόσο, αυτά που συζητούνται δεν είναι διμερή θέματα μεταξύ των δύο αντιμαχόμενων, αλλά αφορούν το σύνολο της διεθνούς κοινότητας, και αποτελούν θέματα διεθνούς δικαίου.

Η αναφορά γίνεται καταρχάς για τα Στενά του Ορμούζ. Το άρθρο 37 της Σύμβασης των ΗΕ για το Δίκαιο της Θάλασσας ορίζει τα στενά διεθνούς ναυσιπλοΐας, ως τα στενά μεταξύ ενός τμήματος ανοικτής θάλασσας ή αποκλειστικής οικονομικής ζώνης και ενός άλλου τμήματος ανοικτής θάλασσας ή αποκλειστικής οικονομικής ζώνης. Σύμφωνα με το άρθρο 38, στα εν λόγω στενά όλα τα πλοία και αεροσκάφη απολαύουν του δικαιώματος πλου διέλευσης το οποίο ασκείται ακωλύτως. Το Ιράν υπέγραψε τη Συνθήκη UNCLOS αν και δεν την επικύρωσε. Οι ΗΠΑ δεν την έχουν υπογράψει, όμως φαίνεται να τηρούν τις αρχές της. Η Συνθήκη έχει πλέον ισχύ εθιμικού δικαίου, οι δύο χώρες επωφελούνται από τα άρθρα της και επομένως υποχρεούνται να τη σέβονται. Σύμφωνα με τα άρθρα της Συνθήκης, στα Στενά του Ορμούζ, όλα τα πλοία και αεροσκάφη έχουν δικαίωμα ελεύθερης διέλευσης χωρίς επιβολή δασμών ή υποχρεωτικών υπηρεσιών. Το διεθνές αυτό δικαίωμα δεν μπορεί να αποτελεί αντικείμενο διαπραγμάτευσης μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν.

Οι ευρωπαϊκές χώρες αναφέρθηκαν μεν γενικά στην αρχή της ελεύθερης διέλευσης χωρίς όμως να επισημαίνουν το παράνομο του ιρανικού αιτήματος για επιβολή τελών διέλευσης ή άλλων οικονομικών επιβαρύνσεων. Αντιθέτως, ορισμένες χώρες επιδεικνύουν ελαστικότητα επί του ζητήματος. Δεδομένου ότι όλες οι χώρες της ΕΕ έχουν επικυρώσει τη συνθήκη UNCLOS, θα έπρεπε να υπάρξει αυστηρή δήλωση εκ μέρους της Ένωσης ότι το Ιράν δεν έχει δικαίωμα να ζητεί περιορισμούς διέλευσης στα Στενά του Ορμούζ και ότι η Ευρώπη συντάσσεται με τις ΗΠΑ στο θέμα αυτό.

Η Ευρώπη δεν μπορεί να επιδεικνύει αδιαφορία ούτε και στο θέμα των πυρηνικών ως προς τη διαπραγμάτευση μεταξύ Ιράν και ΗΠΑ. Όταν τον Ιούνιο 2025 οι ΗΠΑ και το Ισραήλ έπληξαν πυρηνικές εγκαταστάσεις στο Ιράν, η Τεχεράνη είχε αναστείλει τις διαπραγματεύσεις με τις ΗΠΑ που στόχευαν στον περιορισμό του πυρηνικού προγράμματος της Ισλαμικής Δημοκρατίας. Από τότε οι επιθεωρητές του ΔΟΑΕ δεν έχουν πρόσβαση στις πυρηνικές εγκαταστάσεις της Ισλαμικής Δημοκρατίας. Η Γαλλία, η Βρετανία και η Γερμανία, η αποκαλούμενη ομάδα Ε3, μετά από συνομιλίες με τον ΥΠΕΞ του Ιράν Αραγτσί στην Ελβετία τον Αύγουστο 2025, ενεργοποίησαν τον μηχανισμό “snapback” που επιτρέπει την επιβολή κυρώσεων του ΟΗΕ στο Ιράν, με την
αιτιολογία ότι η Τεχεράνη δεν τήρησε τις δεσμεύσεις της σχετικά με το πυρηνικό της πρόγραμμα.

Τα κράτη Ε3 αιτιολόγησαν την κίνηση τους με την ανησυχία ότι το Ιράν διαθέτει μεγάλα αποθέματα εμπλουτισμένου ουρανίου χωρίς “πολιτική και τεχνική αιτιολόγηση” και έχει αποφύγει την παρακολούθηση από τη Διεθνή Υπηρεσία Ατομικής Ενέργειας (ΙΑΕΑ). Επισήμαναν ότι το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν αποτελεί σαφή απειλή για την παγκόσμια ειρήνη. Ο Πρόεδρος των ΗΠΑ επεσήμανε ότι μόλις το Ιράν αποκτήσει πυρηνική βόμβα θα την εξαπολύσει εναντίον του Ισραήλ, με αποτέλεσμα ένα πυρηνικό πόλεμο. Επομένως, η αφωνία των κρατών Ε3 στη συμφωνία που επεξεργάζονται οι ΗΠΑ και το Ιράν, φαίνεται σήμερα αδικαιολόγητη.

Γίνεται αντιληπτό για ποιους λόγους οι Ευρωπαίοι δεν θέλουν να εμφανίζονται ότι τίθενται στο πλευρό του Προέδρου των ΗΠΑ. Ωστόσο αυτό δεν μπορεί να γίνεται εις βάρος των συμφερόντων των κρατών-μελών.

Ανδρέας Θεοφάνους*

10/7/2026

Η τουρκική πλευρά είχε κατ’ επανάληψιν εγείρει το ζήτημα του γεωγραφικού διαχωρισμού της Κύπρου και της ομοσπονδίας. Η ελληνοκυπριακή πλευρά δεν αποδεχόταν μια τέτοια προσέγγιση. Και επί τούτου υπήρχε συναντίληψη. Στην Έκθεσή του το 1965 ο Γκάλο Πλάζα, Ειδικός Αντιπρόσωπος του ΓΓ του ΟΗΕ, υπογράμμιζε ότι στην Κύπρο δεν υπήρχαν προϋποθέσεις για ομοσπονδία. Ταυτόχρονα καλούσε τις δύο κοινότητες και όλα τα εμπλεκόμενα μέρη να εργασθούν για την οικοδόμηση ενός ενοποιημένου κράτους.

Η ελληνοκυπριακή πλευρά δεν αξιοποίησε επαρκώς αυτή την εξέλιξη καθώς το κυρίαρχο αφήγημα ήταν η ένωση. Αρχές του 1968 ο Πρόεδρος Μακάριος διακήρυξε, λαμβάνοντας υπ’ όψιν όλα τα δεδομένα, την πολιτική του εφικτού. Στόχος πλέον δεν ήταν η ένωση, το ευκταίο, αλλά το ενιαίο κράτος, το εφικτό. Θεωρώ ότι ο στόχος αυτός θα επιτυγχάνετο εάν δεν υπήρχε η αποσταθεροποιητική δράση της ΕΟΚΑ Β’ και της Χούντας.

Μετά το πραξικόπημα και την εισβολή τα δεδομένα διαφοροποιήθηκαν άρδην. Και οι τρεις εγγυήτριες δυνάμεις έκαναν λόγο για την ύπαρξη δυο αυτόνομων κοινοτικών διοικήσεων στο νησί. Κατά τη διάρκεια των συνομιλιών στη Γενεύη η τουρκική πλευρά κατέθεσε τις προτάσεις της που ισοδυναμούσαν με όρους παράδοσης.

Μετά την ολοκλήρωση της δεύτερης φάσης της τουρκικής εισβολής η Κύπρος αντιμετώπιζε τον κίνδυνο της πλήρους κατάρρευσης. Παρά τις αντιξοότητες η Κυπριακή Δημοκρατία επιβίωσε.

Παράλληλα, οι αντεγκλήσεις μεταξύ των Ελληνοκυπρίων συνεχίζοντο για την πολιτική στο Κυπριακό. Στη σύσκεψη των Αθηνών 30/11-1/12/1974 των ηγεσιών της Κύπρου και Ελλάδας αποφασίστηκε η αποδοχή της ομοσπονδίας. Η συζήτηση μεταγενέστερα επεκτάθηκε στο κατά πόσον ο στόχος έπρεπε να ήταν η διπεριφερειακή ή η πολυπεριφερειακή ομοσπονδία. Υπήρχε επίσης και μια μικρότερη μερίδα πολιτών η οποία δεν αποδεχόταν την ομοσπονδία και επικεντρωνόταν στον στόχο της απελευθέρωσης. Εν πολλοίς ήταν η ΕΔΕΚ που ηγείτο αυτής της θέσης.

Στις 4 Νοεμβρίου 1974 ο Προεδρεύων Κληρίδης σε ομιλία του στη Γκαλερί Αργώ υπογράμμισε ότι υπό τις περιστάσεις «η μόνη ρεαλιστική λύση ήταν η δικοινοτική διπεριφερειακή ομοσπονδία». Υπήρχαν προτροπές προς αυτή την κατεύθυνση από τις ΗΠΑ, τη Βρετανία, τη Γερμανία και την Ελλάδα.

Στις 12 Φεβρουαρίου 1977 υπήρξε η συμφωνία υψηλού επιπέδου Μακαρίου – Ντενκτάς η οποία αναφερόταν σε δικοινοτική ομοσπονδία σε γεωγραφική βάση. Δεν ξεκαθαριζόταν όμως κατά πόσον θα ήταν διπεριφερειακή ή πολυπεριφερειακή. Λίγες εβδομάδες αργότερα ο Τάσσος Παπαδόπουλος εκ μέρους της ελληνοκυπριακής πλευράς κατέθεσε προτάσεις καθώς και χάρτη στη βάση δυο περιφερειών.

Υπήρχαν προσδοκίες και διαβεβαιώσεις ότι η τουρκοκυπριακή πλευρά θα ανταποκρινόταν θετικά. Αυτό δεν συνέβηκε ποτέ. Υπήρχε τεράστια απογοήτευση.

Στην τελευταία του ομιλία ο Πρόεδρος Μακάριος στις 20 Ιουλίου 1977 αναφέρθηκε στις εξελίξεις και στη στάση της Τουρκίας. Λαμβάνοντας όλα τα δεδομένα υπ’ όψιν, ο Κύπριος Πρόεδρος διακήρυξε την αναγκαιότητα ενός μακροχρόνιου αγώνα ο οποίος καθίστατο επιβεβλημένος εξαιτίας της αδιάλλακτης πολιτικής της Άγκυρας. Ο Μακάριος απεβίωσε λίγες μέρες αργότερα, στις 3 Αυγούστου 1977.

Ο Σπύρος Κυπριανού και μεταγενέστερα ο Τάσσος Παπαδόπουλος προσπάθησαν να προωθήσουν ένα υποφερτό συμβιβασμό στη βάση των συμφωνιών υψηλού επιπέδου 1977 και 1979. Η προσπάθεια αυτή δεν απέδωσε καρπούς. Ούτε οι προσπάθειες των άλλων Προέδρων καρποφόρησαν παρά την επιπρόσθετη ευελιξία τους.

Ο μακροχρόνιος αγώνας δεν διεξήχθη ποτέ. Αντίθετα στην πορεία του χρόνου υπήρξαν πολλές παραχωρήσεις. Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι το διαπραγματευτικό πλαίσιο από το 1977 μέχρι σήμερα μετακινήθηκε προς τις θέσεις της τουρκικής πλευράς. Παρά ταύτα δεν υπήρξε διευθέτηση του Κυπριακού.

Αποτελεί μύθο ότι η πολιτική του μακροχρόνιου αγώνα (που δεν διεξήχθη ποτέ) είναι υπαίτιος για τη σημερινή κατάσταση και τη μη λύση του Κυπριακού. Εκείνο το οποίο δοκιμάσθηκε και απέτυχε είναι η πολιτική των συνεχών υποχωρήσεων.

Με τα υφιστάμενα δεδομένα η Τουρκία θα συγκατατεθεί σε μια διευθέτηση η οποία κατοχυρώνει και νομιμοποιεί το στρατηγικό της έλεγχο στην Κύπρο. Γι’ αυτό απαιτείται μια νέα στρατηγική προσέγγιση η οποία να έχει ως ελάχιστο στόχο την προάσπιση της ελεύθερης Κύπρου και ως μέγιστο την αποκατάσταση της ενότητας της χώρας. Εισηγήσεις προς αυτή την κατεύθυνση έχω καταθέσει.

Ο Πόλυς Πολυβίου αξιολογεί την αποδοχή της ομοσπονδίας ως λάθος. Επιπρόσθετα, επί τούτου ασκεί κριτική και στον Μακάριο και στον Κληρίδη. Θεωρώ ότι για μια τέτοια υποχώρηση θα έπρεπε να υπάρχουν τουλάχιστον κάποια ανταλλάγματα (π.χ. επιστροφή των Βαρωσίων) καθώς και σαφής προσδιορισμός του περιεχόμενου μιας διπεριφερειακής ή πολυπεριφερειακής δικοινοτικής ομοσπονδιακής διευθέτησης.

Όταν η ελληνική πλευρά αποδέχθηκε κατ’ αρχήν την ομοσπονδία δεν υπήρχε επαρκής γνώση επί του αντικειμένου ούτε στην Αθήνα ούτε στην Λευκωσία. Είναι το λιγότερο ατυχές ότι 52 χρόνια μετά το κενό αυτό δεν έχει καλυφθεί επαρκώς. Πρέπει επιτέλους να κατανοηθεί ότι υπάρχουν κατηγορίες ομοσπονδιακών πολιτευμάτων που οι πιθανότητες βιωσιμότητας είναι από ελάχιστες έως μηδαμινές και άλλα τα οποία υπό προϋποθέσεις είναι δυνατόν να είναι λειτουργικά.

Εν κατακλείδι, υπογραμμίζω ότι κατά τις διάφορες φάσεις του Κυπριακού δεν υπήρξε ολοκληρωμένη κατανόηση των δεδομένων του διεθνούς περιβάλλοντος. Δεν είναι επίσης υπερβολή να λεχθεί ότι υπήρχε και εξακολουθεί να υπάρχει η ιδεολογικοποίηση του Κυπριακού σε μεγάλο βαθμό. Ολοένα και περισσότερο διαφαίνεται ότι το κόστος της απουσίας της γνώσης και του πραγματισμού στη διαδικασία λήψης αποφάσεων δεν είναι ευκαταφρόνητο.

* Ο Ομότιμος Καθηγητής Ανδρέας Θεοφάνους είναι Πρόεδρος του Κυπριακού Κέντρου Ευρωπαϊκών και Διεθνών Υποθέσεων το οποίο είναι διασυνδεδεμένο με το Πανεπιστήμιο Λευκωσίας.

Jacobin

Του Μπράνκο Μάρτσετιτς

Το γεγονός ότι έπεσαν καταστροφικά έξω σχεδόν σε κάθε πτυχή του πολέμου στο Ιράν δεν εμπόδισε μια ολόκληρη στρατιά πολεμοχαρών σχολιαστών να συνεχίσει να προσπαθεί να διαμορφώσει την αμερικανική πολιτική πάνω στο ζήτημα. Από τον Μπεν Σαπίρο μέχρι τον Μαρκ Ντούμποβιτς, ακολουθούν οκτώ από εκείνους που διαψεύστηκαν περισσότερο.

Ο Αμερικανός συντηρητικός πολιτικός σχολιαστής Μπεν Σαπίρο μιλά κατά τη διάρκεια του ετήσιου συνεδρίου AmericaFest της Turning Point, που πραγματοποιήθηκε στη μνήμη του εκλιπόντος δεξιού πολιτικού ακτιβιστή Τσάρλι Κερκ, στο Φοίνιξ της Αριζόνα, στις 18 Δεκεμβρίου 2025.

Σε αυτό το σημείο, όλοι καταλαβαίνουν ότι ο πόλεμος του Ντόναλντ Τραμπ με το Ιράν αποτελεί φιάσκο. Το καταλαβαίνουν σχεδόν τα δύο τρίτα των Αμερικανών, που πιστεύουν ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν κέρδισαν τον πόλεμο. Φαίνεται να το καταλαβαίνει και ο ίδιος ο Τραμπ, καθώς διαστρεβλώνει την πραγματικότητα και ξεσπά εναντίον των επικριτών του, προσπαθώντας παράλληλα να απεμπλακεί. Το καταλαβαίνει ακόμη και το τσίρκο των «γερακιών» του πολέμου, που γκρινιάζουν και διαμαρτύρονται για τη συμφωνία που έκλεισε ώστε να μπορέσει να αποχωρήσει.

Ο πόλεμος απέτυχε στον στόχο της αλλαγής καθεστώτος. Αντίθετα, διατήρησε το καθεστώς στην εξουσία, με μια νέα και ακόμη πιο σκληροπυρηνική ηγεσία. Τα ζωτικής οικονομικής σημασίας Στενά του Ορμούζ, τα οποία παρέμεναν ανοικτά επί δεκαετίες, είναι κλειστά εδώ και μήνες και, για το ορατό μέλλον, βρίσκονται πλέον υπό τον ενεργό έλεγχο του Ιράν.

Οι στρατιωτικές δυνατότητες του Ιράν δεν έχουν υποβαθμιστεί ούτε κατά διάνοια στον βαθμό που ισχυρίζεται ο Λευκός Οίκος και ανασυγκροτούνται ταχύτερα απ’ όσο ανέμεναν οι Αμερικανοί αξιωματούχοι. Το Ιράν εξακολουθεί να διαθέτει το πυρηνικό του υλικό και είναι εξαιρετικά απίθανο ο αμερικανικός στρατός να το αποσπάσει διά της βίας — ή ακόμη και να έχει τη δυνατότητα να το κάνει. Την ίδια ώρα, αμερικανικά στρατιωτικά μέσα έχουν καταστραφεί, ενώ τα αποθέματα πυρομαχικών έχουν μειωθεί δραματικά.

Πρόκειται για μια αρκετά αξιοθρήνητη κατάσταση, ιδίως για το προαναφερθέν τσίρκο των φιλοπολεμικών σχολιαστών, οι οποίοι, ακούραστα και με απόλυτη αυτοπεποίθηση, έσπρωξαν τη χώρα —και, σε ορισμένες περιπτώσεις, τον ίδιο τον πρόεδρο— στον πόλεμο, διαβεβαιώνοντας ότι θα είχαμε, ή ακόμη και ότι ήδη είχαμε, αποτελέσματα ακριβώς αντίθετα από όλα τα παραπάνω.

Παρότι διαψεύστηκαν με εξευτελιστικό τρόπο σε όλα, δεν έδειξαν καμία ταπεινότητα. Εξακολουθούν να προσπαθούν να συμβουλεύσουν τον πρόεδρο τον οποίο παραπλάνησαν και να τον ωθήσουν ξανά στον πόλεμο. Ακολουθούν οκτώ από εκείνους που έπεσαν περισσότερο έξω.

8. Μαξ Έιμπραμς

Μέσα σε ένα συντηρητικό κίνημα που έχει γίνει αισθητά πιο επιφυλακτικό απέναντι στις αμερικανικές στρατιωτικές επεμβάσεις, ο Μαξ Έιμπραμς, ειδικός σε θέματα τρομοκρατίας στο Πανεπιστήμιο Northeastern, έχει αναδειχθεί σε έναν προβεβλημένο και ιδιαίτερα επιθετικό φιλοπόλεμο επικριτή όσων στη Δεξιά θεωρεί υπερβολικά δύσπιστους απέναντι στον πόλεμο — ή, όπως τους χαρακτηρίζει συκοφαντικά, στο «λόμπι του Ιράν».

Ο Έιμπραμς βρισκόταν σε κατάσταση έντονης αυτοπεποίθησης μετά τις επιθέσεις του Τραμπ εναντίον του Ιράν τον περασμένο χρόνο. Οι επιθέσεις εκείνες απέφυγαν σε μεγάλο βαθμό να εξελιχθούν σε καταστροφή μόνο επειδή η αμερικανική εμπλοκή ήταν περιορισμένη και επειδή το Ιράν επέδειξε τότε αυτοσυγκράτηση.

Εκείνος, όμως, αποφάσισε να το εκλάβει ως απόδειξη ότι οι κίνδυνοι ήταν ανύπαρκτοι και ότι όλοι όσοι είχαν προειδοποιήσει γι’ αυτούς έκαναν λάθος. Έτσι ξεκίνησε μια πολύμηνη θριαμβολογία εις βάρος των επικριτών του πολέμου.

Μεταξύ αυτών των υποτιθέμενων αυταπατών ήταν η άποψη ότι ένας πόλεμος με το Ιράν θα μετατρεπόταν σε πόλεμο αλλαγής καθεστώτος, ότι θα απαιτούσε την ανάπτυξη αμερικανικών χερσαίων δυνάμεων, ότι θα εξελισσόταν σε παρατεταμένη σύγκρουση, ότι θα στοίχιζε τη ζωή Αμερικανών και θα έπληττε την αμερικανική οικονομία, καθώς και ότι θα κατάφερνε θανάσιμο πλήγμα στην προεδρία του Τραμπ.

Θυμηθείτε: υποτίθεται ότι όλες αυτές οι προβλέψεις ήταν τόσο λανθασμένες, ώστε προκαλούσαν γέλιο.

Μόλις ο Τραμπ εξαπέλυσε τον δεύτερο πόλεμο εκείνης της χρονιάς, ο Έιμπραμς άρχισε να διαψεύδεται διαρκώς και με εξευτελιστικό τρόπο. Προέβλεψε επανειλημμένα ότι στο Ιράν θα ξεσπούσε εμφύλιος πόλεμος. Επέμενε ξανά και ξανά ότι το Ιράν είχε απομονωθεί περισσότερο από ποτέ και ότι ο πόλεμος θα αποτελούσε «δώρο για τις Συμφωνίες του Αβραάμ» — δηλαδή ότι θα έφερνε τα υπόλοιπα κράτη του Κόλπου σε στενότερη συμμαχία με το Ισραήλ — και θα ενίσχυε σημαντικά τη θέση του Ισραήλ στην περιοχή. Τίποτα από αυτά δεν συνέβη.

Υποστήριζε ότι το Ιράν «έχανε κατά κράτος» και ότι οι στρατιωτικές του δυνατότητες «συντρίβονταν», «καταστρέφονταν» και είχαν περιοριστεί σχεδόν στο «μηδέν».

Μέχρι τον Απρίλιο, ο Έιμπραμς ισχυριζόταν ότι «οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν ενισχύσει τη στρατιωτική αξιοπιστία τους μέσω αυτού του πολέμου», ο οποίος «στην πραγματικότητα εξελίσσεται πολύ καλά», επειδή «η ιρανική ισχύς, μετρούμενη βάσει των στρατιωτικών δυνατοτήτων της —ένας καθιερωμένος τρόπος αξιολόγησης της ισχύος— έχει μειωθεί πάρα, πάρα πολύ».

Ήταν ένα παράξενο επιχείρημα, δεδομένου ότι, σε εκείνο το στάδιο, το βασικό διαπραγματευτικό πλεονέκτημα του Ιράν βρισκόταν ξεκάθαρα στο κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ. Ο Έιμπραμς, όμως, μας διαβεβαίωνε ότι ο Τραμπ θα «έβρισκε έναν τρόπο να τα ανοίξει», προτού αρχίσει επανειλημμένα να προτείνει ως λύση την αλλαγή καθεστώτος — ακριβώς εκείνο για το οποίο προηγουμένως χλεύαζε τους επικριτές του πολέμου, επειδή προειδοποιούσαν ότι θα συνέβαινε.

Ο Έιμπραμς κατέληξε στο συμπέρασμα ότι το πρόβλημα δεν ήταν πως ο αγαπημένος του πόλεμος αποτελούσε μια ανόητη ιδέα, αλλά οι Αμερικανοί σχολιαστές που τον επέκριναν. Δήλωσε μάλιστα ότι διάφορες «κοινωνικές και πολιτικές ομάδες στις Ηνωμένες Πολιτείες» είχαν καταστήσει «σχεδόν αδύνατη τη νίκη σε έναν πόλεμο».

Κατά ειρωνικό τρόπο, το αποτυχημένο ιστορικό των προβλέψεών του συνοψίζεται ίσως καλύτερα με τα ίδια του τα λόγια, τα οποία είχε στρέψει εναντίον του αντιπολεμικού στρατοπέδου, όταν θριαμβολογούσε την προηγούμενη χρονιά:

«Το πιο εξευτελιστικά λανθασμένο ξέσπασμα σχολιασμού περί εξωτερικής πολιτικής που έχει δει ποτέ η αμερικανική κοινωνία.»

7. Τζον Πόντορετζ και 6. Έλι Λέικ

Αυτοί οι δύο πάνε ουσιαστικά πακέτο, εξαιτίας πρόσφατων αποσπασμάτων που έγιναν viral και τους έδειχναν —δύο διαχρονικούς θιασώτες ενός πολέμου με το Ιράν— να χάνουν την ψυχραιμία τους με τη συμφωνία κατάπαυσης του πυρός του Ιουνίου.

«Ειλικρινά, δεν ξέρω αν θα μπορούσε να είναι χειρότερο», θρηνούσε ο Τζον Πόντορετζ, επί χρόνια νεοσυντηρητικός διευθυντής του συντηρητικού περιοδικού Commentary. «[Ο Τραμπ] λύγισε. Δείλιασε!»

«Τι συμβαίνει;» τσίριζε ο επίσης νεοσυντηρητικός Έλι Λέικ, συνεργάτης του Commentary και αρθρογράφος τόσο στο Bloomberg όσο και στο Free Press της Μπάρι Γουάις. «Τι συμβαίνει;»

Η απόγνωσή τους απείχε πολύ από το κλίμα που επικρατούσε λίγους μήνες νωρίτερα, στην αρχή του πολέμου, όταν ο Πόντορετζ είχε δηλώσει ότι «τα πράγματα φαίνονται αρκετά καλά» και ότι η Κίνα θα ήταν «ο μεγάλος χαμένος» του πολέμου, ενώ ο Λέικ είχε χαρακτηρίσει το Ιράν «χάρτινη τίγρη» που «καταρρέει μπροστά στα μάτια μας» και είχε ισχυριστεί ότι ο πόλεμος δεν είχε εξελιχθεί στην «αλυσίδα φρικαλεοτήτων» για την οποία είχαν προειδοποιηθεί προηγούμενοι πρόεδροι.

Όπως ο Έιμπραμς, έτσι και ο Πόντορετζ είχε φτάσει σε αυτό το σημείο εξαιτίας της υποτιθέμενης «επιτυχίας» του πολέμου του 2025. Όταν εκείνος ξεκίνησε, είχε δηλώσει πόσο «ενθουσιασμένος» ήταν που ο ενενηνταπεντάχρονος, εξίσου πολεμοχαρής πατέρας του, Νόρμαν —ο πνευματικός πατέρας του νεοσυντηρητισμού, ο οποίος είχε παραδώσει τη διεύθυνση του Commentary στον γιο του— ήταν «ακόμη μαζί μας για να δει πώς θα εξελιχθεί αυτό».

Διότι για την οικογένεια Πόντορετζ, το να βλέπει μια χώρα της Μέσης Ανατολής να βομβαρδίζεται αποτελεί εκείνο το είδος «όμορφου ορόσημου» για το οποίο αξίζει να ζεις — όπως θα ήταν για οποιαδήποτε άλλη οικογένεια η γέννηση ενός εγγονιού. Όπως θα έλεγε αργότερα για τον διαβόητα αιματηρό πόλεμο Ιράν–Ιράκ: «Εγώ είμαι εδώ για τα πτώματα στο τέλος». Παράξενη οικογένεια.

Για την οικογένεια Πόντορετζ, το να βλέπει μια χώρα της Μέσης Ανατολής να βομβαρδίζεται είναι το είδος του «όμορφου ορόσημου» για το οποίο ζει κανείς, όπως θα ήταν για οποιαδήποτε άλλη οικογένεια η γέννηση ενός εγγονιού.

Σε κάθε περίπτωση, ως αποτέλεσμα όλων αυτών, ο Πόντορετζ πέρασε τους επόμενους οκτώ μήνες λέγοντας ότι το Ιράν ήταν πλέον «περίπου χίλιες φορές πιο αδύναμο» και ότι «δεν του είχε απομείνει τίποτα, εκτός από μερικούς πυραύλους των Χούθι», οπότε είχε έρθει η ώρα να «σταματήσουμε να φοβόμαστε σκιές».

Όταν ξέσπασε ο φετινός πόλεμος με τη μαζική σφαγή δεκάδων μαθητριών από αμερικανικούς πυραύλους, ο Πόντορετζ ισχυρίστηκε απλώς ότι «το Ιράν ανατίναξε το ίδιο του το σχολείο» — κάτι που δεν συνέβη. Αργότερα υποστήριξε ότι στο Ιράν «δεν υπάρχει τέτοιο πράγμα όπως “πολιτική υποδομή”» — πράγμα που σήμαινε ότι τα πάντα και οι πάντες μπορούσαν δικαιολογημένα να βομβαρδιστούν.

Ενώ ο Πόντορετζ υποστήριζε ότι το Ιράν ήταν εντελώς ανίσχυρο, η τακτική του Λέικ ήταν να διακινεί ασταμάτητα ψευδείς ειδήσεις ότι το καθεστώς βρισκόταν στα πρόθυρα της κατάρρευσης. Πριν από τον πόλεμο έλεγε ότι βρισκόταν «σε θανάσιμη δίνη» και ότι «οι μουλάδες παραπαίουν», συγκρίνοντας τον έλεγχό τους πάνω στο Ιράν με τον έλεγχο της Σοβιετικής Ένωσης επί της Ουγγαρίας το 1956 — μόνο που, όπως υποστήριζε, ήταν πολύ πιο αδύναμος.

Όταν ο πόλεμος βρισκόταν πλέον σε πλήρη εξέλιξη, ο Λέικ ανακοίνωνε επανειλημμένα ότι το τέλος του καθεστώτος ήταν επικείμενο και ισχυριζόταν πως ο πόλεμος ενίσχυε την ιρανική αντιπολίτευση, ενώ στην πραγματικότητα την είχε εξουδετερώσει.

5. Μπρετ Στίβενς

Θα σοκαριστείτε όταν μάθετε ότι ο άνθρωπος που μόλις πριν από τρία χρόνια έγραψε άρθρο με τίτλο «Είκοσι χρόνια μετά, δεν μετανιώνω που υποστήριξα τον πόλεμο στο Ιράκ» θεώρησε καλή ιδέα και αυτή τη νέα περιπέτεια στη Μέση Ανατολή.

Αφού επί χρόνια προωθούσε και φαντασιωνόταν έναν πόλεμο με το Ιράν — ήδη από το 2018, ο Μπρετ Στίβενς είχε προβλέψει ότι ένας πόλεμος Ισραήλ–Ιράν θα ξεσπούσε «μέχρι το τέλος της χρονιάς» — ο μόνιμος νεοσυντηρητικός του New York Times ρίχτηκε με πάθος στην προσπάθεια να τον παρουσιάσει ως θρίαμβο.

Μόλις μία ημέρα μετά την έναρξη του πολέμου, ενώ ο καπνός από το δημοτικό σχολείο θηλέων στη Μινάμπ μόλις είχε αρχίσει να διαλύεται, ο Στίβενς διακήρυξε ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ «κερδίζουν ευρεία υποστήριξη» μέσα στο Ιράν. Στη συνέχεια πρόσθεσε ακόμη δύο προβλέψεις που αποδείχθηκαν εξευτελιστικά λανθασμένες.

Η πρώτη ήταν ότι το ιρανικό καθεστώς, ακόμη κι αν επιβίωνε, θα βρισκόταν «υπό έντονη εσωτερική πίεση να αλλάξει τη συμπεριφορά του ως ρεαλιστική παραχώρηση στην πραγματικότητα», όπως στη Βενεζουέλα.

Η δεύτερη ήταν ότι η Χεζμπολάχ δεν είχε μπει στον πόλεμο επειδή φοβόταν, κάτι που, κατά τον ίδιο, έδειχνε πως «το Ισραήλ και ο αραβικός κόσμος είναι ασφαλέστεροι όταν το Ιράν είναι πιο αδύναμο». Η Χεζμπολάχ άρχισε να επιτίθεται στο βόρειο Ισραήλ μία ημέρα αργότερα, παρασύροντας το Ισραήλ σε έναν δαπανηρό πόλεμο και σε εκείνο το μέτωπο.

«Τερματίζουμε έναν ατέρμονο πόλεμο, δεν ξεκινάμε έναν νέο», ισχυρίστηκε ο Στίβενς τέσσερις ημέρες αργότερα, χαρακτηρίζοντας τον πόλεμο «θεαματικά επιτυχημένο», προτού παραθέσει τα διάφορα πιθανά σενάρια για το μέλλον και τις πιθανότητες καθενός.

Ευτυχώς —σύμφωνα με τα αυθαίρετα στατιστικά που ο Στίβενς έβγαλε κυριολεκτικά από το μυαλό του— υπήρχε μόλις 20% πιθανότητα να διατηρηθεί το καθεστώς στην εξουσία. Ακόμη και τότε, όπως έλεγε, απλώς θα «παρέπαιε μέχρι μια μελλοντική εξέγερση».

Από την άλλη πλευρά, εξηγούσε, υπήρχε 30% πιθανότητα αλλαγής καθεστώτος και εντυπωσιακή πιθανότητα 50% για «τροποποίηση του καθεστώτος». Με αυτό εννοούσε ότι οι ηγέτες του Ιράν θα αποφάσιζαν να αποδεχθούν όλες τις απαιτήσεις του Τραμπ και όχι μόνο να τερματίσουν το πυρηνικό τους πρόγραμμα, αλλά και τη στήριξή τους προς περιφερειακούς συμμάχους όπως η Χεζμπολάχ, ενώ παράλληλα θα διέλυαν και το πυραυλικό τους πρόγραμμα. Είναι διασκεδαστικό να παίζει κανείς το παιχνίδι της φαντασίας.

Κατά ειρωνικό τρόπο, το «χειρότερο δυνατό σενάριο» που περιέγραψε ο Στίβενς σε εκείνη τη συνέντευξη —ότι «οι βομβαρδισμοί δεν πετυχαίνουν τους στόχους τους», ενώ το Ιράν διατηρεί «την ικανότητα να ανασυστήσει το πυρηνικό του πρόγραμμα»— ήταν το πλησιέστερο σε αυτό που τελικά συνέβη. Και μάλιστα ήταν πολύ λιγότερο σοβαρό από την πραγματική εξέλιξη.

Αυτό, όμως, δεν είχε σημασία. Έντεκα ημέρες αργότερα, ο Στίβενς γκρίνιαζε ότι ήταν «ασύλληπτο» να υποστηρίζουν οι επικριτές του πολέμου πως αυτός θα μπορούσε «να τελειώσει άσχημα για την Αμερική», λόγω των οικονομικών επιπτώσεων και άλλων συνεπειών.

Μέχρι το τέλος του μήνα, ένας από τους τίτλους των άρθρων του διακήρυττε: «Ο πόλεμος πηγαίνει καλύτερα απ’ όσο νομίζετε».

Ο Στίβενς, όμως, μπορούσε να διατηρεί αυτή τη στάση τύπου «Μπάγκνταντ Μπομπ» μόνο για περιορισμένο διάστημα. Νωρίτερα αυτόν τον μήνα, όταν ο Τραμπ έκλεισε τη συμφωνία κατάπαυσης του πυρός, την οποία πολλοί στο φιλοπόλεμο στρατόπεδο χαρακτήρισαν συνθηκολόγηση, ο Στίβενς παραδέχθηκε τελικά ότι ο πόλεμος ήταν «φιάσκο».

Αλλά μην ανησυχείτε: ούτε γι’ αυτόν τον πόλεμο μετανιώνει.

Δεν ήταν φιάσκο, εξήγησε, «επειδή ο πόλεμος, παρά το κόστος του ή τα λάθη στην εκτέλεσή του, ήταν εξαρχής λάθος». Ήταν φιάσκο επειδή ο τερματισμός του αποτέλεσε «πράξη γεωπολιτικού αυτοτραυματισμού, η οποία θα στοιχειώνει τη θέση μας στον κόσμο για πολλά χρόνια».

4. Μπεν Σαπίρο

Όπως πολλοί σε αυτή τη λίστα, ο Μπεν Σαπίρο υπήρξε κάποτε από τους πιο σφοδρούς επικριτές του Τραμπ — «δεν πρόκειται ποτέ να ψηφίσω τον Ντόναλντ Τραμπ», δήλωνε το 2016 — για να μετατραπεί αργότερα σε δουλοπρεπή κόλακα, μόλις έγινε σαφές ότι ο Τραμπ ίσως πραγματοποιούσε αυτόν τον πόλεμο.

«Ο πρόεδρος Τραμπ είναι ένας πρόεδρος με μοναδικά υψηλά επίπεδα τεστοστερόνης· δεν υπάρχει καμία αμφιβολία γι’ αυτό», έλεγε με θαυμασμό όταν άρχισαν οι αμερικανικοί βομβαρδισμοί. «Αυτός είναι άνθρωπος με αρχίδια, χωρίς αμφιβολία».

Μπορεί κανείς σχεδόν να παρακολουθήσει την επιδείνωση της πορείας του πολέμου μέσα από τους τίτλους-δόλωμα για κλικ στο κανάλι του Σαπίρο στο YouTube. Τις πρώτες ημέρες εμφανίζονταν τίτλοι όπως «Το Ιράν παραδέχεται την ήττα του;», «Κερδίζουμε», «Το Ιράν τελείωσε» και «Έτσι ΚΑΤΑΣΤΡΕΨΑΜΕ το Ιράν». Μέχρι τα μέσα Μαρτίου, όμως, αυτοί είχαν μετατραπεί σε τίτλους όπως «Σας ΛΕΝΕ ΨΕΜΑΤΑ για το Ιράν», «Αυτός ΔΕΝ είναι ένας ατέρμονος πόλεμος» και «Ναι, ΕΞΑΚΟΛΟΥΘΟΥΜΕ να κερδίζουμε». Στα μέσα Ιουνίου, έπειτα από μακρά απουσία περιεχομένου σχετικού με το Ιράν από το κανάλι του, είχαμε πλέον τίτλους όπως: «Ο Τραμπ ανακοινώνει το τέλος του πολέμου — τι στο καλό συμβαίνει;»

Ήταν μια απότομη προσγείωση για τον Σαπίρο, του οποίου το μέσο, το Daily Wire, αποτελούσε μέχρι πρόσφατα μια αυτοκρατορία ψηφιακών μέσων που συχνά ξεπερνούσε στο Facebook μεγάλα μέσα όπως οι New York Times και το CNN. Από αυτή τη θέση επιρροής είχε διατυπώσει, τους μήνες πριν από τον πόλεμο, μια σειρά υπερβολικά αισιόδοξων προβλέψεων.

«Το Ιράν καταρρέει», ισχυριζόταν τον Ιανουάριο, υποβαθμίζοντας τις ανησυχίες για ιρανικά αντίποινα εναντίον των Ηνωμένων Πολιτειών. Έλεγε ότι οι ηγέτες του Ιράν «απλώς μπλοφάρουν» και ότι δεν διαθέτουν «τέτοια συντριπτική δυνατότητα» ώστε να σκοτώσουν χιλιάδες Αμερικανούς.

Και, ούτως ή άλλως, αν ανταπέδιδαν ποτέ, «αυτό θα σήμαινε το τέλος του καθεστώτος, χωρίς καμία εξαίρεση, τέλος της ιστορίας. Επομένως, δεν πρόκειται να το κάνουν με κανέναν σοβαρό τρόπο».

Στην πραγματικότητα, έπειτα από δύο μήνες μαχών, οι αμερικανικές απώλειες ξεπερνούν πλέον τους τετρακόσιους, ακόμη και μετά τις εκτεταμένες εκκενώσεις.

Οι άχρηστες προβλέψεις, όμως, πραγματικά απογειώθηκαν μόλις άρχισε ο πόλεμος. Θα διαρκούσε μόνο «ημέρες ή εβδομάδες» και «δεν επρόκειτο να κρατήσει μήνες», διαβεβαίωνε τους ακροατές του στις 4 Μαρτίου. Μία εβδομάδα αργότερα, αναθεώρησε το χρονοδιάγραμμα σε «όχι περισσότερο από δύο ακόμη εβδομάδες».

«Οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν έχουν χάσει κανένα πολεμικό μέσο στο Ιράν», δήλωνε ο Σαπίρο στις 3 Μαρτίου, όταν μέχρι τότε οι ΗΠΑ είχαν ήδη χάσει στρατιωτικό εξοπλισμό αξίας κυριολεκτικά δισεκατομμυρίων δολαρίων.

Υποστήριζε επίσης, εξίσου λανθασμένα, ότι «ακόμη και μόνο η εκπαραθύρωση του Αγιατολάχ, παρεμπιπτόντως, σημαίνει εξ ορισμού αλλαγή καθεστώτος· σημαίνει ότι η αλλαγή καθεστώτος έχει ήδη πραγματοποιηθεί» και ότι αυτό «θα έχει τεράστιες συνέπειες. Τεράστιες συνέπειες».

Φυσικά, η εξουδετέρωση της κορυφαίας μορφής της ιρανικής εξουσιαστικής δομής δεν προκάλεσε τίποτα από όλα αυτά. Έτσι, πέντε ημέρες αργότερα, ο Σαπίρο είπε στους θεατές του ότι «στην πραγματικότητα δεν μιλάμε ακριβώς για αλλαγή καθεστώτος», αλλά μάλλον για «καταστροφή ή αντικατάσταση του καθεστώτος».

Σε κάθε περίπτωση, επαναλάμβανε στην ίδια εκπομπή ότι «η μόνη αποτυχία» και το χειρότερο δυνατό αποτέλεσμα του πολέμου «θα ήταν η αποκατάσταση της εξουσίας των Αγιατολάχ», προβάλλοντας μάλιστα απόσπασμα στο οποίο ο Τραμπ έλεγε το ίδιο πράγμα.

«Αυτό είναι επίσης το λιγότερο πιθανό ενδεχόμενο εδώ», διαβεβαίωνε ο Σαπίρο.

Περιττό να ειπωθεί ότι το γεγονός πως αυτό ακριβώς υπήρξε το αποτέλεσμα του πολέμου δημιούργησε ένα πρόβλημα.

Έτσι, ο Σαπίρο κατέφυγε είτε σε μια σειρά αδύναμων δικαιολογιών — όπως ότι υπάρχει «μια περίοδος καθυστέρησης» και επομένως η αλλαγή καθεστώτος θα έρθει πολύ αργότερα — είτε στον ισχυρισμό ότι «ο κόσμος εξακολουθεί να υποθέτει» πως η αλλαγή καθεστώτος αποτελούσε τον στόχο — άραγε από πού να τους ήρθε αυτή η ιδέα; — ενώ ποτέ δεν ήταν, και ότι «όλοι οι στόχοι του πολέμου» μπορούν να επιτευχθούν και χωρίς αυτήν.

Κατά τα άλλα, ο Σαπίρο απλώς διαβεβαίωνε αμέριμνα, παρά όλα τα αντίθετα στοιχεία, ότι το Ιράν βρισκόταν «στα τελευταία του», σε θανάσιμη αποδιοργάνωση, η οποία σήμαινε ότι αυτή τη φορά ίσως τελικά ανατρεπόταν από μια λαϊκή εξέγερση.

Επαναλάμβανε επίσης ότι η ικανότητα του Ιράν σε βαλλιστικούς πυραύλους είχε σχεδόν ολοκληρωτικά καταστραφεί. Διατύπωνε αυτόν τον ισχυρισμό ήδη από τις 3 Μαρτίου και τουλάχιστον μέχρι τις 17 Απριλίου, χωρίς να είναι ούτε κατά διάνοια αληθινός σε καμία από τις δύο περιπτώσεις.

Εκείνο, όμως, με το οποίο ο Σαπίρο φάνηκε να δυσκολεύεται περισσότερο ήταν το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ από το Ιράν.

Στις 3 Μαρτίου δήλωνε ότι οι Ιρανοί ηγέτες είχαν «μία και μοναδική επιλογή» για να απαντήσουν στις αμερικανικές επιθέσεις: να βασιστούν σε αντιπολεμικούς σχολιαστές, ώστε εκείνοι να τις υπονομεύσουν.

Στις 10 Μαρτίου χλεύαζε όσους «πανικοβάλλονταν για τα Στενά του Ορμούζ και την υποτιθέμενη ιρανική απειλή κατά της παγκόσμιας προσφοράς πετρελαίου».

Στις 13 Μαρτίου απέρριπτε τους φόβους ότι το Ιράν θα τα έκλεινε, επειδή κάτι τέτοιο θα «προκαλούσε συντριπτική αμερικανική απάντηση».

Στις 19 Μαρτίου τόνιζε ότι «οποιαδήποτε παρατεταμένη διακοπή εκεί θα προκαλούσε συντριπτική διεθνή αντίδραση».

Μέχρι το τέλος του μήνα, κατά τη διάρκεια του οποίου τα Στενά παρέμεναν ουσιαστικά κλειστά συνεχώς, ο Σαπίρο δήλωνε ότι ήταν «απίθανο» και «εξαιρετικά απίθανο» ο Τραμπ να τερματίσει τον πόλεμο χωρίς να τα ανοίξει και χωρίς να τα αφήσει υπό ιρανικό έλεγχο.

Στις 17 Απριλίου, όταν το Ιράν συμφώνησε προσωρινά να ανοίξει ξανά τα Στενά με αντάλλαγμα αμερικανικές παραχωρήσεις, αλλά στην πράξη τα διατήρησε κλειστά για τους επόμενους δύο μήνες, ο Σαπίρο το παρουσίασε ως «νίκη» του Τραμπ, ο οποίος είχε αναγκάσει τους «απελπισμένους» Ιρανούς να τα ανοίξουν.

Μέχρι τις 15 Ιουνίου, ο Σαπίρο φάνηκε να αναγνωρίζει ότι ο έλεγχος των Στενών του Ορμούζ επέτρεπε στο Ιράν να απειλεί ότι θα «κλείσει ξανά την παγκόσμια οικονομία».

Δεν προκαλεί μεγάλη έκπληξη το γεγονός ότι η επισκεψιμότητα και η συνδρομητική βάση του Σαπίρο και του Daily Wire έχουν καταρρεύσει τον τελευταίο ενάμιση χρόνο.

Αυτό ήταν, όμως, το στοίχημα που είχε κάνει: να επενδύσει τα πάντα όχι μόνο σε αυτόν τον καταστροφικό πόλεμο, αλλά και —για χάρη των κλικ και της διατήρησης της επιρροής του— στον ίδιο τον Τραμπ, όσο εξευτελιστικό κι αν γινόταν αυτό και όσο κι αν έπρεπε να διαστρεβλώνει δημόσια τον εαυτό του για να το υποστηρίξει.

3. Μαρκ Ντούμποβιτς

Τώρα περνάμε πραγματικά στα βαριά ονόματα. Ο Ντούμποβιτς καταλαμβάνει την περίοπτη τρίτη θέση εξαιτίας του δυσανάλογα μεγάλου ρόλου που διαδραμάτισαν ο ίδιος και η δεξαμενή σκέψης της οποίας ηγείται, το Ίδρυμα για την Υπεράσπιση των Δημοκρατιών (Foundation for Defense of Democracies – FDD), στο να πείσουν τον πρόεδρο να προχωρήσει σε πόλεμο: άσκησαν πιέσεις στην κυβέρνηση, έδωσαν στον Λευκό Οίκο ακόμη και τα ίδια τα επιχειρήματα και τις διατυπώσεις που χρησιμοποιούσε δημοσίως, ενώ παρείχαν και ένα από τα μέλη της διαπραγματευτικής ομάδας πριν από τον πόλεμο.

Αξίζει επίσης να σημειωθεί ότι, παρά τις κατηγορίες άλλων προσώπων αυτής της λίστας πως οι επικριτές του πολέμου βρίσκονται σε συνεννόηση με την Τεχεράνη, μόνο η οργάνωση του Ντούμποβιτς ξεκίνησε ως πραγματικός εκπρόσωπος των συμφερόντων ξένης κυβέρνησης. Προέκυψε από έναν οργανισμό που περιέγραφε ως αποστολή του «την παροχή ενημέρωσης με στόχο τη βελτίωση της εικόνας του Ισραήλ στη Βόρεια Αμερική» και απασχολεί πολυάριθμους πρώην Ισραηλινούς αξιωματούχους ασφαλείας.

Η αρχική απόφαση του Τραμπ να προχωρήσει σε πόλεμο ακολούθησε στενά τη δημόσια ρητορική του Ντούμποβιτς. Χαρακτηριστικό παράδειγμα ήταν η επιμονή του στη μαξιμαλιστική απαίτηση-τορπίλη για μηδενικό εμπλουτισμό ουρανίου από το Ιράν, καθώς και η αδιάκοπη προτροπή του, κατά την περίοδο πριν από τον πόλεμο, να μην επιδιώξει ο πρόεδρος διαπραγματεύσεις, αλλά να ξεκινήσει «πλήττοντας πρώτα το καθεστώς — και κατόπιν να διαπραγματευτεί από θέση ισχύος».

Ο Ντούμποβιτς άφηνε επανειλημμένα να εννοηθεί ότι η αλλαγή καθεστώτος θα ήταν ευκολότερη από τις διαπραγματεύσεις. Υποστήριζε ότι «οι σοβαροί άνθρωποι γνωρίζουν πώς να ανατρέψουν το καθεστώς στο Ιράν και διαθέτουν τις δυνατότητες να το κάνουν» και ότι ο Τραμπ θα έπρεπε να εξουδετερώσει τόσο τον Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ όσο και ανώτατα στελέχη των Φρουρών της Επανάστασης, οι οποίοι αποτελούσαν «τα βασικά εμπόδια για ένα διαφορετικό Ιράν».

Ο Ντούμποβιτς —με ένα επώνυμο που, ειρωνικά, θυμίζει την αγγλική λέξη dubious, δηλαδή «αμφίβολος»— διατύπωσε στην πορεία μια ολόκληρη σειρά αμφίβολων ισχυρισμών, προκειμένου να υποστηρίξει αυτό που στην πραγματικότητα αποτελούσε προσωπικό του στόχο για περισσότερο από μία δεκαετία: την αλλαγή καθεστώτος στο Ιράν.

Ισχυρίστηκε ότι:

• Οι ηγέτες του Ιράν σκότωσαν 40.000 διαδηλωτές — έναν εξαιρετικά αμφισβητήσιμο αριθμό, βασισμένο σε ελάχιστες πηγές, ο οποίος ήταν περίπου δεκαπλάσιος ακόμη και από τον φρικτό αριθμό που είχαν καταγράψει οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων.
• «Ένα νέο κύμα λαϊκής οργής αναπτύσσεται στο Ιράν», το οποίο θα οδηγούσε σε δεύτερη εξέγερση στους δρόμους και, όπως υπονοούσε, θα μπορούσε να προκαλέσει αλλαγή καθεστώτος μόλις επενέβαιναν οι Ηνωμένες Πολιτείες. Τίποτε από αυτά δεν συνέβη.
• «Δεν νομίζω ότι υπάρχει κανείς χειρότερος από τον Αγιατολάχ Χαμενεΐ», όταν ρωτήθηκε αν υπήρχε κίνδυνος να τον αντικαταστήσει κάποιος ακόμη χειρότερος μετά τη δολοφονία του. Η νέα ηγεσία του Ιράν κυριαρχείται πλέον από σκληροπυρηνικούς.
• Ο αμερικανικός στρατός «διαθέτει την ισχύ πυρός» για μια παρατεταμένη επιχείρηση. Το Πεντάγωνο είχε ήδη προειδοποιήσει πριν από τον πόλεμο ότι τα αποθέματα πυρομαχικών ήταν περιορισμένα, ενώ μέσα σε λίγες μόλις ημέρες ανήσυχες πηγές έλεγαν στη Washington Post ότι εξαντλούνταν με ταχύ ρυθμό.
• «Αν αποκεφαλίσεις την ηγεσία», μπορείς να επιβάλεις αλλαγή ηγεσίας κατά το πρότυπο της Βενεζουέλας. Αυτό δεν συνέβη.
• Ήταν «ανοησία» η άποψη ότι μια επίθεση στο Ιράν θα υπονόμευε τους διαδηλωτές, προκαλώντας συσπείρωση του πληθυσμού γύρω από τη σημαία και το καθεστώς. Αυτό ακριβώς συνέβη.
• Αν ο αμερικανικός στρατός επιχειρούσε να καταστρέψει το πυραυλικό πρόγραμμα του Ιράν, ο Χαμενεΐ δεν θα αντιδρούσε, «επειδή γνωρίζει ότι, αν επιτεθεί στις Ηνωμένες Πολιτείες, αυτό θα σημάνει το τέλος του καθεστώτος του». Συνέβη το ακριβώς αντίθετο, καθώς το Ιράν προκάλεσε σοβαρές ζημιές σε αμερικανικές βάσεις στην περιοχή.
• Οι φόβοι για έναν αιματηρό περιφερειακό πόλεμο ήταν αβάσιμοι, επειδή δεν είχαν επιβεβαιωθεί σε προηγούμενες περιπτώσεις. Το Ιράν επέκτεινε γρήγορα τον πόλεμο με επιθέσεις σε ολόκληρη την περιοχή, οι οποίες αποδείχθηκαν καταστροφικές για τα κράτη του Κόλπου.

Όπως ήταν αναμενόμενο, αυτό το αμφίβολο ιστορικό συνεχίστηκε και αφού ο Τραμπ ακολούθησε τις συμβουλές του. Ο Ντούμποβιτς διαβεβαίωνε τον κόσμο ότι ο πόλεμος θα διαρκούσε μόνο «εβδομάδες, όχι μήνες» και συμβούλευε τον Τραμπ να υιοθετήσει τη «στρατηγική» της συστηματικής δολοφονίας Ιρανών αξιωματούχων, δύο κάθε φορά, μέχρι να αποδεχθούν τις απαιτήσεις του.

Όπως πολλοί σε αυτή τη λίστα που συνέβαλαν στην κατασκευή αυτού του φιάσκου, ο Ντούμποβιτς επέμεινε μέχρι τέλους ότι ο πόλεμος εξελισσόταν θαυμάσια. Ισχυριζόταν ότι ο πόλεμος είχε αποδείξει πως το «αποτρεπτικό κεφάλαιο» του Ιράν είχε εξαντληθεί και ότι η ιρανική αποτροπή ήταν εξαρχής μια μπλόφα. Υποστήριζε επίσης ότι το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ από το Ιράν δεν είχε αποδειχθεί αποτελεσματικό — την ώρα που ο ίδιος ο Τραμπ δήλωνε τον προηγούμενο μήνα ότι, αν τα Στενά δεν άνοιγαν ξανά, τα αποθέματα πετρελαίου θα εξαντλούνταν μέσα σε λίγες εβδομάδες και θα επικρατούσε «χάος».

Όλα αυτά αποτελούν μέρος μιας πολύ ευρύτερης ιστορίας παραπλάνησης και ψευδών ισχυρισμών από τον Ντούμποβιτς, με μοναδικό στόχο να πραγματοποιηθεί αυτός ο πόλεμος.

Υπό αυτή την έννοια, μπορούμε πράγματι να πούμε ότι η σκόπιμη διαστρέβλωση και τα απροκάλυπτα ψεύδη λογίζονται, από τεχνική άποψη, ως απλές λανθασμένες προβλέψεις;

2. Fox News

Οι σχολιαστές του Fox News που διαψεύστηκαν με εξευτελιστικό τρόπο για αυτόν τον πόλεμο θα μπορούσαν από μόνοι τους να γεμίσουν ολόκληρη λίστα, γι’ αυτό και καταλαμβάνουν ειδική κατηγορία. Δεδομένης της συνήθειας του Τραμπ να παρακολουθεί τηλεόραση, είναι κάτι παραπάνω από πιθανό ότι η απόφασή του να ξεκινήσει τον πόλεμο επηρεάστηκε από τις ανοησίες που εκτόξευαν πριν από την έναρξή του.

Για λόγους συντομίας, ας περιοριστούμε σε λίγα μόνο ονόματα, αρχίζοντας από τον Σον Χάνιτι. Μετά τον πόλεμο του 2025, ο Χάνιτι είχε αναπαράγει τον ισχυρισμό του Τραμπ ότι οι επιθέσεις είχαν «εξαλείψει» τις πυρηνικές εγκαταστάσεις και το πρόγραμμα εμπλουτισμού του Ιράν. Έξι μήνες αργότερα, όμως, δεν δίστασε να αντιφάσκει ξεδιάντροπα με τον ίδιο του τον εαυτό, προκειμένου να προωθήσει τον νέο πόλεμο. Σε ένα απόσπασμα της 27ης Φεβρουαρίου, την παραμονή του πολέμου, κατάφερε να το κάνει κυριολεκτικά μέσα στην ίδια φράση.

Η εκπομπή του Μαρκ Λέβιν μοιάζει λίγο σαν να παρουσιάζει δελτίο σε καλωδιακό κανάλι ο Φρανκ Κοστάνζα από το Seinfeld — μόνο που, αντί να κηρύττει το Festivus, κηρύττει τη μαζική δολοφονία.

«Οι ριζοσπάστες ισλαμοφασίστες στο Ιράν δεν επιτρέπεται ποτέ να αποκτήσουν πυρηνικά όπλα· γι’ αυτό και εκείνος [ο Τραμπ] ισοπέδωσε και αφάνισε τις πυρηνικές τους εγκαταστάσεις», δήλωσε ο Χάνιτι, για να προσθέσει μόλις δέκα δευτερόλεπτα αργότερα: «Τι όπλα θα διαθέτει αυτό το ριζοσπαστικό καθεστώς σε έξι μήνες; Σε έναν χρόνο; Σε δύο χρόνια; […] Θέλουν ένα πυρηνικό όπλο για να πλήξουν την ηπειρωτική επικράτεια των ΗΠΑ. Δεν μπορούμε να πάρουμε αυτό το ρίσκο».

Ο Χάνιτι συνήθιζε να προσκαλεί καλεσμένους για να επιδίδονται σε ευσεβείς πόθους, παρουσιάζοντας το καθεστώς ως έτοιμο να καταρρεύσει ανά πάσα στιγμή. Δεν υστερούσε, όμως, ούτε στις δικές του καταστροφικές προβλέψεις: διαβεβαίωνε τους τηλεθεατές ότι «οι μουλάδες» «χάνουν αυτή τη στιγμή τον έλεγχο της εξουσίας», ότι «ετοιμάζονται να εγκαταλείψουν» τη χώρα ή ότι «η στρατιωτική δράση θα πετύχει, με τον έναν ή τον άλλον τρόπο», αφήνοντας τον ιρανικό λαό ελεύθερο «μέσα στις επόμενες λίγες εβδομάδες».

Ο Σον Χάνιτι δεν υστερούσε καθόλου στις δικές του ολέθριες προβλέψεις για τον πόλεμο στο Ιράν, είτε διαβεβαιώνοντας τους τηλεθεατές ότι «οι μουλάδες» «χάνουν αυτή τη στιγμή τον έλεγχο της εξουσίας», είτε ότι «ετοιμάζονται να φύγουν» από τη χώρα, είτε ότι «η στρατιωτική δράση θα πετύχει, με τον έναν ή τον άλλον τρόπο».
(Gage Skidmore)

Έπειτα υπάρχει ο Μαρκ Λέβιν, ο νεοσυντηρητικός με τη μόνιμα κλαψιάρικη φωνή, ο οποίος, όσο απίθανο κι αν ακούγεται, έχει γίνει ένας από τους αγαπημένους του Τραμπ και είχε ήδη συμβάλει προσωπικά στο να τον πείσει να ξεκινήσει τον πόλεμο του 2025.

Με την τάση του να αρχίζει ξαφνικά να ουρλιάζει τυχαία αποσπάσματα από το κείμενό του, η εκπομπή του Λέβιν μοιάζει λίγο σαν να παρουσιάζει τηλεοπτική εκπομπή ο Φρανκ Κοστάνζα από το Seinfeld, μόνο που, αντί να ευαγγελίζεται το Festivus, ευαγγελίζεται τη μαζική δολοφονία.

Ο Λέβιν ανήκε επίσης στη λέσχη των σχολιαστών του Fox που αντιμετώπιζαν το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν σαν τη γάτα του Σρέντινγκερ: ήταν ταυτόχρονα επιτυχώς κατεστραμμένο και ενεργή, θανάσιμη απειλή, ανάλογα με το τι εξυπηρετούσε κάθε φορά.

Έτσι, μετά τις επιθέσεις του 2025, όταν χρειαζόταν να λιβανίσει τον Τραμπ και να παρουσιάσει πόσο σπουδαίος ήταν, ο Λέβιν ισχυριζόταν ότι ο Τραμπ είχε αποτρέψει ένα πυρηνικά εξοπλισμένο Ιράν και ότι είχε αφήσει ακόμη και τα συμβατικά του όπλα «σχεδόν ολοκληρωτικά κατεστραμμένα». Μόλις, όμως, χρειάστηκε να καλλιεργήσει φόβο για να γίνει πραγματικότητα ένας δεύτερος πόλεμος, άρχισε να ουρλιάζει ότι το Ιράν επρόκειτο να χρησιμοποιήσει και τα δύο.

«Αν αυτό το ισλαμικό, ναζιστικό, τρομοκρατικό καθεστώς μαζικών δολοφονιών αποκτήσει πυρηνικό όπλο, θα το χρησιμοποιήσει; Η απάντηση είναι ναι», ψέλλισε με τη βραχνή φωνή του την παραμονή του πολέμου.

«Η ειρήνη είναι καλύτερη από τον πόλεμο, αλλά ο πόλεμος είναι καλύτερος από τον πυρηνικό αφανισμό», διακήρυξε δεκαπέντε ημέρες αργότερα.

Στη συνέχεια, ενώ η χώρα είχε πλέον βυθιστεί για τα καλά στον πόλεμο, επέστρεψε εξίσου ξαφνικά στο να επαινεί τον Τραμπ, επειδή υποτίθεται ότι είχε ήδη αποτρέψει ένα πυρηνικά εξοπλισμένο Ιράν το 2025.

«Τι θα κάναμε σήμερα, Μάρθα, αν είχαν πυρηνικό όπλο; Θα έλεγχαν τα Στενά και δεν θα μπορούσαμε να κάνουμε απολύτως τίποτα γι’ αυτό», βέλαζε τον περασμένο Απρίλιο.

Οι αντιφάσεις ήταν τόσο δύσκολο να παρακολουθηθούν, ώστε ακόμη και ο ίδιος ο Λέβιν μπερδευόταν.

Σε συνέντευξή του στις 23 Ιανουαρίου στο αντιπολιτευόμενο προς το ιρανικό καθεστώς μέσο Iran International, ο Λέβιν δήλωσε ότι «εξουδετερώσαμε τα πυρηνικά τους όπλα». Μόλις εννέα δευτερόλεπτα αργότερα, όμως, προειδοποίησε ότι «αν τοποθετήσουν πυρηνική κεφαλή» στον νέο τους διηπειρωτικό βαλλιστικό πύραυλο — τον οποίο, σύμφωνα με τις αμερικανικές υπηρεσίες πληροφοριών, είχε απλώς επινοήσει ο Λέβιν — «θα μπορούσαν να πλήξουν τη Νέα Υόρκη».

Παρεμπιπτόντως, δεν ήταν σε καμία περίπτωση η πρώτη φορά που ο Λέβιν επινοούσε ανύπαρκτα ιρανικά πυρηνικά όπλα, τα οποία υποτίθεται ότι ο Τραμπ είχε ήδη εξαλείψει.

Όταν δεν μιλούσε για την «υπαρξιακή» και «επικείμενη απειλή» που αποτελούσε το Ιράν για τις Ηνωμένες Πολιτείες, ο Λέβιν τόνιζε —παραδόξως— πόσο αδύναμο ήταν το Ιράν και πόσο περίπατος θα ήταν ένας πόλεμος εναντίον του.

«Ουσιαστικά δεν έχει πολεμική αεροπορία· δεν έχει ναυτικό. […] Δεν διαθέτει αποτελεσματικά αντιαεροπορικά πυραυλικά συστήματα», δήλωσε στα μέσα Φεβρουαρίου — έναν μήνα πριν ο Τραμπ ισχυριστεί ότι κατέστρεψε τα δύο πρώτα και ενάμιση μήνα πριν οι ιρανικές δυνάμεις καταρρίψουν δύο πανάκριβα αμερικανικά στρατιωτικά αεροσκάφη.

Αναμφισβήτητα, όμως, ο χειρότερος από τους τηλεοπτικούς σχολιαστές του Fox News υπήρξε ο απόστρατος στρατηγός τεσσάρων αστέρων Τζακ Κιν. Οι εμφανίσεις του στο Fox News τους τελευταίους επτά μήνες θα μπορούσαν από μόνες τους να σας κάνουν να αμφισβητήσετε αν ο στρατιωτικός βαθμός σημαίνει οτιδήποτε.

Ο Κιν κέρδισε αυτή τη ντροπιαστική διάκριση όχι μόνο επειδή εμφανίζεται ως «ανώτερος στρατηγικός αναλυτής», προσφέροντας υποτίθεται ειδημοσύνη, αλλά και επειδή συμβουλεύει άμεσα τον Τραμπ για αυτό το φιάσκο.

Η ειδικότητα του Κιν είναι να προσαρμόζει με απόλυτα σοβαρό ύφος, σε πραγματικό χρόνο, τις προβλέψεις και τα σχόλιά του κάθε φορά που αποδεικνύεται λανθασμένος — συχνά τόσο ομαλά, ώστε οι περισσότεροι τηλεθεατές δύσκολα θα αντιλαμβάνονταν ότι μόλις αντέκρουσε ευθέως όσα έλεγε έναν μήνα νωρίτερα.

Έτσι, στις 16 Ιανουαρίου επέμενε ότι «ο στόχος αυτής της επίθεσης δεν ήταν ποτέ να καταρρεύσει το καθεστώς και να προκύψει αλλαγή καθεστώτος».

Μόλις τρεις εβδομάδες αργότερα, όμως, δήλωνε: «Μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε στρατιωτικά μέσα ώστε να εξαναγκάσουμε απολύτως αυτό το καθεστώς να καταρρεύσει. Αυτός είναι ο δρόμος προς τα εμπρός».

Για να είμαστε δίκαιοι, ο Κιν είχε φροντίσει να καλύψει όλα τα ενδεχόμενα. Επαναλάμβανε επίσης ότι οι αμερικανικές επιθέσεις θα έβαζαν —και ήδη έβαζαν— το ιρανικό καθεστώς «στον δρόμο προς την κατάρρευση». Ούτε αυτό, βέβαια, επαληθεύτηκε.

Παρότι παρουσίαζε επανειλημμένα αυτόν ακριβώς τον στόχο, μέχρι τις 16 Μαρτίου ο Κιν είχε αλλάξει και πάλι θέση, υποστηρίζοντας ότι «δεν υπάρχουν σχέδια εδώ να κάνουμε αυτό που κάνει ο [Βλαντίμιρ] Πούτιν» στην Ουκρανία — δηλαδή «να αλλάξουμε την πολιτική τάξη και να τοποθετήσουμε ένα ανδρείκελο στην εξουσία».

Οι Ισραηλινοί ήταν εκείνοι που ήθελαν να προκαλέσουν την κατάρρευση του ιρανικού καθεστώτος, είπε, ενώ ο Λευκός Οίκος επιδίωκε απλώς «να του αφαιρέσει τις επιθετικές του δυνατότητες». Ισχυρίστηκε μάλιστα ότι ο πόλεμος είχε ήδη εξαλείψει «σχεδόν το 90%» αυτών των δυνατοτήτων και ότι «είχε επίσης καταστρέψει τις παραγωγικές του δυνατότητες». Όπως έχουμε ήδη αναφέρει, κανένας από τους δύο ισχυρισμούς δεν επιβεβαιώθηκε τους μήνες που ακολούθησαν.

«Η ιδέα ότι αυτό θα εξελιχθεί σε περιφερειακό πόλεμο — όσοι το λένε δεν κατανοούν πραγματικά τα γεγονότα», διαβεβαίωνε ο Κιν τους τηλεθεατές την 1η Φεβρουαρίου. Ακριβώς έναν μήνα αργότερα, όμως, διακήρυττε: «Ο πόλεμος διευρύνεται. Είναι πλέον περιφερειακός πόλεμος».

Τα κράτη του Κόλπου εναντίον των οποίων προχωρούσε σε αντίποινα το Ιράν «αμύνονταν επαρκώς», συνέχισε ο Κιν. Ισχυρίστηκε επίσης ότι διέθετε απόρρητες πληροφορίες, σύμφωνα με τις οποίες τρία από αυτά επρόκειτο να μπουν στον πόλεμο στο πλευρό των Ηνωμένων Πολιτειών και του Ισραήλ. Τίποτε από αυτά δεν συνέβη.

Την πρώτη ημέρα του πολέμου, στις 28 Φεβρουαρίου, ο Κιν διαβεβαίωνε επανειλημμένα τους τηλεθεατές ότι η εκστρατεία θα «διαρκούσε δύο έως τρεις εβδομάδες». Δέκα ημέρες αργότερα, έλεγε ότι «ίσως χρειαστεί περισσότερο» από «μερικές ακόμη εβδομάδες». Δύο εβδομάδες μετά από αυτό, εκτιμούσε: «Περίπου τρεις εβδομάδες και έχουμε τελειώσει».

Όταν συμφωνήθηκε κατάπαυση του πυρός περίπου δύο εβδομάδες αργότερα, ο Κιν υποστήριζε ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες χρειάζονταν ακόμη δύο εβδομάδες για να αποτελειώσουν το Ιράν. Εξακολουθεί να χρησιμοποιεί αυτή την εκτίμηση των δύο εβδομάδων ακόμη και σήμερα, παρότι είχε ήδη ισχυριστεί ότι στο Ιράν είχε απομείνει μόνο το ένα δέκατο των επιθετικών του δυνατοτήτων και ότι «βρισκόμαστε περίπου στο τέλος του έργου» της καταστροφής της ικανότητάς του να κατασκευάζει νέα όπλα. Αυτά τα έλεγε στις 19 Μαρτίου.

«Από την άποψη του στρατιωτικού στόχου, δεν θεωρώ ότι τα Στενά του Ορμούζ είναι τόσο σημαντικά όσο ο πραγματικός στόχος αυτής της επιχείρησης, που είναι να αφαιρεθούν από το Ιράν οι επιθετικές του δυνατότητες», δήλωνε ο Κιν στις 10 Μαρτίου, όταν ρωτήθηκε πώς θα μπορούσαν να ανοίξουν ξανά τα Στενά.

Απέρριπτε το κλείσιμό τους ως απλή εμμονή των μέσων ενημέρωσης και ως λίγη γκρίνια για τις τιμές της βενζίνης. Στις 19 Μαρτίου υποστήριζε ότι οι Ιρανοί ήθελαν οι Ηνωμένες Πολιτείες «να επικεντρωθούν κυρίως στα Στενά του Ορμούζ» και έτσι «να αποσπάσουν την προσοχή μας» από σημαντικότερα καθήκοντα.

Μέχρι τον Απρίλιο, όμως, ο Κιν υποστήριζε ότι, αντί να συμφωνήσουν σε κατάπαυση του πυρός, οι Ηνωμένες Πολιτείες «θα έπρεπε να πάρουν οι ίδιες τον έλεγχο των Στενών του Ορμούζ». Έλεγε επίσης ότι η ανάγκη «εκκαθάρισης και διασφάλισης» των Στενών ήταν κάτι που «έπρεπε να γίνει».

Αναμφισβήτητα, ο χειρότερος από τους τηλεοπτικούς σχολιαστές του Fox News υπήρξε ο απόστρατος στρατηγός τεσσάρων αστέρων Τζακ Κιν, του οποίου οι εμφανίσεις στο δίκτυο κατά τους τελευταίους επτά μήνες θα μπορούσαν από μόνες τους να σας κάνουν να αναρωτηθείτε αν ο στρατιωτικός βαθμός σημαίνει οτιδήποτε.
(Λευκός Οίκος)

Όταν ο Τραμπ επέβαλε αποκλεισμό κατά τη διάρκεια της κατάπαυσης του πυρός, ο Κιν ενθουσιάστηκε. Οι Ηνωμένες Πολιτείες διέθεταν πλέον «σημαντική διαπραγματευτική ισχύ», πράγμα που σήμαινε ότι «όλα είχαν αλλάξει», επειδή «κρατάμε τώρα στα χέρια μας ολόκληρη την οικονομική βιωσιμότητα του Ιράν ως κράτους».

Αυτό, υποστήριζε, «θα γονάτιζε το Ιράν» και θα οδηγούσε σε «πολύ, πολύ σημαντικές παραχωρήσεις» από την ηγεσία του.

Μέσα σε δύο εβδομάδες, όμως, ο Κιν παραδέχθηκε ότι οι Ιρανοί ηγέτες «σκόπευαν απολύτως να το αντέξουν μέχρι τέλους» και ότι «βρισκόμαστε σε αδιέξοδο», επειδή ήταν πεπεισμένοι ότι «μπορούσαν να αντέξουν περισσότερο από εμάς», ασκώντας παράλληλα οικονομική πίεση στον Τραμπ.

Καταλαβαίνετε την εικόνα. Αυτή η λίστα μόλις που αγγίζει την επιφάνεια όλων εκείνων για τα οποία ο Κιν διαψεύστηκε με εντυπωσιακή και απόλυτη αυτοπεποίθηση τους τελευταίους μήνες.

Ωστόσο, δεδομένης της προσήλωσης του τηλεοπτικού δικτύου στο να κρατά τον πρόεδρο και τους υπόλοιπους τηλεθεατές παραπληροφορημένους σχετικά με αυτόν τον πόλεμο, μην περιμένετε ούτε αυτές οι αποτυχίες ούτε η κραυγαλέα και μη γνωστοποιημένη σύγκρουση συμφερόντων του Κιν να εμποδίσουν το Fox News να συνεχίσει να τον παρουσιάζει σαν να γνωρίζει για τι πράγμα μιλά.

1. Μαρκ Τίσεν

Ως λογογράφος που βοήθησε τον υπουργό Άμυνας του Τζορτζ Μπους του νεότερου, Ντόναλντ Ράμσφελντ, να οικοδομήσει το παραπλανητικό επιχείρημα υπέρ του πολέμου στο Ιράκ, ο αρθρογράφος της Washington Post Μαρκ Τίσεν είχε ήδη συμβάλει, με ψεύδη, στο να οδηγηθεί η χώρα σε έναν διαβόητα καταστροφικό πόλεμο. Το γεγονός ότι αυτό δεν τον εμπόδισε καθόλου να το επαναλάβει δύο δεκαετίες αργότερα αποτελεί είτε πραγματικά εντυπωσιακό επίτευγμα από μέρους του είτε κατηγορητήριο για την πολιτική κουλτούρα της Ουάσινγκτον — ή και τα δύο.

Ο Τίσεν βρίσκεται στην κορυφή αυτής της λίστας επειδή πέτυχε ένα σημαντικό διπλό κατόρθωμα: όχι μόνο έπεσε οικτρά έξω σχεδόν σε όλα όσα αφορούσαν τον πόλεμο, αλλά το έκανε έχοντας πρόσβαση στον μοναδικό άνθρωπο που μπορούσε να εφαρμόσει τις άθλιες συμβουλές του.

Κατά τον τελευταίο χρόνο περίπου, ο Τίσεν βρισκόταν σε τακτική επικοινωνία με τον Τραμπ, συνομιλούσε μαζί του τηλεφωνικά και μάλιστα συνέτρωγε με εκείνον και την Πρώτη Κυρία. Παράλληλα, διαμόρφωνε εμφανώς τα άρθρα του στη Washington Post και τις εμφανίσεις του στο Fox News —στις οποίες ζητούσε διάφορους πολέμους ανά τον κόσμο— έτσι ώστε να απευθύνονται άμεσα στον πρόεδρο.

Πουθενά αυτό δεν ήταν πιο εμφανές από ό,τι στην περίπτωση του Ιράν. Επειδή ο Τραμπ είχε δηλώσει δημοσίως ότι η δολοφονία διαδηλωτών από την ιρανική κυβέρνηση αποτελούσε «κόκκινη γραμμή», ο Τίσεν επικεντρώθηκε σε αυτόν τον παράγοντα ως μέσο για να τον ωθήσει να πατήσει τη σκανδάλη του πολέμου.

Ισχυρίστηκε ότι οι Ιρανοί διαδηλωτές «περιμένουν τώρα να επιστρέψουν οι βομβαρδισμοί και να ολοκληρώσουν τη δουλειά». Παράλληλα, έστησε έξυπνα ένα δόλωμα για τον πρόεδρο, προειδοποιώντας ότι η «αποτυχία να επιβάλει την κόκκινη γραμμή του» απέναντι στη δολοφονία διαδηλωτών θα έμοιαζε με πράξη του Μπαράκ Ομπάμα. Βεβαίως, πρόσθετε, αυτό δεν επρόκειτο να συμβεί, επειδή «ο Τραμπ δεν είναι Ομπάμα» και δεν θα «δειλιάσει όπως ο Ομπάμα».

Πρόσθεσε ότι οι Ιρανοί ηγέτες βρίσκονταν σε στιγμή αδυναμίας και ότι ο καλύτερος τρόπος για να επιτευχθεί μια συμφωνία ήταν να δολοφονηθούν και να επιβληθούν όροι σε όποιον απέμενε.

«Ακόμη κι αν το καθεστώς δεν πέσει, ο Τραμπ θα έχει υπό τον έλεγχό του ό,τι απομείνει από αυτό», όπως συμβαίνει με την Ντέλσι Ροντρίγκες στη Βενεζουέλα, διαβεβαίωνε ο Τίσεν τον Τραμπ. Η Ροντρίγκες είναι «απόλυτα υποταγμένη στον Τραμπ», έγραφε, και εκείνος θα μπορούσε, με παρόμοιο τρόπο, «να συνάψει πυρηνική συμφωνία με έναν μεταβατικό Ιρανό ηγέτη».

Φυσικά, δεν συνέβη τίποτε που να μοιάζει έστω και ελάχιστα με αυτό. Ωστόσο, πρέπει να αναγνωρίσουμε κάτι στον Τίσεν: σύμφωνα με δημοσιεύματα ισραηλινών μέσων ενημέρωσης, η δολοφονία διαδηλωτών από το καθεστώς αποτέλεσε πράγματι σημαντικό παράγοντα στην απόφαση του Τραμπ να προχωρήσει σε πόλεμο.

Ο Τίσεν το εκμεταλλεύτηκε επιδέξια. Ενώ ο Τραμπ εξέταζε τι θα κάνει, του υπενθύμιζε ότι οι Ιρανοί ηγέτες είχαν «σκοτώσει χιλιάδες αθώους πολίτες». Ο αριθμός αυτός διογκωνόταν μαγικά στις δημόσιες δηλώσεις του Τίσεν όσο χειροτέρευε η πολεμική επιχείρηση: έφτασε τις 30.000 στις αρχές Μαρτίου και τις 45.000 έναν μήνα αργότερα.

Αργότερα, ο Τίσεν επέστρεψε στο γνωστό οπλοστάσιο επιχειρημάτων της εποχής Μπους και ισχυρίστηκε ότι η Αλ Κάιντα βρισκόταν «αυτή τη στιγμή στο Ιράν» και ότι η ιρανική ηγεσία θα της έδινε ουράνιο για να κατασκευάσει «βρόμικη βόμβα».

Ο βομβαρδισμός του Ιράν θα είχε «το αντίθετο αποτέλεσμα από έναν ατέρμονο πόλεμο», επειδή θα άλλαζε γρήγορα την ηγεσία του, έγραψε στο X στις 19 Φεβρουαρίου. Επανέλαβε αυτόν τον ισχυρισμό μόλις ξεκίνησε ο πόλεμος και χρειάστηκε να περάσει στον ρόλο του εμψυχωτή, τονίζοντας πλέον ότι, ξεκινώντας τον πόλεμο, ο Τραμπ στην πραγματικότητα τερμάτιζε έναν ατέρμονο πόλεμο. Ο Τίσεν πρέπει να διάβαζε το ίδιο ενημερωτικό σημείωμα με τον Μπρετ Στίβενς, ο οποίος χρησιμοποίησε ακριβώς την ίδια φράση.

Στο συγκεκριμένο άρθρο, ο Τίσεν κατάφερε να διατυπώσει τρεις εκτιμήσεις που «γέρασαν» σαν ωμό ψάρι αφημένο στο πεζοδρόμιο. Έγραψε ότι μπορούσαμε «να περιμένουμε πως αυτή η εκστρατεία θα διαρκέσει μερικές εβδομάδες», ότι «δεν θα υπήρχε ανάγκη για αμερικανική δύναμη εισβολής», ιδίως επειδή «ο ιρανικός λαός είναι οι χερσαίες δυνάμεις», και ότι ο Τραμπ «έλεγχε τις εξελίξεις» μέσα στο Ιράν δολοφονώντας αξιωματούχους του — κάτι που, σύμφωνα με τη λογική του, θα μπορούσε απλώς να συνεχίζει επ’ αόριστον, μέχρι να αποκτήσει μια κυβέρνηση της αρεσκείας του.

Περιττό να ειπωθεί ότι όλα αυτά θα αποτελούν μεγάλη έκπληξη για οποιονδήποτε διαβάζει το κείμενο πέντε μήνες αργότερα ή και μετά.

Εξίσου λανθασμένο ήταν ένα άρθρο του στη Washington Post οκτώ ημέρες αργότερα, στο οποίο υποτίθεται ότι εξηγούσε γιατί ο πόλεμος «βρισκόταν καθ’ οδόν προς μια τεράστια επιτυχία».

Ο Τραμπ βρισκόταν «σε πολύ προχωρημένο στάδιο» όχι μόνο για να εξαλείψει τη στρατιωτική ικανότητα του Ιράν, αλλά και την παραγωγική του δυνατότητα, έγραφε ο Τίσεν, και «σύντομα θα εξαλειφθεί η ικανότητα του Ιράν να πλήττει τις ΗΠΑ και τους συμμάχους τους». Λάθος.

Προέβλεψε επίσης ότι «το καθεστώς θα αρχίσει να διαλύεται από το εσωτερικό» και ότι κάποιος θα εμφανιζόταν για να συνάψει τη συμφωνία τύπου Βενεζουέλας που είχε υποσχεθεί. Τελικά, κατέληγε, οι Ιρανοί «πιθανότατα θα ανταποκρίνονταν στο κάλεσμα του Τραμπ και θα επέστρεφαν στους δρόμους», όπως οι Γερμανοί που γκρέμισαν το Τείχος του Βερολίνου.

Μέχρι εδώ, για όσους κρατούν λογαριασμό, έχει μηδέν επιτυχίες σε οκτώ προβλέψεις. Αν ο Τίσεν ήταν παίκτης του NBA, με τέτοιο ποσοστό ευστοχίας θα είχε καθίσει στον πάγκο. Ευτυχώς, τα πρότυπα μιας εφημερίδας υπό τον Τζεφ Μπέζος είναι χαμηλότερα από εκείνα που απαιτούνται για να πετάξει κανείς μια μπάλα μέσα σε ένα καλάθι.

Ενώ υπήρχαν δημοσιεύματα ότι ο Τραμπ, αντιλαμβανόμενος το χάος στο οποίο είχε μπλέξει, προσπαθούσε απεγνωσμένα να απεμπλακεί, ο Τίσεν διαβεβαίωνε τους αναγνώστες του στις 26 Μαρτίου ότι αυτό δεν ήταν αλήθεια και ότι γνώριζε με βεβαιότητα πως «ο Τραμπ δεν υπήρξε ποτέ περισσότερο αποφασισμένος να ολοκληρώσει αυτή τη στρατιωτική εκστρατεία».

Στην πραγματικότητα, έγραφε, βρισκόταν «στα πρόθυρα της επίτευξης όλων των στρατιωτικών στόχων που είχε θέσει». Μόλις άνοιγε ξανά τα Στενά του Ορμούζ και καταλάμβανε το κέντρο εξαγωγών πετρελαίου του Ιράν στη νήσο Χαργκ — παιχνιδάκι — θα μπορούσε απλώς να «επιβάλει όρους παράδοσης».

«Βρισκόμαστε πιο κοντά στο τέλος παρά στην αρχή», κατέληγε ο Τίσεν, προβλέποντας ότι όλα αυτά τα στρατιωτικά επιτεύγματα, καθώς και η δημιουργία των προϋποθέσεων «για την τελική κατάρρευση του καθεστώτος», θα συνέβαιναν μέσα στις επόμενες τρεις εβδομάδες.

Σε αυτό το διάστημα, δήλωσε σε επεισόδιο podcast, ο πόλεμος θα τελείωνε με «την ολοκληρωτική ήττα τους». Ακόμη κι αν το καθεστώς επιβίωνε, δεν θα ήταν «το καθεστώς που υπήρχε κατά την έναρξη της επιχείρησης», αλλά ένα καθεστώς «με το κεφάλι στη μέγκενη», στο οποίο ο Λευκός Οίκος θα υπαγόρευε όρους.

Αντί γι’ αυτό, λιγότερο από δύο εβδομάδες αργότερα, ένας απελπισμένος Τραμπ συμφώνησε σε κατάπαυση του πυρός, χωρίς να έχει πετύχει τίποτε από τα παραπάνω και με το Ιράν να έχει απορρίψει τις μαξιμαλιστικές απαιτήσεις του.

Καθώς ο πόλεμος παρατεινόταν, ο Τίσεν εναλλασσόταν ανάμεσα στη δουλοπρεπή κολακεία του Τραμπ και στη συγγραφή πολιτικής μυθοπλασίας, σύμφωνα με την οποία ο πρόεδρος μπορούσε ακόμη να αναγκάσει τους Ιρανούς ηγέτες να παραδοθούν και να δεχθούν οποιουσδήποτε όρους τούς επέβαλλε.

Πώς; Το ιδιοφυές σχέδιο του Τίσεν, όπως το παρουσίαζε σε άρθρα και αναρτήσεις, ήταν απλό. Θυμάστε όλους εκείνους τους στρατιωτικούς στόχους που είχε αναφέρει στα τέλη Μαρτίου — το άνοιγμα των Στενών, την κατάληψη της νήσου Χαργκ, την αρπαγή του εμπλουτισμένου ουρανίου, την κατάρρευση του καθεστώτος και ούτω καθεξής — τους οποίους ο Τραμπ είτε δίσταζε να επιδιώξει είτε απλώς δεν μπορούσε να πετύχει;

Αυτή τη φορά, θα έπρεπε απλώς να τους πετύχει, να κερδίσει τον πόλεμο «ΚΑΙ ΥΣΤΕΡΑ ΝΑ ΚΑΝΕΙ ΕΚΣΤΡΑΤΕΙΑ ΜΕ ΑΥΤΟ ΣΤΙΣ ΕΝΔΙΑΜΕΣΕΣ ΕΚΛΟΓΕΣ!»

Όπως υποδήλωνε και η ολοένα συχνότερη χρήση κεφαλαίων γραμμάτων —«τερματίστε την κατάπαυση του πυρός και ΣΚΟΤΩΣΤΕ ΟΣΟΥΣ ΔΕΝ ΘΕΛΟΥΝ ΣΥΜΦΩΝΙΑ!!», έγραψε— ο Τίσεν, όπως λένε οι νεότεροι, αναρτούσε απεγνωσμένες δικαιολογίες για να παρηγορήσει τον εαυτό του.

Ήταν, όμως, δύσκολο να καταλάβει κανείς για λογαριασμό ποιου προσπαθούσε να διαχειριστεί την αποτυχία: των αναγνωστών του, του προέδρου τον οποίο είχε βοηθήσει να μπλέξει σε αυτό το χάος ή του ίδιου του εαυτού του;

Σε κάθε περίπτωση, καθώς ο πόλεμος έμοιαζε όλο και λιγότερο με «τη σπουδαιότερη στρατιωτική εκστρατεία που διεξήγαγαν οι Ηνωμένες Πολιτείες μετά την Αμερικανική Επανάσταση», όπως είχε πει στους τηλεθεατές του Fox στα τέλη Μαρτίου, ο Τίσεν απλώς αποσύρθηκε σε έναν κόσμο δικών του, κατασκευασμένων γεγονότων.

Σε αυτή την εναλλακτική πραγματικότητα, ο αμερικανικός στρατός απείχε μόλις δεκατέσσερις ημέρες από την ολοκληρωτική νίκη, όταν ο Τραμπ χάρισε τη σωτηρία στους Ιρανούς, «σταματώντας τον πόλεμο στη γραμμή των πέντε γιάρδων» —δηλαδή ένα βήμα πριν από το τέρμα— και δίνοντάς τους «μια ευκαιρία να συνθηκολογήσουν».

Θα μπορούσε και θα έπρεπε, όμως, να ξαναρχίσει τον πόλεμο οποιαδήποτε στιγμή και να τον τελειώσει μέσα σε δύο εβδομάδες. Οι Ιρανοί ηγέτες απλώς «νομίζουν» ότι διαθέτουν διαπραγματευτικά χαρτιά, επειδή ο Τραμπ τούς το επέτρεψε. Στην πραγματικότητα, το καθεστώς βρισκόταν «με την πλάτη στα σχοινιά» και χρειαζόταν μια συμφωνία πολύ περισσότερο από τον Τραμπ, πράγμα που σήμαινε ότι εκείνος μπορούσε απλώς «να σκοτώσει όσους δεν θέλουν συμφωνία».

Άλλωστε, ο αμερικανικός στρατός «διαθέτει τώρα διπλάσια ισχύ πυρός από όση είχε κατά την έναρξη του πολέμου» — ένας κυριολεκτικά απίστευτος ισχυρισμός, ανακυκλωμένος από τον επίσης διακινητή ψευδών ειδήσεων Τζακ Κιν.

Αυτό φαίνεται πως θα είναι το τέχνασμα με το οποίο ο Τίσεν θα προσπαθήσει να συμβιβάσει την ένθερμη υποστήριξή του προς έναν ακόμη αποτυχημένο και ανόητο πόλεμο, ο οποίος κατέληξε σε μια μη ικανοποιητική ειρηνευτική συμφωνία: θα ισχυρίζεται ότι ο Τραμπ κέρδιζε τον πόλεμο, αλλά τελικά άρπαξε την ήττα από τα σαγόνια της νίκης, συμφωνώντας σε κατάπαυση του πυρός, προφανώς από την καλοσύνη της καρδιάς του — και ότι για όλα αυτά έφταιγε ο αντιπρόεδρός του.

Θα περίμενε κανείς ότι, δεδομένου του αξιοθρήνητου ιστορικού του Τίσεν και του άμεσου ρόλου του στο να βάλει τον Τραμπ σε αυτό το χάος — για να μην αναφέρουμε το μίσος του Τραμπ για την κριτική — αυτή θα ήταν η λήξη της επιρροής του στον Λευκό Οίκο. Είναι, όμως, απολύτως πιθανό αυτό το τέχνασμα να αρκεί για να τον κρατήσει στην εύνοια του προέδρου.

Το σύστημα λειτουργεί

Θα ήταν σχεδόν κωμικό το πόσο ολοκληρωτικά και οικτρά διαψεύστηκαν αυτά τα πρόσωπα για τον πόλεμο — σχεδόν, αν δεν υπήρχε το γεγονός ότι αυτός προκάλεσε τον θάνατο χιλιάδων αθώων ανθρώπων στο Ιράν, σκότωσε και τραυμάτισε εκατοντάδες Αμερικανούς στρατιωτικούς και βύθισε τη χώρα, πιθανώς και ολόκληρη την παγκόσμια οικονομία, σε κρίση.

Θα περίμενε κανείς να αποτελεί πρόβλημα το γεγονός ότι άνθρωποι που υποτίθεται πως είναι «ειδικοί» και ενημερωμένοι σχολιαστές — οι οποίοι διαθέτουν μεγάλο ακροατήριο, διαμορφώνουν την αντίληψη της κοινής γνώμης για τον πόλεμο και, σε ορισμένες περιπτώσεις, συμβουλεύουν απευθείας τον Λευκό Οίκο — προφανώς δεν έχουν ιδέα για τι πράγμα μιλούν και λένε οτιδήποτε τους κατέβει, φτάνοντας πιθανώς μέχρι και στη σκόπιμη διάδοση ψευδών πληροφοριών.

Κι όμως, υπάρχουν ελάχιστες ενδείξεις ότι οποιοσδήποτε από αυτούς θα λογοδοτήσει — είτε με την έννοια ότι θα δεχθεί επίπληξη από διευθυντές και άλλα ανώτερα στελέχη είτε με την έννοια ότι ο πρόεδρος θα αποφασίσει να πάψει να τους ακούει.

Μοιάζει σχεδόν σαν να πρόκειται για ένα δυσλειτουργικό σύστημα: μπορεί κανείς να διαψεύδεται τόσο αδιάκοπα και τόσο ανόητα για ένα ζήτημα τόσο σοβαρό όσο ο πόλεμος και παρ’ όλα αυτά να διατηρεί το δημόσιο βήμα του.

Ίσως, όμως, η πιο τρομακτική πιθανότητα είναι ότι ακριβώς η προθυμία τους να παραπλανούν και να εξαπατούν πάνω σε αυτό το θέμα εξηγεί γιατί εξακολουθούν να το διαθέτουν.

Συντελεστές

Ο Μπράνκο Μάρτσετιτς είναι συντάκτης του Jacobin και συγγραφέας του βιβλίου Yesterday’s Man: The Case Against Joe Biden («Ο άνθρωπος του χθες: Η υπόθεση εναντίον του Τζο Μπάιντεν»).

Jacobin