Ο Αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ παραδέχτηκε κατά την διάρκεια συνέντευξής του ότι ο Ρώσος ομόλογός του, Β.Πούτιν, είναι έτοιμος για μια ειρηνευτική συμφωνία στην Ουκρανία αλλά ο Βολοντιμίρ Ζελένσκι είναι αυτός που σαμποτάρει την διαδικασία.
«Πιστεύετε ότι ο πόλεμος μεταξύ Ρωσίας και Ουκρανίας θα τελειώσει κατά τη διάρκεια της προεδρικής σας θητείας;
– Ναι. Ειλικρινά, νόμιζα ότι θα τελείωνε πολύ νωρίτερα.
– Λοιπόν, ποιο είναι το πρόβλημα;
– Νόμιζα ότι θα ήταν το πιο εύκολο να τελειώσει, επειδή έχω καλές σχέσεις και με τους δύο ηγέτες.
Φαινόταν ότι θα ήταν πολύ εύκολο…
– Τι είπατε στον Ρώσο Πρόεδρο Πούτιν γι’ αυτό;
– Του λέω πάντα το ίδιο πράγμα. Δεν θα μπω σε λεπτομέρειες, αλλά γενικά, είπα: “Βλαντιμίρ, ήρθε η ώρα να σταματήσουμε. Αυτός ο πόλεμος πρέπει να τελειώσει.”
– Και τι είπε;
– Νομίζω ότι είναι πρόθυμος να κάνει μια συμφωνία.
– Πότε;
– Σύντομα. Αλλά χρειάζονται δύο για να χορέψεις τανγκό. Όσο για αυτόν, νομίζω ότι είναι έτοιμος».
Άρα, το πρόβλημα εξακολουθεί να είναι με ένα άλλο άτομο…
Σε δίωξη κατά τεσσάρων εν ενεργεία βουλευτών ττης ΝΔ και 22 προσώπων συνολικά προχώρησε η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία (EPPO) στο πλαίσιο της έρευνας για το σχέδιο απάτης με γεωργικές επιχορηγήσεις μέσω ΟΠΕΚΕΠΕ το 2021.
Για τους εμπλεκόμενους βουλευτές η Βουλή είχε ήδη άρει την ασυλία τους.
Οι τρεις κατηγορούνται για ηθική αυτουργία σε απιστία και ο ένας για ηθική αυτουργία σε παράνομη διαχείριση κονδυλίων της ΕΕ.
Ένας από αυτούς αντιμετωπίζει επιπλέον κατηγορίες για ηθική αυτουργία σε ψευδή βεβαίωση και απόπειρα απάτης μέσω υπολογιστή.
Τι αποκάλυψε η έρευνα
Σύμφωνα με την ανακοίνωση της EPPO, οι έρευνες αποκάλυψαν κοινά πρότυπα διαφθοράς στη διαχείριση κονδυλίων της Κοινής Γεωργικής Πολιτικής (ΚΓΠ) της ΕΕ.
Τα στοιχεία περιλαμβάνουν παράνομες παρεμβάσεις σε διοικητικές διαδικασίες, αναδρομικές αλλοιώσεις δεδομένων μετά από ελέγχους, παράνομη παρέμβαση σε επιτόπιους ελέγχους, απόκρυψη ευρημάτων και ψευδείς πιστοποιήσεις.
Διώκονται επίσης ο πρώην Πρόεδρος του ΟΠΕΚΕΠΕ (πέντε κατηγορίες κατάχρησης εμπιστοσύνης), ο πρώην Γενικός Διευθυντής Άμεσων Πληρωμών (δύο κατηγορίες), δύο πρώην Περιφερειακοί Διευθυντές, υπάλληλος πολιτικού γραφείου βουλευτή, συνεργάτης πρώην υπουργού, κτηνιατρικός υπάλληλος και δικαιούχοι επιχορηγήσεων.
Η Εισαγγελία απέρριψε τις κατηγορίες εναντίον επτά άλλων εν ενεργεία βουλευτών και δύο πρώην βουλευτών λόγω έλλειψης επαρκών στοιχείων.
Η έρευνα συνεχίζεται για τρεις πρώην βουλευτές.
Οι κατηγορούμενοι αντιμετωπίζουν ποινές φυλάκισης έως πέντε ετών και προβλεπόμενα πρόστιμα, σύμφωνα με την ελληνική νομοθεσία.
Η υπόθεση αποτελεί ένα από τα μεγαλύτερα σκάνδαλα που ερευνά η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία στην Ελλάδα, καθώς αφορά κατ’ εξακολούθηση απάτη σε βάρος των οικονομικών συμφερόντων της ΕΕ.
Η EPPO συνεχίζει και άλλες έρευνες για παρόμοιες πράξεις σε διαφορετικά έτη, χωρίς να δίνει περαιτέρω λεπτομέρειες για να μην επηρεαστεί η πορεία τους.
Η υπόθεση θα εκδικαστεί ενώπιον των ελληνικών δικαστηρίων
Ολόκληρη η ανακοίνωση της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας:
«Η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία (EPPO) στην Αθήνα (Ελλάδα) απήγγειλε κατηγορίες σε 22 κατηγορούμενους, συμπεριλαμβανομένων τεσσάρων νυν βουλευτών του Ελληνικού Κοινοβουλίου, αρκετών πρώην υψηλόβαθμων δημόσιων αξιωματούχων και πολιτικού προσωπικού, στο πλαίσιο έρευνας για φερόμενο οργανωμένο σχέδιο απάτης που αφορά γεωργικά κεφάλαια. Οι κατηγορίες εναντίον επτά άλλων εν ενεργεία βουλευτών έχουν απορριφθεί.
Όπως έχει ήδη αναφερθεί, η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία (EPPO) διεξάγει έρευνες για ένα φερόμενο οργανωμένο σχέδιο απάτης στο οποίο εμπλέκονται δημόσιοι υπάλληλοι του ΟΠΕΚΠΕ. Στις 24 Απριλίου 2026, το Ελληνικό Κοινοβούλιο έκανε δεκτό το αίτημα του Ευρωπαίου Γενικού Εισαγγελέα για την άρση της βουλευτικής ασυλίας 11 εν ενεργεία βουλευτών, ώστε να μπορέσει η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία να προχωρήσει στις έρευνές της για πράξεις που φέρονται να διαπράχθηκαν το 2021 και να διαπιστώσει τα γεγονότα αναζητώντας παράλληλα ενοχοποιητικά και απαλλακτικά στοιχεία.
Οι έρευνες αποκάλυψαν κοινά πρότυπα διαφθοράς στη διαχείριση των γεωργικών κονδυλίων της ΕΕ που χρηματοδοτούνται στο πλαίσιο της Κοινής Γεωργικής Πολιτικής (ΚΓΠ). Τα στοιχεία δείχνουν, μεταξύ άλλων, παράνομες παρεμβάσεις σε διοικητικές διαδικασίες και διαδικασίες επιθεώρησης, αναδρομικές αλλοιώσεις δεδομένων μετά την ολοκλήρωση υποχρεωτικών ελέγχων, παράνομη παρέμβαση σε επιτόπιους ελέγχους, απόκρυψη και χειραγώγηση των ευρημάτων των επιθεωρήσεων και ψευδείς πιστοποιήσεις.
Όσον αφορά αυτές τις έρευνες, οι οποίες αφορούν πράξεις που φέρονται να διαπράχθηκαν μόνο το 2021, η Εισαγγελία απαγγέλλει τώρα κατηγορίες στον πρώην Πρόεδρο του ΟΠΕΚΕΠΕ για πέντε κατηγορίες κατάχρησης εμπιστοσύνης, στον πρώην Γενικό Διευθυντή Άμεσων Πληρωμών για δύο κατηγορίες κατάχρησης εμπιστοσύνης και σε δύο πρώην Περιφερειακούς Διευθυντές του ΟΠΕΚΕΠΕ για κατάχρηση εμπιστοσύνης και παράνομη διαχείριση κονδυλίων της ΕΕ. Μεταξύ των κατηγορουμένων περιλαμβάνονται και τέσσερις εν ενεργεία βουλευτές: τρεις από αυτούς κατηγορούνται για υποκίνηση σε κατάχρηση εμπιστοσύνης και ένας για υποκίνηση σε παράνομη διαχείριση κονδυλίων της ΕΕ. Ένας από τους βουλευτές κατηγορείται επίσης για υποκίνηση σε ψευδή βεβαίωση και απόπειρα ηλεκτρονικής απάτης.
Στους υπόλοιπους κατηγορούμενους περιλαμβάνονται ένας υπάλληλος του πολιτικού γραφείου ενός εν ενεργεία βουλευτή, ένας συνεργάτης ενός πρώην υπουργού, ένας κτηνιατρικός υπάλληλος και αρκετοί δικαιούχοι των κονδυλίων.
Οι εν λόγω κατηγορούμενοι κατηγορούνται για πλημμελήματα, όπως απάτη με επιδοτήσεις, απόπειρα ηλεκτρονικής απάτης, ψευδή βεβαίωση επίσημων αρχείων, και ορισμένοι από αυτούς κατηγορούνται επίσης για τις αντίστοιχες μορφές ηθικής αυτουργίας σε ορισμένα από τα αδικήματα που διέπραξαν οι υψηλόβαθμοι δημόσιοι αξιωματούχοι. Εάν κριθούν ένοχοι, οι κατηγορούμενοι αντιμετωπίζουν ποινές φυλάκισης έως και πέντε ετών και τα προβλεπόμενα ποινικά πρόστιμα που προβλέπονται από την ελληνική νομοθεσία.
Οι κατηγορίες εναντίον επτά άλλων εν ενεργεία βουλευτών, καθώς και δύο πρώην βουλευτών, απορρίφθηκαν λόγω έλλειψης επαρκών αποδεικτικών στοιχείων που να δικαιολογούν την ποινική δίωξη. Όλα τα σχετικά αποδεικτικά στοιχεία εξετάστηκαν αντικειμενικά και αμερόληπτα, με ίδια προσοχή στις ενοχοποιητικές και απαλλακτικές περιστάσεις.
Για τα υπόλοιπα άτομα που βρίσκονται υπό έρευνα, συμπεριλαμβανομένων τριών πρώην βουλευτών, η διαδικασία συνεχίζεται.
Άλλες έρευνες για φερόμενες πράξεις που διαπράχθηκαν σε διαφορετικά έτη βρίσκονται σε εξέλιξη. Προς το παρόν δεν θα δημοσιοποιηθούν περαιτέρω λεπτομέρειες, προκειμένου να μην τεθεί σε κίνδυνο η έκβαση των εν εξελίξει διαδικασιών.
Όλα τα εμπλεκόμενα πρόσωπα θεωρούνται αθώα μέχρι αποδείξεως του εναντίου, ενώπιον των αρμόδιων ελληνικών δικαστηρίων.
Η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία (EPPO) είναι η ανεξάρτητη εισαγγελία της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Είναι υπεύθυνη για τη διερεύνηση, τη δίωξη και την παραπομπή στη δικαιοσύνη εγκλημάτων κατά των οικονομικών συμφερόντων της ΕΕ».
Η πρόσφατη Σύνοδος του ΝΑΤΟ κατέδειξε με κραυγαλέο τρόπο την αναβάθμιση του γεωστρατηγικού ρόλου της Τουρκίας που καθίσταται πλέον «μονάκριβη» στα μάτια της Δυτικής Συμμαχίας. Κατέδειξε όμως και την αντίστοιχη περιθωριοποίηση της «μικράς, πλην εντίμου Ελλάδος» που διαθέτει μοναδικά γεωπολιτικά πλεονεκτήματα, αλλά παράλληλα διαθέτει σάπιους πολιτικούς, ανίκανους και απρόθυμους να τα αξιοποιήσουν.
Δεν θα σταθώ τόσο στο «επιχειρησιακό τετελεσμένο» που δημιουργούν τα νέα στρατηγεία όσο στην εξαφάνιση από τα ραντάρ δημοσιότητας της ελληνικής αμυντικής συνεισφοράς, παρότι η χώρα μας είναι -εδώ και δεκαετίες- από τα πιο συνεπή μέλη της Συμμαχίας στις στρατιωτικές δαπάνες. Η αντικειμενική αξία στρατηγικών υποδομών της πατρίδας μας, όπως το λιμάνι της Αλεξανδρούπολης, σκοπίμως υποτιμάται, ενώ την ίδια ώρα η κυβέρνηση Μητσοτάκη εξακολουθεί να πλειοδοτεί στη στήριξη του ναζιστικού καθεστώτος Ζελένσκι παραχωρώντας δωρεάν λειτουργικό εξοπλισμό των ελληνικών ενόπλων δυνάμεων.
Τούτων δοθέντων, ο κ. Μητσοτάκης εμφανίστηκε στη Σύνοδο ως ένα είδος happy traveler, υπό τους ήχους τουρκικών εμβατηρίων, με διαπίστευση περισσότερο παρατηρητή παρά συμμετέχοντος. Ο ίδιος επωμίζεται συνειδητά την υποβάθμιση της Ελλάδος, αφού συναίνεσε χωρίς τον παραμικρό «αστερίσκο» στη νέα επιχειρησιακή δομή.
Συνήθως σε τέτοιες διεθνείς συναντήσεις όπου κλέβει την παράσταση ο Τραμπ, προσπαθεί να περάσει απαρατήρητος για να αποφεύγει τις κακοτοπιές. Στο παρελθόν προσπαθούσε να πιάσει καμιά κουβεντούλα, αλλά όταν ήρθε αντιμέτωπος με την πλήρη απαξίωση του πλανητάρχη και αναγκάστηκε να μιλάει στον εαυτό του, άλλαξε ρότα. Προχθές απέφυγε ακόμα και να συναντήσει το βλέμμα του Αμερικανού προέδρου, με τον φόβο μην του πετάξει κανένα από τα συνήθη προσβλητικά καλαμπούρια ή τον ρωτήσει τίποτα για το Αιγαίο και μπλέξει άσχημα.
Η θεωρία στο σύγχρονο κράτος των Αθηνών είναι απλή και λέει ότι όπου μαζεύονται ελέφαντες και βουβάλια δεν έχουν θέση, και πολύ περισσότερο δεν πρέπει έχουν λόγο, τα βατράχια. Μπορεί από ατύχημα να ποδοπατηθούν.
Πρακτικά πρόκειται για το λεγόμενο… «δόγμα Αλεξάνδρας». Αυτό που ανέπτυξε πριν από μερικά χρόνια μιλώντας εμπιστευτικά σε δημοσιογράφους η ανεκδιήγητη διπλωματική σύμβουλος του Κυριάκου, η ίδια που εσχάτως βολεύτηκε με μεταμεσονύκτια τροπολογία σε θέση… μόνιμου υπηρεσιακού υφυπουργού Εξωτερικών, όπως αυτές που υπήρχαν επί χούντας στο υπουργείο του αλησμόνητου Παναγιώτη Πιπινέλη.
Η Αλεξάνδρα Παπαδοπούλου, λοιπόν, η υφυπουργός, είχε πει ότι σε αυτούς τους δύσκολους καιρούς η Ελλάδα πρέπει να έχει έναν και μόνο στόχο: «Να περνάει κάτω από τα ραντάρ. Απαρατήρητη». Να μην «προκαλούμε», δηλαδή. Ιδιαίτερα τους απέναντι. Και φυσικά αυτό δεν αποτελεί αντίληψη μόνο της συγκεκριμένης κυρίας και του αφεντικού της, αλλά μιας ολόκληρης κάστας πολιτικών και διανοουμένων των Αθηνών, καθηγητών, συμβούλων και μεγαλοδημοσιογράφων που «διαμορφώνουν τις γνώμες», με όχημα αναφοράς στον τομέα της εξωτερικής πολιτικής το πολυθρύλητο ΕΛΙΑΜΕΠ. Τη δεξαμενή σκέψης, της οποίας μέχρι σχετικά πρόσφατα γενικός διευθυντής υπήρξε ο Θάνος Ντόκος. Ο δαιμόνιος «σύμβουλος Εθνικής Ασφαλείας» που παρακαλούσε τον υποτιθέμενο Ουκρανό ομόλογό του να μην έχουμε άλλο επεισόδιο με drone στα ελληνικά νησιά γιατί βρισκόμαστε σε τουριστική περίοδο, υφίσταται κίνδυνος ατυχήματος και αυτό θα είχε πολιτικό αντίκτυπο για την κυβέρνηση στις επερχόμενες εκλογές!
Ο Ντόκος δεν είναι μεμονωμένη περίπτωση. Είχε προηγηθεί ο Γεραπετρίτης που παρακαλούσε τον Φιντάν να μεταθέσει την ψήφιση του νομοσχεδίου για τη «Γαλάζια Πατρίδα», ώστε να προηγηθούν οι ελληνικές εκλογές και να μη δημιουργηθεί πρόβλημα στους σχεδιασμούς του Μητσοτάκη.
Αλλά οι οπαδοί του κατευνασμού και των «ήρεμων νερών» μέσω παραχώρησης εθνικών κεκτημένων δεν ανιχνεύονται μόνο στο κυβερνητικό στρατόπεδο. Υπάρχουν και αναφύονται σταθερά σε ολόκληρο το κοινοβουλευτικό φάσμα.
Προχθές ένας γυρολόγος του εθνομηδενισμού που εσχάτως βρήκε στασίδι στο νέο κόμμα του Τσίπρα έψεξε τον αρχηγό του ΠΑΣΟΚ επειδή είπε πως πρέπει επιτέλους να ποντιστεί το περιβόητο καλώδιο ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας – Κύπρου, που έμεινε μετέωρο μετά τη δυναμική παρέμβαση της Τουρκίας στη Κάσο.
Σιγοντάροντας τη γραμμή «αποφυγή έντασης με κάθε κόστος», ο Νίκος Μπίστης έφτασε να πει ότι το εύλογο αίτημα του κυρίου Ανδρουλάκη αποτελεί «ανέξοδο παλικαρισμό που αποσκοπεί στο χάιδεμα των αντιτουρκικών ρεφλέξ»!
Η πρωτοφανής αυτή δήλωση, που μοιάζει να έχει γίνει από εκπρόσωπο της κυβέρνησης Ερντογάν, προκάλεσε σφοδρές αντιδράσεις, αλλά σχεδόν αυτόματα πετάχτηκε ένας άλλος αστέρας του νέου… ρόστερ Τσίπρα, ο επικεφαλής του επιστημονικού ινστιτούτου, Γιώργος Σιακαντάρης, για να πει ότι «επιτέλους βρέθηκε ένας σαν τον Νίκο Μπίστη να επαναλάβει ορισμένες αλήθειες για όσα συμβαίνουν στην εξωτερική πολιτική».
Επομένως, δεν είναι μόνο το σύστημα Μητσοτάκη που αγοράζει πολιτικό χρόνο με τις παραχωρήσεις προς την Τουρκία. Είναι ένα πολύ ευρύτερο πλέγμα πολιτικών, ακαδημαϊκών και σχολιογράφων «έγκριτων εφημερίδων» που στηρίζουν τη σχολή της μειοδοσίας πάνω στο αφήγημα… καλύτερα να φινλανδοποιηθούμε παρά να αντισταθούμε.
Θεμελιωτής της θεωρίας της ελληνικής «φινλανδοποίησης» που έχει γίνει πολύ «hot» το τελευταίο διάστημα και σε κύκλους του υπουργείου Εξωτερικών είναι ο βασικός επικοινωνιακός σύμβουλος του Αλέξη Τσίπρα, ο γνωστός και μη εξαιρετέος Νίκος Μαρατζίδης, που βρέθηκε πρόσφατα στο στόχαστρο με αφορμή χρηματοδότηση από περίεργες οργανώσεις του εξωτερικού «πρακτορικής» χροιάς.
Ο Μαρατζίδης ήταν αυτός που πριν από μερικά χρόνια έριξε το πυροτέχνημα με τη φινλανδοποίηση, προκρίνοντάς την ως λύση για να ξεμπερδέψουμε με τις απειλητικές βλέψεις των απέναντι. Προφανώς όμως, παρότι δηλώνει ιστορικός, μάλλον δεν είχε την παραμικρή επίγνωση της ιστορικής βαρύτητας όσων πρότεινε ή, αντιθέτως, σκοπίμως προέβη σε αδόκιμες συγκρίσεις. Η Φινλανδία αναγκάστηκε να εκχωρήσει σοβαρές πτυχές της εθνικής της κυριαρχίας έπειτα από έναν πικρό πόλεμο και αφού έχασε μεγάλο τμήμα της εδαφικής της επικράτειας. Αναλογίες με τη σημερινή Ελλάδα δεν υπάρχουν. Η σχολή Μαρατζίδη μάς προτρέπει να παραχωρήσουμε εδαφική κυριαρχία χωρίς να πέσει ντουφεκιά και να δεθούμε εφεξής στο άρμα της ισλαμικής Τουρκίας ως πρόθυμος δορυφόρος, διευκολύνοντας και την ευρωπαϊκή της προοπτική. Ομολογουμένως ασυνήθιστη αντίληψη ισορροπιών στις ελληνοτουρκικές σχέσεις. Τουλάχιστον για κάποιον που δηλώνει Έλληνας…
Στο επόμενο, Β’ Μέρος: Ιστορικός αναθεωρητισμός και εθνική μειοδοσία
Turkish Prime Minister Recep Tayyip Erdogan (R) poses beside Khalid Mashaal (C), the Hamas chief in exile, and Gazas prime minister Ismail Haniyeh prior to their meeting in Ankara on June 18, 2013. Senior leaders of the Palestinian Islamist movement Hamas met today in Ankara with Turkish Prime Minister Erdogan to discuss Erdogan's planned visit to the Gaza Strip as well as the situation in Syria, the source said on condition of anonymity. AFP PHOTO/ PRIME MINISTER PRESS OFFICE/ YASIN BULBUL == RESTRICTED TO EDITORIAL USE - MANDATORY CREDIT "PRIME MINISTER PRESS OFFICE" - NO MARKETING NO ADVERTISING CAMPAIGNS - DISTRIBUTED AS A SERVICE TO CLIENTS == (Photo credit should read Yasin Bulbul/AFP via Getty Images)
Ο Τούρκος πρόεδρος Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν και η κυβέρνησή του είναι από τους πιο πιστούς υποστηρικτές και προστάτες της Χαμάς, καθώς την υπερασπίζονται εδώ και χρόνια νομιμοποιώντας την, χρηματοδοτώντας δραστηριότητες που σχετίζονται με τη Χαμάς και παρέχοντάς της διπλωματική και πολιτική κάλυψη. Γιατί να πιστέψει κανείς ότι τώρα θα βοηθήσουν στη διάλυση της οργάνωσης που οι ίδιοι έχουν στηρίξει; Στη φωτογραφία: ο Ερντογάν (δεξιά) καλωσορίζει τους ηγέτες της Χαμάς Χαλέντ Μασάαλ (κέντρο) και τον εκλιπόντα Ισμαήλ Χανίγιε στην Άγκυρα στις 18 Ιουνίου 2013. (Φωτογραφία: Yasin Bulbul/AFP μέσω Getty Images)
Καθώς η κυβέρνηση Τραμπ επιδιώκει να σταθεροποιήσει τη Λωρίδα της Γάζας μέσω της δικής της πρωτοβουλίας «Συμβούλιο της Ειρήνης», υπάρχει ένας συμμετέχων που ξεχωρίζει ως ιδιαίτερα ακατάλληλος για τον ρόλο του μεσολαβητή: η Τουρκία.
Η συμπερίληψη της Τουρκίας σε οποιαδήποτε προσπάθεια αφοπλισμού της Χαμάς ή προώθησης της ειρήνης στη Μέση Ανατολή θα ήταν γελοία αν τα διακυβεύματα δεν ήταν τόσο υψηλά. Για χρόνια, ο Τούρκος πρόεδρος Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν και η κυβέρνησή του υπήρξαν από τους πιο πιστούς υποστηρικτές και προστάτες της Χαμάς.
Ενώ οι αξιωματούχοι της Δύσης συνεχίζουν να θεωρούν την Τουρκία πολύτιμο σύμμαχο στο ΝΑΤΟ και πιθανό περιφερειακό ειρηνοποιό, η Χαμάς έχει μετατρέψει το τουρκικό έδαφος σε μια από τις σημαντικότερες επιχειρησιακές βάσεις της στο εξωτερικό.
Τα στοιχεία είναι συντριπτικά.
Οι ισραηλινές υπηρεσίες ασφαλείας αποκάλυψαν πρόσφατα ότι απέτρεψαν δεκάδες τρομοκρατικές επιθέσεις που διηύθυναν μέλη της Χαμάς με έδρα την Τουρκία. Σύμφωνα με τις ισραηλινές αρχές, το λεγόμενο «Αρχηγείο της Δυτικής Όχθης» της Χαμάς έχει έδρα την Τουρκία, όπου στρατολογεί τρομοκράτες, μεταφέρει όπλα και χρήματα, και κατευθύνει επιθέσεις εναντίον του Ισραήλ.
«Με την πάροδο των ετών, και με αυξημένη ένταση τον τελευταίο χρόνο, μέλη του Αρχηγείου της Δυτικής Όχθης διευθύνουν και προωθούν εκτεταμένες στρατιωτικές δραστηριότητες στην Ιουδαία, τη Σαμάρεια και το Ισραήλ από τουρκικό έδαφος», ανέφερε η ισραηλινή υπηρεσία πληροφοριών Σιν Μπετ.
Η υπηρεσία αναγνώρισε τον ανώτερο αξιωματούχο της Χαμάς με έδρα την Κωνσταντινούπολη Ζαχέρ Τζαμπαρίν ως επικεφαλής των επιχειρήσεων της Χαμάς στη Δυτική Όχθη, και κατονόμασε αρκετούς πράκτορες της Χαμάς που ζουν ελεύθερα στην Τουρκία, ενώ παράλληλα διευθύνουν τρομοκρατικές δραστηριότητες εναντίον του Ισραήλ.
Μεταξύ αυτών είναι ο Αϊμάν Σαράουνα, ο οποίος φέρεται να στρατολογεί τρομοκράτες, ο Μοχάμεντ Μαλάχ, ο οποίος φέρεται να μεταφέρει κεφάλαια για τρομοκρατικές επιχειρήσεις, ο Ματζέντ Τζάαμπα, ο οποίος βοήθησε στην απόκτηση των όπλων που χρησιμοποιήθηκαν σε μια θανατηφόρα επίθεση με πυροβολισμούς κοντά στην Ιερουσαλήμ, ο Γουαλίντ Αμπού Νασάρ, ο οποίος χρηματοδότησε πυρήνες της Χαμάς στη Βηθλεέμ, και ο Σαλάμ Γιαΐς, ο οποίος στρατολόγησε πράκτορες για να πραγματοποιήσουν επιθέσεις.
Το Σιν Μπετ επισήμανε ότι αυτά τα μέλη της Χαμάς «ασκούν τις δραστηριότητές τους ανεμπόδιστα από το τουρκικό έδαφος» και εκμεταλλεύονται «υποδομές στη χώρα για να μεταφέρουν οδηγίες και κεφάλαια» σε τρομοκράτες στη Δυτική Όχθη.
Νωρίτερα φέτος, το Σιν Μπετ ανακοίνωσε ότι μια έρευνα αποκάλυψε ένα άλλο δίκτυο τρομοκρατίας που συνδέεται με τη Χαμάς στη Δυτική Όχθη, το οποίο διηύθυνε ένας πράκτορας με έδρα την Τουρκία, ο Μαχμούντ Ραντβάν, και στόχευε στην προώθηση επιθέσεων κατά του Ισραήλ.
Ο Ραντβάν, μέλος της Χαμάς που απελευθερώθηκε σε ανταλλαγή κρατουμένων-ομήρων και απελάθηκε στην Τουρκία τον Ιανουάριο του 2025, είχε φυλακιστεί στο Ισραήλ για τον ρόλο του στη δολοφονία ενός ισραηλινού πολίτη, του Γιόσι Αλφάσι, το 2001.
Η Τουρκία δεν έχει χαρακτηρίσει ποτέ τη Χαμάς ως τρομοκρατική οργάνωση. Αντίθετα, ο Τούρκος Πρόεδρος Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν παρουσιάζει επανειλημμένα τη Χαμάς ως ένα νόμιμο πολιτικό κίνημα και ως οργάνωση «αντίστασης».
Η διάκριση δεν είναι απλώς σημασιολογική. Η Τουρκία έχει επιτρέψει στη Χαμάς να δημιουργήσει μια εξελιγμένη επιχειρησιακή βάση στο εσωτερικό της.
Σύμφωνα με έγγραφα που κατέλαβαν οι Ισραηλινές Ένοπλες Δυνάμεις κατά τη διάρκεια του πολέμου στη Γάζα, η Χαμάς χρησιμοποιεί την Τουρκία όχι μόνο ως πολιτικό καταφύγιο, αλλά και ως βάση για τον σχεδιασμό τρομοκρατικών επιθέσεων, την στρατολόγηση πρακτόρων, τη μεταφορά κεφαλαίων και το ξέπλυμα χρήματος.
Υπάρχει τουλάχιστον ένα έγγραφο που περιέγραφε το σχέδιο της Χαμάς να ιδρύσει ένα παράρτημα στην Τουρκία, αφιερωμένο στον συντονισμό επιθέσεων κατά του Ισραήλ στο εξωτερικό, όπως δολοφονίες και επιθέσεις σε ισραηλινά πλοία.
Η παρουσία της Χαμάς στην Τουρκία επεκτάθηκε σημαντικά μετά την ανταλλαγή του κρατούμενου Γκιλάντ Σαλίτ το 2011, όταν εκατοντάδες παλαιστίνιοι καταδικασμένοι τρομοκράτες που απελάθηκαν από το Ισραήλ εγκαταστάθηκαν στην Τουρκία. Με την πάροδο των ετών, η Χαμάς δημιούργησε ένα εκτεταμένο δίκτυο χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων, επιχειρήσεων, ανταλλακτηρίων συναλλάγματος και υλικοτεχνικής υποδομής που βοήθησε στη διατήρηση των τρομοκρατικών της επιχειρήσεων.
Η σχέση μεταξύ της κυβέρνησης Ερντογάν και της Χαμάς δεν είναι ούτε κρυφή ούτε τυχαία: οι Τούρκοι ηγέτες συναντώνται ανοιχτά με αξιωματούχους της Χαμάς.
Τον Ιανουάριο, ο Ερντογάν δέχθηκε μια αντιπροσωπεία της Χαμάς στην Κωνσταντινούπολη. Ο αρχηγός των τουρκικών μυστικών υπηρεσιών Ιμπραήμ Καλίν συναντήθηκε αργότερα με ανώτερα στελέχη της Χαμάς στην Άγκυρα για να συζητήσουν σχετικά με τη Λωρίδα της Γάζας, τις συμφωνίες κατάπαυσης του πυρός και τις περιφερειακές εξελίξεις. Οι εκπρόσωποι της Χαμάς άδραξαν την ευκαιρία για να ευχαριστήσουν προσωπικά τον Ερντογάν για τις προσπάθειες της Τουρκίας.
Οι τουρκικές μυστικές και πολιτικές αρχές φιλοξενούν τακτικά αντιπροσωπείες της Χαμάς και διατηρούν άμεσους διαύλους επικοινωνίας με την ηγεσία της ομάδας.
Αυτές δεν είναι ενέργειες ενός ουδέτερου μεσολαβητή. Είναι ενέργειες ενός προστάτη.
Πιο ανησυχητικές είναι οι αναφορές ότι η Χαμάς έχει εκμεταλλευτεί το χρηματοπιστωτικό σύστημα της Τουρκίας για να διευκολύνει μαζικές μεταφορές χρημάτων. Σύμφωνα με ισραηλινούς στρατιωτικούς και αξιωματούχους των μυστικών υπηρεσιών, πράκτορες της Χαμάς στην Τουρκία διαχειρίζονταν ένα μυστικό δίκτυο ανταλλαγής χρημάτων που μετέφερε εκατοντάδες εκατομμύρια δολάρια από το Ιράν σε ηγέτες της Χαμάς. Το δίκτυο χρησιμοποιούσε την τουρκική χρηματοπιστωτική υποδομή για να λαμβάνει, να αποθηκεύει, να μετακινεί και να διανέμει ιρανικά κεφάλαια που προορίζονταν για τις δραστηριότητες της Χαμάς.
Η σημασία αυτών των ισχυρισμών δεν μπορεί να υπερεκτιμηθεί.
Σε μια εποχή που οι Ηνωμένες Πολιτείες και οι σύμμαχοί τους προσπαθούν να περιορίσουν την ιρανική επιρροή σε όλη τη Μέση Ανατολή, η Τουρκία έχει γίνει ένας κρίσιμος αγωγός για την υποστήριξη της Χαμάς από το Ιράν.
Στο μεταξύ, η ρητορική της Τουρκίας απέναντι στο Ισραήλ έχει γίνει ολοένα και πιο ακραία.
Μακριά από το να ενεργεί ως ειρηνοποιός, ο Τούρκος πρόεδρος έχει επανειλημμένα υιοθετήσει γλώσσα και αφηγήματα της ίδιας της Χαμάς.
Το 2024, ο Ερντογάν δήλωσε: «Η Χαμάς είναι το ίδιο με την πολιτοφυλακή Kuva-yi Milliye (Εθνικές Δυνάμεις) στην Τουρκία κατά τη διάρκεια του Πολέμου της Ανεξαρτησίας».
Συγκρίνοντας τη Χαμάς με το εθνικοαπελευθερωτικό κίνημα της Τουρκίας, ο Ερντογάν ουσιαστικά νομιμοποιεί μια τρομοκρατική οργάνωση που ευθύνεται για το μακελειό της 7ης Οκτωβρίου 2023 –την πιο αιματηρή επίθεση εναντίον Εβραίων από την εποχή του Ολοκαυτώματος.
Ο Ερντογάν έχει επίσης προειδοποιήσει ότι το Ισραήλ τελικά θα στοχεύσει την ίδια την Τουρκία. «Εκτός αν σταματήσει», είπε, το Ισραήλ «θα στρέψει το βλέμμα του στην Ανατολία αργά ή γρήγορα».
Τέτοιες δηλώσεις δεν είναι απλώς εμπρηστικές. Ενισχύουν την προπαγάνδα της Χαμάς, δαιμονοποιούν το Ισραήλ και ενθαρρύνουν τους ισλαμιστές εξτρεμιστές σε ολόκληρη την περιοχή.
Ακόμα πιο ανησυχητικές είναι οι άμεσες απειλές που προέρχονται από την Άγκυρα.
Ο Ερντογάν έχει αφήσει να εννοηθεί ότι η Τουρκία θα μπορούσε να κάνει στο Ισραήλ αυτό που έκανε στη Λιβύη και το Ναγκόρνο-Καραμπάχ, σχόλια που ερμηνεύτηκαν ευρέως ως απειλές στρατιωτικής επέμβασης. Η Τουρκία παρείχε προηγμένα οπλισμένα μη επανδρωμένα αεροσκάφη, στρατιωτικούς συμβούλους και τακτική υποστήριξη στις συμμαχικές της κυβερνήσεις, οι οποίες μετέτρεψαν με επιτυχία την ισορροπία δυνάμεων στο πεδίο της μάχης.
Η επέμβαση της Τουρκίας στη Λιβύη το 2020 απέτρεψε την πτώση της πρωτεύουσας της Λιβύης στα χέρια του Λιβυκού Εθνικού Στρατού του στρατηγού Χαλίφα Χαφτάρ, και έσωσε την αναγνωρισμένη από τον ΟΗΕ Κυβέρνηση Εθνικής Συμφωνίας της Λιβύης.
Στον πόλεμο του 2020 μεταξύ Αζερμπαϊτζάν και Αρμενίας, η Τουρκία ενήργησε ως ένθερμος υποστηρικτής του Αζερμπαϊτζάν. Η Τουρκία του παρείχε εντατική στρατιωτική εκπαίδευση, επιχειρησιακό σχεδιασμό και οπλισμένα μη επανδρωμένα αεροσκάφη (drones). Τα μη επανδρωμένα αεροσκάφη αποδείχθηκαν εξαιρετικά αποτελεσματικά στην καταστροφή της αρμενικής αεράμυνας και των βαριά οπλισμένων θέσεων, και συνέβαλαν σημαντικά στην αποφασιστική στρατιωτική νίκη του Αζερμπαϊτζάν.
Ο Τούρκος υπουργός Εσωτερικών Μουσταφά Τσιφτσί δήλωσε πρόσφατα ότι η Ιερουσαλήμ κάποια μέρα θα περιέλθει ξανά υπό τουρκική κυριαρχία. «Όπως και στο παρελθόν, αυτά τα μέρη θα είναι ξανά δικά μας», είπε. «Θα περιέλθουν ξανά, αν θέλει ο Θεός, υπό την κυριαρχία και την εξουσία μας».
Τέτοιες δηλώσεις θα προκαλούσαν οργή αν προέρχονταν από οποιαδήποτε άλλη κυβέρνηση. Ωστόσο, μεγάλο μέρος της διεθνούς κοινότητας έχει αντιδράσει με σιωπή.
Οι συνέπειες είναι επικίνδυνες.
Κάθε φορά που ο Ερντογάν επαινεί τη Χαμάς, δέχεται αντιπροσωπείες της Χαμάς, κατηγορεί το Ισραήλ για «γενοκτονία» ή απειλεί το Ισραήλ, στέλνει ένα μήνυμα στη Χαμάς ότι έχει ισχυρή διεθνή υποστήριξη.
Μια τέτοια ρητορική ενθαρρύνει τη Χαμάς και άλλες τζιχαντιστικές οργανώσεις. Τους ενθαρρύνει να πιστέψουν ότι μπορούν να επιβιώσουν, να ανασυνταχθούν και να συνεχίσουν τον πόλεμο εναντίον του Ισραήλ.
Τουλάχιστον, οι δηλώσεις Ερντογάν ξεκαθαρίζουν τις προθέσεις της κυβέρνησής του, αντί να είναι αθόρυβα κρυμμένες εκεί που δεν τις βλέπει κανείς.
Οι ειλικρινείς προθέσεις της Τουρκίας, ωστόσο, είναι αυτές που καθιστούν την ιδέα ότι η Τουρκία μπορεί να βοηθήσει στον αφοπλισμό της Χαμάς τόσο ανατριχιαστική. Το να περιμένουμε από την κυβέρνηση Ερντογάν να πιέσει τη Χαμάς να παραδώσει τα όπλα της είναι σαν να περιμένουμε από το Ιράν να διαλύσει τη Χεζμπολάχ.
Οι ηγέτες της Τουρκίας έχουν περάσει χρόνια υπερασπιζόμενοι τη Χαμάς, νομιμοποιώντας τη Χαμάς, χρηματοδοτώντας δραστηριότητες που σχετίζονται με τη Χαμάς και παρέχοντας στη Χαμάς διπλωματική και πολιτική κάλυψη. Γιατί να πιστέψει κανείς ότι τώρα θα βοηθήσουν στη διάλυσητης οργάνωσης που οι ίδιοι έχουν στηρίξει;
Η πραγματικότητα φαίνεται να είναι ότι ο Ερντογάν έχει τελειοποιήσει ένα διπλό παιχνίδι.
Στο δυτικό κοινό, η Τουρκία παρουσιάζεται ως μια υπεύθυνη περιφερειακή δύναμη και απαραίτητος σύμμαχος στο ΝΑΤΟ.
Στη Χαμάς και σε άλλα ισλαμιστικά κινήματα, η Τουρκία προσφέρει πολιτική υποστήριξη, διπλωματική προστασία, οικονομικές ευκαιρίες και ιδεολογική αλληλεγγύη.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν μπορούν πλέον να αγνοούν την αναξιοπιστία της Τουρκίας. Η Ουάσινγκτον πρέπει να επανεκτιμήσει σοβαρά την πολιτική της απέναντι στην Τουρκία και να σταματήσει να βλέπει την κυβέρνηση Ερντογάν ως έναν ουδέτερο παράγοντα ικανό να προωθήσει την ειρήνη. Ένα καθεστώς που αγκαλιάζει ανοιχτά τη Χαμάς, φιλοξενεί τους πράκτορές της, ανέχεται τα οικονομικά της δίκτυα και επαναλαμβάνει τη ρητορική της δεν παίζει έντιμα.
Η Τουρκία φαίνεται ολοένα και περισσότερο να μην αποτελεί μέρος της λύσης, αλλά μέρος του προβλήματος.
*Ο Khaled Abu Toameh είναι βραβευμένος δημοσιογράφος με έδρα την Ιερουσαλήμ.
Ο ημιτελικός του Παγκοσμίου Κυπέλλου δεν ήταν απλώς μια αναμέτρηση δύο εθνικών ομάδων. Ήταν μια τελετουργική σύγκρουση ιστορικών μνημών, διαφορετικών αντιλήψεων για το ποδόσφαιρο και δύο τρόπων αναπαραγωγής της εθνικής ταυτότητας.
Στην Ατλάντα παίχτηκε ένας ποδοσφαιρικός ημιτελικός. Στις αγγλικές παμπ και στους δρόμους, στα καφέ και στα σπίτια της Αργεντινής παίχτηκαν ταυτόχρονα δύο εθνικά δράματα.
Η Αγγλία προηγήθηκε, πίστεψε ότι κρατούσε στα χέρια της την πρώτη πρόκριση σε τελικό Παγκοσμίου Κυπέλλου μετά το 1966 και τελικά κατέρρευσε μέσα σε επτά λεπτά. Η Αργεντινή, από την άλλη, αναπαρήγαγε την εικόνα που έχει δημιουργήσει για τον εαυτό της: μιας ομάδας που δεν παραδίδεται, που ζει άνετα μέσα στην αναστάτωση και που, όταν αισθανθεί ότι ο αντίπαλος φοβάται, επιτίθεται μέχρι τέλους.
Το τελικό 2-1 δεν ήταν μόνο αποτέλεσμα ενός αγώνα. Ήταν ένας ακόμη κρίκος σε μια σχέση που περιλαμβάνει βρετανικές εισβολές, οικονομική και πολιτιστική επιρροή, το ζήτημα των Φώκλαντ ή Μαλβίνων, τον πόλεμο του 1982, τον Μαραντόνα, τον Μπέκαμ, αλλά και μια παράδοξη αμοιβαία γοητεία.
Η αγγλική παμπ ως προσωρινή εθνική κοινότητα
Όταν αγωνίζεται η εθνική Αγγλίας, η παμπ παύει να είναι απλώς χώρος κατανάλωσης αλκοόλ. Μετατρέπεται σε μια μικρή δημόσια πλατεία, σε έναν ενδιάμεσο κοινωνικό χώρο ανάμεσα στο σπίτι, στην εργασία και στο γήπεδο.
Άνθρωποι οι οποίοι δεν γνωρίζονται μεταξύ τους παρακολουθούν την ίδια οθόνη, φωνάζουν ταυτόχρονα, σηκώνονται με την ίδια κίνηση, αγκαλιάζονται στο γκολ και σιωπούν συλλογικά στην ήττα. Η ατομική αντίδραση μετατρέπεται σε κοινό συναίσθημα. Το πλήθος δεν παρακολουθεί απλώς τον αγώνα· συγχρονίζεται μέσω αυτού.
Κοινωνιολογικές μελέτες για τη σχέση των Άγγλων φιλάθλων με την παμπ επισημαίνουν τη συναισθηματική σύνδεση με τον χώρο, τη σταθερότητα των τελετουργιών του και τον ρόλο του στην ποδοσφαιρική κοινωνικότητα. Ακόμη και όταν το γήπεδο βρίσκεται χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά, η παμπ λειτουργεί σαν προσωρινή κερκίδα.
Σε αυτόν τον χώρο η «αγγλικότητα» γίνεται πράξη. Η σημαία του Αγίου Γεωργίου, οι φανέλες, τα τραγούδια και το γνώριμο «football’s coming home» δεν εκφράζουν μόνο υποστήριξη προς έντεκα ποδοσφαιριστές. Συγκροτούν για δύο ώρες μια συμβολική κοινότητα.
Αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία επειδή η Αγγλία αποτελεί έθνος, αλλά όχι χωριστό κυρίαρχο κράτος μέσα στο Ηνωμένο Βασίλειο. Η εθνική ομάδα είναι ένας από τους ελάχιστους θεσμούς που εκπροσωπούν αποκλειστικά την Αγγλία και όχι συνολικά τη Βρετανία. Γι’ αυτό ο αγώνας επιτρέπει μια έντονη, δημόσια και σχετικά νόμιμη εκδήλωση της αγγλικής εθνικής ταυτότητας.
Η παμπ, όμως, δεν είναι ένας εξιδανικευμένος δημοκρατικός χώρος. Ιστορικά συνδέθηκε με ανδρικές, εργατικές και συχνά επιθετικές μορφές ποδοσφαιρικής κουλτούρας. Το αλκοόλ μπορεί να διευκολύνει τη συναδελφικότητα, αλλά και να ενισχύσει τη λεκτική βία, τη ξενοφοβία και τον αποκλεισμό όσων δεν ταιριάζουν στην εικόνα του «κανονικού» οπαδού. Η σύγχρονη αγγλική ποδοσφαιρική κουλτούρα έχει γίνει περισσότερο οικογενειακή και πολυπολιτισμική, χωρίς όμως να έχει εξαφανίσει εντελώς αυτές τις παλαιότερες δομές.
Ο ημιτελικός με την Αργεντινή ενεργοποίησε και τις δύο εκδοχές της παμπ: την παμπ ως κοινότητα ελπίδας και την παμπ ως θάλαμο ιστορικών απωθημένων.
Η Αργεντινή δεν έχει παμπ — έχει το barrio, το κλαμπ και την πλατεία
Η αργεντίνικη ποδοσφαιρική κοινωνικότητα δεν συμπυκνώνεται σε έναν μόνο θεσμό αντίστοιχο της αγγλικής παμπ. Απλώνεται στο οικογενειακό σπίτι, στο καφέ, στο συνοικιακό κλαμπ, στο πεζοδρόμιο, στην πλατεία και κυρίως στο barrio, τη γειτονιά.
Στο Μπουένος Άιρες, οι ποδοσφαιρικοί σύλλογοι δεν ήταν μόνο αθλητικές επιχειρήσεις. Δημιουργήθηκαν ως κοινωνικά και πολιτιστικά σωματεία, συνδέθηκαν με συλλόγους αλληλοβοήθειας, τοπικά δίκτυα και πολιτικές οργανώσεις και συνέβαλαν στην ίδια τη διαμόρφωση της ταυτότητας των συνοικιών.
Η αργεντίνικη κερκίδα είναι περισσότερο σωματική και θεατρική. Η ταυτότητα εκφράζεται με τραγούδι, κίνηση, σημαίες, τύμπανα και αδιάκοπη παρουσία. Η έννοια του aguante —της αντοχής, της υπομονής και της αταλάντευτης υποστήριξης— σημαίνει ότι ο πραγματικός οπαδός οφείλει να παραμένει όρθιος και παρών ακόμη όταν η ομάδα υποφέρει.
Το aguante μπορεί να δημιουργήσει συγκλονιστική αλληλεγγύη. Μπορεί, όμως, να συνδεθεί και με μορφές επιθετικής αρρενωπότητας, τιμής και βίας. Η αργεντίνικη ποδοσφαιρική κουλτούρα δεν πρέπει να ρομαντικοποιείται:η ίδια σωματική ένταση που δημιουργεί ενότητα μπορεί να νομιμοποιεί την ταπείνωση του αντιπάλου και τη μετατροπή του αγώνα σε συμβολική σύγκρουση ζωής και θανάτου.
Απέναντι στην Αγγλία, το aguante απέκτησε σχεδόν εθνική μορφή. Η Αργεντινή δεν υποστήριζε μόνο μια ομάδα. Υποστήριζε την εικόνα που έχει κατασκευάσει για τον εαυτό της: ότι επιβιώνει από οικονομικές κρίσεις, πολιτικές αναταράξεις και ποδοσφαιρικές καταστροφές· ότι μπορεί να βρεθεί στο χείλος του αποκλεισμού και παρ’ όλα αυτά να επιστρέψει.
Ο «εφευρέτης» και ο «pibe»
Η ποδοσφαιρική αντιπαράθεση των δύο χωρών βασίζεται σε δύο αντίθετους εθνικούς μύθους.
Η Αγγλία παρουσιάζεται ως η χώρα που θεσμοποίησε το ποδόσφαιρο: κανόνες, οργάνωση, πειθαρχία, σωματική δύναμη, ευθύ παιχνίδι. Η Αργεντινή παρουσιάζει τον εαυτό της ως τη χώρα που πήρε το αγγλικό παιχνίδι και του έδωσε φαντασία, ντρίμπλα, πονηριά και ελευθερία.
Το ποδόσφαιρο έφτασε οργανωμένα στην Αργεντινή τον 19ο αιώνα μέσω Βρετανών μεταναστών, σχολείων και επιχειρηματικών κοινοτήτων. Στη συνέχεια, όμως, οι Αργεντινοί δημοσιογράφοι και διανοούμενοι κατασκεύασαν συνειδητά την ιδέα ενός εγχώριου τρόπου παιχνιδιού, της La Nuestra, «του δικού μας τρόπου», ο οποίος παρουσιαζόταν ως το αντίθετο της αγγλικής αμεσότητας.
Κεντρικό πρόσωπο αυτού του μύθου έγινε ο pibe: το φτωχό, ατίθασο και ευφυές παιδί της γειτονιάς, που αντισταθμίζει τη σωματική του αδυναμία με τη φαντασία και την πονηριά του. Η περιγραφή που δημοσίευσε το περιοδικό El Gráfico ήδη από το 1928 μοιάζει εντυπωσιακά με την κατοπινή εικόνα του Ντιέγκο Μαραντόνα.
Ο μύθος αυτός βοήθησε να ενωθεί μια κοινωνία εκατομμυρίων μεταναστών. Στο Μπουένος Άιρες των αρχών του 20ού αιώνα, Ιταλοί, Ισπανοί, Ανατολικοευρωπαίοι και άλλες κοινότητες δεν μοιράζονταν αναγκαστικά κοινή καταγωγή. Μπορούσαν, όμως, να συμφωνήσουν πάνω σε έναν αργεντίνικο τρόπο παιχνιδιού. Το ποδόσφαιρο δεν εξέφρασε απλώς μια ήδη σχηματισμένη ταυτότητα· βοήθησε να τη δημιουργήσει.
Ταυτόχρονα, η σημερινή Αγγλία δεν είναι πλέον η εθνική ομάδα μιας ομοιογενούς λευκής και αυτοκρατορικής κοινωνίας. Οι ποδοσφαιριστές της αντανακλούν τη μεταπολεμική μετανάστευση και την πολυπολιτισμικότητα της χώρας. Ο Τζουντ Μπέλιγχαμ και πολλοί συμπαίκτες του αντιπροσωπεύουν μια αγγλικότητα περισσότερο σύνθετη από εκείνη των δεκαετιών του 1960 ή του 1980.
Οι δύο εθνικοί μύθοι, συνεπώς, περιέχουν αλήθειες αλλά και στερεότυπα. Οι Άγγλοι δεν παίζουν πάντοτε μηχανικά και οι Αργεντινοί δεν είναι από τη φύση τους πονηροί καλλιτέχνες. Το ποδόσφαιρο, όμως, επαναλαμβάνει αυτές τις εικόνες μέχρι να φαίνονται φυσικές.
Πολύ πριν από τις Μαλβίνες
Η αγγλοαργεντίνικη σχέση δεν αρχίζει το 1982.
Το 1806 και το 1807 βρετανικές στρατιωτικές δυνάμεις επιχείρησαν δύο φορές να καταλάβουν την περιοχή του Ρίο ντε λα Πλάτα. Κατέλαβαν προσωρινά το Μπουένος Άιρες, αλλά εκδιώχθηκαν από τοπικές δυνάμεις και πολιτοφυλακές. Η επιτυχής άμυνα ενίσχυσε την αυτοπεποίθηση των τοπικών πληθυσμών και θεωρείται ένας από τους παράγοντες που προετοίμασαν το έδαφος για τη μετέπειτα ανεξαρτησία από την Ισπανία.
Ακολούθησε μια διαφορετική βρετανική παρουσία. Η Αργεντινή δεν έγινε τυπική βρετανική αποικία, αλλά κατά τον 19ο και τις αρχές του 20ού αιώνα οι βρετανικές επενδύσεις, οι σιδηρόδρομοι, το εμπόριο, τα σχολεία και οι αθλητικοί σύλλογοι άσκησαν τεράστια επιρροή.
Ακόμη και σήμερα, αγγλικά ίχνη παραμένουν σε ονόματα συλλόγων όπως Newell’s Old Boys, River Plate και Arsenal, αλλά και στο λεξιλόγιο του αργεντίνικου ποδοσφαίρου.
Αυτή η πολιτιστική συγγένεια εξηγεί γιατί η αντιπαλότητα δεν είναι απλό μίσος. Είναι και μια εξέγερση απέναντι σε έναν παλαιό δάσκαλο, του οποίου την επιρροή η Αργεντινή θέλησε να ξεπεράσει χωρίς να μπορέσει να τη διαγράψει.
Φώκλαντ ή Μαλβίνες: δύο ανταγωνιστικές ιστορικές μνήμες
Το νησιωτικό σύμπλεγμα ονομάζεται Falkland Islands για τους Βρετανούς και Islas Malvinas για τους Αργεντινούς. Ακόμη και η επιλογή του ονόματος αποτελεί πολιτική τοποθέτηση.
Το Ηνωμένο Βασίλειο διοικεί τα νησιά από το 1833 και στηρίζει τη θέση του στην ιστορική διοίκηση και κυρίως στο δικαίωμα αυτοδιάθεσης των κατοίκων, οι οποίοι θεωρούν τους εαυτούς τους Βρετανούς. Η Αργεντινή αντιμετωπίζει το ζήτημα ως αποικιακή κατάληψη τμήματος της εθνικής της επικράτειας και υποστηρίζει ότι η αυτοδιάθεση δεν μπορεί να νομιμοποιήσει έναν πληθυσμό που εγκαταστάθηκε υπό αποικιακή διοίκηση.
Τα Ηνωμένα Έθνη δεν έχουν αποδώσει οριστικά την κυριαρχία σε κάποια πλευρά. Αναγνωρίζουν ότι υφίσταται διαφορά κυριαρχίας και έχουν επανειλημμένα καλέσει το Λονδίνο και το Μπουένος Άιρες να διαπραγματευθούν ειρηνική λύση.
Το 1982 η στρατιωτική δικτατορία της Αργεντινής εισέβαλε στα νησιά. Η πράξη αυτή δεν μπορεί να εξωραϊστεί ως απλή αντιιμπεριαλιστική απελευθέρωση. Ένα αυταρχικό καθεστώς που βασάνιζε και εξαφάνιζε πολίτες επιχείρησε να χρησιμοποιήσει ένα δημοφιλές εθνικό ζήτημα για να ενισχύσει τη νομιμοποίησή του.
Η Βρετανία έστειλε στρατιωτική δύναμη και ανέκτησε τον έλεγχο έπειτα από πόλεμο 74 ημερών. Σκοτώθηκαν 649 Αργεντινοί στρατιωτικοί, 255 Βρετανοί και τρεις κάτοικοι των νησιών. Η ήττα επιτάχυνε την πτώση της αργεντίνικης χούντας και την επιστροφή της χώρας στη δημοκρατία.
Από βρετανική σκοπιά, ο πόλεμος μνημονεύεται ως υπεράσπιση των νησιωτών, των στρατιωτών και του δικαιώματος μιας κοινότητας να μην υπαχθεί σε ξένη κυριαρχία διά της βίας.
Από αργεντίνικη σκοπιά, οι Μαλβίνες αποτελούν τραύμα αποικιακής απώλειας αλλά και τραύμα της ίδιας της δικτατορίας: νέοι στρατεύσιμοι, συχνά ανεπαρκώς εκπαιδευμένοι και εξοπλισμένοι, στάλθηκαν να πολεμήσουν σε ακραίες συνθήκες για ένα καθεστώς που κατέρρεε.
Οι δύο αυτές μνήμες δεν αλληλοαναιρούνται πλήρως. Είναι δυνατόν να καταδικάζει κανείς την εισβολή της χούντας και ταυτόχρονα να αναγνωρίζει ότι η διαφορά κυριαρχίας παραμένει διεθνώς ανοικτή. Είναι επίσης δυνατόν να βλέπει την αποικιακή διάσταση του ζητήματος χωρίς να αγνοεί τις επιθυμίες των σημερινών κατοίκων.
Το ποδόσφαιρο, όμως, δεν αντέχει εύκολα τέτοιες αποχρώσεις. Η κερκίδα χρειάζεται σύνθημα, όχι διπλωματική υποσημείωση.
Από τον Ρατίν στον Μαραντόνα και στον Μπέκαμ
Η ποδοσφαιρική έχθρα είχε αρχίσει πριν από τον πόλεμο.
Στο Παγκόσμιο Κύπελλο του 1966, ο αρχηγός της Αργεντινής Αντόνιο Ρατίν αποβλήθηκε σε έναν χαοτικό προημιτελικό στο Γουέμπλεϊ και αρνήθηκε για αρκετά λεπτά να εγκαταλείψει τον αγωνιστικό χώρο. Μετά τη νίκη της Αγγλίας, ο Άλφ Ράμσεϊ χαρακτήρισε τη συμπεριφορά των Αργεντινών «ζωώδη», δημιουργώντας στην Αργεντινή την πεποίθηση ότι αντιμετωπιζόταν από τους Ευρωπαίους ως κατώτερη και απολίτιστη. Η σύγχυση γύρω από την αποβολή συνέβαλε μάλιστα στην καθιέρωση των κίτρινων και κόκκινων καρτών.
Το 1986, μόλις τέσσερα χρόνια μετά τον πόλεμο, ο Μαραντόνα πέτυχε εναντίον της Αγγλίας δύο από τα διασημότερα γκολ στην ιστορία. Το πρώτο, με το χέρι, παραβίασε τους κανόνες. Το δεύτερο, έπειτα από μια σχεδόν υπερφυσική ατομική προσπάθεια, ξεπέρασε κάθε κανόνα της συνηθισμένης ποδοσφαιρικής λογικής.
Για πολλούς Αργεντινούς, το «Χέρι του Θεού» δεν ήταν απλώς εξαπάτηση. Έγινε η εκδίκηση του μικρού και πονηρού pibe απέναντι στην παλιά αυτοκρατορία. Για πολλούς Άγγλους, αντιθέτως, επιβεβαίωσε το στερεότυπο μιας Αργεντινής που κερδίζει με απάτη. Το δεύτερο γκολ του Μαραντόνα περιέπλεξε την αφήγηση: η ίδια ομάδα που είχε κλέψει, είχε αμέσως μετά δημιουργήσει μια στιγμή αδιαμφισβήτητης ιδιοφυΐας.
Το 1998 η Αργεντινή απέκλεισε την Αγγλία στα πέναλτι, αφού ο Ντέιβιντ Μπέκαμ αποβλήθηκε για την αντίδρασή του απέναντι στον Ντιέγκο Σιμεόνε. Το 2002 ο Μπέκαμ πέτυχε με πέναλτι το γκολ της αγγλικής νίκης, σε μια αναμέτρηση που παρουσιάστηκε ως προσωπική και εθνική αποκατάσταση.
Κάθε παιχνίδι πρόσθεσε έναν χαρακτήρα στο εθνικό δράμα: τον ταπεινωμένο Ρατίν, τον εκδικητή Μαραντόνα, τον αμαρτωλό και εξιλεωμένο Μπέκαμ.
Η ελληνική παρουσία στη δημιουργία της Αργεντινής
Θα ήταν υπερβολή να υποστηριχθεί ότι οι Έλληνες διαμόρφωσαν δημογραφικά ή πολιτικά την Αργεντινή στον ίδιο βαθμό με τους Ισπανούς, τους Ιταλούς ή τους Βρετανούς. Υπάρχει, όμως, μια πραγματική και σημαντική ελληνική παρουσία στην πρώιμη πολεμική ιστορία της ανεξαρτησίας της.
Σάμουελ ΣπύροΝικόλαος Κολμανιάτης, γνωστός στην Αργεντινή ως Nicolás Jorge,
Οι ελληνικής καταγωγής ναυτικοί Σαμουέλ Σπίρο και Νικόλαος Κολμανιάτης, γνωστός στην Αργεντινή ως Nicolás Jorge, εντάχθηκαν στις δυνάμεις που πολέμησαν για την ανεξαρτησία των Ηνωμένων Επαρχιών του Ρίο ντε λα Πλάτα. Το Ελληνικό Πολεμικό Ναυτικό και η Αργεντινή έχουν τιμήσει επισήμως τη μνήμη τους ως Ελλήνων που συμμετείχαν στον αγώνα ανεξαρτησίας πριν από δύο αιώνες.
Η παρουσία τους έχει συμβολική βαρύτητα. Οι δύο άνδρες προέρχονταν από έναν ελληνικό ναυτικό κόσμο που βρισκόταν ακόμη υπό οθωμανική κυριαρχία και πολέμησαν για την ανεξαρτησία μιας μακρινής χώρας πριν ακόμη ξεσπάσει η Ελληνική Επανάσταση.
Αργότερα, η ελληνική μετανάστευση δημιούργησε οργανωμένες κοινότητες, σχολεία και πολιτιστικά σωματεία στο Μπουένος Άιρες και σε άλλα αστικά κέντρα. Η ελληνική κοινότητα δεν βρέθηκε στο επίκεντρο του αργεντίνικου εθνικού μύθου, αλλά αποτελεί μέρος της ευρύτερης μεταναστευτικής σύνθεσης της χώρας.
Η ιστορία των Κολμανιάτη και Σπίρο δείχνει ότι η Αργεντινή δεν γεννήθηκε ως κλειστό εθνοτικό έθνος. Συγκροτήθηκε από Κρεολούς, γηγενείς πληθυσμούς, Αφροαργεντινούς, Ευρωπαίους μετανάστες και ανθρώπους που επέλεξαν να υπηρετήσουν μια νέα πατρίδα.
Το ποδόσφαιρο ακολούθησε την ίδια διαδικασία. Ήρθε από έξω, αλλά μετατράπηκε σε κάτι αδιαμφισβήτητα αργεντίνικο.
Κέρδισε δίκαια η Αργεντινή;
Η απάντηση είναι ναι, αλλά χρειάζεται μια σημαντική διευκρίνιση: η Αργεντινή δεν κυριάρχησε σε ολόκληρο τον αγώνα.
Για περίπου μία ώρα, η Αγγλία είχε εφαρμόσει αποτελεσματικά το σχέδιό της. Περιόρισε τον Μέσι, έκλεισε τους διαδρόμους στο κέντρο και στο 55ο λεπτό προηγήθηκε με τον Άντονι Γκόρντον. Μέχρι εκείνο το σημείο, το αγγλικό προβάδισμα μπορούσε να θεωρηθεί δικαιολογημένο.
Το γκολ, όμως, άλλαξε εντελώς τη στάση των δύο ομάδων.
Η Αργεντινή άρχισε να παίζει με μεγαλύτερο ρίσκο, ταχύτητα και αριθμό ποδοσφαιριστών κοντά στην αγγλική περιοχή. Η Αγγλία υποχώρησε, οι αλλαγές του Τόμας Τούχελ έδωσαν προτεραιότητα στη διατήρηση του 1-0 και η ομάδα έχασε σχεδόν κάθε δυνατότητα να κρατήσει την μπάλα.
Από το γκολ του Γκόρντον μέχρι το νικητήριο γκολ του Λαουτάρο Μαρτίνες, η Αγγλία είχε μόλις 12% κατοχή. Ο Τζόρνταν Πίκφορντ χρειάστηκε να πραγματοποιήσει κρίσιμες αποκρούσεις, ενώ ο Αλέξις Μακ Άλιστερ σημάδεψε το δοκάρι. Η ισοφάριση του Ένσο Φερνάντες στο 85΄ ήρθε ως συνέπεια μιας συνεχούς πίεσης. Το γκολ του Μαρτίνες στις καθυστερήσεις ήταν σκληρό για την Αγγλία, όχι όμως άδικο.
Καθοριστικός ήταν ο Μέσι. Η Αγγλία τον είχε περιορίσει στον κεντρικό χώρο, αλλά εκείνος μετακινήθηκε προς τα δεξιά, από όπου δημιούργησε και τα δύο γκολ: πρώτα με την πάσα προς τον Φερνάντες και στη συνέχεια με τη σέντρα για την κεφαλιά του Μαρτίνες. Δεν χρειάστηκε να σκοράρει. Χρειάστηκε να καταλάβει πού είχε δημιουργηθεί το κενό.
Η Αγγλία δεν αδικήθηκε από τη διαιτησία ή από κάποιο παράνομο γκολ. Ηττήθηκε επειδή, μόλις προηγήθηκε, σταμάτησε να διεκδικεί ενεργά τον έλεγχο του αγώνα.
Η Αργεντινή κέρδισε δίκαια επειδή δημιούργησε περισσότερη πίεση, αποδέχθηκε μεγαλύτερο ρίσκο και εκμεταλλεύτηκε τον φόβο του αντιπάλου. Η νίκη της ήταν δραματική ως προς τον χρόνο, όχι αυθαίρετη ως προς την εικόνα του παιχνιδιού.
Το ποδόσφαιρο δεν αντικαθιστά την ιστορία — την κάνει τραγούδι
Το ποδόσφαιρο διαθέτει τεράστια δύναμη στην αναπαραγωγή της εθνικής ταυτότητας επειδή μετατρέπει αφηρημένες έννοιες σε βιωμένη εμπειρία.
Η ιστορία γίνεται σύνθημα. Η σημαία γίνεται ρούχο. Το έθνος γίνεται ομάδα. Η ήττα γίνεται προσωπική ταπείνωση και η νίκη απόδειξη ενός υποτιθέμενου εθνικού χαρακτήρα.
Η αγγλική παμπ και η αργεντίνικη hinchada δεν παρακολουθούν απλώς το έθνος. Το υποδύονται και το αναδημιουργούν.
Η Αγγλία αφηγείται τον εαυτό της μέσα από τους κανόνες, την επιμονή, τη νοσταλγία του 1966 και τη σχεδόν τελετουργική προσδοκία μιας λύτρωσης που διαρκώς αναβάλλεται.
Η Αργεντινή αφηγείται τον εαυτό της μέσα από τον pibe, τη μῆτιν της γειτονιάς, την αντοχή, την εξέγερση απέναντι στους ισχυρούς και την πεποίθηση ότι η ήττα δεν είναι πραγματική μέχρι το τελευταίο σφύριγμα.
Και οι δύο αφηγήσεις είναι επιλεκτικές. Αποκρύπτουν εσωτερικές αντιθέσεις, κοινωνικές ανισότητες και ιστορικές ευθύνες. Παράλληλα, όμως, προσφέρουν σε εκατομμύρια ανθρώπους μια κοινή γλώσσα.
Ο ημιτελικός του 2026 δεν έλυσε το ζήτημα των Μαλβίνων. Δεν αποκατέστησε τις αδικίες της αυτοκρατορίας, δεν δικαίωσε τον πόλεμο της χούντας και δεν απέδειξε την ηθική ανωτερότητα κανενός λαού.
Έδειξε, όμως, γιατί το ποδόσφαιρο είναι τόσο ισχυρό: επειδή μέσα σε 90 λεπτά μπορεί να μετατρέψει δύο σύνθετες κοινωνίες σε δύο ενωμένα πλήθη — και δύο αιώνες ιστορίας σε μια μπάλα που περνά τη γραμμή του τέρματος.
Ο Κρίστοφερ Νόλαν δημιούργησε ένα εντυπωσιακό κινηματογραφικό έπος. Το πραγματικό ερώτημα, όμως, για έναν Έλληνα θεατή δεν είναι εάν η ταινία είναι «πιστή» στις πανοπλίες και στα πρόσωπα, αλλά εάν διατηρεί τον ηθικό, πολιτικό και μεταφυσικό πυρήνα της Οδύσσειας.
Οι πρώτες κριτικές για την Οδύσσεια του Κρίστοφερ Νόλαν είναι σχεδόν θριαμβευτικές. Οι περισσότεροι κριτικοί συμφωνούν ότι πρόκειται για ένα οπτικό και τεχνικό επίτευγμα: μια κινηματογραφική εμπειρία τεράστιας κλίμακας, με επιβλητικά τοπία, πραγματικά πλοία, σωματικές μάχες, τέρατα, θεούς και έναν Οδυσσέα σημαδεμένο από τον πόλεμο.
Ο Guardian μιλά για ένα συγκλονιστικό έπος ανδρών, τεράτων και ηθικής μεταμόρφωσης. Το Vulture τοποθετεί την ταινία στο φυσικό καταληκτικό σημείο ολόκληρης της κινηματογραφικής πορείας του Νόλαν, ενώ η Washington Post υποστηρίζει ότι η ομορφιά της ταινίας κάνει πολλές από τις προηγούμενες αντιπαραθέσεις να μοιάζουν δευτερεύουσες. Την ίδια στιγμή, όμως, ακόμη και οι θετικές κριτικές αναγνωρίζουν ότι ο σκηνοθέτης διατηρεί ορισμένα στοιχεία του Ομήρου και μετασχηματίζει ριζικά άλλα.
Από ελληνική σκοπιά, αυτό ακριβώς είναι το ενδιαφέρον ζήτημα.
Όχι αν ένας ξένος σκηνοθέτης «δικαιούται» να κινηματογραφήσει την Οδύσσεια. Ούτε αν κάθε ηθοποιός έχει την υποτιθέμενη εμφάνιση ενός ανθρώπου της μυκηναϊκής εποχής. Το ουσιαστικό ερώτημα είναι:
Τι απομένει από τον ελληνικό Όμηρο όταν το έργο περνά μέσα από την κοσμοθεωρία του σύγχρονου Χόλιγουντ;
Ο Όμηρος ήταν Έλληνας — αλλά δεν είναι ιδιοκτησία μας
Ναι, ο Όμηρος ήταν Έλληνας. Ή, ακριβέστερα, το όνομα «Όμηρος» συμπυκνώνει μια μακρά ελληνική επική παράδοση, η οποία διαμορφώθηκε στην ελληνική γλώσσα, μέσα στον θρησκευτικό, κοινωνικό και πολιτικό κόσμο των αρχαίων Ελλήνων.
Αυστηρά μιλώντας, η Οδύσσεια δεν είναι έργο της κλασικής αλλά της αρχαϊκής εποχής. Προέρχεται από μια προφορική παράδοση αιώνων και απέκτησε τη μορφή με την οποία τη γνωρίζουμε πριν από περίπου δυόμισι χιλιάδες χρόνια. Οι αοιδοί δεν τη διάβαζαν ως μυθιστόρημα. Την απήγγελλαν ή την τραγουδούσαν μπροστά σε ακροατήριο, με ρυθμό, επαναλήψεις και τυποποιημένες εκφράσεις που βοηθούσαν τόσο τη μνήμη όσο και τον αυτοσχεδιασμό.
Η ελληνική καταγωγή του έργου, ωστόσο, δεν σημαίνει ότι οι Έλληνες έχουν αποκλειστικό δικαίωμα στην ερμηνεία του. Η Οδύσσεια επέζησε επειδή ταξίδεψε. Επηρέασε τον Βιργίλιο, τον Δάντη, τον Τζόις, τον Καβάφη, τον Καζαντζάκη και αναρίθμητους δημιουργούς διαφορετικών πολιτισμών.
Ο ίδιος ο ελληνικός κόσμος δεν αντιμετώπισε ποτέ τους μύθους ως ακίνητα μουσειακά αντικείμενα. Οι τραγικοί ποιητές άλλαζαν πλοκές, χαρακτήρες και κίνητρα. Κάθε πόλη και κάθε εποχή αφηγούνταν διαφορετικά την ίδια παράδοση.
Επομένως, το πρόβλημα δεν είναι ότι ο Νόλαν αλλάζει τον Όμηρο. Κάθε σοβαρή διασκευή αλλάζει το πρωτότυπο.Το πρόβλημα αρχίζει όταν η αλλαγή παρουσιάζεται ως πιστή αποκατάσταση ή όταν το παγκόσμιο κοινό γνωρίζει τελικά μόνο την κινηματογραφική εκδοχή και όχι το έργο που βρίσκεται πίσω της.
Από τον «πολύτροπο» στον «περίπλοκο άνθρωπο»
Η ταινία επηρεάστηκε, μεταξύ άλλων, από την αγγλική μετάφραση της Έμιλι Γουίλσον, η οποία αποδίδει τον πρώτο στίχο της Οδύσσειας με τη φράση «μίλησέ μου για έναν περίπλοκο άνθρωπο». Ο Νόλαν έχει αναφερθεί ειδικά σε αυτή την απόδοση ως πηγή έμπνευσης.
Το αρχαίο κείμενο, όμως, αρχίζει διαφορετικά:
«Ἄνδρα μοι ἔννεπε, Μοῦσα, πολύτροπον».
Η λέξη «πολύτροπος» δεν σημαίνει μόνο «περίπλοκος». Σημαίνει τον άνθρωπο με τους πολλούς τρόπους, τις πολλές στροφές, τις πολλές επινοήσεις. Τον ευέλικτο, τον ευφυή, τον πολυμήχανο, αλλά και τον άνθρωπο που μεταμορφώνεται, αποκρύπτει και αφηγείται διαφορετικά τον εαυτό του ανάλογα με την περίσταση.
Εδώ βρίσκεται μία από τις βασικότερες μετατοπίσεις της ταινίας.
Ο ομηρικός Οδυσσέας είναι πρωτίστως φορέας της μῆτιδος: της πρακτικής, στρατηγικής και συχνά δόλιας ευφυΐας. Είναι ηγεμόνας, πολεμιστής, ψεύτης, αφηγητής και επιζών. Μπορεί να προκαλέσει τον θαυμασμό και ταυτόχρονα την ηθική δυσφορία μας. Η υπερηφάνειά του έχει συνέπειες. Οι αποφάσεις του κοστίζουν ζωές. Η επιθυμία του να αποκαλύψει το όνομά του στον Πολύφημο προκαλεί την κατάρα του Ποσειδώνα και συμβάλλει στην καταστροφή των συντρόφων του.
Ο Νόλαν μετατρέπει αυτόν τον αμφίσημο ήρωα σε κάτι πολύ πιο οικείο στο σύγχρονο κοινό: έναν τραυματισμένο βετεράνο, βασανισμένο από ενοχές, ο οποίος αναζητεί συγχώρεση και ηθική λύτρωση.
Η μεταβολή δεν είναι χωρίς ενδιαφέρον. Ο πόλεμος πράγματι διατρέχει ολόκληρη την Οδύσσεια σαν ανοιχτή πληγή.
Ο νόστος δεν είναι απλή επιστροφή σε έναν γεωγραφικό τόπο, αλλά δύσκολη επανένταξη στην ειρήνη, στην οικογένεια και στον εαυτό. Από αυτή την άποψη, η ανάγνωση του Νόλαν συνομιλεί ουσιαστικά με τις εμπειρίες των σημερινών στρατιωτών που επιστρέφουν από πολέμους ψυχικά και κοινωνικά μεταμορφωμένοι.
Ωστόσο, ο σκηνοθέτης δεν αναδεικνύει απλώς μια λανθάνουσα πλευρά του Ομήρου. Την κάνει κυρίαρχη και, για να το πετύχει, αφαιρεί μέρος της ευθύνης του ήρωα.
Σύμφωνα με την κλασικίστρια Έμιλι Χάουζερ, η ταινία παραλείπει την ύβριν με την οποία ο Οδυσσέας φέρνει την κατάρα επάνω στους συντρόφους του. Προσθέτει επίσης μια τελική πράξη απόδοσης τιμής προς τους νεκρούς του, η οποία δεν υπάρχει στον Όμηρο και λειτουργεί ως τελετουργία συγχώρεσης.
Έτσι, ο ήρωας μετακινείται από την ομηρική ηθική αμφισημία προς το σύγχρονο πρότυπο του μετανοημένου ηγέτη.
Ο Οδυσσέας γίνεται λιγότερο «πολύτροπος» και περισσότερο «τραυματισμένος». Λιγότερο αινιγματικός και περισσότερο ψυχολογικά εξηγήσιμος.
Όταν οι θεοί γίνονται ψυχολογικές καταστάσεις
Στον Όμηρο οι θεοί δεν αποτελούν διακοσμητικά στοιχεία της ιστορίας. Δεν είναι σύμβολα που μπορούν να αφαιρεθούν χωρίς συνέπειες. Συμμετέχουν ενεργά στην ανθρώπινη ζωή, ενσαρκώνοντας δυνάμεις, συγκρούσεις και όρια που υπερβαίνουν τον άνθρωπο.
Η Αθηνά προστατεύει, μεταμορφώνει και καθοδηγεί. Ο Ποσειδώνας καταδιώκει. Ο Δίας επιτηρεί μια τάξη μέσα στην οποία συνυπάρχουν η ανθρώπινη επιλογή, η θεϊκή παρέμβαση και η μοίρα.
Ο Νόλαν δεν εξαλείφει τους θεούς, όπως έκανε η ταινία Τροία το 2004. Δηλώνει ότι προσπάθησε να τοποθετήσει το κοινό σε έναν κόσμο όπου ο άνεμος, η θάλασσα, η καταιγίδα και η παλίρροια εκλαμβάνονταν ως αποδείξεις μιας πανταχού παρούσας θεότητας.
Παρά ταύτα, η κινηματογραφική του γλώσσα τείνει να μεταφράζει το μεταφυσικό σε ψυχολογικό. Οι θεϊκές παρεμβάσεις μοιάζουν συχνά με εξωτερικεύσεις του τραύματος, της ενοχής και της αποσύνθεσης του ήρωα. Ο Κάτω Κόσμος, τα τέρατα και οι θεότητες λειτουργούν όχι μόνο ως πραγματικότητες μέσα στον μύθο, αλλά ως εικόνες μιας πληγωμένης συνείδησης.
Αυτή είναι μια θεμιτή νεωτερική ανάγνωση. Δεν είναι, όμως, η αρχαιοελληνική αντίληψη.
Για τον Όμηρο, ο κόσμος δεν περιορίζεται στην ανθρώπινη ψυχή. Ο άνθρωπος βρίσκεται μέσα σε μια κοσμική και θρησκευτική τάξη την οποία δεν ελέγχει πλήρως. Η σχέση με τους θεούς, η τήρηση των όρκων, η ταφή των νεκρών, ο σεβασμός προς τον ικέτη και η φιλοξενία του ξένου δεν είναι προσωπικές ευαισθησίες. Είναι θεμελιώδεις κανόνες του κόσμου.
Η Οδύσσεια δεν είναι μόνο η περιπέτεια ενός άνδρα
Η σημαντικότερη ίσως αλλοίωση δεν αφορά τις πανοπλίες ή την εμφάνιση των προσώπων. Αφορά τη συρρίκνωση της πολυφωνίας του έπους.
Η Οδύσσεια δεν είναι απλώς η ιστορία του Οδυσσέα. Είναι συγχρόνως η ενηλικίωση του Τηλεμάχου, η πολιτική επιβίωση της Πηνελόπης, η σύγκρουση για τον οίκο και την εξουσία στην Ιθάκη, η δοκιμασία της φιλοξενίας, η σχέση ανθρώπων και θεών και η διαρκής σύγκριση διαφορετικών μορφών νόστου.
Στην ταινία απουσιάζει η Ναυσικά, παρότι στον Όμηρο είναι εκείνη που βρίσκει τον γυμνό και εξουθενωμένο ξένο, τον αντιμετωπίζει με αυτοκυριαρχία και ανοίγει τον δρόμο για την επιστροφή του. Η απουσία της δεν αφαιρεί απλώς μια αγαπητή ηρωίδα. Περιορίζει ένα από τα βασικότερα θέματα του έργου: τη ξενία, τον τρόπο με τον οποίο μια πολιτισμένη κοινωνία αντιμετωπίζει τον άγνωστο και ανυπεράσπιστο άνθρωπο που φτάνει στις ακτές της.
Ακόμη σημαντικότερη είναι η μεταχείριση της Πηνελόπης.
Στον Όμηρο η Πηνελόπη δεν περιμένει απλώς πιστά τον άνδρα της. Είναι εξίσου προσεκτική, δύσπιστη και πολύτροπη. Δεν αναγνωρίζει αμέσως τον Οδυσσέα, ούτε του παραδίδεται συναισθηματικά επειδή εκείνος δηλώνει ποιος είναι. Τον δοκιμάζει με το μυστικό του συζυγικού κρεβατιού. Απαιτεί από τον άνδρα που ζητά να αναγνωριστεί να αποδείξει ότι μπορεί και ο ίδιος να την αναγνωρίσει.
Η σκηνή αυτή απουσιάζει από την ταινία. Μαζί της χάνεται η στιγμή κατά την οποία η Πηνελόπη αποδεικνύεται πνευματικά ισότιμη με τον Οδυσσέα.
Το ζευγάρι δεν επανενώνεται μόνο λόγω πίστης ή έρωτα, αλλά επειδή οι δύο σύζυγοι μοιράζονται έναν ιδιαίτερο τρόπο σκέψης, ένα κοινό μυστικό και μια κοινή μῆτιν.
Παράλληλα, η Καλυψώ παρουσιάζεται να ναρκώνει τον Οδυσσέα με τον λωτό, ώστε να ξεχάσει την πατρίδα του. Έτσι η πολύπλοκη σχέση εξουσίας, επιθυμίας και αιχμαλωσίας μετατρέπεται σε μια ευκολότερη εξήγηση: ο ήρωας απουσιάζει επειδή μια γυναίκα τού αφαίρεσε τη βούληση.
Οι αλλαγές αυτές καθιστούν την ιστορία πιο καθαρή και κινηματογραφικά λειτουργική. Την καθιστούν, όμως, λιγότερο ομηρική.
Η βία εξαγνίζεται για να παραμείνει ηρωική
Το τέλος της Οδύσσειας είναι εξαιρετικά βίαιο και ηθικά ανησυχητικό. Ο Οδυσσέας δεν επιστρέφει απλώς για να αγκαλιάσει την οικογένειά του. Επιστρέφει για να αποκαταστήσει με τη βία τον οίκο και τη βασιλική του εξουσία.
Στον Όμηρο, οι μνηστήρες παγιδεύονται χωρίς τα όπλα τους και σφαγιάζονται. Ακολουθεί η εκτέλεση των δούλων γυναικών που θεωρούνται άπιστες, ενώ η κατάσταση απειλεί να εξελιχθεί σε εμφύλια σύγκρουση ανάμεσα στον Οδυσσέα και στις οικογένειες των νεκρών.
Η ταινία εξοπλίζει τους μνηστήρες, μετατρέποντας τη σφαγή σε περισσότερο ισόρροπη μάχη. Αλλάζει επίσης τη συμμετοχή της Πηνελόπης στην τιμωρία της Μελανθώς και παραλείπει την απειλή εμφυλίου πολέμου.
Αυτές οι επιλογές δεν είναι ουδέτερες. Μετατρέπουν μια βαθιά προβληματική πράξη εκδίκησης σε πιο συμβατική σκηνή ηρωικής αυτοάμυνας.
Ο ομηρικός Οδυσσέας δεν χρειάζεται να αποδειχθεί καλός άνθρωπος με τα σημερινά μέτρα. Ο Νόλαν, αντιθέτως, μοιάζει να χρειάζεται έναν ήρωα με τον οποίο το κοινό θα μπορεί τελικά να συμφιλιωθεί. Γι’ αυτό του προσφέρει τύψεις, τραύμα, μεταμέλεια και δυνατότητα εξιλέωσης.
Η αρχαία τραγωδία θα άφηνε ίσως το ηθικό τραύμα ανοιχτό. Το Χόλιγουντ προτιμά να το θεραπεύει.
Μια ελληνική ιστορία χωρίς Έλληνες
Υπάρχει, ασφαλώς, και το ζήτημα της ελληνικής απουσίας από την ίδια την παραγωγή. Παρότι πρόκειται για τη μεγαλύτερη κινηματογραφική μεταφορά ενός ελληνικού έπους, στον βασικό θίασο δεν περιλαμβάνεται ούτε ένας Έλληνας ηθοποιός. Το γεγονός προκάλεσε αντιδράσεις στην Ελλάδα και στην ελληνική διασπορά, όχι επειδή οι ελληνικοί μύθοι πρέπει να παίζονται αποκλειστικά από Έλληνες, αλλά επειδή το Χόλιγουντ χρησιμοποιεί επί δεκαετίες ελληνικές ιστορίες χωρίς να θεωρεί αναγκαία τη συμμετοχή σύγχρονων Ελλήνων στη δημόσια αναπαράστασή τους.
Η συζήτηση αυτή δεν πρέπει να διολισθήσει σε φυλετικές εμμονές. Η αξιοπιστία μιας Οδύσσειας δεν κρίνεται από το χρώμα του δέρματος της Ελένης ή από το αν ο Οδυσσέας διαθέτει συγκεκριμένα «μεσογειακά» χαρακτηριστικά. Η Οδύσσεια είναι μύθος, όχι βιογραφικό αρχείο ιστορικών προσώπων.
Η ελληνική ένσταση μπορεί να είναι πολύ σοβαρότερη: γιατί υπάρχει τόσο περιορισμένη ελληνική δημιουργική και ερμηνευτική παρουσία σε μια παραγωγή που αντλεί το κύρος, τους τόπους, τα ονόματα και την παγκόσμια αναγνωρισιμότητά της από την ελληνική πολιτιστική κληρονομιά;
Η απουσία Ελλήνων ηθοποιών δεν αποδεικνύει από μόνη της ασέβεια. Είναι, όμως, σύμπτωμα μιας ευρύτερης ασυμμετρίας: οι ισχυρές κινηματογραφικές βιομηχανίες διαθέτουν τα οικονομικά και τεχνικά μέσα για να μετατρέπουν την πολιτιστική μνήμη άλλων λαών σε παγκόσμιο προϊόν, ενώ οι ίδιοι οι λαοί παραμένουν συχνά τοπίο, ντεκόρ ή υποσημείωση.
Η αντίφαση γίνεται εντονότερη εξαιτίας της επιλογής να πραγματοποιηθούν γυρίσματα στην Ντάχλα της κατεχόμενης Δυτικής Σαχάρας, χωρίς τη συναίνεση των Σαχράουι. Έτσι, μια ταινία που φέρεται να ενδιαφέρεται για τον εκτοπισμό, την κυριαρχία και την επιστροφή χρησιμοποιεί μια αμφισβητούμενη περιοχή με τρόπο που επικριτές θεωρούν ότι ενισχύει την ήπια ισχύ του Μαρόκου και κανονικοποιεί την κατοχή.
Δεν πρόκειται απλώς για εξωκινηματογραφική λεπτομέρεια. Η παραγωγή ενός έργου αποτελεί και αυτή πολιτική πράξη.
Αλλοίωση ή δημιουργική επανερμηνεία;
Η απάντηση είναι: και τα δύο.
Η Οδύσσεια του Νόλαν αλλοιώνει σημαντικά την αρχαιοελληνική πρόσληψη του έπους. Περιορίζει την πολυφωνία του έργου, εξασθενεί τη μῆτιν της Πηνελόπης, εξωραΐζει την τελική βία, απομακρύνει μέρος της ευθύνης από τον Οδυσσέα και μεταφράζει τη μεταφυσική τάξη του Ομήρου στη σύγχρονη γλώσσα του τραύματος, της ενοχής και της προσωπικής λύτρωσης.
Ταυτόχρονα, όμως, φαίνεται να συλλαμβάνει κάτι γνήσια ομηρικό: την κλίμακα, τη ζωντάνια, την περιπέτεια, την αίσθηση του κινδύνου και την οπτική δύναμη που οι αρχαίοι ονόμαζαν ἐνάργεια — την ικανότητα της αφήγησης να κάνει τον ακροατή να βλέπει μπροστά του όσα ακούει. Η κλασικίστρια Έμιλι Χάουζερ αναγνωρίζει ότι οι εικόνες των κυμάτων, του Κύκλωπα και της σωματικής βίας μεταφέρουν αποτελεσματικά αυτή την ιδιότητα της ομηρικής ποίησης στη μεγάλη οθόνη.
Η μη γραμμική δομή της ταινίας επίσης δεν αποτελεί αυθαίρετο τέχνασμα του Νόλαν. Η ίδια η Οδύσσεια αρχίζει χωρίς τον Οδυσσέα, κινείται ανάμεσα στην Ιθάκη και στο ταξίδι του Τηλεμάχου και παρουσιάζει πολλές από τις γνωστότερες περιπέτειες ως αναδρομική αφήγηση του ήρωα προς τους Φαίακες.
Επομένως, δεν έχουμε μπροστά μας μια «ανθελληνική» ταινία ούτε μια απλή παραποίηση. Έχουμε μια συνειδητή μεταφορά του Ομήρου στον κόσμο του Κρίστοφερ Νόλαν.
Και αυτός ο κόσμος ενδιαφέρεται περισσότερο για τον μοναχικό άνδρα που κουβαλά το βάρος της Ιστορίας, παρά για την κοινότητα, την τελετουργία, τη φιλοξενία, τη θεϊκή τάξη και τις πολλαπλές φωνές του έπους.
Η ελληνική απάντηση δεν μπορεί να είναι η απαγόρευση
Η σωστή ελληνική αντίδραση δεν είναι να απαιτήσουμε να μείνει ο Όμηρος ανέγγιχτος. Ούτε να μετατρέψουμε την πολιτιστική κριτική σε διαμάχη γύρω από το χρώμα του δέρματος των ηθοποιών.
Η απάντηση είναι να μάθουμε ξανά να διαβάζουμε, να μεταφράζουμε, να διδάσκουμε, να απαγγέλλουμε και να κινηματογραφούμε τον δικό μας Όμηρο.
Να θυμίσουμε ότι ο νόστος δεν είναι τουριστική επιστροφή σε μια όμορφη Ιθάκη. Είναι ανάκτηση της ταυτότητας και επανένταξη σε έναν διαταραγμένο οίκο.
Ότι η ξενία δεν είναι ευγένεια, αλλά μέτρο πολιτισμού.
Ότι η Πηνελόπη δεν είναι παθητική σύζυγος, αλλά ισότιμη φορέας ευφυΐας.
Ότι ο Οδυσσέας δεν είναι απλώς θύμα του πολέμου, αλλά και δημιουργός των συμφορών του.
Ότι οι θεοί δεν είναι ψυχολογικά σύμβολα, αλλά η υπενθύμιση πως ο άνθρωπος δεν αποτελεί το μοναδικό κέντρο του κόσμου.
Και ότι η Οδύσσεια δεν επιβίωσε επειδή προσφέρει εύκολους ήρωες και καθαρές απαντήσεις. Επιβίωσε επειδή αρνείται να το κάνει.
Η ταινία του Νόλαν μπορεί να είναι σπουδαίος κινηματογράφος. Μπορεί ακόμη και να οδηγήσει εκατομμύρια ανθρώπους πίσω στο αρχαίο κείμενο — κάτι που θα αποτελούσε σημαντική προσφορά.
Αλλά πρέπει να τη βλέπουμε γι’ αυτό που είναι:
όχι ως την Οδύσσεια του Ομήρου, αλλά ως την Οδύσσεια του Νόλαν.
Ο μεγαλύτερος κίνδυνος δεν είναι ότι ένας ξένος σκηνοθέτης άλλαξε τον ελληνικό μύθο. Οι μύθοι αλλάζουν επειδή παραμένουν ζωντανοί.
Ο μεγαλύτερος κίνδυνος είναι να γνωρίσουν οι ίδιοι οι Έλληνες τον Όμηρο μόνο μέσα από το Χόλιγουντ.
Οι φίλαθλοι της Αργεντινής συγκεντρώθηκαν έξω από το στάδιο της Ατλάντα για να πανηγυρίσουν τη νίκη της ομάδας τους στον ημιτελικό, ενώ οι φίλαθλοι της Αγγλίας αποχώρησαν απογοητευμένοι. (Βίντεο AP: Emilie Megnien)
Του ΤΖΕΪΜΣ ΡΟΜΠΣΟΝ
Ενημερώθηκε στις 2:26 π.μ., ώρα Ελλάδας, στις 16 Ιουλίου 2026
ΑΤΛΑΝΤΑ (AP) — Αυτήν τη φορά δεν υπήρξε «Χέρι του Θεού». Η Αργεντινή δεν το χρειάστηκε.
Αντί γι’ αυτό, ήταν τα μαγικά πόδια του Λιονέλ Μέσι και το αλύγιστο πνεύμα μιας ομάδας που έχει επανειλημμένα καταφέρει να επιστρέψει από δύσκολες καταστάσεις στο φετινό Παγκόσμιο Κύπελλο, τα στοιχεία που την έφεραν πλέον ένα βήμα μακριά από την κατάκτηση δεύτερου συνεχόμενου τίτλου.
Η Αργεντινή βρισκόταν πίσω στο σκορ με 1-0 μέχρι το 85ο λεπτό, αλλά ανέτρεψε την κατάσταση και νίκησε την Αγγλία με 2-1 την Τετάρτη, χάρη στα γκολ του Ένσο Φερνάντες και του αναπληρωματικού Λαουτάρο Μαρτίνες.
«Το ονειρεύτηκα, το ορκίζομαι. Είπα στον Αλέξις Μακ Άλιστερ ότι θα σκοράρω. Του είπα ότι θα μπω στον αγωνιστικό χώρο και θα κερδίσω τον αγώνα», δήλωσε ο Μαρτίνες. «Αυτό που μπορώ να σας πω είναι ότι αυτή η ομάδα συνεχίζει να δείχνει από τι μέταλλο είναι φτιαγμένη».
Με το τελευταίο σφύριγμα, ο Μέσι έπεσε στα γόνατα πανηγυρίζοντας, ενώ οι παίκτες της Αγγλίας κατέρρευσαν από την απογοήτευση και τη δυσπιστία — για ακόμη μία φορά.
Το 2026 προστίθεται πλέον στο 1986 και το 1998, στη λίστα των αναμετρήσεων στις οποίες η Αργεντινή έσβησε τις ελπίδες της Αγγλίας στο Παγκόσμιο Κύπελλο.
«Είμαι συντετριμμένος για την ομάδα, το τεχνικό επιτελείο και τους φιλάθλους», δήλωσε ο αρχηγός της Αγγλίας, Χάρι Κέιν. «Δουλέψαμε πάρα πολύ σκληρά για να φτάσουμε μέχρι εδώ. Τα παιδιά έδωσαν και την τελευταία σταγόνα αίματος, ιδρώτα και δακρύων. Το γεγονός ότι δεν τα καταφέραμε, και μάλιστα με αυτόν τον τρόπο, είναι πραγματικά οδυνηρό».
Η κάτοχος του τίτλου θα αντιμετωπίσει την πρωταθλήτρια Ευρώπης Ισπανία στον τελικό της Κυριακής, στο Ίστ Ράδερφορντ του Νιου Τζέρσεϊ. Η κορυφαία ομάδα της Νότιας Αμερικής απέναντι στην κορυφαία της Ευρώπης.
Η ήττα της Αγγλίας θα πληγώσει μια νέα γενιά φιλάθλων, όπως ακριβώς είχε συμβεί με το περιβόητο γκολ του Ντιέγκο Μαραντόνα με το χέρι στον προημιτελικό του Παγκοσμίου Κυπέλλου του 1986, αλλά και με την ήττα στη διαδικασία των πέναλτι το 1998, όταν ο Ντέιβιντ Μπέκαμ αποβλήθηκε επειδή κλότσησε τον Ντιέγκο Σιμεόνε.
Η διαφορά είναι ότι αυτή τη φορά δεν μπορεί να υπάρχει αίσθημα αδικίας, ακόμη κι αν η Αγγλία είχε τη νίκη στα χέρια της μετά το γκολ με το οποίο ο Άντονι Γκόρντον άνοιξε το σκορ στο 55ο λεπτό.
Καθώς ο αγώνας προχωρούσε, οι Άγγλοι προσπαθούσαν με δυσκολία να διατηρήσουν το προβάδισμά τους. Ο τερματοφύλακας της Αγγλίας, Τζόρνταν Πίκφορντ, πραγματοποίησε καθοριστικές αποκρούσεις, ενώ ο Μακ Άλιστερ έστειλε με κεφαλιά την μπάλα στο δοκάρι, την ώρα που οι επιθέσεις της Αργεντινής διαδέχονταν η μία την άλλη.
Ο Μέσι είχε περιοριστεί σε μεγάλο βαθμό. Όταν όμως βρίσκεται στον αγωνιστικό χώρο, τα πάντα μοιάζουν πιθανά.
Έδωσε την μπάλα στον Φερνάντες, ο οποίος με δυνατό πλασέ έξω από την περιοχή πέτυχε την ισοφάριση στο 85ο λεπτό. Και στο δεύτερο λεπτό των καθυστερήσεων, ο Μέσι έβγαλε τη σέντρα για τον Μαρτίνες, ο οποίος με κεφαλιά σημείωσε το νικητήριο γκολ.
Έμοιαζε σχεδόν αναπόφευκτο. Ιδιαίτερα αν αναλογιστεί κανείς πόσες φορές η Αργεντινή έχει αρνηθεί να παραδοθεί στο φετινό Παγκόσμιο Κύπελλο. Από το Πράσινο Ακρωτήριο έως την Αίγυπτο, ο Μέσι και η παρέα του φαίνεται ότι βρίσκουν πάντοτε τον τρόπο.
«Είναι μια απόδειξη της συλλογικότητας, της αδελφοσύνης που μας χαρακτηρίζει και της αποφασιστικότητάς μας να παλεύουμε μέχρι το τέλος», δήλωσε ο προπονητής της Αργεντινής, Λιονέλ Σκαλόνι. «Ήμασταν έτοιμοι να επιστρέψουμε στο σπίτι στενοχωρημένοι, γνωρίζοντας ότι είχαμε αφήσει τα πάντα στον αγωνιστικό χώρο. Μετά όμως το γκολ τους, αποδείξαμε πραγματικά ποιοι είμαστε».
Αντίθετα, η Αγγλία αποκλείστηκε για τρίτη φορά σε ημιτελικό Παγκοσμίου Κυπέλλου, μετά τις ήττες από τη Γερμανία το 1990 και την Κροατία το 2018. Πρόκειται επίσης για ακόμη μία περίπτωση τα τελευταία χρόνια κατά την οποία οι παίκτες της Αγγλίας σπατάλησαν ένα προβάδισμα στα τελευταία στάδια μιας μεγάλης διοργάνωσης.
Προηγήθηκαν με 1-0 απέναντι στην Κροατία στον ημιτελικό πριν από οκτώ χρόνια, αλλά ηττήθηκαν με 2-1. Προηγήθηκαν επίσης με 1-0 απέναντι στην Ιταλία στον τελικό του Ευρωπαϊκού Πρωταθλήματος το 2021, αλλά έχασαν στη διαδικασία των πέναλτι.
Την Τετάρτη, οι αλλαγές του προπονητή της Αγγλίας, Τόμας Τούχελ, έδειχναν να έχουν περισσότερο ως στόχο τη διατήρηση του προβαδίσματος παρά την επίτευξη ενός δεύτερου γκολ που θα τελείωνε τον αγώνα.
«Η Αργεντινή έπαιξε με μεγαλύτερο ρίσκο, με μεγαλύτερη ένταση και ίσως με την αίσθηση ότι δεν είχε πλέον τίποτα να χάσει. Αυτό την απελευθέρωσε και ταυτόχρονα μας περιόρισε, επειδή ξαφνικά αρχίσαμε να παίζουμε με την αίσθηση ότι είχαμε πολλά να χάσουμε», δήλωσε ο Τούχελ.
Η Αργεντινή απέχει πλέον ένα βήμα από το να γράψει ιστορία. Ο Μέσι, ο οποίος είναι πλέον 39 ετών και πιθανότατα αγωνίζεται στο τελευταίο Παγκόσμιο Κύπελλο της καριέρας του, βρίσκεται μία νίκη μακριά από το να ενισχύσει ακόμη περισσότερο την υποψηφιότητά του για τον τίτλο του κορυφαίου ποδοσφαιριστή όλων των εποχών.
«Θα προσπαθήσουμε να νικήσουμε, θα τα δώσουμε όλα στον αγωνιστικό χώρο», δήλωσε ο Σκαλόνι. «Είναι πολύ δύσκολο να κάνεις τον κόσμο να καταλάβει αυτό που δείχνουν αυτοί οι παίκτες. Είναι απίστευτο. Είμαστε μοναδικοί, πραγματικά, και αυτό δεν το λέω από αλαζονεία, αλλά μέσα από την καρδιά μου. Είμαστε μοναδικοί».
Η νέα έκθεση State of Child Health 2026 του Royal College of Paediatrics and Child Health αποτελεί μια σοβαρή προειδοποίηση για ολόκληρη την Ευρώπη.
Σύμφωνα με την έκθεση, η υγεία των παιδιών στο Ηνωμένο Βασίλειο έχει επιδεινωθεί ή παραμένει στάσιμη κατά την τελευταία δεκαετία σε κρίσιμους δείκτες, όπως οι εμβολιασμοί, η παιδική παχυσαρκία, η ψυχική υγεία, το άσθμα και η βρεφική θνησιμότητα.
Τα στοιχεία είναι αποκαλυπτικά: περισσότερο από ένα στα τρία παιδιά ηλικίας 10 έως 11 ετών είναι υπέρβαρο ή παχύσαρκο, ένα στα πέντε παιδιά ηλικίας 8 έως 16 ετών παρουσιάζει πιθανή διαταραχή ψυχικής υγείας, ενώ η εμβολιαστική κάλυψη για τις δύο δόσεις του εμβολίου MMR παραμένει σημαντικά χαμηλότερη από τον στόχο του 95%.
Ακόμη πιο ανησυχητική είναι η διεύρυνση των κοινωνικών ανισοτήτων. Η βρεφική θνησιμότητα στις περισσότερο στερημένες περιοχές είναι υπερδιπλάσια σε σχέση με τις πιο εύπορες κοινότητες. Το περιβάλλον στο οποίο μεγαλώνει ένα παιδί, η οικονομική κατάσταση της οικογένειάς του και ο τόπος κατοικίας του εξακολουθούν να καθορίζουν σε μεγάλο βαθμό τις πιθανότητές του να μεγαλώσει υγιές.
Έχοντας πραγματοποιήσει μέρος της παιδιατρικής μου εκπαίδευσης στη Μεγάλη Βρετανία, γνωρίζω τη σημασία που δόθηκε για χρόνια στην κοινοτική παιδιατρική, στην πρόληψη, στην προστασία του παιδιού και στη συνεργασία μεταξύ υγειονομικών, κοινωνικών και εκπαιδευτικών υπηρεσιών.
Γι’ αυτό η σημερινή προειδοποίηση των Βρετανών παιδιάτρων αποκτά ακόμη μεγαλύτερη βαρύτητα. Αποδεικνύει ότι ακόμη και ένα οργανωμένο σύστημα υγείας μπορεί να αποτύχει, όταν η παιδική υγεία δεν αποτελεί σταθερή πολιτική προτεραιότητα και όταν η πρόληψη υποχωρεί απέναντι στη διαχείριση της νόσου.
Το μήνυμα αφορά άμεσα και την Ελλάδα.
Η υγεία των παιδιών δεν εξασφαλίζεται μόνο μέσα στα νοσοκομεία. Διαμορφώνεται από την εγκυμοσύνη και τις πρώτες 1.000 ημέρες ζωής, από τη διατροφή, τους εμβολιασμούς, την έγκαιρη αναγνώριση αναπτυξιακών δυσκολιών, την ψυχική υγεία, την ασφάλεια, το περιβάλλον και την κοινωνική στήριξη της οικογένειας.
Η έκθεση ζητά καλύτερα δεδομένα, σαφείς και μετρήσιμους στόχους, ενίσχυση της πρωτοβάθμιας φροντίδας, επένδυση στις υπηρεσίες παιδικής και εφηβικής ψυχικής υγείας και ουσιαστική χρηματοδότηση της πρόληψης.
Αυτή πρέπει να είναι και η δική μας κατεύθυνση.
Η παιδική υγεία δεν μπορεί να αποτελεί υποσημείωση της γενικής πολιτικής υγείας. Απαιτεί διακριτή εθνική και τοπική στρατηγική, συνεργασία των υπηρεσιών και ιδιαίτερη μέριμνα για τα παιδιά που μεγαλώνουν σε συνθήκες κοινωνικής ή οικονομικής ευαλωτότητας.
Γιατί η υγεία των παιδιών δεν αφορά μόνο το παρόν τους. Καθορίζει την υγεία, την κοινωνική συνοχή και το μέλλον ολόκληρης της χώρας.
Πηγή: Royal College of Paediatrics and Child Health, State of Child Health 2026, 14 Ιουλίου 2026.
Η Όλγα Τζέτζη, MD, PhD, είναι παιδίατρος και Διδάκτωρ της Ιατρικής Σχολής του ΑΠΘ. Πραγματοποίησε μέρος της παιδιατρικής της εκπαίδευσης στη Μεγάλη Βρετανία. Έχει διατελέσει Πρόεδρος της Ένωσης Ελευθεροεπαγγελματιών Παιδιάτρων Βορείου Ελλάδος, είναι μέλος της International Society for Social Pediatrics and Child Health – ISSOP και εκπρόσωπος του Ιατρικού Συλλόγου Θεσσαλονίκης στον Πανελλήνιο Ιατρικό Σύλλογο.
Δεν ξεχνούμε, ούτε συμβιβαζόμαστε με την κατοχή και τα παράνομα παράγωγά της.
Τιμή και δόξα αποτίουμε σε όλους όσους αγωνίστηκαν και θυσιάστηκαν υπερασπιζόμενοι τη Δημοκρατία, το μαύρο εκείνο Ιούλιο του 1974.
Τιμούμε τη θυσία των νεκρών και αγνοουμένων μας αγωνιζόμενοι σήμερα 52 χρόνια μετά, για να μην επιτραπεί να τριτώσει το κακό του 1974 με νομιμοποίηση και επιβράβευση του Τούρκου κατακτητή και των ξένων συνοδοιπόρων του.
Τιμώντας τους νεκρούς και αγνοούμενους του 1974 από τη μια, δεν μας επιτρέπεται με κανένα επιχείρημα, από την άλλη, να συνθηκολογήσουμε Έχουμε χρέος και υποχρέωση να συνεχίσουμε αγώνα για απελευθέρωση του τόπου μας, κάτι το οποίο θα αποτελεί την τελευταία πράξη ανακούφισης των νεκρών μας και δικαίωσης των ζώντων θυμάτων της Τουρκικής εισβολής και κατοχής είτε είμαστε πρόσφυγες είτε ΟΧΙ.
Το ΟΧΙ του 2004 αποτελεί κληρονομιά την οποία ως Λαός δεν θα πρέπει να προδώσουμε παρασυρόμενοι από τις κάλπικες υποσχέσεις και ωραιοποιήσεις της διχοτομικής λύσης Διζωνικής Δικοινοτικής Ομοσπονδίας.
Αξιότιμο κ. Κωνσταντίνο Τασούλα
Πρόεδρο της Ελληνικής Δημοκρατίας
Αξιότιμε κύριε Πρόεδρε,
Είμαι δημοσιογράφος και υπερασπιστής των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, ποντιακής καταγωγής. Οι ρίζες της οικογένειάς μου βρίσκονται στον Πόντο. Εξαιτίας της Γενοκτονίας, των αναγκαστικών εκτοπισμών, της ανταλλαγής των πληθυσμών και των συστηματικών πολιτικών αφομοίωσης που ακολούθησαν, η οικογένειά μου παρέμεινε στην Τουρκία, αναγκασμένη να αποκρύψει την ταυτότητά της για να επιβιώσει. Ανήκω κι εγώ στους απογόνους των δεκάδων χιλιάδων παιδιών του Πόντου που έμειναν πίσω. Την πραγματική μου ταυτότητα και την οικογενειακή μου ιστορία τις ανακάλυψα μόλις χρόνια αργότερα και σήμερα τις φέρω με υπερηφάνεια.
Αφού επανασυνδέθηκα με τις ρίζες μου, αγωνίστηκα όχι μόνο για τα δικαιώματα των Ελλήνων του Πόντου, αλλά και για τα δικαιώματα των Ασσυρίων, των Αρμενίων και των Κούρδων που υπέστησαν σοβαρές παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Στο πλαίσιο της δημοσιογραφικής και ακτιβιστικής μου δράσης έχω δημοσιεύσει πολυάριθμα άρθρα για την ιστορική δικαιοσύνη, την αναγνώριση των γενοκτονιών και την προστασία των δικαιωμάτων των μειονοτήτων.
Η τελευταία σύλληψή μου στην Τουρκία συνδέθηκε με άρθρο που έγραψα για τη μνήμη της Γενοκτονίας των Ελλήνων του Πόντου και της Γενοκτονίας των Αρμενίων. Το άρθρο αυτό το έγραψα στον τόπο όπου, στις 28 Δεκεμβρίου 2011, στο Ρομπόσκι, έχασαν τη ζωή τους 34 άμαχοι Κούρδοι, στην πλειονότητά τους παιδιά. Για μένα, αυτή ήταν μια πράξη ιστορικής μνήμης και ηθικής ευθύνης απέναντι στην ανθρώπινη συνείδηση.
Εδώ και σχεδόν επτά χρόνια η αίτησή μου για διεθνή προστασία στην Ελλάδα παραμένει σε εκκρεμότητα. Παράλληλα, μου αποδίδεται κατηγορία περί εγκλημάτων πολέμου. Ωστόσο, υπηρέτησα στις τουρκικές ένοπλες δυνάμεις αποκλειστικά επειδή υποχρεώθηκα από τη στρατιωτική θητεία. Κατά τη διάρκεια της υπηρεσίας μου έγινα μάρτυρας σοβαρών παραβιάσεων ανθρωπίνων δικαιωμάτων, τις οποίες αργότερα αποκάλυψα δημόσια, καλώντας σε ειρήνη και δικαιοσύνη. Υπό αυτές τις συνθήκες, η αντιμετώπισή μου ως εγκληματία πολέμου, ενώ υπήρξα θύμα αυτού του συστήματος, αποτελεί για μένα μια εξαιρετικά βαριά και ακατανόητη κατάσταση.
Ένα σημαντικό μέρος των παιδιών ποντιακής καταγωγής που έμειναν πίσω υπέστη επί δεκαετίες συστηματική αφομοίωση και αποκόπηκε από την ταυτότητά του, οδηγούμενο στους στρατιωτικούς και κρατικούς μηχανισμούς ασφαλείας. Υπήρξα κι εγώ θύμα αυτής της ιστορικής πολιτικής. Σήμερα, το γεγονός ότι η δική μου θυματοποίηση αγνοείται και αντιμετωπίζομαι ως ένοχος, μου προκαλεί βαθύ αίσθημα αδικίας.
Ως δημοσιογράφος και υπερασπιστής των ανθρωπίνων δικαιωμάτων υπέστην συστηματικές διώξεις στην Τουρκία εξαιτίας της δράσης μου υπέρ της διεθνούς αναγνώρισης της Γενοκτονίας των Ελλήνων του Πόντου, των δικαιωμάτων των κρυπτοχριστιανών Ελλήνων και της ανάδειξης των παραβιάσεων ανθρωπίνων δικαιωμάτων εις βάρος των μειονοτήτων. Επειδή άσκησα το δικαίωμά μου στην ελευθερία της έκφρασης, διώχθηκα ποινικά, συνελήφθηκα και δικάστηκα.
Μέχρι και σήμερα, η άρνηση των ιστορικών γενοκτονιών, οι διώξεις εις βάρος των Ποντίων και των κρυπτοχριστιανών Ελλήνων, καθώς και η στοχοποίηση των υπερασπιστών των ανθρωπίνων δικαιωμάτων συνεχίζονται στην Τουρκία. Εάν επιστραφώ εκεί, πιστεύω ότι η ελευθερία, η ασφάλεια και η σωματική μου ακεραιότητα θα διατρέχουν σοβαρό κίνδυνο.
Η περίπτωσή μου πρέπει να αξιολογηθεί υπό το πρίσμα της Οικουμενικής Διακήρυξης των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, της Σύμβασης της Γενεύης του 1951, της Ευρωπαϊκής Σύμβασης Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, της αρχής της μη επαναπροώθησης (non-refoulement) και των διεθνών και εθνικών υποχρεώσεων της Ελληνικής Δημοκρατίας για την προστασία των προσφύγων και των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.
Αξιότιμε κύριε Πρόεδρε,
Για μένα, η Ελλάδα δεν είναι απλώς η χώρα στην οποία ζήτησα προστασία. Είναι η ιστορική πατρίδα των προγόνων μου. Μακάρι οι συνθήκες να ήταν διαφορετικές και να μπορούσα να επισκεφθώ τη γη των προγόνων μου ως ελεύθερος άνθρωπος και όχι ως αιτών άσυλο.
Ένας άνθρωπος ή ένας λαός δεν πεθαίνει μόνο από τις σφαίρες. Αν αποκόψεις έναν άνθρωπο από την ιστορία, τον πολιτισμό, τη γλώσσα και τη συλλογική του μνήμη, τον σκοτώνεις με έναν διαφορετικό τρόπο. Στην κοινωνιολογία αυτή η κατάσταση περιγράφεται συχνά μεταφορικά ως «λευκός θάνατος». Πριν από έναν αιώνα, κατά τη διάρκεια της Γενοκτονίας, των σφαγών και των αναγκαστικών εκτοπισμών του λαού μας, δεν δολοφονήθηκαν μόνο οι συγγενείς μας· όσοι έμειναν πίσω καταδικάστηκαν επίσης σε μια σιωπηλή εξαφάνιση, αποκομμένοι από την ταυτότητά τους.
Αν αυτή η ιστορική τραγωδία δεν είχε συμβεί, σήμερα θα ερχόμουν εδώ όχι ως πρόσφυγας, αλλά για να ξαναβρώ την ιστορία, τον πολιτισμό, τη γλώσσα και την ταυτότητά μου. Γιατί η ζωή δεν είναι απλώς η επιβίωση. Αυτό που κρατά έναν άνθρωπο όρθιο είναι η ιστορία, ο πολιτισμός, η γλώσσα, η παράδοση και η συλλογική του μνήμη. Αυτό το πνεύμα, που το έχω ανάγκη περισσότερο ακόμη και από το ψωμί και το νερό, είναι η πολιτιστική ελληνική κληρονομιά που μου άφησαν οι πρόγονοί μου.
Με πληγώνει βαθιά το γεγονός ότι τα βάσανα των Ποντίων που έμειναν πίσω συχνά αγνοούνται και ότι, ορισμένες φορές, αντιμετωπιζόμαστε σαν να αποτελούμε απειλή. Ο αγώνας μου, όμως, δεν στρέφεται εναντίον κανενός λαού. Είναι ένας ειρηνικός και νομικός αγώνας απέναντι στις πολιτικές που προκάλεσαν τεράστιο πόνο στον λαό μας και που εξακολουθούν να καταπιέζουν όσους υπερασπίζονται τα ανθρώπινα δικαιώματα.
Παράλληλα, παρακολουθώ με ανησυχία ότι η πολιτική προσέγγιση των τελευταίων ετών μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας φαίνεται να επηρεάζει αρνητικά τις διαδικασίες διεθνούς προστασίας ανθρώπων όπως εγώ, οι οποίοι έχουν υποστεί διώξεις. Η καθυστέρηση ή η απόρριψη αιτήσεων ανθρώπων που υπερασπίζονται την ιστορική αλήθεια και ο κίνδυνος επιστροφής τους στην Τουρκία δεν συνάδουν ούτε με την ιστορική μνήμη ούτε με τις διεθνείς υποχρεώσεις της Ελλάδας στον τομέα των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.
Για τους λόγους αυτούς, παρακαλώ με σεβασμό να εξετάσετε τα ακόλουθα:
Την υποστήριξη για τη δίκαιη και θετική εξέταση της αίτησής μου για διεθνή προστασία, η οποία εκκρεμεί εδώ και επτά χρόνια, σύμφωνα με το ελληνικό δίκαιο και τις διεθνείς υποχρεώσεις της Ελλάδας.
Την επανεξέταση της κατηγορίας περί εγκλημάτων πολέμου που μου αποδίδεται, υπό το φως των πραγματικών νομικών και πραγματικών περιστατικών.
Τη διασφάλιση ότι δεν θα επιστραφώ στην Τουρκία.
Την προστασία τόσο εμού όσο και άλλων ανθρώπων ποντιακής καταγωγής που έμειναν πίσω, με σεβασμό στους ιστορικούς δεσμούς και στα θεμελιώδη ανθρώπινα δικαιώματά μας.
Η παρούσα έκκληση δεν αφορά μόνο το πρόσωπό μου. Αποτελεί επίσης έκφραση σεβασμού προς την ανθρώπινη αξιοπρέπεια, το κράτος δικαίου, τα οικουμενικά ανθρώπινα δικαιώματα και την κοινή ιστορική μας μνήμη.
Με την πεποίθηση ότι θα προστατευθεί το δικαίωμά μου να ζήσω ελεύθερα, με ασφάλεια και αξιοπρέπεια στην πατρίδα των προγόνων μου, υποβάλλω με σεβασμό την παρούσα επιστολή στην κρίση σας.
Με ιδιαίτερη εκτίμηση,
Γιάννης Βασίλης Γιαϊλαλί
Δημοσιογράφος και υπερασπιστής ανθρωπίνων δικαιωμάτων ποντιακής καταγωγής
Έφυγε σήμερα απο τη ζωή ο Ιωάννης Τουλουμάκος, ο οποίος διετέλεσε καθηγητής Αρχαίας Ελληνικής Ιστορίας στο ΑΠΘ.
Ο Ιωάννης Τουλουμάκος υπήρξε ομότιμος καθηγητής Αρχαίας Ιστορίας στο Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης. Το έργο του επικεντρώθηκε ιδιαίτερα στην κοινωνική και πολιτική ιστορία, αλλά και σε ζητήματα του Ελληνισμού της Διασποράς.
Ο Ιωάννης Τουλουμάκος υπήρξε ένας σπουδαίος πανεπιστημιακός δάσκαλος και ένας αφοσιωμένος μελετητής της Αρχαίας Ελληνικής Ιστορίας. Με την επιστημονική του συνέπεια, την ευρύτητα της σκέψης του και τη βαθιά αγάπη του για την ιστορική έρευνα, άφησε το δικό του ξεχωριστό αποτύπωμα στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης και σε γενιές φοιτητών και ερευνητών.
Η προσφορά ενός πραγματικού δασκάλου δεν περιορίζεται στα βιβλία και στις πανεπιστημιακές αίθουσες· συνεχίζει να ζει μέσα στη γνώση που μετέδωσε, στα ερωτήματα που ενέπνευσε και στους ανθρώπους που επηρέασε. Η πνευματική παρακαταθήκη του Ιωάννη Τουλουμάκου αποτελεί πολύτιμο μέρος της ελληνικής ιστορικής επιστήμης.
Ένα καινοτόμο επιμορφωτικό πρόγραμμα που αξιοποιεί την παιδική λογοτεχνία, τη μουσική και τον χορό ως σύγχρονα παιδαγωγικά εργαλεία για τη διδασκαλία της ελληνικής γλώσσας στους εκπαιδευτικούς της ελληνικής ομογένειας στις Ηνωμένες Πολιτείες υλοποίησε το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο, ενισχύοντας την εξωστρέφειά του και τον διεθνή ρόλο του, στην προώθηση της ελληνικής γλώσσας και του πολιτισμού.
Το πρόγραμμα, με τίτλο «Παιδική Λογοτεχνία, Τραγούδι και Χορός: Καινοτόμες Διδακτικές Προσεγγίσεις για τη Διδακτική της Ελληνικής Γλώσσας» υλοποιήθηκε κατά το χρονικό διάστημα από το Μάρτιο έως τον Ιούνιο 2026 και αποτελεί καρπό της συνεργασίας του Τμήματος Επιστημών Προσχολικής Αγωγής και Εκπαίδευσης του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου με το Τμήμα Ελληνικής Παιδείας της Ιεράς Αρχιεπισκοπής Αμερικής, με έδρα τη Νέα Υόρκη.
Καινοτόμες προσεγγίσεις για τη διδασκαλία της ελληνικής γλώσσας
Βασικός στόχος του προγράμματος ήταν η ανάδειξη της παιδικής λογοτεχνίας ως φορέα της ελληνικής πολιτισμικής κληρονομιάς και ως γέφυρας ανάμεσα στη γλώσσα και τον πολιτισμό, μέσα από τη δημιουργική σύνδεσή της με τη μουσική, το τραγούδι και τον χορό.
Συνδυάζοντας τη θεωρητική κατάρτιση με την πρακτική εφαρμογή, το πρόγραμμα προσφέρει στους εκπαιδευτικούς σύγχρονα διδακτικά εργαλεία και καινοτόμες μεθόδους, ώστε να ενισχύσουν τη διδασκαλία της ελληνικής ως γλώσσας πολιτιστικής κληρονομιάς και να καλλιεργήσουν ουσιαστικότερη σχέση των μαθητών με την ελληνική γλώσσα και τον ελληνικό πολιτισμό.
Η γλώσσα ως φορέας πολιτισμού και ταυτότητας
Το πρόγραμμα προσεγγίζει την ελληνική γλώσσα όχι μόνο ως γλωσσικό σύστημα, αλλά και ως ζωντανό μέσο επικοινωνίας, πολιτισμού και κοινωνικής συγκρότησης. Μέσα από την αξιοποίηση λογοτεχνικών κειμένων, τραγουδιών, μουσικών παραδόσεων και στοιχείων της ελληνικής πολιτιστικής κληρονομιάς, οι εκπαιδευτικοί απόκτησαν σύγχρονες παιδαγωγικές πρακτικές που συνδέουν τη γλώσσα με τη συλλογική μνήμη, την πολιτισμική ταυτότητα και τη βιωματική μάθηση.
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στην πολυαισθητηριακή διδασκαλία, καθώς ο ρυθμός, η μουσική και η αφήγηση ενισχύουν τη συναισθηματική σύνδεση των μαθητών με τη γλώσσα, δημιουργούν κοινότητες μάθησης και λειτουργούν ως ισχυρά κίνητρα για τη διατήρηση και τη διάδοση της ελληνικής γλωσσικής και πολιτιστικής κληρονομιάς.
Συμβολή στη διατήρηση της ελληνικής γλώσσα
στις νεότερες γενιές του εξωτερικού
Μέσα από το πρόγραμμα, το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο μεταφέρει σύγχρονη επιστημονική γνώση και εκπαιδευτική καινοτομία στην ελληνική ομογένεια, συμβάλλοντας ουσιαστικά στη διατήρηση της ελληνικής γλώσσας στις νεότερες γενιές του εξωτερικού.
Η πρωτοβουλία αναδεικνύει τον διεθνή προσανατολισμό του Αριστοτελείου και τον ρόλο του ως Πανεπιστημίου που παράγει γνώση με άμεσο κοινωνικό αντίκτυπο, ενισχύοντας τους δεσμούς της ακαδημαϊκής κοινότητας με τον ελληνισμό της διασποράς και υποστηρίζοντας τη διάδοση της ελληνικής γλώσσας ως αναπόσπαστου στοιχείου της πολιτιστικής ταυτότητας.
Επιστημονικά υπεύθυνη και συντονίστρια του έργου είναι η Επίκ. Καθηγήτρια του Τμήματος Επιστημών Προσχολικής Αγωγής και Εκπαίδευσης του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Ρόζη-Τριανταφυλλιά Αγγελάκη, ενώ το πρόγραμμα συνδιοργανώθηκε με τον Διευθυντή του Τμήματος Ελληνικής Παιδείας της Ιεράς Αρχιεπισκοπής Αμερικής, Πρωτοπρεσβύτερο π. Γρηγόριο Σταμκόπουλο, Αν. Καθηγητή της Θεολογικής Σχολής του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου.
Η πρωτοβουλία εντάσσεται στο πλαίσιο της συνεργασίας μεταξύ του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου και της Ιεράς Αρχιεπισκοπής Αμερικής, όπως αυτή θεσμοθετήθηκε με την υπογραφή σχετικού Μνημονίου Συνεργασίας, και τελεί υπό την αιγίδα της Γενικής Γραμματέως Απόδημου Ελληνισμού και Δημόσιας Διπλωματίας του Υπουργείου Εξωτερικών, Μάιρας Μυρογιάννη.
Της παιδιάτρου Όλγας Τζέτζη, MD, PhD
