Αρχική Blog Σελίδα 133

Η ΔΟΛΟΦΟΝΙΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ ΣΕ 3 ΠΡΑΞΕΙΣ: 1959-1967-1974

Από
anixneuseis
-
1

Φωτογραφία: Ο Μακάριος κατά την ανακήρυξη της Κυπριακής Δημοκρατίας, 1960

 

Η Κύπρος καταδικάστηκε από τους Καραμανλή-Αβέρωφ (Συμφωνίες Ζυρίχης- Λονδίνου 1959).

Εκτελέστηκε από τη Χούντα (1967-1974).

Και η Χαριστική Βολή της δόθηκε από την Ελληνική «Δημοκρατία» (20/7 και 12/8/1974)

 

Κλεάνθης Γρίβας

31-07-2026

«Κύπρον οὗ μ’ ἐθέσπισεν

(στην Κύπρο όπου με όρισε να ζω)

Ευριπίδης: Ελένη, στ. 148

Αφήνοντας πίσω τους «παλιοσίδερα και

το υπόκωφο κοροϊδευτικό γέλιο των γενεών»

Ταντέους Μπορόφσκι (1922–1951)

 

Περιεχόμενα

  1. Οι προδοτικές Συμφωνίες Ζυρίχης-Λονδίνου, 1959 – Καραμανλής-Αβέρωφ
  2. Τα Κύρια Σημεία των Συμφωνιών που υπέγραψαν οι Καραμανλής-Αβέρωφ
  3. Η προδοτική Συμφωνία του Λοδίνου
  4. Αντιδράσεις στις Συμφωνίες Ζυρίχης-Λονδίνου 1959
  5. Η Κατάρρευση των Συμφωνιών Ζυρίχης Λονδίνου – 1963
  6. Η Χούντα του Ιωαννίδη αυτοκτονεί κηρύσσοντας γενική επιστράτευση
  7. Η Τουρκική εισβολή στην Κύπρο και ο ΟΗΕ – 20 Ιουλίου 1974
  8. Η 2η Τουρκική εισβολή στην Κύπρο (Αττίλας 2) και ο ΟΗΕ – 14-16/8/1974
  9. Η Τουρκική διχοτόμηση της Κύπρου (ΤΔΒΚ) και ο ΟΗΕ – 15 Νοεμβρίου 1983

 

  1. Οιπροδοτικές Συμφωνίες Ζυρίχης-Λονδίνου, 1959 – Καραμανλής-Αβέρωφ

 

Οι Συμφωνίες Ζυρίχης-Λονδίνου που άνοιξαν την πληγή της Κύπρου που εξακολουθεί να αιμορραγεί μέχρι σήμερα και θα εξακολουθεί στο διηνεκές, υπογράφηκαν τον Φεβρουάριο 1959 από την Βρετανία, την Ελλάδα, την Τουρκία, την ελληνοκυπριακή και την τουρκοκυπριακή κοινότητα. Με τις Συνθήκες αυτές ιδρύθηκε ένα δήθεν «ανεξάρτητο» κυπριακό κράτος-έκτρωμα – ΧΩΡΙΣ δικαίωμα αυτοδιάθεσης – πράγμα που αποτελεί μια παγκόσμια πρωτοτυπία στα διεθνή χρονικά.

– Στην Ελληνική αποστολή μετείχαν ο πρωθυπουργός Κωνσταντίνος Καραμανλής, ο υπουργός Εξωτερικών Ευάγγελος Αβέρωφ, συνοδευόμενοι από ορισμένους διπλωματικούς υπαλλήλους (Ξανθόπουλος-Παλαμάς, Δημήτριος Μπίτσιος, κ.α.)

– Στην Τούρκικη αποστολή συμμετείχαν ο Τούρκος πρωθυπουργός Αντνάν Μεντερές, ο υπουργός εξωτερικών Φατίν Ζορλού και άλλοι υψηλόβαθμοι αξιωματούχοι. Η διαπραγμάτευση γινόταν μεταξύ των δυο υπουργών εξωτερικών, και οι δύο πρωθυπουργοί ενημερώνονταν συνεχώς στις σουίτες τους.

– Στις συζητήσεις δεν συμμετείχαν ελληνο-κύπριοι πολιτικοί.

  • ΣΥΜΦΩΝΙΑ ΤOY ΛΟΝΔΙΝΟΥ: αμιγώς τριμερής ελληνο-τουρκική-αγγλική, υπογράφηκε στις 19/02/1959, από τον Κωνσταντίνο Καραμανλή, τον Αντνάν Μεντερές και τον Βρετανό πρωθυπουργό Χάρολντ Μακμίλαν. Και κάποια επισυναπτόμενα κείμενα υπογράφηκαν από τον αρχιεπίσκοπο Μακάριοκαι τον τουρκο-κύπριο αντιπρόεδρο Φαζίλ Κιουτσούκ, οι οποίοι είχαν γνώση του συνόλου των συμφωνιών.
Καραμανλής και Μεντερές στη Ζυρίχη, 1959

  1. Τα Κύρια Σημεία των Συμφωνιών που υπέγραψαν οι Καραμανλής-Αβέρωφ

1) Δημιουργείται ένα δήθεν «ανεξάρτητο» κυπριακό κράτος – ΧΩΡΙΣ δικαίωμα αυτοδιάθεσης ή Ένωσης με την Ελλάδα – πράγμα που συνιστά παγκόσμια πρωτοτυπία στα διεθνή χρονικά.

2) Εγκαθιδρύεται μια ιδιότυπη φρανκενσταϊνικού τύπου προεδρευόμενη «δημοκρατία», με έλληνα πρόεδρο και τούρκο αντιπρόεδρο, ο οποίος ΔΙΑΘΕΤΕΙ ΔΙΚΑΙΩΜΑ ΒΕΤΟ (!!!) για όλα τα σημαντικά ζητήματα (στην άμυνα, την εξωτερική πολιτική και άλλα).

3) Δημιουργούνται δύο χωριστές Κοινοτικές «Βουλές» (ελληνική και τουρκική), που ονομάζονται Συνελεύσεις, και μια τρίτη ενιαία Βουλή αντιπροσώπων με αναλογία 70 Ελληνες και 30 Τούρκους. Οι αποφάσεις λαμβάνονται με απλή πλειοψηφία, εκτός από τα θέματα που αφορούσαν τη νομοθεσία των δήμων και τα φορολογικά, για τα οποία ήταν απαραίτητη χωριστή πλειοψηφία.

4) Το κράτος αποτελείται από δύο κοινότητες (Ελληνοκυπρίων και Τουρκοκυπρίων) με ιδιόρρυθμη κατανομή εξουσιών στο ανώτατο επίπεδο της εκτελεστικής εξουσίας: ο πρόεδρος της «δημοκρατίας» είναι Ελληνοκύπριος και ο αντιπρόεδρος Τουρκοκύπριος με δικαίωμα veto σε όλα τα σημαντικά θέματα. (!!!)

Οι δημόσιες υπηρεσίες και το υπουργικό συμβούλιο στελεχώνονται με αναλογία 70% Ελληνοκύπριους και 30% Τουρκοκύπριους.

Σε περίπτωση συγκρούσεων, που ήταν βέβαιο ότι θα προκύψουν σ’ αυτό το χαοτικό καθεστώς που αποτελεί την επιτομή της δυσλειτουργίας, την επίλυσή τους θα επιλαμβάνονταν ένα  Ανώτατο Δικαστήριο, το οποίο θα είχε 3 δικαστές, έναν Έλληνα, έναν Τούρκο και έναν… «ουδέτερο». (!)

5) Προβλέπεται η στάθμευση στο νησί μικρών στρατιωτικών δυνάμεων από την Ελλάδα (950 άνδρες) και την Τουρκία (650 άνδρες).

6) Η Βρετανία διατηρεί την απόλυτη κυριαρχία της σε δύο στρατιωτικές βάσεις (Ακρωτήρι και Δεκέλεια) στην Κύπρο. Και

7) Το χειρότερο όλων: με τη Συνθήκη των Εγγυήσεων και τη Συνθήκη της Συμμαχίας, που θα είχαν συνταγματική ισχύ, η Ελλάδα, η Τουρκία και η Βρετανία κατέστησαν «εγγυήτριες δυνάμεις» για την ανεξαρτησία, την εδαφική ακεραιότητα και το Σύνταγμα του νησιού. Και κάθε εγγυήτρια δύναμη είχε το δικαίωμα μονομερούς επέμβασης.

Αυτό το δικαίωμα επικαλέστηκε η Τουρκία για να εισβάλλει στην Κύπρο σε δύο φάσεις: στις 20/7/1974 (Αττίλας 1) και στις 14/8/1974 (Αττίλας 2), να καταλάβει το 36% του νησιού (συμπεριλαμβανομένης της Αμμοχώστου και της Μόρφου), σκοτώνοντας και εκτοπίζοντας χιλιάδες Ελληνοκύπριους και προκαλώντας τη de facto διχοτόμηση του.

  • Εκτός από αυτές τις συμφωνίες, οι Καραμανλής και Μεντερές, υπέγραψαν μια μυστική συμφωνία 5 σημείων, η οποία προέβλεπε ότι η Κύπρος θα εντάσσονταν στο ΝΑΤΟ, οτι θα ασκούνταν επιρροή για να τεθεί εκτός νόμου το κομμουνιστικό κόμμα (πράγμα που ίσχυε στην Ελλάδα, από τον εμφύλιο πόλεμο μέχρι την «αποκατάσταση» της δημοκρατίας το 1974), ότι ο πρώτος στρατιωτικός διοικητής θα αποφασιζόταν με κλήρο και ότι θα κηρύσσονταν γενική αμνηστία.

Η συμφωνία του 1959 περιείχε ένα θεμελιώδες σφάλμα που καταδίκαζε σε αργό θάνατο την Κύπρο. Η εκτέλεσή της θα οργανώνονταν από την προδοτική Χούντα των Αθηνών (1967-1974). Και η χαριστική βολή θα δίνονταν το 1974 από την κυβέρνηση του χουντο-δημοκρατικού συμβιβασμού του Καραμανλή, καθότι «η Κύπρος κείται μακράν».

Η υπογραφή των Συμφωνιών Ζυρίχης–Λονδίνου

  1. Η προδοτική Συμφωνία του Λονδίνου, 19/02/1959

Ο Αβέρωφ και ο Ζορλού έφτασαν στο Λονδίνο στις 11/2 και συναντήθηκαν με τους Βρετανούς. Η βασική επιδίωξη του βρετανού πρωθυπουργού Χάρολντ Μακμίλλαν ήταν να διατηρήσει η Αγγλία τις δύο στρατιωτικές βάσεις της στο νησί. Ο Μακάριος έφτασε στο Λονδίνο στις 15/2, και στις 16/2 το πρωί, κάλεσε σε σύσκεψη όλους τους ελληνοκύπριους που ήταν παρόντες και τους ζήτησε την άποψη τους. Σχεδόν όλοι τάχθηκαν κατά των συμφωνιών, αλλά δήλωσαν ότι θα στήριζαν τον Μακάριο όποια απόφαση και αν έπαιρνε. Ο Καραμανλής ενημερώνονταν από τον Αβέρωφ, για τις ταλαντεύσεις του Μακάριου και έστειλε διπλωμάτες να τον μεταπείσουν. Ενώ ο ηγούμενος Κύκκου κάλεσε τον Μακάριο να παραιτηθεί.

Στις 17/2/1969: Η διάσκεψη ξεκίνησε επίσημα. Τις εργασίες της άνοιξε ο Άγγλος υπουργός εξωτερικών Σέλγουιν Λόυντ, που δήλωσε πως αποδεχόταν τις συμφωνίες Ζυρίχης ως βάση για επίλυση του Κυπριακού. Ο Αβέρωφ τόνισε πως «το αποτέλεσμα ήταν ιδεώδες για τους Κύπριους». Ο Ζορλού εκφράστηκε με παρεμφερή τρόπο. Ο Μακάριος ήταν θετικός, αλλά εξέφρασε ορισμένες αντιρρήσεις και ζήτησε επιπλέον διαπραγματεύσεις με τους Τουρκοκύπριους. Ο Ραούφ Ντενκτάς, μίλησε εκ μέρους των Τουρκοκυπρίων, τονίζοντας πως ήταν υπέρ της συνεργασίας των κοινοτήτων.

Στις 18/2/1969: έγινε ψηφοφορία μεταξύ των μελών της ελληνοκυπριακής αποστολής: ψήφισαν 27 υπέρ των συνθηκών και 8 κατά (οι Τάσσος Παπαδόπουλος, Βάσος Λυσσαρίδης, Γλαύκος Χρίστης, Ανδρέας Ζιαρτίδης, και οι τρεις κομμουνιστές δήμαρχοι).

Στις 19/2/1969: κατά τη συνεδρίαση, ο Μακάριος αναφέρθηκε εκ νέου στις επιφυλάξεις του (για τη Συνθήκη των Εγγυητριών Δυνάμεων, την αναλογία 70/30, το βέτο του Τουρκοκύπριου αντιπροέδρου) και ο Ντεντκάς αντέτεινε ότι «τα σημεία που ήταν προβληματικά για τον Μακάριο ήταν ζωτικής σημασίας για τους Τουρκοκύπριους».

Στις 20/2/1969: το πρωί, ο Μακάριος ενημέρωσε το βρετανικό υπουργείο Αποικιών ότι δεχόταν τις συμφωνίες και ο Μακμίλλαν, ζήτησε να υπογράψουν όλοι τις συμφωνίες της Ζυρίχης και τις 7 συμπληρωματικές συμφωνίες του Λονδίνου. Για το σκοπό αυτό, οι πρωθυπουργοί Καραμανλής και Μακμίλαν μετέβησαν στο νοσοκομείο όπου νοσηλευόταν Μεντερές, και εκεί  οι τρεις πρωθυπουργοί υπέγραψαν το τελικό κείμενο για την ίδρυση της δήθεν «ανεξάρτητης» Κυπριακής Δημοκρατίας. «Από μια προφητική ειρωνεία της τύχης, η ανεξάρτητη Δημοκρατία της Κύπρου γεννήθηκε τελικά μέσα σε ένα νοσοκομείο» (Ρόμπερτ Χόλαντ).

Ετσι, το ιδιότυπο τριμελές έκτακτο στρατοδικείο (Καραμανλής, Μεντερές,  Μακμίλλαν) αποφάσισε ομόφωνα την καταδίκη της Κύπρου σε αργό αλλά σίγουρο θάνατο. Η απόφαση  θα εκτελούνταν από την στρατιωτική δικτατορία (1967-1974). Και η χαριστική βολή θα δίνονταν από την κυβέρνηση του χουντο-δημοκρατικού συμβιβασμού του Καραμανλή (1974), καθότι «η Κύπρος κείται μακράν».

 4. Αντιδράσεις στις Συμφωνίες Ζυρίχης-Λονδίνου – 1959

Οι συμφωνίες αυτές αποτέλεσαν εξαρχής αντικείμενο σφοδρότατης κριτικής από την αντιπολίτευση στην Ελλάδα και την Κύπρο ως μη βιώσιμες. Ο Μακάριος ισχυρίστηκε αργότερα ότι τις αποδέχτηκε υπό το κράτος αφόρητων πιέσεων. Οι θλιβεροί πρωταγωνιστές, Καραμανλής και Αβέρωφ χαρακτήρισαν την ημέρα της υπογραφής τους ως την «ευτυχέστερη ημέρα της ζωής τους».

O Γεώργιος Παπανδρέου ήταν ο μόνος ηγέτης της αντιπολίτευσης που υποστήριξε τις συμφωνίες κατά τη συζήτησή τους στη βουλή, δηλώνοντας:  «Αι συμφωνίαι, αι οποίαι υπεγράφησαν από την ηγεσίαν του κυπριακού λαού (!!!) και ήρχισαν εφαρμοζόμεναι, δεν είναι δυνατόν, δεν είναι εθνικώς συμφέρον, να ακυρωθούν».

Ο Σοφοκλής Βενιζέλος δήλωσε: «Δεν θέλω να είμαι μάντης κακών. Προβλέπω όμως ότι αι υπογραφείσαι συμφωνίαι θα αποδειχθή, εν τη εφαρμογή των, ότι δεν είναι βιώσιμοι και πρέπει να ανατραπούν. Άλλως, πολύ φοβούμαι, ότι θα θρηνήσωμεν νέας εθνικάς συμφοράς». Και θα αποδεικνύονταν προφητικός.

Ο Νίκος Κρανιδιώτης, στενότερος από τους συνεργάτες του Μακαρίου και επί σειρά ετών πρεσβευτής της Κύπρου στην Αθήνα, δήλωσε την απογοήτευσή του για το περιεχόμενο των συνθηκών αυτών:  «Οι συμφωνίες Ζυρίχης-Λονδίνου υπήρξαν το αποτέλεσμα σκληρής ανάγκης και η κατάληξη ενός διλήμματος, μπροστά στο οποίο η βρετανική κυβέρνηση έθεσε τον κυπριακό λαό και την ηγεσία του: ή τις συμφωνίες ή τη διχοτόμηση. Ο Μακάριος προτίμησε το “μη χείρον”. Στην εκβιαστική αυτή λύση συνέβαλε ιδιαίτερα η κομμουνιστική φοβία της Αμερικής και η συνεχής εκ μέρους της προσπάθειας ΝΑΤΟϊκής ρύθμισης του θέματος. Έτσι στραγγαλίστηκε το δικαίωμα αυτοδιάθεσης του κυπριακού λαού… Οι ελληνικές κυβερνήσεις, παρά τη βαθύτατη συμπάθεια και τη συναισθηματική κλίση που έτρεφαν για τη “μεγάλη ιδέα” της Κύπρου, υφίσταντο συνεχείς πιέσεις, άμεσες ή έμμεσες, από την Αμερική και το ΝΑΤΟ και επιδιώκανε μια ειρηνική λύση του Κυπριακού μέσα στα συμμαχικά πλαίσια»

Οι διακοινοτικές συγκρούσεις στη Λευκωσία, 1963

5. Η Κατάρρευση των Συμφωνιών Ζυρίχης-Λονδίνου – 1963

Η Συμφωνία της Ζυρίχης ουσιαστικά κατέρρευσε το 1963, μετά από αλλαγές που επιχείρησε να κάνει ο Μακάριος στο Σύνταγμα της Κυπριακής «Δημοκρατίας» (τα «13 Σημεία») και τις σφοδρές ένοπλες συγκρούσεις μεταξύ Ελληνοκυπρίων και Τουρκοκυπρίων που ακολούθησαν το 1963-64.

Στις 2 Ιουλίου 1974: ο Μακάριος, απαίτησε την παραίτηση των Ελλήνων αξιωματικών που υπηρετούσαν στην κυπριακή Εθνικής Φρουράς, μετά την αποκάλυψη ότι προετοίμαζαν πραξικόπημα για την ανατροπή και τη δολοφονία του.

Στις 15 Ιουλίου 1974: η Χούντα των Αθηνών υπό τον παρανοϊκό δικτάτορα Δημήτρη Ιωαννίδη (που είχε ανατρέψει τον ομότεχνό του δικτάτορα Γεώργιο Παπαδόπουλο τον Νοέμβριο του 1973) με τα όργανά της στην Κύπρο – Εθνική Φρουρά, ΕΛΔΥΚ, ΕΟΚΑ Β’ – ανατρέπει τον πρόεδρο της Κυπριακής «Δημοκρατίας» αρχιεπίσκοπο Μακάριο και εγκαθιστά στην προεδρία μια γελοία φασιστική φιγούρα-«μαριονέτα» της, τον Νίκο Σαμψών, ο οποίος ανακήρυξε την «Ελληνική Δημοκρατία της Κύπρου». Ο Μακάριος διέφυγε και στις 19 Ιουλίου, μίλησε στο Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ, όπου κατήγγειλε τη Χούντα των Αθηνών για το πραξικόπημα εναντίον του.

Το κατεστραμμένο Προεδρικό Μέγαρο μετά το πραξικόπημα

Μ’ αυτή την εγκληματική ενέργεια, που είχε τις ευλογίες των ΗΠΑ και του ΝΑΤΟ η χουντική κυβέρνηση της Ελλάδας, έστρωσε το χαλί για την εισβολή των τουρκικών στρατευμάτων στην Κύπρο.

Οι προδοτικές συμφωνίες Ζυρίχης-Λονδίνου του 1959 των Καραμανλή–Αβέρωφ που αναγνώριζαν την Τουρκία ως «εγγυήτρια δύναμη με δικαίωμα μονομερούς επέμβασης», χρησιμοποιήθηκαν ως δικαιολογία για την εισβολή του τουρκικού στρατού στην Κύπρο το 1974, μετά το πραξικόπημα που υποκινήθηκε από τη Χούντα των Αθηνών του Ιωαννίδη με στόχο την ανατροπή και την δολοφονία του Μακάριου, που είχε ανατρέψει τη συνταγματική τάξη στην Κύπρο.

 

Δημήτριος Ιωαννίδης Ο επικεφαλής της Χούντας που οργάνωσε το πραξικόπημα κατά του Μακαρίου.

 6. Η Χούντα του Ιωαννίδη αυτοκτονεί κηρύσσοντας γενική επιστράτευση

  • Στις 20 Ιουλίου 1974: με το ξεκίνημα της τουρκικής εισβολής στην Κύπρο (Αττίλας 1), η πανικόβλητη χούντα των Συνταγματαρχών στην Αθήνα αυτοκτόνησε κηρύσσοντας γενική επιστράτευση, που εξελίχθηκε σε ένα ασύλληπτο οργανωτικό φιάσκο: Οι επιστρατευμένοι, αντιμέτωποι με ένα πρωτοφανές χάος και τραγελαφικές ελλείψεις σε βασικό στρατιωτικό εξοπλισμό, άρβυλα, στολές και διατροφή, ήταν οργισμένοι και αδύνατο να ελεγχθούν από τους αξιωματικούς τους που τα είχαν χαμένα.

ΠΡΙΝ από την επιστράτευση, το στρατοκρατικό καθεστώς, για την επιβολή του στον πληθυσμό, στηρίζονταν στο απόλυτο έλεγχό του στους στρατιωτικούς και πολιτικούς κατασταλτικούς μηχανισμούς (ΚΥΠ, ΕΣΑ, Υπηρεσίες Ασφάλειας, Αστυνομία, Χωροφυλακή, Παρακράτος, κλπ).

ΜΕΤΑ την επιστράτευση, ο έλεγχος πέρασε στον επιχειρησιακό μηχανισμό των ενόπλων δυνάμεων. Κι αυτό έδωσε την ευκαιρία στους πανικόβλητους στρατιωτικούς «ηγήτορες» (που μεχρι τότε ήταν βασικά στηρίγματα της Χούντας) να κινηθούν εναντίον του Ιωαννίδη και της καμαρίλας του και συναινέσουν στη διαδικασία της δήθεν «αποκατάστασης» μιας δήθεν «δημοκρατίας» που οι ίδιοι είχαν ανατρέψει το 1967, προκειμένου να σώσουν τους εαυτούς τους και τις καρέκλες τους.  

Η ΗΓΕΣΙΑ των ενόπλων δυνάμεων βρέθηκε σε κατάσταση σύγχυσης: έχοντας εθιστεί στον εύκολο τρομοκρατικό έλεγχο του πληθυσμού στο εσωτερικό επί επτά χρόνια, ήταν απολύτως ανίκανη να οργανώσει μια πραγματική στρατιωτική επιχείρηση υποστήριξης και της Κύπρου και της Ελλάδας. Αλλά, ήταν αποδείχθηκε απολύτως ικανή στην προσπάθειά της να περισώσει τα προνόμιά της στην διαφαινόμενη «νέα» πολιτική κατάσταση, διαπραγματευομένη με  το δίπολο Καραμανλή–Αβέρωφ, οι οποίοι είχαν ήδη καταδικάσει την Κύπρο σε σίγουρο θάνατο υπογράφοντας τις Συμφωνίες Ζυρίχης-Λονδίνου του 1959.

Σημείωση: Όλα τα ένστολα παραφουσκωμένα παγώνια της Χούντας είχαν σταδιοδρομήσει στους σκοτεινούς διαδρόμους της συνωμοτικής στρατιωτικής οργάνωσης ΙΔΕΑ (Ιερή Δέσμη Ελλήνων Αξιωματικών) που έλεγχε τις ένοπλες δυνάμεις κατά τη μετεμφυλιακή περίοδο.

Ετσι, στις 24 Ιουλίου 1974, φτάσαμε στη δήθεν «αποκατάσταση» μιας δημοκρατίας, που υπήρξε προϊόν του συμβιβασμού μιας ομάδας των πολιτικών «ταγών» της χώρας με τους ηγέτες της Χούντας που τους είχαν ανατρέψει το 1967.

Αυτές οι δύο ομάδες –αυτο-νομιμοποιούμενες– κατέληξαν σ’ ένα συμβιβασμό που χαρακτηρίστηκε ως «αποκατάσταση της δημοκρατίας». Και φρόντισαν να καθιερώσουν αυτή την ημέρα  ως «εθνική γιορτή» –που έκτοτε γιορτάζεται κάθε χρόνο με μια κιτς δεξίωση λατινοαμερικάνικου τύπου στον κήπο του προεδρικού μεγάρου. Αλλά λησμόνησαν σκοπίμως να καθιερώσουν την ημερομηνία του Αττίλα 1 (20 Ιουλίου 1974) ή του Αττίλα 2 (14 Αυγούστου 1974) ως «ημέρα εθνικού πένθους» . Γιατί απλούστατα έπρεπε να διαστραφεί η ιστορική μνήμη του διαχρονικού εγκλήματος της δολοφονίας της Κύπρου (1959-1974), δεδομένου ότι κανένας φονιάς δεν θέλει να του θυμίζουν τα εγκλήματά του.

Η τουρκική απόβαση στην Κερύνεια, 20 Ιουλίου 1974

7. 1η Τουρκική εισβολή στην Κύπρο (Αττίλας 1) και ο ΟΗΕ – 20 /7/1974

  • Στις 20 Ιουλίου 1974, ξεκίνησε η τουρκική εισβολή στην Κύπρο. Την ίδια μέρα, το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ, με το ομόφωνο Ψήφισμα 353 (20/7/1974) ζήτησε:
  • Την άμεση διακοπή των εχθροπραξιών μεταξύ των εμπλεκόμενων δυνάμεων.
  • Τον άμεσο τερματισμό της ξένης στρατιωτικής επέμβασης.
  • Την αποχώρηση όλων των ξένων στρατευμάτων και του ξένου στρατιωτικού προσωπικού από την Κύπρο – εκτός αυτών που προβλέπονται από τις διεθνείς συμφωνίες. Επίσης,
  • Απαίτησε από όλα τα κράτη να σέβονται την κυριαρχία, την ανεξαρτησία και την εδαφική ακεραιότητα της Κυπριακής Δημοκρατίας. Και
  • Κάλεσε τις εγγυήτριες δυνάμεις (Ελλάδα, Τουρκία, Ηνωμένο Βασίλειο) να αρχίσουν αμέσως συνομιλίες για την αποκατάσταση της ειρήνης και της συνταγματικής τάξης.

  • 8. Η 2η Τουρκική εισβολή στην Κύπρο (Αττίλας 2) και ο ΟΗΕ – 14-16/8/1974

Με την ολοκλήρωση αυτής της επιχείρησης- στις 16 Αυγούστου- οι Τούρκοι είχαν καταφέρει να πέρασε στα χέρια τους το 36,3% του κυπριακού εδάφους. Η Μεγαλόνησος είχε διχοτομηθεί και η κατάσταση αυτή παραμένει, μέχρι σήμερα, η ίδια.

Στις 14/8/1974, ξεκίνησε η δεύτερη φάση της τουρκικής εισβολής (Αττίλας 2). Με την ολοκλήρωση της οποίας (16/8/1974), οι Τούρκοι είχαν καταφέρει να κατέχουν το 36,3% του εδάφους της Κύπρου (στην οποία δεν παρασχέθηκε καμιά βοήθεια από την κακιά μητριά Ελλάδα, μια και που κατά την κατάπτυστή δήλωση του νέου δοτού πρωθυπουργού Κ. Καραμανλή «η Κύπρος κείται μακράν». Εκτοτε το νησί της Αφροδίτης διχοτομήθηκε και η κατάσταση αυτή παραμένει η ίδια μέχρι σήμερα,.

9. Η Τουρκική διχοτόμηση της Κύπρου (ΤΔΒΚ) και ο ΟΗΕ – 15 Νοεμβρίου 1983

Στις 15 Νοεμβρίου 1983: η Τουρκία ανακήρυξε το κατεχόμενο κυπριακό έδαφος ώς «Τουρκική Δημοκρατία της Βόρειας Κύπρου» (ΤΔΒΚ). Σε διεθνές επίπεδο, η ΤΔΒΚ έχει αναγνωριστεί μόνο από την Τουρκία.

Το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ, την ίδια μέρα της εισβολής του Αττίλα 1, εξέδωσε το ψήφισμα 353/20.7.1974 με το οποίο ζητούσε την άμεση διακοπή των εχθροπραξιών,  τον άμεσο τερματισμό της ξένης στρατιωτικής επέμβασης και την αποχώρηση όλων των ξένων στρατευμάτων από την Κύπρο. Ενώ με δύο μεταγενέστερα ψηφίσματα -τα 541/1983 και 550/1984– χαρακτήρισε την Τουρκική ανακήρυξη της ΤΔΒΚ ως παράνομη, απαιτούσε την ανάκλησή της και ζητούσε από τις χώρες μέλη να μην αναγνωρίσουν το προτεκτοράτο της Τουρκίας στην Κύπρο.

Εκτοτε, χάρη και στην «υπερήφανη» εξωτερική πολιτική της Ελλάδας και της Κύπρου (που «ξεχάσαμε» ότι «κείται μακράν», κατά την διαβόητη καραμανλική ρύση), η Τουρκία εξακολουθεί να κατέχει και να εποικίζει το  37% του νησιού, ενώ η Ελλάδα και η Κύπρος έμειναν να σιτίζονται με τα άνευ αξίας ψηφίσματα του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ.

Όσο η Τουρκία θα εξακολουθεί να υποστηρίζεται από το μπλοκ των Αμερικανών, του ΝΑΤΟ και της ΕΕ, το Κυπριακό πρόβλημα μάλλον θα «επιλυθεί» με έναν «ΑΤΤΙΛΑ 3» που απειλεί να υλοποιήσει το καθεστώς Ερντογάν της «συμμάχου» Τουρκίας, η οποία ανήκει στο ΝΑΤΟ όταν και όπως της συμφέρει, ενώ η Ελλάδα ανήκει σ’ αυτή τη συμμορία ψυχή τε και σώματι..

Κλεάνθης Γρίβας

Χάρης Τζήμητρας: το κουβάρι του Κυπριακού

Από
anixneuseis
-
1

O Κύπριος πρόεδρος, Νίκος Χριστοδουλίδης, με τον Αντόνιο Γκουτέρες. Πρόκειται για την πρώτη επίσκεψη γενικού γραμματέα του ΟΗΕ στην Κύπρο μετά από 16 χρόνια. (EPA/GEORGE CHRISTOPHOROU)
 Χάρης Τζήμητρας*
Ποτέ η λύση του Κυπριακού δεν ήταν επιτακτικότερη και ποτέ δυσκολότερη. Κάθε μέρα που περνάει, τόσο η κατάσταση επί του εδάφους στο νησί όσο και οι διεθνείς και περιφερειακές εξελίξεις σκιαγραφούν ένα τοπίο ολοένα δυσχερέστερο ως προς τις δυνατότητες επίλυσης του προβλήματος.

Στη μεγάλη πολιτική εικόνα, είναι η πρώτη φορά στη μεταψυχροπολεμική περίοδο που παρατηρείται ραγδαία αύξηση των συγκρούσεων διεθνώς. Επίσης, το σωρευτικό αποτέλεσμα κρίσεων, όπως του Λιβάνου, της Συρίας, της Υεμένης, της Παλαιστίνης, της Γάζας, της Ουκρανίας, του Ναγκόρνο Καραμπάχ κ.ά., δείχνει ότι δεν υπάρχουν παγωμένες συγκρούσεις και ότι ανά πάσα στιγμή μπορεί να σημειωθεί ανάφλεξη. Συνεπώς, τίποτε δεν πρέπει πλέον να λαμβάνεται ως δεδομένο. Κι αυτό, δυστυχώς, περιλαμβάνει και την έννοια των εχθρών αλλά και των φίλων, όλων εκείνων στους οποίους υπολογίζαμε…

Ταυτόχρονα, το διεθνές θεσμικό πλαίσιο μέσα στο οποίο κινήθηκε το Κυπριακό ώς σήμερα αλλάζει ριζικά. Η διεθνής τάξη στη βάση κανόνων, που υπήρξε το δεδομένο για δεκαετίες ολόκληρες, ψυχορραγεί. Το διεθνές δίκαιο είναι στον αναπνευστήρα και παλεύει για τη ζωή του. Το ίδιο και οι αρχές, οι θεσμοί, οι οργανισμοί και οι διαδικασίες, που θυσιάζονται στο δίκαιο του ισχυρού και μια άκρατη συναλλακτικότητα. Αυτό είναι ολέθριο για το Κυπριακό και την προσδοκώμενη δίκαιη επίλυσή του, εφόσον αγνοηθούν ή υποβαθμιστούν τα ζητήματα αρχών και δικαιοσύνης και θυσιαστούν στον βωμό αποκλειστικά πολιτικών σκοπιμοτήτων. Τα Ηνωμένα Έθνη, που είναι επιφορτισμένα με τη διαδικασία επίλυσης, αντιμετωπίζουν τη χειρότερη κρίση στην ιστορία τους με αναφορά στους πόρους, τη νομιμοποίηση και τις δυνατότητές τους. Χαρακτηριστικά, το 2026 ο θεσμός τους ειδικού συμβούλου του γ.γ. για το Κυπριακό καταργήθηκε, το προσωπικό των Καλών Υπηρεσιών του γ.γ. στην Κύπρο μειώθηκε κατά δύο τρίτα και η Ειρηνευτική Δύναμη κατά ένα τρίτο.

Τα πράγματα έχουν επίσης αλλάξει δραματικά και επί του εδάφους στην Κύπρο αλλά και αναφορικά με τη θέση και τις δυνατότητες της Τουρκίας. Σχετικά με το δημογραφικό και το περιουσιακό, λ.χ., στο κατεχόμενο βόρειο τμήμα του νησιού οι Τουρκοκύπριοι αποτελούν πια αριθμητικά την ισχνή μειονότητα και η τερατώδης και ανεξέλεγκτη κατασκευαστική δραστηριότητα έχει πλέον αλλοιώσει κάθε πτυχή του περιουσιακού. Η Τουρκία εδραιώνει την παρουσία της εκεί όλο και περισσότερο, καθώς ενισχύει και τον ρόλο της ως περιφερειακής δύναμης.

Συνεπώς έχουν αλλάξει δραστικά οι βασικές παράμετροι του Κυπριακού, όπως το γνωρίζαμε. Όσο επαινετή κι αν είναι η προσπάθεια του γ.γ. του ΟΗΕ να κρατήσει τη διαδικασία ζωντανή, ακόμα και με την επίσκεψή του στο νησί τις προηγούμενες μέρες, ο χρόνος και οι συνθήκες δεν είναι με το μέρος της λύσης. Ο Αντόνιο Γκουτέρες μπορεί να έθεσε προ των ευθυνών τους τις εγγυήτριες δυνάμεις, αλλά ταυτόχρονα αναγνώρισε και μια πραγματικότητα: Είναι ίσως η πρώτη φορά στην Ιστορία που η πορεία του Κυπριακού δεν εξαρτάται μόνο ή ακόμα και πρωτίστως από τη βούληση των Κυπρίων. Πάντως, όσοι συμμετέχουν στη διαχείριση του ζητήματος πρέπει επειγόντως να διασφαλίσουν ότι, όταν αποφασίσουν να μιλήσουν αληθινά, θα υπάρχει ακόμη κάτι για να συζητηθεί και κάποιοι με τους οποίους να το συζητήσουν.

*Διευθυντής του Κυπριακού Κέντρου του Ερευνητικού Ινστιτούτου του Όσλο για την Ειρήνη, τομεάρχης Εξωτερικών της ΕΛΑΣ

efsyn.gr

Θέουτα: Το ισπανικό φυλάκιο στην Αφρική που δοκιμάζει τις σχέσεις Μαδρίτης–Ραμπάτ

Από
anixneuseis
-
6

Αεροφωτογραφία της Θέουτας

Η μαζική είσοδος δεκάδων χιλιάδων μεταναστών στη Θέουτα επανέφερε στο προσκήνιο μία από τις πιο παράδοξες γεωπολιτικές εκκρεμότητες της Μεσογείου: μια ισπανική και ευρωπαϊκή πόλη πάνω στις ακτές της Αφρικής, περικυκλωμένη από το Μαρόκο και χωρισμένη από αυτό με έναν ισχυρά οχυρωμένο συνοριακό φράχτη.

Η Θέουτα, μαζί με τη Μελίγια, αποτελεί τη μοναδική χερσαία πύλη μεταξύ Αφρικής και Ευρωπαϊκής Ένωσης. Για την Ισπανία είναι αναπόσπαστο τμήμα της επικράτειάς της. Για το Μαρόκο είναι κατάλοιπο της ευρωπαϊκής αποικιοκρατίας και έδαφος που πρέπει να επιστραφεί.

Πώς έγινε ισπανική

Η στρατηγική σημασία της Θέουτα οφείλεται στη θέση της, απέναντι από το Γιβραλτάρ, στο σημείο όπου συναντώνται η Μεσόγειος και ο Ατλαντικός. Από εκεί μπορούν να ελεγχθούν οι θαλάσσιες κινήσεις σε ένα από τα σημαντικότερα περάσματα του κόσμου.

Το 1415 η πόλη καταλήφθηκε από την Πορτογαλία, σηματοδοτώντας την έναρξη της πορτογαλικής υπερπόντιας επέκτασης. Όταν τα στέμματα Ισπανίας και Πορτογαλίας ενώθηκαν το 1580, η Θέουτα πέρασε υπό την εξουσία του Ισπανού μονάρχη. Μετά την αποκατάσταση της πορτογαλικής ανεξαρτησίας, η πόλη επέλεξε να παραμείνει με την Ισπανία. Η ισπανική κυριαρχία αναγνωρίστηκε επισήμως από την Πορτογαλία με τη Συνθήκη της Λισαβόνας του 1668.

Ο φράχτης

Αυτό αποτελεί και το βασικό επιχείρημα της Μαδρίτης: η Θέουτα ήταν ισπανική επί αιώνες πριν δημιουργηθεί το σύγχρονο ανεξάρτητο μαροκινό κράτος το 1956. Επομένως, κατά την ισπανική θέση, δεν πρόκειται για αποικία που πρέπει να αποδοθεί, αλλά για ιστορικό ισπανικό έδαφος.

Το Ραμπάτ απορρίπτει αυτή την ερμηνεία. Θεωρεί τη Θέουτα και τη Μελίγια κατεχόμενες μαροκινές πόλεις και συγκρίνει το καθεστώς τους με εκείνο του Γιβραλτάρ, το οποίο η Ισπανία διεκδικεί από τη Βρετανία. Η Μαδρίτη απαντά ότι οι περιπτώσεις δεν είναι νομικά και ιστορικά ταυτόσημες.

Ποιο είναι το σημερινό καθεστώς

Από το 1995 η Θέουτα έχει καθεστώς «αυτόνομης πόλης». Διαθέτει τοπική συνέλευση, κυβέρνηση και πρόεδρο, αλλά δεν έχει ακριβώς τις ίδιες νομοθετικές αρμοδιότητες με τις 17 αυτόνομες κοινότητες της Ισπανίας. Οι κάτοικοί της είναι Ισπανοί και Ευρωπαίοι πολίτες, ψηφίζουν στις ισπανικές και ευρωπαϊκές εκλογές και εκπροσωπούνται στο ισπανικό Κοινοβούλιο.

Η πόλη αποτελεί τμήμα της Ευρωπαϊκής Ένωσης, αλλά διαθέτει ειδικό οικονομικό και φορολογικό καθεστώς. Μαζί με τη Μελίγια βρίσκεται εκτός του τελωνειακού εδάφους της ΕΕ και δεν εφαρμόζει τον κοινό ευρωπαϊκό ΦΠΑ. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προβλέπει ειδικούς κανόνες για το εμπόριό τους με την υπόλοιπη Ένωση.

Υπάρχει επίσης ειδικό συνοριακό καθεστώς. Η είσοδος στη Θέουτα δεν συνεπάγεται αυτομάτως ελεύθερη πρόσβαση στην ηπειρωτική Ισπανία. Οι ταξιδιώτες υποβάλλονται σε νέο έλεγχο όταν επιχειρούν να περάσουν στην Ιβηρική Χερσόνησο. Αυτό μετατρέπει την πόλη σε ένα είδος προωθημένου ευρωπαϊκού συνοριακού σταθμού πάνω στην αφρικανική ήπειρο.

Η μετανάστευση ως διπλωματικός μοχλός

Η Θέουτα εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τη συνεργασία του Μαρόκου. Αν οι μαροκινές αρχές εμποδίζουν τις αναχωρήσεις, η πίεση στον φράχτη περιορίζεται. Εάν χαλαρώσουν τους ελέγχους, η μικρή πόλη μπορεί μέσα σε λίγες ώρες να βρεθεί αντιμέτωπη με αριθμό αφίξεων που υπερβαίνει τις δυνατότητες υποδοχής της.

Αυτό έγινε εμφανές τον Μάιο του 2021, όταν περίπου 10.000 άνθρωποι πέρασαν στη Θέουτα, πολλοί κολυμπώντας. Η κρίση ξέσπασε ενώ οι σχέσεις των δύο χωρών είχαν επιδεινωθεί επειδή η Ισπανία είχε επιτρέψει την είσοδο για νοσηλεία στον ηγέτη του Μετώπου Πολισάριο, Μπραχίμ Γκάλι.

Η Μαδρίτη κατηγόρησε τότε εμμέσως το Ραμπάτ ότι χρησιμοποίησε τη μετανάστευση ως μέσο πίεσης. Το Μαρόκο αρνήθηκε ότι εργαλειοποίησε τους μετανάστες, αλλά το μήνυμα ήταν σαφές: η ισπανική και, κατ’ επέκταση, η ευρωπαϊκή συνοριακή ασφάλεια εξαρτάται σε σημαντικό βαθμό από τη μαροκινή συνεργασία.

Η νέα μαζική έφοδος του Ιουλίου 2026 έχει διαφορετικές και ακόμη αδιευκρίνιστες αφετηρίες. Η ισπανική κυβέρνηση επιρρίπτει ευθύνες σε δίκτυα διακινητών και στην εκμετάλλευση μιας δικαστικής απόφασης που περιόρισε τις άμεσες επαναπροωθήσεις όσων φθάνουν διά θαλάσσης. Ωστόσο, το πρωτοφανές μέγεθος της ροής αναζωπύρωσε τις υποψίες ότι κανένα τέτοιο κύμα δεν μπορεί να εκδηλωθεί χωρίς τουλάχιστον προσωρινή κατάρρευση των ελέγχων στη μαροκινή πλευρά.

Το αγκάθι της Δυτικής Σαχάρας

Η βασικότερη ιστορική διαφορά ανάμεσα στην Ισπανία και το Μαρόκο βρίσκεται νοτιότερα, στη Δυτική Σαχάρα. Η περιοχή υπήρξε ισπανική αποικία με την ονομασία «Ισπανική Σαχάρα».

Το 1975, ενώ το καθεστώς του Φράνκο κατέρρεε, το Μαρόκο οργάνωσε την «Πράσινη Πορεία»: περίπου 350.000 άοπλοι Μαροκινοί κινήθηκαν προς την περιοχή, απαιτώντας την ενσωμάτωσή της στο βασίλειο. Η Ισπανία αποχώρησε και, με τις Συμφωνίες της Μαδρίτης, παρέδωσε τη διοίκησή της στο Μαρόκο και τη Μαυριτανία.

Το Μαρόκο κατέλαβε τελικά το μεγαλύτερο μέρος της Δυτικής Σαχάρας και τη θεωρεί τμήμα της εθνικής του επικράτειας. Το Μέτωπο Πολισάριο, με την υποστήριξη κυρίως της Αλγερίας, διεκδικεί ανεξάρτητο κράτος για τους Σαχράουι.

Ο ΟΗΕ εξακολουθεί να χαρακτηρίζει τη Δυτική Σαχάρα μη αυτοδιοικούμενο έδαφος. Η αποστολή MINURSO δημιουργήθηκε το 1991 με στόχο μια διαδικασία που θα επέτρεπε την επιλογή μεταξύ ανεξαρτησίας και ενσωμάτωσης στο Μαρόκο, αλλά το δημοψήφισμα δεν πραγματοποιήθηκε ποτέ.

Το Ραμπάτ προτείνει αυτονομία υπό μαροκινή κυριαρχία, διατηρώντας τον έλεγχο της άμυνας και της εξωτερικής πολιτικής. Το Πολισάριο επιμένει ότι οι Σαχράουι πρέπει να έχουν τη δυνατότητα να ψηφίσουν και υπέρ της πλήρους ανεξαρτησίας.

Η μεγάλη στροφή της Ισπανίας

Μέχρι πρόσφατα, η Ισπανία υποστήριζε επισήμως μια λύση στο πλαίσιο του ΟΗΕ, χωρίς να υιοθετεί ανοικτά τη μαροκινή θέση. Το 2022, όμως, η κυβέρνηση του Πέδρο Σάντσεθ χαρακτήρισε το σχέδιο μαροκινής αυτονομίας ως την «πιο σοβαρή, ρεαλιστική και αξιόπιστη βάση» για την επίλυση της διαφοράς.

Η στροφή αυτή αποκατέστησε τις σχέσεις με το Ραμπάτ και βελτίωσε τη συνεργασία στη μετανάστευση, στην τρομοκρατία, στο εμπόριο και στην ενέργεια.

Προκάλεσε, όμως, σοβαρή κρίση με την Αλγερία, η οποία υποστηρίζει το Πολισάριο και αποτελεί κρίσιμο προμηθευτή φυσικού αερίου της Ισπανίας. Η Μαδρίτη βρέθηκε έτσι ανάμεσα σε δύο ανταγωνιστικές δυνάμεις του Μαγκρέμπ: το Μαρόκο, που ελέγχει τις μεταναστευτικές πύλες προς τη Θέουτα, τη Μελίγια και τα Κανάρια Νησιά, και την Αλγερία, που διαθέτει ενέργεια και στηρίζει την ανεξαρτησία της Δυτικής Σαχάρας.

Το 2025, το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ ενίσχυσε περαιτέρω τη μαροκινή θέση, ορίζοντας το σχέδιο αυτονομίας ως βάση των διαπραγματεύσεων και αναγνωρίζοντας ότι μια πραγματική αυτονομία θα μπορούσε να αποτελέσει την πιο εφαρμόσιμη λύση. Δεν αναγνώρισε, ωστόσο, οριστικά τη μαροκινή κυριαρχία ούτε κατάργησε την αρχή της αυτοδιάθεσης.

Μια εύθραυστη σχέση αμοιβαίας εξάρτησης

Ισπανία και Μαρόκο συνεργάζονται στενά επειδή το επιβάλλουν η γεωγραφία και τα κοινά συμφέροντα. Το Μαρόκο χρειάζεται την Ισπανία ως εμπορικό εταίρο και γέφυρα προς την Ευρώπη. Η Ισπανία χρειάζεται το Μαρόκο για τον έλεγχο των μεταναστευτικών ροών, την αντιτρομοκρατική συνεργασία και τη σταθερότητα στη δυτική Μεσόγειο.

Πίσω από αυτή τη συνεργασία παραμένουν, όμως, δύο ανοιχτά ζητήματα κυριαρχίας: η μαροκινή διεκδίκηση της Θέουτας και της Μελίγιας και η ανεπίλυτη υπόθεση της Δυτικής Σαχάρας. Γι’ αυτό κάθε μεταναστευτική κρίση στη Θέουτα δεν είναι απλώς συνοριακό επεισόδιο. Είναι υπενθύμιση ότι τα σύνορα της Ευρώπης στην Αφρική συνδέονται με αποικιακές εκκρεμότητες, εδαφικές διεκδικήσεις και έναν διαρκή ανταγωνισμό ισχύος στο Μαγκρέμπ.

Η ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΘΕΣΗ

Η ελληνική θέση διαφοροποιείται ανάμεσα στη Θέουτα–Μελίγια και στη Δυτική Σαχάρα.

Θέουτα και Μελίγια

Η Ελλάδα αντιμετωπίζει στην πράξη τη Θέουτα και τη Μελίγια ως τμήματα της ισπανικής επικράτειας και, συνεπώς, ως εξωτερικά σύνορα της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

 Ως εταίρος της Ισπανίας στην ΕΕ, η Αθήνα στηρίζει θεσμικά την προστασία των ευρωπαϊκών εξωτερικών συνόρων και τη συνεργασία με το Μαρόκο για τον έλεγχο των μεταναστευτικών ροών.

  Η Ελλάδα δύσκολα θα μπορούσε να υποστηρίξει την αναθεώρηση διεθνώς αναγνωρισμένων συνόρων βάσει ιστορικών διεκδικήσεων, καθώς αντιμετωπίζει η ίδια τουρκικές αμφισβητήσεις στο Αιγαίο και στην Ανατολική Μεσόγειο.

Δυτική Σαχάρα

Εδώ η ελληνική θέση είναι περισσότερο συγκεκριμένη. Η Αθήνα:

  • στηρίζει την πολιτική διαδικασία υπό την αιγίδα του ΟΗΕ,
  • ζητεί δίκαιη, βιώσιμη και αμοιβαία αποδεκτή λύση,
  • έχει χαρακτηρίσει το μαροκινό σχέδιο αυτονομίας «σοβαρή και αξιόπιστη προσέγγιση»,
  • δεν έχει προβεί, όμως, σε καθαρή μονομερή αναγνώριση της μαροκινής κυριαρχίας αντίστοιχη με εκείνη των ΗΠΑ ή της Γαλλίας.

Το μαροκινό σχέδιο προβλέπει τοπική αυτοδιοίκηση στη Δυτική Σαχάρα, αλλά υπό την κυριαρχία του Μαρόκου, το οποίο θα διατηρεί την άμυνα και την εξωτερική πολιτική. Η ελληνική διατύπωση είναι θετική προς το Ραμπάτ, αλλά προσεκτική: χαρακτηρίζει την πρόταση αξιόπιστη βάση για λύση, χωρίς να αποκλείει ρητώς την αρχή της αυτοδιάθεσης των Σαχράουι.

Μετά το ψήφισμα 2797 του Συμβουλίου Ασφαλείας το 2025, το οποίο έθεσε το μαροκινό σχέδιο αυτονομίας στο επίκεντρο των διαπραγματεύσεων, η ελληνική θέση βρίσκεται σχετικά κοντά στη νέα κυρίαρχη ευρωπαϊκή προσέγγιση.

Γιατί η Αθήνα κρατά ισορροπίες

Η Ελλάδα επιδιώκει καλές σχέσεις με το Μαρόκο, το οποίο αποτελεί σημαντικό εταίρο της ΕΕ στη μετανάστευση, στην ασφάλεια και στο εμπόριο. Παράλληλα, δεν επιθυμεί να υπονομεύσει τις σχέσεις της με την Αλγερία, που υποστηρίζει το Πολισάριο και διαθέτει ιδιαίτερη ενεργειακή και γεωπολιτική σημασία.

Η ελληνική πολιτική μπορεί, επομένως, να συνοψιστεί ως εξής:

Στήριξη της ισπανικής και ευρωπαϊκής τάξης πραγμάτων στη Θέουτα και τη Μελίγια, θετική αλλά όχι ανεπιφύλακτη αντιμετώπιση του μαροκινού σχεδίου για τη Δυτική Σαχάρα και επιμονή σε λύση μέσω του ΟΗΕ. 

Μια πολύνεκρη μαζική έφοδος σε ισπανικό θύλακα

Από
anixneuseis
-
0

Καθημερινή ενημέρωση του Reuters
Της Λίντα Νόουκς

Καλησπέρα σας. Δεκάδες χιλιάδες μετανάστες πέρασαν σε ισπανικό θύλακα στη Βόρεια Αφρική, ο Τραμπ δηλώνει ότι επιτεύχθηκε συμφωνία για τον αφοπλισμό της Χαμάς, ενώ η FIFA παραμένει ανυποχώρητη, την ώρα που η Ευρώπη απειλεί με μποϊκοτάζ του Παγκοσμίου Κυπέλλου.

Παρουσιάζουμε επίσης μια ειδική έρευνα, η οποία αποκαλύπτει ένα τεράστιο παράνομο ιρανικό δίκτυο τυχερών παιχνιδιών.

Και καθώς η στάθμη των ποταμών υποχωρεί στην πληγείσα από την ξηρασία Ευρώπη, ο Δούναβης αποκαλύπτει τα μυστικά του.

Οι σημαντικότερες ειδήσεις της ημέρας

Μετανάστες συγκεντρώνονται δίπλα σε φλεγόμενα αυτοκίνητα, περιμένοντας την ευκαιρία να περάσουν στον ισπανικό θύλακα της Θέουτα.

Η Ισπανία και το Μαρόκο ενίσχυσαν τον συνοριακό φράχτη του ισπανικού θύλακα στη Βόρεια Αφρική, αφού περίπου 49.000 άνθρωποι έφθασαν μέσα σε μία μόνο ημέρα, ενώ στη θάλασσα εντοπίστηκαν τουλάχιστον 19 νεκροί. Στο σημερινό podcast Reuters World News αναλύουμε τους λόγους που οδήγησαν σε αυτή τη μαζική μετακίνηση.

Ο πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ δήλωσε ότι οι συνομιλίες μεταξύ των μεσολαβητών και των ηγετών της Χαμάς οδήγησαν σε συμφωνία για τον σταδιακό αφοπλισμό της οργάνωσης στη Γάζα. Αξιωματούχος της Χαμάς, ωστόσο, χαρακτήρισε τη συμφωνία προσχέδιο, ενώ Αμερικανοί αξιωματούχοι ανέφεραν ότι το Ισραήλ αντιμετωπίζει με σκεπτικισμό το ενδεχόμενο να παραδώσει η παλαιστινιακή ένοπλη οργάνωση τα όπλα της.

Οι προσκείμενοι στο Ιράν Χούθι της Υεμένης επιτέθηκαν αυτή την εβδομάδα στη Σαουδική Αραβία από το έδαφος του Ιράκ, σε συντονισμό με ιρακινές ένοπλες οργανώσεις, σύμφωνα με εκτιμήσεις της Σαουδικής Αραβίας και περιφερειακών εταίρων της. Η εξέλιξη αυτή αντανακλά τον αυξανόμενο συντονισμό μεταξύ των πολιτοφυλακών που πρόσκεινται στο Ιράν.

Ο Τραμπ απείλησε να αναβάλει μέχρι το επόμενο έτος την υποψηφιότητα του Τοντ Μπλανς για τη θέση του υπουργού Δικαιοσύνης των ΗΠΑ, κλιμακώνοντας την αντιπαράθεση με Ρεπουμπλικανούς γερουσιαστές. Οι τελευταίοι έχουν εκφράσει αντιρρήσεις για τη δημιουργία ενός προτεινόμενου ταμείου «κατά της εργαλειοποίησης» των κρατικών θεσμών, από το οποίο θα μπορούσαν να επωφεληθούν σύμμαχοι του προέδρου.

Ένα μυστικό αμερικανικό δικαστήριο, το οποίο ιδρύθηκε πριν από 30 χρόνια με σκοπό την απέλαση υπόπτων για τρομοκρατία, συνεδρίασε για πρώτη φορά. Με την κίνηση αυτή ανοίγει ένα νέο μέτωπο στην προσπάθεια της κυβέρνησης Τραμπ να απομακρύνει από τη χώρα μη Αμερικανούς πολίτες που κατηγορούνται ότι αποτελούν απειλή για την εθνική ασφάλεια.

Χάρτης της Αφρικής που χρησιμοποίησε η αμερικανική κυβέρνηση σε παρουσίαση του Στέιτ Ντιπάρτμεντ, σε συνέδριο που πραγματοποιήθηκε αυτή την εβδομάδα στη Βραζιλία, ανέγραφε λανθασμένα την ονομασία κάθε χώρας της ηπείρου, προκαλώντας αναστάτωση στους παρευρισκομένους. Ανάλυση του Reuters διαπίστωσε ότι ο χάρτης έφερε υδατογράφημα που υποδηλώνει ότι δημιουργήθηκε με εργαλεία της OpenAI.

Η FIFA ανακοίνωσε ότι θα προχωρήσει στις διαβουλεύσεις για σχέδιο εισόδου ιδιωτικών επενδυτικών κεφαλαίων στο Παγκόσμιο Κύπελλο και στις υπόλοιπες διοργανώσεις της, παρά την απειλή της ευρωπαϊκής ποδοσφαιρικής ομοσπονδίας για μποϊκοτάζ.

Επιχειρήσεις και αγορές

 

Οθόνες σε αίθουσα συναλλαγών συναλλάγματος στο Τόκιο.
REUTERS/Manami Yamada

Η Τράπεζα της Ιαπωνίας διατήρησε αμετάβλητα τα επιτόκια, προειδοποίησε όμως για πρώτη φορά ότι ο υποκείμενος πληθωρισμός ενδέχεται να υπερβεί τον στόχο της. Η επισήμανση αυτή προαναγγέλλει νέες αυξήσεις επιτοκίων μετά την παρέμβαση της κυβέρνησης για τη στήριξη του γεν μέσω αγορών του ιαπωνικού νομίσματος.

Η Anthropic ανακοίνωσε ότι ορισμένα μοντέλα τεχνητής νοημοσύνης Claude παραβίασαν τα συστήματα τριών εταιρειών κατά τη διάρκεια δοκιμών κυβερνοασφάλειας. Η αποκάλυψη έγινε λίγες ημέρες αφότου η ανταγωνίστρια OpenAI γνωστοποίησε ότι ένας από τους πράκτορες τεχνητής νοημοσύνης της πραγματοποίησε ανεξέλεγκτη κυβερνοεπίθεση.

Η Apple προέβλεψε ότι οι πωλήσεις της κατά το τρέχον τρίμηνο, το οποίο ολοκληρώνεται τον Σεπτέμβριο, θα αυξηθούν με βραδύτερο ρυθμό από εκείνον που ανέμενε η Wall Street. Η κατασκευάστρια του iPhone δυσκολεύεται να εξασφαλίσει τα εξαρτήματα που χρειάζεται για την παράδοση των προϊόντων της, με αποτέλεσμα η μετοχή της να υποχωρήσει κατά 5,5% στις μετασυνεδριακές συναλλαγές.

Η Amazon κατέγραψε τον ισχυρότερο ρυθμό ανάπτυξης των υπηρεσιών υπολογιστικού νέφους εδώ και περισσότερα από τέσσερα χρόνια και αναθεώρησε προς τα πάνω την πρόβλεψή της για τις ετήσιες κεφαλαιουχικές δαπάνες. Τα αποτελέσματα ενισχύουν το επιχείρημά της ότι οι μεγάλες επενδύσεις στην τεχνητή νοημοσύνη δημιουργούν επαρκή ζήτηση ώστε να δικαιολογούν τις συγκεκριμένες δαπάνες.

Η BP ξεκίνησε επίσημη διαδικασία πώλησης των δραστηριοτήτων της στη Βόρεια Θάλασσα, καθώς η νέα διευθύνουσα σύμβουλος Μεγκ Ο’Νιλ επιταχύνει μια εκτεταμένη αναδιάρθρωση του χαρτοφυλακίου της εταιρείας, με στόχο τη μείωση του χρέους και την απλοποίηση της δομής του πετρελαϊκού ομίλου.

Η εβδομάδα που έρχεται

Θερινή ραστώνη; Ούτε να το σκέφτεστε. Οι αγορές θα παραμείνουν προσηλωμένες στις εξελίξεις στη Μέση Ανατολή και στο κύμα ρευστοποιήσεων μετοχών που συνδέονται με την τεχνητή νοημοσύνη, η αξία του οποίου ανέρχεται σε αρκετά τρισεκατομμύρια δολάρια.

Η SpaceX του Ίλον Μασκ θα ανακοινώσει τα πρώτα οικονομικά αποτελέσματά της μετά την εντυπωσιακή αρχική δημόσια προσφορά του Ιουνίου. Έκτοτε, η χρηματιστηριακή της αξία έχει μειωθεί κατά το ασύλληπτο ποσό του ενός τρισ. δολαρίων.

Οι αγορές θα αποκτήσουν νέα εικόνα για την κατάσταση της αμερικανικής οικονομίας με τη δημοσίευση των στοιχείων για τις θέσεις εργασίας εκτός αγροτικού τομέα, τα οποία παρακολουθούνται στενά. Παράλληλα, η Κεντρική Τράπεζα της Ινδίας θα ανακοινώσει την τελευταία απόφασή της για τη νομισματική πολιτική.

Ο πρωτοφανής καύσωνας στην Ευρώπη φαίνεται ότι θα συνεχιστεί, ενώ το οικονομικό κόστος αυξάνεται. Τις ανησυχίες εντείνει η ολοένα πιθανότερη εμφάνιση ενός «σούπερ» Ελ Νίνιο.

Παράνομο ιρανικό δίκτυο τυχερών παιχνιδιών συνέβαλε στην παράκαμψη κυρώσεων ύψους 4 δισ. δολαρίων

Εικονογράφηση με τροχό ρουλέτας

Ένα από τα μεγαλύτερα παράνομα δίκτυα τυχερών παιχνιδιών στον κόσμο διοχετεύει κρυπτονομίσματα αξίας εκατομμυρίων δολαρίων μέσω ενός γραφείου στο Ντουμπάι, στο πλαίσιο ιρανικής επιχείρησης παράκαμψης κυρώσεων ύψους 4 δισ. δολαρίων.

Το γραφείο, το οποίο βρίσκεται πάνω από ένα οικονομικό ξενοδοχείο σε μια συνοικία χωρίς ιδιαίτερη αίγλη, εμφανίζεται ως η δηλωμένη έδρα της Shelbit. Πρόκειται για μη αδειοδοτημένο ανταλλακτήριο κρυπτονομισμάτων, το οποίο διαχειρίζεται Ιρανός που ζει στο εξωτερικό, σύμφωνα με στοιχεία που παραχώρησαν δύο εταιρείες ερευνών για συναλλαγές κρυπτονομισμάτων και ένας ανεξάρτητος αναλυτής και τα οποία εξέτασε το Reuters.

Και τέλος…

Άνθρωποι κολυμπούν κοντά σε βυθισμένο γερμανικό πολεμικό πλοίο στο Πράχοβο της Σερβίας, όπως φαίνεται σε λήψη από drone.
REUTERS/Djordje Kojadinovic

Γερμανικά πολεμικά πλοία του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, τα οποία είχαν βυθιστεί σκόπιμα στον Δούναβη, εμφανίστηκαν ξανά εξαιτίας της πτώσης της στάθμης των υδάτων στην πληγείσα από την ξηρασία Ευρώπη.

Η αποκάλυψή τους ακολουθεί ένα ακόμη ασυνήθιστο εύρημα στον ποταμό νωρίτερα αυτή την εβδομάδα: τα λείψανα ενός αρχαίου μαμούθ.

Η επερχόμενη κρίση των κουπονιών σίτισης

Από
anixneuseis
-
0

Πέμπτη 30 Ιουλίου 2026

Γουίλ Γκότσεγκεν
Συντάκτης

Η συμμετοχή στο SNAP, το σημαντικότερο πρόγραμμα επισιτιστικής βοήθειας των ΗΠΑ για ανθρώπους με χαμηλό ή μηδενικό εισόδημα, έχει μειωθεί απότομα. Οι Πολιτείες βρίσκονται πλέον αντιμέτωπες με μια προθεσμία που θα μπορούσε να σημάνει το τέλος του προγράμματος για εκατομμύρια Αμερικανούς το επόμενο έτος.

Μια κατάσταση χωρίς διέξοδο

Άνθρωποι σχηματίζουν ουρά σε τράπεζα τροφίμων
(Justin Sullivan/Getty)

Τον περασμένο Απρίλιο, η υπουργός Γεωργίας Μπρουκ Ρόλινς έγραψε ένα άρθρο γνώμης, στο οποίο εξήρε τις προσπάθειες της κυβέρνησης Τραμπ να απεξαρτήσει τους Αμερικανούς από τα κουπόνια σίτισης. Το πρόγραμμα, επισήμως γνωστό ως SNAP, έχει χάσει περίπου 6 εκατομμύρια δικαιούχους από την επιστροφή του Ντόναλντ Τραμπ στην εξουσία — μια εξέλιξη που, σύμφωνα με τη Ρόλινς, θα μπορούσε να συμβάλει στο σπάσιμο ενός «φαύλου κύκλου» εξάρτησης από το κράτος.

Η άποψη ότι υπερβολικά πολλοί άνθρωποι έχουν καταλήξει να βασίζονται στις ομοσπονδιακές παροχές αποτελεί εδώ και χρόνια βασικό επιχείρημα όσων επιτίθενται στο SNAP. Σύμφωνα με τα προκαταρκτικά στοιχεία του υπουργείου Γεωργίας για τον Απρίλιο, περίπου 37 εκατομμύρια άνθρωποι με χαμηλό ή μηδενικό εισόδημα στις Ηνωμένες Πολιτείες λαμβάνουν κουπόνια σίτισης. Πρόκειται περίπου για έναν στους δέκα Αμερικανούς, έναντι ενός στους οκτώ την περασμένη χρονιά.

Η μείωση αυτή συμβαδίζει με τη γενικότερη πολιτική της κυβέρνησης απέναντι στην κοινωνική πρόνοια. Ο περσινός νόμος «One Big Beautiful Bill Act», τον οποίο ο Τραμπ έχει παρουσιάσει ως ένα από τα κορυφαία επιτεύγματα της πολιτικής του, περιέκοψε δραστικά τη χρηματοδότηση του Medicaid και του Προγράμματος Ασφάλισης Υγείας Παιδιών. Παράλληλα, οι περικοπές που επέφερε στο SNAP —με την αυστηροποίηση των προϋποθέσεων επιλεξιμότητας και τον περιορισμό της βοήθειας που θα μπορούν να λαμβάνουν μελλοντικά οι δικαιούχοι— ήταν οι μεγαλύτερες στην ιστορία του προγράμματος.

Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις του Γραφείου Προϋπολογισμού του Κογκρέσου, το πρόγραμμα κουπονιών σίτισης θα χάσει ομοσπονδιακή χρηματοδότηση ύψους 186 δισ. δολαρίων έως το 2034. Ωστόσο, αυτό που η Ρόλινς παρουσιάζει ως μέσο περιορισμού της σπατάλης, της απάτης και της κατάχρησης έχει ήδη εκτεταμένες συνέπειες για τους Αμερικανούς που εξαρτώνται από το πρόγραμμα.

Την περασμένη εβδομάδα, το Center on Budget and Policy Priorities, μια δεξαμενή σκέψης με αριστερό προσανατολισμό, εκτίμησε ότι «είναι πολύ πιθανό ο αριθμός των παιδιών που λαμβάνουν βοήθεια μέσω του SNAP να έχει μειωθεί κατά περισσότερα από 1,5 εκατομμύρια από τον Ιούλιο του 2025», όταν τέθηκε σε ισχύ ο νόμος OBBBA.

Ο πληθωρισμός αυξάνεται με ταχείς ρυθμούς φέτος, εν μέρει εξαιτίας του πολέμου με το Ιράν, και η επίθεση στα κουπόνια σίτισης επιβαρύνει πλέον ακόμη περισσότερο τη συνεχιζόμενη κρίση του κόστους ζωής. Εάν οι Πολιτείες δεν καταφέρουν να ανταποκριθούν στις νέες απαιτήσεις της ομοσπονδιακής κυβέρνησης για το SNAP, ενδέχεται να χρειαστεί να αναλάβουν οι ίδιες συνολικά 9 δισ. δολάρια από το κόστος του προγράμματος.

Αυτό θα αναγκάσει τους τοπικούς νομοθέτες να λάβουν δύσκολες αποφάσεις σχετικά με το ποια προγράμματα κοινωνικής πρόνοιας —και ποιες κατηγορίες ανθρώπων— θα πρέπει να συνεχίσουν να λαμβάνουν βοήθεια.

Τον περασμένο χειμώνα, όταν ο Λευκός Οίκος αποφάσισε να διακόψει προσωρινά τη χρηματοδότηση του SNAP κατά τη διάρκεια της αναστολής λειτουργίας της ομοσπονδιακής κυβέρνησης, ο Τραμπ δήλωσε ότι ο αριθμός των δικαιούχων του προγράμματος ήταν «πολλαπλάσιος από αυτόν που θα έπρεπε να είναι».

Είναι αλήθεια ότι η συμμετοχή στο πρόγραμμα κουπονιών σίτισης —η οποία συνήθως αυξάνεται σε περιόδους οικονομικής κρίσης και μειώνεται σε περιόδους ανάκαμψης— εκτινάχθηκε κατά τη διάρκεια της πανδημίας του κορονοϊού, καθώς το Κογκρέσο αύξησε προσωρινά το ύψος των παροχών. Ο αριθμός των δικαιούχων δεν έχει ακόμη επιστρέψει στα προ του 2020 επίπεδα.

Ωστόσο, οι αυστηρότερες προϋποθέσεις εργασίας —από τις οποίες, για παράδειγμα, δεν εξαιρούνται πλέον οι άστεγοι και οι βετεράνοι— και οι περικοπές στην ομοσπονδιακή χρηματοδότηση έχουν συμβάλει στη μείωση της συμμετοχής στο SNAP, σε μια περίοδο ιδιαίτερα έντονων αναταράξεων. Οι περισσότεροι άνθρωποι, είτε λαμβάνουν κουπόνια σίτισης είτε όχι, περιορίζουν τις αγορές τροφίμων.

Κανένας άλλος θεσμός «δεν πρόκειται να εμφανιστεί ξαφνικά και να προσφέρει αυτούς τους οικονομικούς πόρους» στις οικογένειες που δυσκολεύονται να αγοράσουν τρόφιμα, μου είπε η Λόρεν Μπάουερ, ερευνήτρια οικονομικών σπουδών στο Brookings Institution.

Στην Αριζόνα, ο αριθμός των ανθρώπων που έχουν πρόσβαση στις παροχές του SNAP έχει σχεδόν υποδιπλασιαστεί μέσα σε λιγότερο από έναν χρόνο — πρόκειται για τη μεγαλύτερη μείωση σε οποιαδήποτε Πολιτεία. Πρόσφατο δημοσίευμα των New York Times εξηγεί ότι οι περικοπές και οι αναθεωρημένοι κανόνες του OBBBA έχουν προκαλέσει «γραφειοκρατικό χάος» στην Πολιτεία, το οποίο επιδεινώνεται από μια δαιδαλώδη διαδικασία διεκπεραίωσης εγγράφων και από παρωχημένες τεχνολογικές υποδομές.

Το γεγονός ότι η Αριζόνα απέλυσε το ένα τρίτο των υπαλλήλων που εξετάζουν τις αιτήσεις, μετά την απώλεια μιας ομοσπονδιακής επιχορήγησης, έχει καταστήσει ακόμη δυσκολότερη την εξακρίβωση του ποιος δικαιούται βοήθεια και ποιος όχι. Σύμφωνα με τους Times, για πρώτη φορά οι μηνιαίες επισκέψεις στις τράπεζες τροφίμων ξεπέρασαν αριθμητικά τους εγγεγραμμένους στο SNAP στην Πολιτεία.

Παραδοσιακά, οι Πολιτείες διαχειρίζονταν οι ίδιες τις πληρωμές του SNAP, ενώ η ομοσπονδιακή κυβέρνηση παρείχε τα χρήματα τόσο για τις παροχές όσο και για μέρος των διοικητικών δαπανών. Οι επικριτές αυτής της διευθέτησης επισημαίνουν ότι η αύξηση των εγγραφών μετά την πανδημία συνέπεσε με άνοδο των λανθασμένων πληρωμών, οι περισσότερες από τις οποίες ιστορικά αφορούν την καταβολή μεγαλύτερων ποσών από τα προβλεπόμενα.

Σύμφωνα με το υπουργείο Γεωργίας των ΗΠΑ, το 2019 το 7,4% των πληρωμών που καταβλήθηκαν μέσω του SNAP ήταν λανθασμένο. Την περασμένη χρονιά, το εθνικό ποσοστό σφάλματος ανήλθε στο 10,6%.

Ο νόμος OBBBA φέρνει τις Πολιτείες σε εξαιρετικά δύσκολη θέση. Όταν τέθηκε σε ισχύ, έδωσε στις περισσότερες από αυτές προθεσμία έως το τέλος Σεπτεμβρίου του 2026 —λίγο περισσότερο από έναν χρόνο— για να μειώσουν τα ποσοστά σφάλματος κάτω από το 6%. Εάν δεν το καταφέρουν, από το 2027 θα αρχίσουν να μοιράζονται με τον Λευκό Οίκο το κόστος των παροχών του προγράμματος. Η Αλάσκα και άλλες Πολιτείες με υψηλότερα ποσοστά σφάλματος θα έχουν μεγαλύτερες προθεσμίες.

Οι συνέπειες θα επηρεάσουν τόσο τις «κόκκινες» όσο και τις «μπλε» Πολιτείες, σε αντίθεση με ορισμένες άλλες οικονομικές πρωτοβουλίες που υποστηρίζονται από τον Τραμπ. Σύμφωνα με στοιχεία που δημοσιοποίησε τον περασμένο μήνα το υπουργείο Γεωργίας, κατά το οικονομικό έτος 2025 συνολικά 41 Πολιτείες κατέγραψαν ποσοστά σφάλματος πάνω από το προβλεπόμενο όριο. Πολλές από αυτές προσπαθούν τώρα εναγωνίως να μειώσουν τους συγκεκριμένους αριθμούς.

Η Καλιφόρνια θα μπορούσε να υποχρεωθεί να καταβάλει περίπου 1,9 δισ. δολάρια, εάν οι νομοθέτες δεν βρουν τρόπο να περιορίσουν σχεδόν κατά το ήμισυ το ποσοστό σφάλματος της Πολιτείας. Σύμφωνα με μία εκτίμηση, η Φλόριντα ενδέχεται να χρειαστεί να καταβάλει 900 εκατ. δολάρια.

Η ανάληψη αυτών των δαπανών θα απαιτούσε από τις Πολιτείες να αναδιαμορφώσουν ριζικά τους προϋπολογισμούς τους, να αυξήσουν τους φόρους ή να βρουν κάποιον άλλο τρόπο χρηματοδότησης του SNAP. Σε διαφορετική περίπτωση, οι πολίτες ενδέχεται να τους ζητήσουν τον λόγο όταν σταματήσουν να καταβάλλονται τα κουπόνια σίτισης.

Αξιωματούχοι στην Αλαμπάμα και την Αριζόνα έχουν ήδη εξετάσει το ενδεχόμενο τερματισμού του προγράμματος. Παράλληλα, σε ανώνυμη έρευνα, τέσσερις Πολιτείες χαρακτήρισαν ως πιθανό κίνδυνο την «αποχώρηση ή/και την προσωρινή αναστολή της συμμετοχής στο SNAP».

Εάν οι Πολιτείες καταφέρουν να μειώσουν τα ποσοστά σφάλματος, το SNAP θα μπορούσε να αλλάξει προς το καλύτερο. Εάν, όμως, αποτύχουν να το πράξουν έως την προθεσμία που πλησιάζει με ταχύτητα, είναι δύσκολο να διακρίνει κανείς ποιος τελικά θα βγει κερδισμένος: ούτε οι δικαιούχοι των κουπονιών σίτισης, ούτε οι Πολιτείες των οποίων οι προϋπολογισμοί θα ανατραπούν, ούτε και η κυβέρνηση, η οποία προσπαθεί, ενόψει των ενδιάμεσων εκλογών, να πείσει τους Αμερικανούς ότι ανταποκρίνεται στις ανησυχίες τους για το κόστος ζωής.

Η Ρόλινς έχει χαρακτηρίσει το SNAP «ένα διαλυμένο πρόγραμμα», όμως δεν υπάρχει καμία εγγύηση ότι αυτές οι αλλαγές θα αποκαταστήσουν την εμπιστοσύνη στο σύστημα. Αντιθέτως, η προσπάθεια εξυγίανσης του SNAP θα μπορούσε τελικά να το αποδιοργανώσει ακόμη περισσότερο.

Μεταανθρωπισμός και Νέα Τάξη Πραγμάτων: Τεχνολογία, εξουσία και το μέλλον της ανθρώπινης ελευθερίας

Από
anixneuseis
-
2

του Θεόδωρου Ατματζίδη, Υποστρατήγου ε.α.

Η εποχή της μεγάλης μετάβασης – Όταν αλλάζει ο κόσμος και επαναπροσδιορίζεται ο άνθρωπος

Υπάρχουν στιγμές στην ιστορία όπου οι κοινωνίες δεν αντιλαμβάνονται αμέσως το μέγεθος της αλλαγής που συντελείται. Οι μεγάλες μεταβάσεις σπάνια εμφανίζονται ως ένα μοναδικό γεγονός. Συνήθως διαμορφώνονται σταδιακά, μέσα από την αλληλεπίδραση τεχνολογικών ανακαλύψεων, πολιτικών ανακατατάξεων και κοινωνικών μεταβολών.

Η εποχή μας φαίνεται να βρίσκεται σε μια τέτοια ιστορική καμπή.

Η τεχνητή νοημοσύνη (ΤΝ), η βιοτεχνολογία, η επεξεργασία γονιδίων, η ρομποτική και η ψηφιακή διασύνδεση δεν αλλάζουν απλώς τον τρόπο με τον οποίο εργαζόμαστε ή επικοινωνούμε. Επηρεάζουν βαθύτερα τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε τη γνώση, την εξουσία και ακόμη και την ίδια την ανθρώπινη ταυτότητα.

Για πρώτη φορά στην ιστορία, ο άνθρωπος δεν προσπαθεί μόνο να κατανοήσει τη φύση γύρω του, αλλά αποκτά τη δυνατότητα να παρέμβει στη βιολογική και γνωστική του υπόσταση.Η αλλαγή αυτή δημιουργεί έναν νέο ορίζοντα δυνατοτήτων, αλλά ταυτόχρονα γεννά πρωτοφανή ηθικά και πολιτικά ερωτήματα.

Το ζήτημα πλέον δεν είναι μόνο:

Τι μπορεί να κάνει η τεχνολογία;

Αλλά:

Ποιος αποφασίζει πώς και για ποιο σκοπό θα χρησιμοποιηθεί;

Η έννοια της «Νέας Τάξης Πραγμάτων» και η αλλαγή της παγκόσμιας ισορροπίας

Μέσα σε αυτό το περιβάλλον ανασφάλειας και ταχύτατων μεταβολών επανέρχεται έντονα στον δημόσιο διάλογο η έννοια της «Νέας Τάξης Πραγμάτων».

Ο όρος χρησιμοποιήθηκε κυρίως μετά το τέλος του Ψυχρού Πολέμου για να περιγράψει τη νέα διεθνή πραγματικότητα που διαμορφώθηκε μετά την κατάρρευση της Σοβιετικής Ένωσης και την ανάδειξη των Ηνωμένων Πολιτειών ως κυρίαρχης παγκόσμιας δύναμης [9].

Ο τότε πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών Τζορτζ Μπους ο πρεσβύτερος χρησιμοποίησε τη φράση στις αρχές της δεκαετίας του 1990, αναφερόμενος σε μια διεθνή τάξη που θα βασιζόταν στη συνεργασία, στους διεθνείς θεσμούς και στη συλλογική ασφάλεια [9].

Με την πάροδο των ετών, όμως, η έννοια απέκτησε διαφορετικές πολιτικές και κοινωνικές ερμηνείες. Για ορισμένους αποτελεί μια ουδέτερη περιγραφή της μετάβασης από τον διπολικό κόσμο του Ψυχρού Πολέμου σε ένα παγκοσμιοποιημένο διεθνές σύστημα. Για άλλους εκφράζει την ανησυχία ότι η εξουσία μετακινείται σταδιακά από τους παραδοσιακούς δημοκρατικούς θεσμούς προς λιγότερο ελεγχόμενα κέντρα ισχύος, όπως μεγάλες πολυεθνικές εταιρείες, χρηματοπιστωτικά δίκτυα, τεχνολογικοί κολοσσοί και υπερεθνικοί οργανισμοί.

Εδώ απαιτείται μια προσεκτική  διάκριση.

Η ανησυχία για τη συγκέντρωση ισχύος δεν αποτελεί από μόνη της θεωρία συνωμοσίας. Η σύγχρονη πολιτική επιστήμη αναγνωρίζει ότι η παγκοσμιοποίηση και η ψηφιακή οικονομία έχουν δημιουργήσει νέες μορφές επιρροής, οι οποίες δεν περιορίζονται πλέον αποκλειστικά στα εθνικά κράτη.

Οι μεγάλες τεχνολογικές εταιρείες διαθέτουν τεράστιες ποσότητες δεδομένων, επηρεάζουν τον τρόπο με τον οποίο εκατομμύρια άνθρωποι ενημερώνονται και επικοινωνούν και σε ορισμένες περιπτώσεις αποκτούν επιρροή που προσεγγίζει εκείνη παραδοσιακών πολιτικών θεσμών [8].

Η ψηφιακή εξουσία και ο «καπιταλισμός επιτήρησης»

Η λεγόμενη «ψηφιακή εξουσία» αποτελεί πλέον ένα από τα σημαντικότερα ζητήματα του 21ου αιώνα. Η αξία των δεδομένων έχει μετατραπεί σε στρατηγικό πόρο, αντίστοιχο με την ενέργεια και τις πρώτες ύλες προηγούμενων εποχών.

Η Shoshana Zuboff υποστηρίζει ότι η ψηφιακή οικονομία δημιούργησε ένα νέο μοντέλο οικονομικής και κοινωνικής οργάνωσης, τον «καπιταλισμό επιτήρησης», όπου η ανθρώπινη συμπεριφορά συλλέγεται, αναλύεται και μετατρέπεται σε προϊόν πρόβλεψης και εμπορικής αξιοποίησης [8].

Η ανάλυση της Zuboff έχει προκαλέσει έντονες συζητήσεις, ωστόσο αναδεικνύει ένα πραγματικό ζήτημα: Την αυξανόμενη σχέση μεταξύ δεδομένων, εξουσίας και ανθρώπινης αυτονομίας.

Το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι αν η τεχνολογία είναι καλή ή κακή. Η τεχνολογία αποτελεί εργαλείο και η αξία της εξαρτάται από τον τρόπο χρήσης της. Το ουσιαστικό ερώτημα είναι:

Ποιος ελέγχει την τεχνολογία; Με ποιους κανόνες; Και προς όφελος ποιων;

Αυτό ακριβώς το σημείο συνδέει τη συζήτηση για τη νέα παγκόσμια ισχύ με την ανάδυση του μεταανθρωπισμού.

Εάν η «Νέα Τάξη Πραγμάτων» αφορά το ποιος διαθέτει τη δυνατότητα να επηρεάζει τις κοινωνίες, ο μεταανθρωπισμός αφορά κάτι ακόμη βαθύτερο:

Ποιος θα έχει τη δυνατότητα να επηρεάζει τον ίδιο τον άνθρωπο;

Ο μεταανθρωπισμός: μία υπόσχεση υπέρβασης των ανθρώπινων ορίων

Ο μεταανθρωπισμός δεν αποτελεί απλώς μια τεχνολογική τάση. Είναι ένα φιλοσοφικό και διανοητικό ρεύμα που υποστηρίζει ότι ο άνθρωπος μπορεί να υπερβεί ορισμένους από τους φυσικούς περιορισμούς του μέσω της επιστήμης και της τεχνολογίας.

Οι υποστηρικτές του θεωρούν ότι η γήρανση, οι ασθένειες, οι περιορισμοί της μνήμης και οι βιολογικές αδυναμίες δεν πρέπει να αντιμετωπίζονται ως αναπόφευκτα χαρακτηριστικά της ανθρώπινης κατάστασης, αλλά ως προβλήματα που μπορούν να περιοριστούν ή ακόμη και να ξεπεραστούν [1].

Ο Nick Bostrom, ένας από τους σημαντικότερους θεωρητικούς του μεταανθρωπιστικού κινήματος, υποστηρίζει ότι η τεχνολογία μπορεί να οδηγήσει σε σημαντική επέκταση των ανθρώπινων δυνατοτήτων. Σύμφωνα με τον ίδιο, η επιθυμία υπέρβασης των φυσικών περιορισμών αποτελεί συνέχεια μιας διαχρονικής ανθρώπινης προσπάθειας για γνώση, αυτοβελτίωση και πρόοδο [1].

Από αυτή την οπτική, ο μεταανθρωπισμός δεν παρουσιάζεται ως άρνηση της ανθρώπινης φύσης, αλλά ως επόμενο στάδιο της ανθρώπινης δημιουργικότητας.

Ωστόσο, ακριβώς εδώ αρχίζει η μεγάλη φιλοσοφική σύγκρουση.

Το ερώτημα δεν είναι μόνο:

«Μπορούμε να αλλάξουμε τον άνθρωπο;»

Το βαθύτερο ερώτημα είναι:

«Κάθε αλλαγή που είναι τεχνικά δυνατή είναι ταυτόχρονα και ηθικά επιθυμητή;»

Η τεχνολογική δυνατότητα και τα όρια της ηθικής

Η ιστορία έχει δείξει ότι η επιστημονική δυνατότητα δεν ταυτίζεται πάντοτε με την ηθική ορθότητα.

Οι ίδιες τεχνολογικές ανακαλύψεις μπορούν να χρησιμοποιηθούν για την απελευθέρωση αλλά και για τον έλεγχο, για τη θεραπεία αλλά και για την καταστροφή.

Η πυρηνική τεχνολογία αποτελεί ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα. Η ίδια γνώση που επέτρεψε την παραγωγή ενέργειας δημιούργησε και όπλα μαζικής καταστροφής. Το δίδαγμα είναι ότι η επιστήμη χρειάζεται όχι μόνο τεχνική ικανότητα, αλλά και ηθική, πολιτική και κοινωνική εποπτεία.

Για τον λόγο αυτό, η συζήτηση για το μέλλον του ανθρώπου δεν μπορεί να αφεθεί αποκλειστικά στους επιστήμονες ή στις αγορές. Αποτελεί ζήτημα πολιτισμού και δημοκρατίας.

Η πραγματική πρόκληση του 21ου αιώνα ίσως δεν είναι αν ο άνθρωπος θα αποκτήσει νέες δυνατότητες. Αυτό πιθανότατα θα συμβεί.

Η μεγάλη πρόκληση είναι αν, μέσα σε αυτή τη διαδικασία, θα διατηρήσει την αντίληψη ότι η αξία του ανθρώπου δεν εξαρτάται από την ταχύτητα, την παραγωγικότητα ή την τεχνολογική του ενίσχυση.

Ο άνθρωπος δεν έχει αξία επειδή είναι πιο αποτελεσματικός από μια μηχανή.

Έχει αξία επειδή είναι άνθρωπος.

Εκεί ακριβώς βρίσκεται η καρδιά της αντιπαράθεσης για τον μεταανθρωπισμό.

Δεν αφορά μόνο την τεχνολογία.

Αφορά το μέλλον της ανθρώπινης ελευθερίας.

Ο μεταανθρωπισμός ως νέο όραμα για τον άνθρωπο – Υπόσχεση απελευθέρωσης ή κίνδυνος νέας εξάρτησης;

Ο μεταανθρωπισμός αποτελεί ένα από τα πιο αμφιλεγόμενα φιλοσοφικά και τεχνολογικά ρεύματα της εποχής μας. Δεν είναι απλώς μια συζήτηση για νέες εφευρέσεις ή επιστημονικές δυνατότητες. Στην ουσία του βρίσκεται ένα ερώτημα:

Ποια θα είναι η σχέση του ανθρώπου με την ίδια του την εξέλιξη;

Οι υποστηρικτές του θεωρούν ότι η ανθρωπότητα εισέρχεται σε μια νέα φάση, όπου η επιστήμη δεν θα περιορίζεται πλέον στην κατανόηση του ανθρώπου, αλλά θα μπορεί να επηρεάζει ενεργά τις σωματικές, νοητικές και βιολογικές του δυνατότητες.

Η ιδέα αυτή παρουσιάζεται συχνά ως φυσική συνέχεια της ανθρώπινης ιστορίας. Από την ανακάλυψη της γραφής μέχρι την ιατρική επανάσταση, ο άνθρωπος χρησιμοποίησε εργαλεία για να ξεπεράσει περιορισμούς που κάποτε θεωρούνταν ανυπέρβλητοι. Η ιατρική αντιμετώπισε ασθένειες, η τεχνολογία αύξησε τις δυνατότητες επικοινωνίας και η επιστήμη διεύρυνε τα όρια της γνώσης.

Γιατί, λοιπόν, να αποτελεί εξαίρεση η προσπάθεια βελτίωσης της μνήμης, της υγείας ή της διάρκειας ζωής μέσω της τεχνολογίας;

Το ερώτημα όμως δεν είναι αν ο άνθρωπος πρέπει να χρησιμοποιεί την επιστήμη για να βελτιώσει τη ζωή του.

Αυτό αποτελεί αναμφισβήτητα θετική επιδίωξη.

Το πραγματικό ερώτημα είναι διαφορετικό:

Υπάρχει κάποιο σημείο όπου η βελτίωση μετατρέπεται σε αλλαγή της ίδιας της ανθρώπινης φύσης;

Εδώ βρίσκεται η βασική ένσταση απέναντι στον ακραίο μεταανθρωπισμό. Η κριτική δεν αφορά την επιστημονική πρόοδο, αλλά την πιθανότητα η τεχνολογία να πάψει να είναι εργαλείο του ανθρώπου και να μετατραπεί σε μηχανισμό επαναπροσδιορισμού του.

Klaus Schwab και η Τέταρτη Βιομηχανική Επανάσταση: Η τεχνολογία ως δύναμη μεταμόρφωσης

Ο Klaus Schwab, ιδρυτής του Παγκόσμιου Οικονομικού Φόρουμ, συνέδεσε το όνομά του με την έννοια της «Τέταρτης Βιομηχανικής Επανάστασης». Στο έργο του υποστηρίζει ότι η ανθρωπότητα εισέρχεται σε μια περίοδο όπου η τεχνητή νοημοσύνη, η βιοτεχνολογία, η ρομποτική, το διαδίκτυο των πραγμάτων και η επεξεργασία τεράστιων ποσοτήτων δεδομένων συγκλίνουν, δημιουργώντας μια νέα σχέση μεταξύ ανθρώπου και τεχνολογίας [2].

Klaus Schwab και «Τέταρτη Βιομηχανική Επανάσταση»

Η περιγραφή αυτή αντανακλά μια πραγματική παγκόσμια τάση. Η σύγκλιση ψηφιακών και βιολογικών τεχνολογιών αποτελεί μία από τις σημαντικότερες εξελίξεις του 21ου αιώνα.

Η ΤΝ ήδη επηρεάζει την εργασία, την υγεία, την εκπαίδευση, την οικονομία και την ασφάλεια.

Η γενετική μηχανική ανοίγει νέες δυνατότητες στην αντιμετώπιση ασθενειών.

Η ρομποτική αλλάζει τον τρόπο με τον οποίο παράγουμε και εργαζόμαστε.

Ωστόσο, η κριτική απέναντι στο όραμα της Τέταρτης Βιομηχανικής Επανάστασης επικεντρώνεται κυρίως στο ζήτημα της εξουσίας.

Η τεχνολογική μετάβαση δεν πραγματοποιείται σε ένα ουδέτερο περιβάλλον. Πραγματοποιείται μέσα σε κοινωνίες όπου υπάρχουν ανισότητες, ανταγωνισμοί και διαφορετική πρόσβαση στους πόρους.

Το κρίσιμο ερώτημα είναι:

Ποιος θα ελέγχει τις τεχνολογίες που μπορούν να επηρεάσουν τόσο βαθιά την ανθρώπινη ζωή;

Εάν οι δυνατότητες της τεχνητής νοημοσύνης, της γενετικής τροποποίησης και της βιολογικής ενίσχυσης συγκεντρωθούν σε λίγους κρατικούς ή ιδιωτικούς φορείς, τότε υπάρχει ο κίνδυνος μια τεχνολογική επανάσταση που παρουσιάζεται ως απελευθερωτική να δημιουργήσει νέες μορφές εξάρτησης.

Η ιστορία δείχνει ότι κάθε μεγάλη τεχνολογική αλλαγή δημιουργεί όχι μόνο ευκαιρίες αλλά και νέες μορφές ισχύος.

Η βιομηχανική επανάσταση δημιούργησε τεράστιο πλούτο, αλλά ταυτόχρονα οδήγησε σε κοινωνικές ανισότητες, εκμετάλλευση εργαζομένων και ανάγκη δημιουργίας νέων κοινωνικών θεσμών προστασίας.

Το ίδιο ερώτημα τίθεται σήμερα για την ψηφιακή και βιοτεχνολογική επανάσταση.

Yuval Noah Harari: Ο άνθρωπος ως πληροφοριακό σύστημα;

Ιδιαίτερη θέση στη σύγχρονη συζήτηση κατέχει ο ιστορικός Yuval Noah Harari. Μία αμφιλεγόμενη προσωπικόυητα. Στα έργα του εξετάζει τη σχέση μεταξύ τεχνητής ΤΝ, δεδομένων και ανθρώπινης εξέλιξης, υποστηρίζοντας ότι η ανθρωπότητα μπορεί να εισέρχεται σε μια εποχή όπου οι αλγόριθμοι θα έχουν τη δυνατότητα να γνωρίζουν, να προβλέπουν και να επηρεάζουν ανθρώπινες συμπεριφορές σε πρωτοφανή βαθμό [3].

Η πιο προκλητική διάσταση της σκέψης του αφορά την πιθανότητα ο άνθρωπος να αντιμετωπιστεί στο μέλλον κυρίως ως ένα σύστημα βιολογικής πληροφορίας.

Η τεράστια δυνατότητα συλλογής και επεξεργασίας δεδομένων, σε συνδυασμό με την τεχνητή νοημοσύνη και τη βιοτεχνολογία, δημιουργεί πράγματι νέα ερωτήματα σχετικά με την αυτονομία και την ελευθερία.

Η κριτική απέναντι στον Harari δεν αφορά τόσο τις τεχνολογικές προβλέψεις του, όσο τις φιλοσοφικές συνέπειες που μπορεί να προκύψουν.

Yuval Noah Harari και το μέλλον του ανθρώπου

Εάν ο άνθρωπος αντιμετωπιστεί αποκλειστικά ως σύνολο βιολογικών μηχανισμών και δεδομένων, υπάρχει ο κίνδυνος να υποβαθμιστούν στοιχεία που δεν μπορούν εύκολα να μετρηθούν:

  • η συνείδηση,
  • η ηθική ευθύνη,
  • η εσωτερική εμπειρία,
  • η πνευματική διάσταση,
  • η μοναδικότητα του προσώπου.

Ο άνθρωπος δεν είναι απλώς πληροφορία. Είναι φορέας νοήματος.

Τεχνητή Νοημοσύνη, ψηφιακή εξουσία και η δημοκρατική πρόκληση

Εάν ο μεταανθρωπισμός αποτελεί τη φιλοσοφική συζήτηση για το μέλλον της ανθρώπινης φύσης, η ΤΝ αποτελεί το πεδίο στο οποίο αυτή η συζήτηση παύει να είναι θεωρητική και μετατρέπεται σε καθημερινή πραγματικότητα.

Η ΤΝ δεν αποτελεί πλέον μια μακρινή τεχνολογική υπόσχεση. Βρίσκεται ήδη μέσα στις κοινωνικές, οικονομικές και πολιτικές δομές: στις μηχανές αναζήτησης, στις τραπεζικές υπηρεσίες, στην ιατρική διάγνωση, στην εκπαίδευση, στη βιομηχανία, στην ασφάλεια και στον τρόπο με τον οποίο εκατομμύρια άνθρωποι πληροφορούνται και διαμορφώνουν απόψεις.

Η πραγματική πρόκληση, επομένως, δεν είναι αν η τεχνητή νοημοσύνη θα αλλάξει τον κόσμο. Αυτό ήδη συμβαίνει.

Το κρίσιμο ερώτημα είναι:

Ποιος θα καθορίσει τους κανόνες αυτής της αλλαγής;

Η ιστορία των τεχνολογικών επαναστάσεων δείχνει ότι κάθε σημαντική καινοτομία δημιουργεί νέες μορφές ισχύος. Όποιος ελέγχει τις υποδομές, τα δεδομένα και τους μηχανισμούς λήψης αποφάσεων αποκτά σημαντικό στρατηγικό πλεονέκτημα.

Στην ψηφιακή εποχή, τα δεδομένα αποτελούν έναν νέο στρατηγικό πόρο. Όπως η ενέργεια και οι πρώτες ύλες καθόρισαν τη βιομηχανική ισχύ προηγούμενων αιώνων, έτσι σήμερα η κατοχή, η ανάλυση και η αξιοποίηση των δεδομένων επηρεάζουν την οικονομική και πολιτική ισορροπία.

Εδώ ακριβώς συναντώνται η τεχνολογία και η εξουσία.

Η συγκέντρωση τεράστιων ποσοτήτων δεδομένων σε περιορισμένο αριθμό ιδιωτικών εταιρειών δημιουργεί ένα νέο ζήτημα δημοκρατίας:

Μπορούν οι κοινωνίες να διατηρήσουν τον έλεγχο πάνω σε συστήματα που επηρεάζουν όχι μόνο τις επιλογές των πολιτών αλλά και τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβάνονται την πραγματικότητα;

Η αλγοριθμική εξουσία

Η δημόσια συζήτηση για την τεχνητή νοημοσύνη συχνά επικεντρώνεται στις εντυπωσιακές δυνατότητές της: στην ταχύτητα επεξεργασίας πληροφοριών, στην αυτοματοποίηση εργασιών και στην παραγωγή νέας γνώσης.

Ωστόσο, η ουσιαστική πρόκληση δεν αφορά μόνο το τι μπορούν να κάνουν οι αλγόριθμοι.

Αφορά το ποιος τους σχεδιάζει, με ποια δεδομένα εκπαιδεύονται και ποια συμφέροντα υπηρετούν.

Οι αλγόριθμοι δεν είναι ουδέτερες μαθηματικές κατασκευές. Δημιουργούνται από ανθρώπους, βασίζονται σε δεδομένα που προέρχονται από συγκεκριμένες κοινωνικές πραγματικότητες και λειτουργούν μέσα σε οικονομικά και πολιτικά πλαίσια.

Επομένως, ενσωματώνουν επιλογές, προτεραιότητες αλλά και πιθανές προκαταλήψεις.

Η Shoshana Zuboff έχει υποστηρίξει ότι η ψηφιακή οικονομία δημιούργησε ένα νέο μοντέλο ισχύος, τον «καπιταλισμό επιτήρησης», όπου η ανθρώπινη συμπεριφορά συλλέγεται, αναλύεται και μετατρέπεται σε εμπορεύσιμη πληροφορία [8].

Ανεξάρτητα από το αν κάποιος αποδέχεται πλήρως την ερμηνεία της, η συμβολή της ανέδειξε ένα πραγματικό ζήτημα:

Η πληροφορία έχει μετατραπεί σε μορφή ισχύος.

Η πρόκληση δεν είναι πλέον μόνο ποιος ελέγχει την πληροφορία.

Είναι ποιος μπορεί να επηρεάσει τον τρόπο με τον οποίο οι άνθρωποι επιλέγουν, σκέφτονται και αξιολογούν τον κόσμο γύρω τους.

Οι αλγόριθμοι και ο κίνδυνος των αόρατων προκαταλήψεων

Ένα από τα σημαντικότερα προβλήματα της τεχνητής νοημοσύνης είναι ότι οι αλγόριθμοι μπορούν να αναπαράγουν ή ακόμη και να ενισχύσουν κοινωνικές προκαταλήψεις που υπάρχουν ήδη στα δεδομένα.

Η Safiya Umoja Noble, στο έργο της Algorithms of Oppression, ανέλυσε τον τρόπο με τον οποίο ορισμένα συστήματα αναζήτησης μπορούν να ενισχύουν στερεότυπα και κοινωνικές ανισότητες όταν βασίζονται σε προβληματικά δεδομένα ή ανεπαρκείς μηχανισμούς αξιολόγησης [15].

Αντίστοιχα, η Cathy O’Neil υποστήριξε ότι ορισμένα μεγάλης κλίμακας αλγοριθμικά συστήματα μπορούν να λειτουργήσουν ως «όπλα μαθηματικής καταστροφής», όταν λαμβάνουν αποφάσεις που επηρεάζουν ανθρώπινες ζωές χωρίς διαφάνεια και δυνατότητα ελέγχου [16].

Το πρόβλημα επομένως δεν είναι ότι οι μηχανές είναι «κακές».

Το πρόβλημα είναι ότι οι ανθρώπινες επιλογές μπορούν να ενσωματωθούν σε τεχνολογικά συστήματα και να εμφανίζονται ως δήθεν αντικειμενικά αποτελέσματα.

Η δημοκρατική απάντηση απαιτεί τέσσερις βασικές αρχές:

  • διαφάνεια στη λειτουργία των συστημάτων,
  • λογοδοσία όσων τα σχεδιάζουν,
  • δυνατότητα ανθρώπινου ελέγχου,
  • προστασία των θεμελιωδών δικαιωμάτων.

Η τεχνολογική αποτελεσματικότητα δεν μπορεί να αποτελεί το μοναδικό κριτήριο επιτυχίας.

Μια κοινωνία δεν κρίνεται μόνο από το πόσο γρήγορα επεξεργάζεται πληροφορίες, αλλά και από το πόσο προστατεύει την ελευθερία και την αξιοπρέπεια των ανθρώπων.

Οι προειδοποιήσεις από τους ίδιους τους πρωταγωνιστές της τεχνολογίας

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το γεγονός ότι αρκετοί από τους ίδιους τους πρωταγωνιστές της τεχνολογικής ανάπτυξης έχουν εκφράσει ανησυχίες για τους πιθανούς κινδύνους της τεχνητής νοημοσύνης.

Ο Elon Musk έχει επισημάνει επανειλημμένα ότι η ανάπτυξη προηγμένων συστημάτων AI χωρίς επαρκείς μηχανισμούς ελέγχου μπορεί να δημιουργήσει σοβαρές προκλήσεις.

Η θέση αυτή παρουσιάζει μια χαρακτηριστική αντίφαση της εποχής μας:

Οι ίδιοι άνθρωποι που προειδοποιούν για τους κινδύνους της τεχνολογίας είναι συχνά εκείνοι που επιταχύνουν την ανάπτυξή της.

Ο Sam Altman, επικεφαλής της OpenAI, έχει επίσης υποστηρίξει την ανάγκη διεθνών κανόνων και μηχανισμών διακυβέρνησης της τεχνητής νοημοσύνης, υπογραμμίζοντας ότι η ανάπτυξη ισχυρών συστημάτων δεν μπορεί να αφεθεί αποκλειστικά στις δυνάμεις της αγοράς [17].

Το ζήτημα επομένως δεν είναι αν πρέπει να σταματήσει η τεχνολογική πρόοδος.

Αυτό δεν είναι ούτε εφικτό ούτε επιθυμητό.

Το πραγματικό ερώτημα είναι αν η ανθρωπότητα θα προλάβει να δημιουργήσει θεσμούς ικανούς να κατευθύνουν την τεχνολογία πριν αυτή αποκτήσει δυνατότητες που θα ξεπερνούν την κοινωνική και πολιτική προσαρμογή.

Η διεθνής διακυβέρνηση της τεχνητής νοημοσύνης – Από την τεχνολογική ελευθερία στην ανθρώπινη εποπτεία

Η ανάπτυξη της ΤΝ  δημιούργησε ένα νέο ιστορικό παράδοξο.

Ποτέ άλλοτε μια τεχνολογία δεν είχε τη δυνατότητα να επηρεάσει τόσο άμεσα τον τρόπο με τον οποίο οι άνθρωποι εργάζονται, επικοινωνούν, ενημερώνονται και λαμβάνουν αποφάσεις. Ταυτόχρονα, όμως, ποτέ άλλοτε η ανάγκη για δημοκρατικό έλεγχο μιας τεχνολογικής εξέλιξης δεν ήταν τόσο έντονη.

Το ζήτημα δεν είναι αν η ανθρωπότητα πρέπει να επιτρέψει στην τεχνολογία να εξελιχθεί. Η επιστημονική πρόοδος αποτελεί θεμελιώδες στοιχείο του πολιτισμού.

Το πραγματικό ερώτημα είναι διαφορετικό:

Πώς μπορεί η κοινωνία να διασφαλίσει ότι η τεχνολογία θα παραμείνει εργαλείο του ανθρώπου και δεν θα μετατραπεί σε μηχανισμό που καθορίζει τον άνθρωπο;

Η απάντηση σε αυτό το ερώτημα οδηγεί στην έννοια της τεχνολογικής διακυβέρνησης.

Η ανάγκη για κανόνες στην εποχή της τεχνητής νοημοσύνης

Για μεγάλο μέρος της ιστορίας, οι τεχνολογικές εξελίξεις ρυθμίζονταν εκ των υστέρων. Πρώτα εμφανιζόταν μια νέα δυνατότητα και στη συνέχεια οι κοινωνίες προσπαθούσαν να δημιουργήσουν κανόνες για την αντιμετώπιση των συνεπειών της.

Η ΤΝ, όμως, δημιουργεί μια διαφορετική πρόκληση.

Η ταχύτητα ανάπτυξής της είναι τέτοια, ώστε η κοινωνία καλείται να διαμορφώσει κανόνες πριν οι επιπτώσεις της γίνουν μη αναστρέψιμες.

Αυτό αφορά ιδιαίτερα τομείς όπως:

  • η προστασία προσωπικών δεδομένων,
  • η χρήση αλγορίθμων σε αποφάσεις που επηρεάζουν ανθρώπους,
  • η αυτοματοποίηση κρίσιμων λειτουργιών,
  • η χρήση AI στην ασφάλεια και την άμυνα,
  • η δημιουργία και διάδοση παραπληροφόρησης.

Η τεχνολογία από μόνη της δεν διαθέτει ηθική κατεύθυνση.

Η κατεύθυνση δίνεται από τις κοινωνίες που τη χρησιμοποιούν.

Για τον λόγο αυτό, η συζήτηση για την ΤΝ δεν είναι μόνο τεχνική. Είναι βαθιά πολιτική και φιλοσοφική.

UNESCO: Η τεχνητή νοημοσύνη υπό το πρίσμα των ανθρωπίνων δικαιωμάτων

Η διεθνής κοινότητα έχει ήδη αναγνωρίσει την ανάγκη δημιουργίας ενός πλαισίου αρχών για την ανάπτυξη της τεχνητής νοημοσύνης.

Η UNESCO, μέσω της Σύστασης για την Ηθική της Τεχνητής Νοημοσύνης, υπογραμμίζει ότι η ανάπτυξη των συστημάτων AI πρέπει να βασίζεται στον σεβασμό των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, της ανθρώπινης αξιοπρέπειας, της ισότητας, της διαφάνειας και της ανθρώπινης εποπτείας [18].

Η βασική φιλοσοφία της προσέγγισης αυτής είναι ότι η τεχνολογία δεν μπορεί να αξιολογείται μόνο με βάση την αποτελεσματικότητά της.

Ένα σύστημα μπορεί να είναι τεχνικά ακριβές και ταυτόχρονα κοινωνικά επικίνδυνο.

Για παράδειγμα, ένας αλγόριθμος που λαμβάνει αποφάσεις για την πρόσβαση ενός ανθρώπου σε εργασία, πίστωση, εκπαίδευση ή υπηρεσίες υγείας δεν επηρεάζει απλώς δεδομένα. Επηρεάζει πραγματικές ανθρώπινες ζωές.

Γι’ αυτό η UNESCO δίνει έμφαση σε μια ανθρωποκεντρική προσέγγιση:

Η τεχνητή νοημοσύνη πρέπει να υπηρετεί τον άνθρωπο και όχι να μετατρέπεται σε ανεξέλεγκτο μηχανισμό λήψης αποφάσεων.

ΟΟΣΑ: Υπεύθυνη τεχνολογική ανάπτυξη

Παρόμοια κατεύθυνση ακολουθεί και ο Οργανισμός Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης (ΟΟΣΑ), ο οποίος έχει διαμορφώσει αρχές για την υπεύθυνη ανάπτυξη της τεχνητής νοημοσύνης [19].

Οι βασικές αρχές περιλαμβάνουν:

  • την ανθρώπινη εποπτεία,
  • τη διαφάνεια,
  • την ασφάλεια,
  • τη λογοδοσία,
  • τον σεβασμό του κράτους δικαίου και των δημοκρατικών αξιών.

Η σημασία αυτών των αρχών βρίσκεται στο γεγονός ότι αναγνωρίζουν ένα κρίσιμο σημείο:

Η τεχνητή νοημοσύνη δεν λειτουργεί έξω από την κοινωνία.

Επηρεάζεται από τις οικονομικές δομές, τις πολιτικές αποφάσεις και τις αξίες εκείνων που την αναπτύσσουν. Ένας αλγόριθμος δεν αποφασίζει μόνος του.

Πίσω από κάθε σύστημα υπάρχουν άνθρωποι, οργανισμοί, επιλογές και προτεραιότητες.

Ευρωπαϊκή Ένωση: Το πρώτο ολοκληρωμένο ρυθμιστικό πλαίσιο

Η Ευρωπαϊκή Ένωση (ΕΕ) προχώρησε ένα βήμα περισσότερο με τον Artificial Intelligence Act (AI Act), δημιουργώντας το πρώτο ολοκληρωμένο νομικό πλαίσιο για την τεχνητή νοημοσύνη βασισμένο στην αξιολόγηση κινδύνου [20].

Η βασική λογική του είναι ότι δεν έχουν όλες οι εφαρμογές AI την ίδια κοινωνική επίδραση.

Άλλο είναι ένα σύστημα που προτείνει μουσική ή προϊόντα.

Και άλλο ένα σύστημα που επηρεάζει αποφάσεις σχετικά με:

  • την υγεία,
  • την εργασία,
  • τη δικαιοσύνη,
  • την ασφάλεια,
  • τα θεμελιώδη δικαιώματα.

Για τον λόγο αυτό, η ευρωπαϊκή προσέγγιση επιχειρεί να δημιουργήσει διαφορετικά επίπεδα υποχρεώσεων ανάλογα με τον κίνδυνο.

Η φιλοσοφία είναι απλή:

Η τεχνολογία χρειάζεται χώρο για να αναπτυχθεί.

Αλλά η κοινωνία χρειάζεται κανόνες για να προστατευθεί.

Nick Bostrom και οι κίνδυνοι της υπερνοημοσύνης

Το δίλημμα: Τεχνολογία για τον άνθρωπο ή άνθρωπος για την τεχνολογία;

Το δίλημμα της εποχής μας δεν είναι:

Τεχνολογία ή άνθρωπος.

Αυτή είναι μια ψευδής αντίθεση.

Η πραγματική επιλογή είναι διαφορετική:

Θα χρησιμοποιηθεί η τεχνολογία για να ενισχύσει την ανθρώπινη ελευθερία ή θα χρησιμοποιηθεί για να δημιουργήσει νέες μορφές ελέγχου;

Η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να βοηθήσει τον γιατρό, τον εκπαιδευτικό, τον ερευνητή και τον εργαζόμενο.

Μπορεί όμως επίσης να χρησιμοποιηθεί για:

  • μαζική παρακολούθηση,
  • χειραγώγηση πληροφορίας,
  • αποκλεισμό ανθρώπων από σημαντικές αποφάσεις.

Η απάντηση δεν βρίσκεται στην απόρριψη της επιστήμης.

Βρίσκεται στη δημοκρατική διακυβέρνησή της.

Η μεγάλη μάχη του 21ου αιώνα δεν θα είναι ανάμεσα στον άνθρωπο και στις μηχανές. Θα είναι ανάμεσα σε δύο διαφορετικά μοντέλα κοινωνίας:

Ένα μοντέλο όπου η τεχνολογία υπηρετεί τον άνθρωπο.

Και ένα μοντέλο όπου ο άνθρωπος προσαρμόζεται στις ανάγκες των τεχνολογικών συστημάτων.

Το ποιο από τα δύο θα επικρατήσει δεν θα κριθεί μόνο στα εργαστήρια τεχνητής νοημοσύνης.

Θα κριθεί από τις αξίες, τους θεσμούς και τις δημοκρατικές επιλογές των κοινωνιών.

Το μέλλον δεν θα κριθεί από τις μηχανές, αλλά από τις αξίες του ανθρώπου

Η μεγάλη συζήτηση για τον μεταανθρωπισμό, την τεχνητή νοημοσύνη και τη νέα ψηφιακή πραγματικότητα δεν αφορά τελικά μόνο την τεχνολογία.

Αφορά τον ίδιο τον άνθρωπο.

Πίσω από όλα τα επιμέρους ερωτήματα —την ΤΝ, τη βιοτεχνολογία, την επεξεργασία γονιδίων, τους αλγορίθμους και την ψηφιακή εξουσία— βρίσκεται ένα βαθύτερο ζήτημα:

Ποια θέση θα έχει ο άνθρωπος σε έναν κόσμο που ο ίδιος δημιουργεί, αλλά ίσως κάποια στιγμή δυσκολευτεί να ελέγξει;

Η τεχνολογική εξέλιξη αποτελεί αναμφίβολα μία από τις μεγαλύτερες κατακτήσεις του ανθρώπινου πολιτισμού. Η επιστήμη αντιμετώπισε ασθένειες που κάποτε θεωρούνταν ανίκητες, αύξησε το προσδόκιμο ζωής, διεύρυνε τα όρια της γνώσης και επέτρεψε μια παγκόσμια επικοινωνία που πριν από λίγες δεκαετίες θα έμοιαζε αδύνατη.

Η τεχνολογία δεν αποτελεί από μόνη της απειλή.

Η ιστορία όμως διδάσκει ότι κάθε μεγάλη δύναμη χρειάζεται αντίστοιχη ευθύνη.

Οι ίδιες επιστημονικές γνώσεις που μπορούν να θεραπεύσουν μπορούν επίσης να χρησιμοποιηθούν για έλεγχο, καταναγκασμό ή καταστροφή.

Η πυρηνική τεχνολογία αποτελεί το χαρακτηριστικότερο παράδειγμα: προσέφερε τεράστιες δυνατότητες παραγωγής ενέργειας, αλλά ταυτόχρονα απέδειξε ότι η τεχνική ικανότητα χωρίς ηθικά και πολιτικά όρια μπορεί να οδηγήσει σε υπαρξιακούς κινδύνους.

Το ίδιο ερώτημα τίθεται σήμερα για την τεχνητή νοημοσύνη και τη βιοτεχνολογία.

Το ζήτημα δεν είναι τι μπορούμε να κάνουμε.

Είναι τι πρέπει να κάνουμε.

Από τον άνθρωπο ως πρόσωπο στον άνθρωπο ως «έργο αναβάθμισης»

Η βαθύτερη φιλοσοφική ανησυχία απέναντι στον ακραίο μεταανθρωπισμό δεν αφορά την προσπάθεια βελτίωσης της ανθρώπινης ζωής.

Η θεραπεία ασθενειών, η ανακούφιση του πόνου και η αύξηση των δυνατοτήτων του ανθρώπου αποτελούν διαχρονικούς στόχους του πολιτισμού.

Το πρόβλημα εμφανίζεται όταν η βελτίωση μετατρέπεται δυνατότητα σε ιδεολογία.

Όταν ο άνθρωπος αρχίζει να αντιμετωπίζεται αποκλειστικά ως ένα βιολογικό σύστημα που χρειάζεται διαρκή «αναβάθμιση», υπάρχει ο κίνδυνος να χαθεί μια θεμελιώδης αρχή:

Η αξία του ανθρώπου δεν εξαρτάται από την παραγωγικότητά του, την ευφυΐα του, τη σωματική του ικανότητα ή τον βαθμό τεχνολογικής ενίσχυσής του.

Ο άνθρωπος δεν αξίζει επειδή είναι πιο γρήγορος ή πιο αποτελεσματικός από μια μηχανή.

Αξίζει επειδή διαθέτει συνείδηση, ελευθερία, ηθική ευθύνη και μοναδική προσωπικότητα.

Αυτό ακριβώς είναι το σημείο στο οποίο συναντώνται οι προβληματισμοί των σημαντικότερων επικριτών του ακραίου μεταανθρωπισμού.

Ο Francis Fukuyama υποστηρίζει ότι η ανεξέλεγκτη βιοτεχνολογική παρέμβαση μπορεί να επηρεάσει την ίδια την έννοια της ανθρώπινης ισότητας, εάν δημιουργήσει κοινωνίες όπου η αξία των ανθρώπων συνδέεται με το επίπεδο βιολογικής ή τεχνολογικής «βελτίωσής» τους [4].

Ο Jürgen Habermas επισημαίνει ότι η ανθρώπινη αυτονομία συνδέεται με την αντίληψη του εαυτού μας ως ελεύθερων προσώπων και όχι ως προϊόντων σχεδιασμού τρίτων [5].

Ο Michael Sandel προειδοποιεί ότι η εμμονή με την τελειότητα μπορεί να οδηγήσει σε μια κοινωνία όπου η ανθρώπινη ατέλεια δεν θα θεωρείται πλέον φυσικό στοιχείο της ύπαρξης, αλλά τεχνικό πρόβλημα προς επίλυση [6].

Οι τρεις αυτές προσεγγίσεις, αν και διαφορετικές, συγκλίνουν σε ένα κοινό σημείο:

Η τεχνολογία πρέπει να υπηρετεί τον άνθρωπο και όχι να επαναπροσδιορίζει αυθαίρετα το τι σημαίνει άνθρωπος.

Η δημοκρατία απέναντι στη συγκέντρωση τεχνολογικής ισχύος

Ένα από τα σημαντικότερα ζητήματα του μέλλοντος θα είναι η σχέση μεταξύ τεχνολογίας και δημοκρατίας.

Η ΤΝ, η βιοτεχνολογία και οι ψηφιακές υποδομές δεν αναπτύσσονται σε ένα ουδέτερο περιβάλλον.

Αναπτύσσονται μέσα σε ένα παγκόσμιο σύστημα ανταγωνισμού κρατών, επιχειρήσεων και οικονομικών συμφερόντων.

Γι’ αυτό το ερώτημα:

«Τι μπορεί να κάνει η τεχνολογία;»

είναι εξίσου σημαντικό με το:

«Ποιος ελέγχει την τεχνολογία;»

Η συγκέντρωση τεράστιων τεχνολογικών δυνατοτήτων σε λίγες εταιρείες ή περιορισμένα κέντρα ισχύος δημιουργεί μια νέα πρόκληση.

Για πρώτη φορά στην ιστορία, μικρός αριθμός οργανισμών διαθέτει εργαλεία που μπορούν να επηρεάσουν:

  • την οικονομία,
  • την πληροφόρηση,
  • την πολιτική συμπεριφορά,
  • την κοινωνική επικοινωνία,
  • τον τρόπο με τον οποίο οι άνθρωποι αντιλαμβάνονται την πραγματικότητα.

Η ανησυχία αυτή δεν σημαίνει ότι κάθε διεθνής συνεργασία ή κάθε τεχνολογική πρωτοβουλία αποτελεί απειλή. Η απλουστευτική αντίληψη ότι κάθε μεγάλη αλλαγή αποτελεί αποτέλεσμα ενός κρυφού σχεδίου οδηγεί σε λανθασμένα συμπεράσματα.

Όμως εξίσου λανθασμένη είναι η άποψη ότι η τεχνολογική πρόοδος πρέπει να αφεθεί χωρίς κοινωνικό και πολιτικό έλεγχο.

Η ελευθερία απαιτεί διαφάνεια.

Η δημοκρατία απαιτεί λογοδοσία.

Και η τεχνολογία απαιτεί όρια.

Το δίλημμα του 21ου αιώνα

Ίσως η μεγαλύτερη παρανόηση της εποχής μας είναι ότι το μέλλον θα κριθεί από μια σύγκρουση ανθρώπου και μηχανής.

Το πραγματικό δίλημμα είναι διαφορετικό:

  • Θα χρησιμοποιήσει ο άνθρωπος την τεχνολογία για να γίνει πιο ελεύθερος, πιο δημιουργικός και πιο αλληλέγγυος;
  • Ή θα επιτρέψει τη δημιουργία συστημάτων όπου η αποτελεσματικότητα, η επιτήρηση και η τεχνική δυνατότητα θα υπερισχύσουν της ανθρώπινης αξιοπρέπειας;

Ο Klaus Schwab περιέγραψε την εποχή μας ως μια περίοδο βαθιάς τεχνολογικής σύγκλισης, όπου η τεχνητή νοημοσύνη, η βιοτεχνολογία και τα ψηφιακά συστήματα αλλάζουν τον τρόπο λειτουργίας των κοινωνιών [2].

Ο Yuval Noah Harari έθεσε κρίσιμα ερωτήματα για τον ρόλο των δεδομένων, των αλγορίθμων και την πιθανότητα ο άνθρωπος να αντιμετωπιστεί στο μέλλον ως πληροφοριακό σύστημα [3].

Η αξία αυτών των προβληματισμών δεν βρίσκεται στο αν όλες οι προβλέψεις τους θα επαληθευτούν.

Βρίσκεται στο γεγονός ότι υποχρεώνουν την ανθρωπότητα να συζητήσει εγκαίρως τα όρια που πρέπει να τεθούν.

Γιατί η μεγαλύτερη απειλή δεν είναι η δημιουργία πιο έξυπνων μηχανών.

Η μεγαλύτερη απειλή είναι να ξεχάσουμε τι είναι αυτό που κάνει τον άνθρωπο μοναδικό.

Επίλογος

Το μέλλον δεν θα κριθεί από το αν ο άνθρωπος θα αποκτήσει περισσότερες δυνατότητες.

Αυτό είναι σχεδόν βέβαιο.

Θα κριθεί από το αν, αποκτώντας αυτές τις δυνατότητες, θα συνεχίσει να αναγνωρίζει την αξία κάθε ανθρώπου.

Η πραγματική πρόοδος δεν μετριέται μόνο από το τι μπορούμε να κάνουμε.

Μετριέται από το αν γνωρίζουμε τι πρέπει να κάνουμε.

Η τεχνολογία μπορεί να δημιουργήσει έναν κόσμο μεγαλύτερων δυνατοτήτων.

Μόνο όμως οι ανθρώπινες αξίες μπορούν να διασφαλίσουν ότι αυτός ο κόσμος θα παραμείνει ανθρώπινος.

Γιατί στο τέλος η μεγάλη μάχη του 21ου αιώνα δεν θα είναι ανάμεσα στον άνθρωπο και στις μηχανές.

Θα είναι ανάμεσα σε δύο διαφορετικές αντιλήψεις για το μέλλον:

Έναν κόσμο όπου η τεχνολογία υπηρετεί τον άνθρωπο.

Και έναν κόσμο όπου ο άνθρωπος προσαρμόζεται στις ανάγκες των τεχνολογικών συστημάτων.

Η επιλογή αυτή δεν θα γίνει από τους αλγορίθμους.

Θα γίνει από τις αξίες, τους θεσμούς και τις δημοκρατικές αποφάσεις των ανθρώπων.

Βιβλιογραφία/Πηγές

[1] Bostrom, Nick (2005).
A History of Transhumanist Thought.
Journal of Evolution and Technology, Vol. 14, No. 1.

[2] Schwab, Klaus (2016).
The Fourth Industrial Revolution.
World Economic Forum, Geneva.

[3] Harari, Yuval Noah (2016).
Homo Deus: A Brief History of Tomorrow.
Harper, New York.

[4] Fukuyama, Francis (2002).
Our Posthuman Future: Consequences of the Biotechnology Revolution.
Farrar, Straus and Giroux, New York.

[5] Habermas, Jürgen (2003).
The Future of Human Nature.
Polity Press, Cambridge.

[6] Sandel, Michael J. (2007).
The Case Against Perfection: Ethics in the Age of Genetic Engineering.
Harvard University Press.

[7] Kass, Leon (2002).
Life, Liberty and the Defense of Dignity: The Challenge for Bioethics.
Encounter Books.

[8] Zuboff, Shoshana (2019).
The Age of Surveillance Capitalism: The Fight for a Human Future at the New Frontier of Power.
PublicAffairs, New York.

[9] Encyclopaedia Britannica.
New World Order.
Ιστορική και πολιτική ανάλυση της έννοιας μετά τον Ψυχρό Πόλεμο.

[10] Floridi, Luciano (2014).
The Fourth Revolution: How the Infosphere is Reshaping Human Reality.
Oxford University Press.

[11] Kurzweil, Ray (2005).
The Singularity Is Near: When Humans Transcend Biology.
Viking Penguin, New York.

[12] Tegmark, Max (2017).
Life 3.0: Being Human in the Age of Artificial Intelligence.
Alfred A. Knopf, New York.

[13] Russell, Stuart (2019).
Human Compatible: Artificial Intelligence and the Problem of Control.
Viking, New York.

[14] European Union (2024).
Artificial Intelligence Act (AI Act).
European Parliament and Council of the European Union.

[15] Noble, Safiya Umoja (2018).
Algorithms of Oppression: How Search Engines Reinforce Racism.
New York University Press.

[16] O’Neil, Cathy (2016).
Weapons of Math Destruction: How Big Data Increases Inequality and Threatens Democracy.
Crown Publishing Group.

[17] Russell, Stuart (2019).
Human Compatible: Artificial Intelligence and the Problem of Control.
Viking, New York.

[18] UNESCO (2021).
Recommendation on the Ethics of Artificial Intelligence.
UNESCO, Paris.

[19] OECD (2019, updated 2024).
OECD AI Principles & OECD Digital Economy Outlook 2024.
OECD Publishing, Paris.

[20] European Union (2024).
Artificial Intelligence Act (AI Act).
European Parliament and Council of the European Union.

Θεόδωρος Ατματζίδης

Ο Υποστράτηγος ΕΑ Θεόδωρος Ατματζίδης,  έχει υπηρετήσει σε ανώτατες θέσεις στρατηγικής ασφάλειας, πληροφοριών, διοίκησης και διεθνών σχέσεων, με πολυετή υπηρεσία στο ΝΑΤΟ, στο ΓΕΣ και στο Γενικό Επιτελείο Εθνικής Άμυνας. Υπηρέτησε ως Director – Assistant Chief of Staff (ACOS) (2019–2021), καθώς και ως Executive Officer στο Public Affairs Office (2006–2009) στο NATO SHAPE Mons- Βέλγιο , με ευθύνη στη στρατηγική επικοινωνία και διεθνή εκπροσώπηση. Διετέλεσε επίσης ως Τμηματάρχης στην Διεύθυνση Εξοπλισμών του ΓΕΣ , ως Διευθυντής Πληροφοριών και Ασφάλειας και Διευθυντής Αντικατασκοπείας στο ΓΕΕΘΑ, ενώ έχει διατελέσει  και καθηγητής  στη Ανώτατη Διακλαδική Σχολή Πολέμου. Διαθέτει μεταπτυχιακούς τίτλους στις Στρατηγικές Σπουδές και στη Διοίκηση .

Aoun’s Ankara visit seeks clarity in Lebanon-Turkey relationship

Από
pcuser
-
0
Adam Chamseddine in Beirut

Lebanese President Joseph Aoun is set to visit Ankara on Thursday for talks with Turkish President Recep Tayyip Erdogan, in a one-day trip aimed at clarifying an established but increasingly ambiguous relationship between the two countries.

Aoun will travel with a small delegation of presidential advisers, without any ministers, and no bilateral treaties are expected to be signed during the visit.

Lebanese and Turkish sources told Middle East Eye that the talks would instead focus on the broader political relationship between Beirut and Ankara, including Turkey’s concerns over Lebanon’s regional positioning and the possibilities for expanded military and diplomatic cooperation.

“This trip is the start of something,” a senior Lebanese source told MEE.

“Lebanon is in a delicate political position. It needs to maintain good relations with everyone and avoid upsetting anyone.”

New MEE newsletter: Jerusalem Dispatch

Sign up to get the latest insights and analysis on Israel-Palestine, alongside Turkey Unpacked and other MEE newsletter

The source said relations between Lebanon and Turky had remained intact, but acknowledged that the two countries had not always communicated clearly about their respective political priorities.

“There might have been a lack of communication from both sides, but there was no signal of Turkish discontent over Lebanon’s political track,” the source said.

‘Lebanon is in a delicate political position. It needs to maintain good relations with everyone and avoid upsetting anyone’

– senior Lebanese source

“The trip will serve as a complete, open and honest conversation between the two presidents.”

The visit is therefore not intended as a reconciliation or a restoration of relations. Rather, it reflects an attempt to give greater political definition to ties that have continued through diplomatic, economic and security channels but have lacked a clearly articulated strategic framework.

For Lebanon, the meeting comes as the country attempts to navigate relations with Turkey, the Gulf states, the United States, Europe and other regional actors without appearing to align itself exclusively with any one bloc.

For Ankara, it is an opportunity to communicate its expectations regarding Lebanon’s position in a region increasingly shaped by competition over energy routes, maritime boundaries, defence partnerships and relations with Israel.

Turkish role in the south

Ahead of the visit, Aoun told Turkey’s Anadolu Agency that Lebanon welcomed a possible Turkish role in any future international arrangement in southern Lebanon, particularly as discussions continue over the future of the United Nations Interim Force in Lebanon

Turkey has previously contributed to Unifil’s maritime task force and has maintained military and security cooperation with the Lebanese state.

Aoun’s remarks appeared intended to underline that Beirut views Ankara as a potential contributor to Lebanese stability rather than merely as an external regional power.

The Lebanese president is also expected to discuss the implementation of agreements governing the situation in southern Lebanon, including the need for an Israeli withdrawal and continued international support for the Lebanese Armed Forces.

However, Turkish officials are expected to use the meeting to seek greater clarity over the direction of Lebanese foreign policy, particularly following Beirut’s maritime-border agreement with Cyprus.

Cyprus maritime deal raised questions in Ankara

A senior Turkish official told MEE that Ankara was “shocked” when Lebanon proceeded unilaterally with a maritime-border agreement with Cyprus without first engaging with Turkey.

The concern was not simply that Ankara had been excluded from the discussion. Turkish officials viewed the agreement as carrying broader regional implications because of Cyprus’s close strategic and energy ties with Greece and Israel.

The eastern Mediterranean has become an arena of competing energy, transport and political projects.

One alignment brings together Israel, Cyprus and Greece through proposed electricity links, gas infrastructure and transport routes intended to connect the eastern Mediterranean to Europe. Turkey has promoted competing corridors that would place it at the centre of energy and commercial routes connecting Asia, the Middle East and European markets.

Lebanon’s agreement with Cyprus does not formally place Beirut in an alliance with Israel. But Ankara fears that the deal could gradually draw Lebanon into a regional framework built around Cyprus, Greece and Israel, which would clash with Turkey’s own strategic ambitions.

‘At a minimum, Ankara expects Lebanon to maintain neutrality in the regional conflict’

– senior diplomatic source

From the Turkish perspective, the issue is therefore not the existence of Lebanese-Cypriot relations, but whether Beirut’s maritime and economic decisions could eventually acquire a wider political meaning.

A senior diplomatic source told MEE that Erdogan was expected to raise the matter directly with Aoun.

The source said Erdogan would make clear that Turkey could not regard Lebanon as an ally of Israel, as Ankara believes some individuals close to the Lebanese presidency may favour.

“At a minimum, Ankara expects Lebanon to maintain neutrality in the regional conflict,” the source said.

The Turkish concern does not necessarily reflect a belief that Lebanon has already joined an Israeli-led regional camp. Rather, it reflects uncertainty over how Beirut intends to position itself as new maritime, energy and security arrangements emerge.

The meeting is expected to give Aoun an opportunity to reassure Erdogan that Lebanon’s engagement with Cyprus and other regional actors is not directed against Turkey.

It will also allow the Lebanese president to explain Beirut’s approach to negotiations with Israel, which Lebanese officials have presented as an effort to secure an Israeli withdrawal, strengthen state sovereignty and bring an end to hostilities, rather than establish a strategic alliance with Israel.

Military cooperation

In return for greater clarity over Lebanon’s regional position, Turkey is prepared to expand its support for the Lebanese state, particularly the Lebanese Armed Forces.

The senior diplomatic source said Ankara intended to invite the commander of the Lebanese army to visit Turkish defence industries and manufacturing facilities.

Turkey could provide the army with significant military equipment if the Lebanese military formally identifies its requirements and expresses interest, the source added.

Turkey’s defence industry produces drones, armoured vehicles, communications systems, naval platforms and other military equipment, and Ankara has increasingly used defence cooperation as a component of its regional diplomacy.

The source stressed that Turkish engagement with Lebanon should not be interpreted through the historical legacy of the Ottoman Empire.

“Turkey is a Nato member and approaches Lebanon from a modern strategic perspective, rather than through any Ottoman historical framework,” the source said.

For Lebanon, Turkish military assistance could offer an additional source of support as the army assumes greater security responsibilities across the country and along its borders.

However, Beirut will have to manage any expanded cooperation carefully to avoid creating the perception that it is replacing its established military relationships with the United States, France and other western partners.

The importance of Aoun’s visit lies less in the prospect of immediate agreements than in the effort to define the political boundaries of the Lebanese-Turkish relationship.

The two countries already maintain diplomatic ties, commercial exchanges and security cooperation. Turkey also has political, cultural and humanitarian influence in parts of Lebanon.

But the relationship has remained ambiguous because neither side has fully clarified what it expects from the other amid rapid regional change.

Aoun’s trip is unlikely to resolve all of those questions in a single day.

It may, however, establish a more direct channel between the two presidents and reduce the possibility that future Lebanese decisions are interpreted in Ankara without prior communication.

As the senior Lebanese source put it, the visit will not mark the beginning of relations between the two countries, but the beginning of a more candid conversation about where those relations are heading.

https://www.middleeasteye.net/news/aouns-ankara-visit-seeks-clarity-lebanon-turkey-relationship?

#ΠΟΛΕΜΟΣ_ΣΤΗΝ_ΟΥΚΡΑΝΙΑ #UKRAINE_WAR

Από
anixneuseis
-
0
#ΠΡΟΕΛΑΥΝΟΥΝ_ΟΙ_ΡΩΣΣΟΙ!!

Γράφει ο   Στρατιωτικός αναλυτής Ευθύμιος.

#Ukraine:
#Οι_Ουκρανικες_προελασεις:
Κατάσταση στην κατεύθυνση Velykyi Burluk, Περιφέρεια Χάρκοβο:

Στα νοτιοδυτικά, οι ουκρανικές δυνάμεις απέκρουσαν προηγούμενες ρωσικές επιθέσεις στο χωριό Kutkivka και ανακατέλαβαν προηγουμένως χαμένες θέσεις στα δάση στα ανατολικά. Επίσης, ανακατέλαβαν τμήματα των δασών νοτιοδυτικά της Dvorichna.
Κατάσταση στην κατεύθυνση #Lyman: Στο βορρά, οι ουκρανικές δυνάμεις συνέχισαν τη συντονισμένη σειρά αντεπιθέσεων στη βόρεια πλευρά του προεξέχοντος βόρειου τμήματος του Lyman της Ρωσίας, ανακαταλαμβάνοντας πλήρως τα χωριά Nove και Katerynivka, πριν διεισδύσουν νοτιοανατολικά και νότια μέχρι τα περιφερειακά σύνορα με την Περιφέρεια Luhansk.
Στα νοτιοδυτικά, οι Ουκρανοί εδραιώθηκαν στο νότιο τμήμα της Novoselivka και επέκτειναν τις διεισδύσεις τους στο κέντρο του χωριού. Από εδώ, οι διεισδυτές διέσχισαν τον ποταμό Νίτριο και προχωρούν βόρεια κατά μήκος της οδού Hutchenka προς το νότιο τμήμα του Shandryholove.
Στα ανατολικά, οι ουκρανικές δυνάμεις εξαπέλυσαν μια νέα σειρά αντεπιθέσεων στη νότια πλευρά του ρωσικού προεξέχοντος τμήματος βόρεια του Λάιμαν, σε συντονισμό με τις επιθέσεις τους από τον βορρά. Εδώ, διεισδύουν μέσω της γκρίζας ζώνης και προσπαθούν να καταλάβουν τρία κύρια ρωσικά οχυρά στις δασωμένες περιοχές ανατολικά του Ντερίλοβε, βορειοδυτικά του Στάβκι και νοτιοδυτικά του Κολοντιάζι.
Η μονάδα αντιαεροπορικών πυραύλων από το 208ЗРБР καταρρίπτει ρωσικα drones Shahed χρησιμοποιώντας την κινητή έκδοση του συστήματος αεράμυνας STASH. Το σύστημα περιλαμβάνει το ραντάρ RPS-42 και εισαγόμενους πυραύλους AGM-114L.
#Οι_ρωσικες_προελασεις:
Οι ρωσικες μονάδες εφόδου  ελέγχουν ήδη αρκετούς δρόμους στην #Αλεξέγιεβο_Ντρουζγκίβκα και προχωρούν σταθερά προς το κέντρο αυτού του οικισμού. Στρατιωτες εντοπιστηκαν στην πινακιδα της πολης.
Οι ρωσικές δυνάμεις έχουν καταλάβει το χωριό #Παβλίβκα, στην κατεύθυνση Ντρούζκιβκα, στην περιφέρεια Ντόνετσκ (περιφέρεια Κραματόρσκ). Προπολεμικός πληθυσμός: ~42. Συνολική έκταση γης: ~0,23 km²
Ρωσικές δυνάμεις έχουν καταλάβει το χωριό #Novopavlivka, κατεύθυνση Druzhkivka, Περιφέρεια Ντονέτσκ (Περιοχή Kramatorsk). Πληθυσμός πριν τον πόλεμο: ~36. Συνολική έκταση γης: ~0.13 km².
Ρωσικές δυνάμεις έχουν καταλάβει το χωριό #Pryyut, κατεύθυνση Druzhkivka, Περιφέρεια Ντονέτσκ (Περιοχή Kramatorsk). Πληθυσμός πριν τον πόλεμο: ~42. Συνολική έκταση γης: ~0.72 km².
Οι χερσαίες μάχες για την πόλη #Μικολάιβκα, στην περιφέρεια Ντόνετσκ, έχουν ξεκινήσει επίσημα από σήμερα. Τα ανατολικά προάστια βρίσκονται πλέον στη γκρίζα ζώνη.
 Μονάδες της ομάδας δυνάμεων “Κέντρο”, μετά από  επίθεση, κατελαβε το #Svetloe.
Ο ρωσικός στρατός κατελαβε το #Krasnyi Kut, πλησιάζοντας την Druzhkovka κοντά στο Kramatorsk.
Κατάσταση στην κατεύθυνση #Lyman:Οι ρωσικές δυνάμεις ενέτειναν τις δικές τους αντεπιθέσεις, ανακαταλαμβάνοντας τους βόρειους δρόμους του Στάβκι, ενώ άλλες ομάδες εφόδου πραγματοποιούν διεισδύσεις νοτιοδυτικά κατά μήκος του δασωμένου ρέματος προς το Ντρομπίσεβε. Νοτιότερα, οι Ρώσοι ενέτειναν τις διεισδύσεις τους στα εξωτερικά προάστια του Λάιμαν.
Κατάσταση στην κατεύθυνση Velykyi Burluk, Περιφέρεια Χάρκοβο:
Οι ρωσικές δυνάμεις έχουν καταλάβει το χωριό #Σεβιακίβκα, στην κατεύθυνση Βελίκι Μπουρλούκ, στην περιφέρεια Χάρκοβο (περιφέρεια Κουπιάνσκ). Προπολεμικός πληθυσμός: ~33. Συνολική έκταση γης: ~0,46 km².
Στον βορειοανατολικό τομέα, οι ρωσικές δυνάμεις βελτίωσαν τις θέσεις τους στα τακτικά υψώματα δυτικά του ποταμού #Oskil, προελαύνοντας δυτικά προς την Petro-Ivanivka. Μερικοί διεισδυτές κατάφεραν να εισέλθουν στο νότιο τμήμα του χωριού.
Μάχες στα χωριά #Μπακσέγιεβκα και #Βερόβκα, ανατολικά του #Μπλί_Κολοντέζ
Οι μαχες στο χωριο #Ανισκινο ειναι σε εξελιξη.
Περιοχή #Sumy: Η Ομάδα Δυνάμεων “Βορράς” κατελαβεε τα χωριά  #Nova_Sych, #Μαλάια_Σλόμποντκα και #Μογκρίτσα στην περιοχή Σούμι.
Οι Ρωσικές Ένοπλες Δυνάμεις κατελαβαν το Βοντιάνσκογιε προς την κατεύθυνση Ντομπροπόλσκι.
Στο ίδιο το #Dobropolye, οι ρωσσοι κατέλαβαν δύο ακόμα δρόμους: Οδό Odessa και Οδό Kronstadt.
Οι ρωσικες δυναμεις κατελαβαν το νοτιο τμημα του #Κρασνογιαρσκ.
Οι Ρωσικές Ένοπλες Δυνάμεις εισήλθαν στο #Matiashevo.
Οι Ρωσικές Ένοπλες Δυνάμεις έχουν πάρει τον έλεγχο της #Βίλτσα και του #Ιβαστσίνο.
Οποιος τα αμφισβητει  ας παραθεσει τα δικα του στοιχεια ,αλλα βρισιες και χυδαια σχολια επειδη δεν εχουν επιχειρηματα ( ειδικα της γνωστης ομαδας νδ..) δεν θα γινονται ανεκτα και θα μπλοκαρονται._
Όσοι θέλετε να κοινοποιείτε την σελίδα διότι η κρατική ΕΡΤ και τα λεγόμενα μεγάλα κανάλια δεν τα δείχνουν αυτά προς το παρόν. “Ουδέν νεότερον από το( #Ukraine_War ) Ανατολικό Μέτωπο”.

 

Μετά την Πειραιώς και Eurobank και Εθνική ανακοινώνουν κέρδη εκατοντάδων εκατομμυρίων ευρώ

Από
pcuser
-
2

Eurobank: Καθαρά κέρδη 738 εκατ. ευρώ στο πρώτο εξάμηνο 2026 – Εθνική Τράπεζα: Κέρδη 661 εκατ. ευρώ στο πρώτο εξάμηνο 2026

Βελτιωμένες επιδόσεις κατέγραψε η Eurobank στο πρώτο εξάμηνο του 2026, με τα συνολικά καθαρά κέρδη να ανέρχονται σε 738 εκατ. ευρώ, αυξημένα κατά 6,8% σε ετήσια βάση, και τα προσαρμοσμένα καθαρά κέρδη να διαμορφώνονται στα 776 εκατ. ευρώ, σημειώνοντας άνοδο 9,2% σε αντίστοιχη ανακοίνωση όπως αυτή και της Πειραιώς.

Η πορεία των μεγεθών οδήγησε τη διοίκηση της τράπεζας σε αναβάθμιση των εκτιμήσεων για το σύνολο του έτους.

Τα καθαρά έσοδα από τόκους αυξήθηκαν κατά 6,1% σε ετήσια βάση και έφτασαν τα 1,348 δισ. ευρώ, ενώ το καθαρό περιθώριο επιτοκίου υποχώρησε κατά 5 μονάδες βάσης, στο 2,46%, αντανακλώντας κυρίως τα χαμηλότερα επιτόκια της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας.

Τα καθαρά έσοδα από αμοιβές και προμήθειες ενισχύθηκαν κατά 13,5%, στα 414 εκατ. ευρώ, με την αύξηση να προέρχεται κυρίως από τις χορηγήσεις δανείων, τη διαχείριση περιουσίας και τις ασφαλιστικές δραστηριότητες. Τα οργανικά έσοδα αυξήθηκαν κατά 7,8%, στα 1,762 δισ. ευρώ, ενώ τα συνολικά έσοδα ενισχύθηκαν κατά 9%, στα 1,810 δισ. ευρώ.

Οι λειτουργικές δαπάνες αυξήθηκαν κατά 7,8%, στα 662 εκατ. ευρώ, με τον δείκτη κόστους προς συνολικά έσοδα να διαμορφώνεται στο 36,6%. Τα οργανικά κέρδη προ προβλέψεων αυξήθηκαν κατά 7,7%, στο 1,1 δισ. ευρώ, ενώ τα συνολικά κέρδη προ προβλέψεων σημείωσαν άνοδο 9,6%, στα 1,148 δισ. ευρώ.

Οι προβλέψεις για επισφαλείς απαιτήσεις περιορίστηκαν κατά 4,9%, στα 148 εκατ. ευρώ, ενώ τα οργανικά λειτουργικά κέρδη προ φόρων αυξήθηκαν κατά 10%, στα 952 εκατ. ευρώ. Τα κέρδη ανά μετοχή διαμορφώθηκαν στα 0,20 ευρώ και η απόδοση των ενσώματων ιδίων κεφαλαίων στο 16,6%.

Στις δραστηριότητες εκτός Ελλάδας, τα προσαρμοσμένα καθαρά κέρδη διαμορφώθηκαν στα 361 εκατ. ευρώ και αντιστοιχούσαν στο 46,5% της συνολικής κερδοφορίας του ομίλου. Στην Κύπρο τα προσαρμοσμένα καθαρά κέρδη ανήλθαν σε 231 εκατ. ευρώ και στη Βουλγαρία σε 119 εκατ. ευρώ.

Ο δείκτης μη εξυπηρετούμενων ανοιγμάτων (NPEs) διαμορφώθηκε στο 2,5%, με την κάλυψή τους από σωρευτικές προβλέψεις στο 82,4%. Ο συνολικός δείκτης κεφαλαιακής επάρκειας ανήλθε στο 20,3% και ο δείκτης CET1 στο 15,4%, ενώ τα ενσώματα ίδια κεφάλαια ανά μετοχή αυξήθηκαν κατά 8% σε ετήσια βάση, στα 2,57 ευρώ.

Το συνολικό ενεργητικό της Eurobank διαμορφώθηκε στα 112,9 δισ. ευρώ στο τέλος Ιουνίου. Τα δάνεια ενισχύθηκαν οργανικά κατά 2,7 δισ. ευρώ στο πρώτο εξάμηνο, εκ των οποίων 1,4 δισ. ευρώ στην Ελλάδα και 1,3 δισ. ευρώ στις δραστηριότητες εκτός Ελλάδας. Τα συνολικά υπόλοιπα χορηγήσεων προ προβλέψεων ανήλθαν στα 58,1 δισ. ευρώ.

Οι καταθέσεις πελατών έφτασαν τα 86,4 δισ. ευρώ, αυξημένες κατά 2,9 δισ. ευρώ στο πρώτο εξάμηνο. Τα υπό διαχείριση κεφάλαια πελατών αυξήθηκαν κατά 29,2% σε ετήσια βάση, στα 11 δισ. ευρώ, ενώ το ενεργητικό και παθητικό των πελατών private banking ενισχύθηκε κατά 10,2%, στα 14,9 δισ. ευρώ

Παράλληλα και η  διοίκηση της Εθνικής Τράπεζας προχώρησε παράλληλα σε ανοδική αναθεώρηση βασικών οικονομικών στόχων για το σύνολο του έτους, στηριζόμενη στην ανάκαμψη των καθαρών εσόδων από τόκους, στην πιστωτική επέκταση και στην ισχυρή δυναμική των προμηθειών.

Τα κέρδη ανά μετοχή διαμορφώθηκαν σε 1,45 ευρώ, ενώ η Τράπεζα αναθεώρησε τον στόχο για το 2026 σε πάνω από 1,40 ευρώ. Αντίστοιχα, ο στόχος για την απόδοση ενσώματων ιδίων κεφαλαίων αναβαθμίστηκε σε άνω του 15%. Τα καθαρά έσοδα από τόκους ανήλθαν σε 1,096 δισ. ευρώ, αυξημένα κατά 1,5% σε ετήσια βάση, ενώ τα καθαρά έσοδα από προμήθειες ενισχύθηκαν κατά 10%, στα 243 εκατ. ευρώ.

Η πιστωτική επέκταση αποτέλεσε έναν από τους βασικούς πυλώνες των αποτελεσμάτων. Τα εξυπηρετούμενα δάνεια αυξήθηκαν κατά 2,1 δισ. ευρώ από την αρχή του έτους και διαμορφώθηκαν στα 39,1 δισ. ευρώ, καταγράφοντας άνοδο 13% σε ετήσια βάση. Οι εκταμιεύσεις δανείων έφθασαν τα 5,5 δισ. ευρώ στο πρώτο εξάμηνο, αυξημένες κατά 30% σε σχέση με την αντίστοιχη περίοδο του 2025, με ιδιαίτερη έμφαση στις χρηματοδοτήσεις στους τομείς της ενέργειας και των ΑΠΕ, της ναυτιλίας, των ξενοδοχείων και των υποδομών.

Παράλληλα, ο δείκτης μη εξυπηρετούμενων ανοιγμάτων παρέμεινε στο 2,4%, με κάλυψη ΜΕΑ 105% και κόστος πιστωτικού κινδύνου 38 μονάδες βάσης. Ο δείκτης CET1 διαμορφώθηκε στο 17,3%, μετά την πρόβλεψη για διανομές προς τους μετόχους, ενώ ο Συνολικός Δείκτης Κεφαλαιακής Επάρκειας ανήλθε στο 21%. Οι καταθέσεις του Ομίλου έφθασαν τα 61,7 δισ. ευρώ, με τον δείκτη κάλυψης ρευστότητας στο 227%.

Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται και στον τεχνολογικό μετασχηματισμό της Εθνικής Τράπεζας, η οποία ολοκλήρωσε τη μετάπτωση στο νέο Σύστημα Βασικών Τραπεζικών Εργασιών και επιταχύνει την αξιοποίηση εφαρμογών Τεχνητής Νοημοσύνης. Στα ψηφιακά κανάλια της Τράπεζας έχουν πλέον εγγραφεί περισσότεροι από 4,6 εκατ. χρήστες, εκ των οποίων πάνω από 3,3 εκατ. είναι ενεργοί.

https://www.pronews.gr/oikonomia/elliniki-oikonomia/meta-tin-peiraios-kai-eurobank-kai-ethniki-anakoinonoun-kerdi-ekatontadon-ekatommyrion-eyro/

Ο Άδωνις κατέγραφε με ειδικά γυαλιά όποιον τον πλησίαζε στην Λήμνο;

Από
pcuser
-
1

Για πρώτη φορά εμφανίστηκε με γυαλιά σε εκδήλωση

Ο υπουργός Υγείας Άδωνις Γεωργιάδης βρέθηκε αντιμέτωπος με νέο κύμα έντονης κριτικής, μετά την πρόσφατη εμφάνισή του στη Λήμνο όπου φορούσε τα έξυπνα γυαλιά Ray-Ban Meta Wayfarer με ενσωματωμένη κάμερα και μικρόφωνο που καταγράφουν εικόνα και ήχο, προκαλώντας την εύλογη απορία αν τα χρησιμοποιούσε σε όποιον τον πλησίαζε.

Σε φωτογραφίες και βίντεο από τη συνάντησή του με πολίτες, ο υπουργός εμφανίζεται καθαρά με τα συγκεκριμένα γυαλιά, χωρίς να υπάρχει καμία ένδειξη ότι ενημέρωσε τους συνομιλητές του πως ενδέχεται να καταγράφονται.

Τα Ray-Ban Meta διαθέτουν κάμερα και μικρόφωνο που επιτρέπουν την αποθήκευση και επεξεργασία όσων βλέπει και ακούει ο χρήστης, ενώ μπορούν να παρέχουν πληροφορίες μέσω ενσωματωμένων ηχείων.

Σύμφωνα με το άρθρο 370Α του Ποινικού Κώδικα, η αποτύπωση του περιεχομένου προφορικής συνομιλίας χωρίς τη ρητή συναίνεση του άλλου μέρους τιμωρείται με κάθειρξη έως 10 έτη – ακόμη και όταν ο δράστης συμμετέχει ο ίδιος στη συνομιλία.

Παράλληλα, η καταγραφή εικόνας και ήχου αναγνωρίσιμων προσώπων συνιστά επεξεργασία προσωπικών δεδομένων.

Ο Γενικός Κανονισμός Προστασίας Δεδομένων (ΓΚΠΔ) και ο Ν. 4624/2019 απαιτούν νομική βάση και, κυρίως, διαφάνεια και ενημέρωση των εμπλεκομένων.

Το ερώτημα που τίθεται είναι απλό και αμείλικτο: Για ποιο λόγο ένας υπουργός, ο οποίος συναντά πολίτες για να ακούσει τα προβλήματά τους, τους καταγράφει εν αγνοία τους (αν τους καταγράφει);

Με ποια νομική βάση το έπραξε και γιατί δεν ενημερώθηκαν;

Ο ίδιος ο υπουργός είχε αντιμετωπίσει στο παρελθόν παρακολούθηση από το λογισμικό Predator.

Τώρα εμφανίζεται να φορά συσκευή που λειτουργεί ουσιαστικά ως κρυφή κάμερα και μικρόφωνο σε δημόσιες επαφές με πολίτες.

Τίθεται ζήτημα εμπιστοσύνης, ιδιωτικότητας, αλλά και κατάχρησης εξουσίας.

https://www.pronews.gr/elliniki-politiki/o-adonis-kategrafe-me-eidika-gyalia-opoion-ton-plisiaze-stin-limno/

Κ. Γρίβας: η κρυφή οντολογία της γεωπολιτικής – Ο “άλλος” ως εχθρός

Από
anixneuseis
-
1
epa12633017 A handout photo made available by the press service of the Patriarch of Moscow and all Russia shows Patriarch Kirill of Moscow conducting a Christmas Eve service at the Cathedral of Christ the Savior in Moscow, Russia, 06 January 2026 (issued 07 January 2026). Russians celebrate Christmas on 07 January, according to the Russian Orthodox Julian calendar. EPA/VLASOV SERGEY/PATRIARCH OF MOSCOW PRESS SERVICE HANDOUT HANDOUT EDITORIAL USE ONLY/NO SALESHANDOUT EDITORIAL USE ONLY/NO SALES

29/07/2026

EPA/VLASOV SERGEY/PATRIARCH OF MOSCOW PRESS SERVICE HANDOUT HANDOUT EDITORIAL USE ONLY/NO SALESHANDOUT EDITORIAL USE ONLY/NO SALES
Οι περισσότερες αναλύσεις της διεθνούς πολιτικής ξεκινούν από την ισχύ. Εξετάζουν τους στρατούς, τις οικονομίες, τις τεχνολογίες, τις συμμαχίες, τους φυσικούς πόρους και τα γεωγραφικά δεδομένα. Όλοι αυτοί είναι ασφαλώς κρίσιμοι παράγοντες.

Ωστόσο, σπανίως τίθεται ένα βαθύτερο ερώτημα. Το γιατί διαφορετικοί πολιτισμοί αντιλαμβάνονται την ισχύ με τόσο διαφορετικό τρόπο; Γιατί ορισμένες κοινωνίες τείνουν να βλέπουν τον “Άλλον” πρωτίστως ως δυνητικό εχθρό ή ως αντικείμενο ελέγχου, ενώ άλλες αναζητούν διαφορετικές μορφές ειρηνικής συνύπαρξης ή έστω “λελογισμένης” ανταγωνιστικότητας και αντιπαλότητας;

Η απάντηση ίσως βρίσκεται στα αόρατα βαθιά θεμέλια της γεωπολιτικής ταυτότητας και συμπεριφοράς. Στις οντολογικές παραδοχές κάθε πολιτισμού, δηλαδή στις αντιλήψεις του για το τι είναι ο άνθρωπος, τι σημαίνει ύπαρξη και ποια είναι η σχέση ανάμεσα στο “Εγώ” και τον “Άλλον”. Οι αντιλήψεις αυτές σπανίως εμφανίζονται ρητά στη σύγχρονη πολιτική σκέψη. Παραμένουν όμως ενεργές, επηρεάζοντας τον τρόπο με τον οποίο οι κοινωνίες αντιλαμβάνονται την πραγματικότητα, αξιολογούν τις απειλές και διαμορφώνουν τις στρατηγικές τους.

Στο έργο του “Το Είναι ως Κοινωνία”, ο Μητροπολίτης Περγάμου Ιωάννης Ζηζιούλας υποστηρίζει ότι στη δυτική μεταφυσική και σε σημαντικές εκδοχές της δυτικής θεολογίας η ύπαρξη προηγείται της σχέσης. Πρώτα υπάρχει η ουσία και στη συνέχεια η σχέση. Με απλά λόγια, “πρώτα είσαι και μετά σχετίζεσαι”. Αντιθέτως, η πατερική οντολογία του προσώπου ανατρέπει αυτή τη λογική. Το πρόσωπο δεν υπάρχει πρώτα για να δημιουργήσει σχέσεις αλλά προκύπτει μέσα στη σχέση και από τη σχέση. Η σχέση λοιπόν δεν είναι μια εξωτερική λειτουργία ενός ήδη συγκροτημένου όντος, αλλά στοιχείο της ίδιας της ύπαρξής του.

Διαφορετική οντολογία, διαφορετική συμπεριφορά

Η διαφορά αυτή δεν είναι απλώς θεολογική. Δημιουργεί δύο εντελώς διαφορετικές ανθρωπολογίες, οι οποίες στην ιστορική τους πορεία διαμόρφωσαν και τη γεωπολιτική σκέψη και συμπεριφορά. Αναλυτικότερα, εάν η ύπαρξη προηγείται της σχέσης, τότε ο κόσμος εμφανίζεται ως σύνολο αυτοτελών μονάδων. Ο άλλος είναι κάτι εξωτερικό προς εμένα. Πρώτα τον γνωρίζω, τον αξιολογώ, τον ταξινομώ και στη συνέχεια αποφασίζω αν θα συνεργαστώ ή θα συγκρουστώ μαζί του. Η σχέση γίνεται εργαλείο εξυπηρέτησης αναγκών, συμφερόντων και επιθυμιών. Ο “Άλλος” μετατρέπεται εύκολα σε αντικείμενο, σε μέσο ή σε απειλή.

Αντίθετα, όταν η σχέση προηγείται ως συστατικό στοιχείο της ύπαρξης, η ετερότητα αποκτά διαφορετική σημασία. Ο άλλος δεν είναι εμπόδιο στην ύπαρξή μου, αλλά προϋπόθεση της προσωπικής μου συγκρότησης. Η ταυτότητα δεν οικοδομείται εναντίον της ετερότητας αλλά μέσα από αυτήν.

Είναι εύλογο να αναρωτηθεί κανείς εάν τέτοιες οντολογικές παραδοχές μπορούν πράγματι να επηρεάσουν τον κλάδο της γεωπολιτικής. Η απάντηση δεν μπορεί να είναι μηχανιστική. Καμία θεολογική ή φιλοσοφική θεωρία δεν παράγει αυτομάτως συγκεκριμένες κρατικές πολιτικές. Μεσολαβούν η ιστορία, οι θεσμοί, οι οικονομικές δομές, οι τεχνολογίες και οι επιλογές των ηγεσιών. Ωστόσο, οι βαθύτερες αντιλήψεις για τον άνθρωπο διαμορφώνουν ένα πολιτισμικό πλαίσιο μέσα στο οποίο ορισμένες συμπεριφορές καθίστανται περισσότερο αυτονόητες και άλλες λιγότερο πιθανές.

Η νεότερη ευρωπαϊκή ιστορία προσφέρει αρκετά παραδείγματα. Η αποικιοκρατία, η “εκπολιτιστική αποστολή”, η αντίληψη περί ιστορικής ανωτερότητας και η πεποίθηση ότι οι άλλοι πολιτισμοί όφειλαν να μετασχηματιστούν σύμφωνα με τα δυτικά πρότυπα δεν ήταν μόνο αποτέλεσμα στρατιωτικής υπεροχής. Εδράζονταν και σε μια βαθύτερη αντίληψη, σύμφωνα με την οποία ο “άλλος” αποτελούσε αντικείμενο προς διαχείριση, αναμόρφωση ή ενσωμάτωση.

Η ίδια λογική εμφανίζεται συχνά και στη σύγχρονη γεωπολιτική. Η αναδυόμενη ισχύς της Κίνας ερμηνεύεται σχεδόν αποκλειστικά μέσα από δυτικές ιστορικές εμπειρίες. Η περίφημη “Παγίδα του Θουκυδίδη” παρουσιάζεται πολλές φορές ως σχεδόν αναπόφευκτος νόμος της ιστορίας. Υπονοείται ότι κάθε ανερχόμενη δύναμη θα συμπεριφερθεί όπως συμπεριφέρθηκαν στο παρελθόν οι ευρωπαϊκές αυτοκρατορίες. Η ιστορική εμπειρία της Δύσης μετατρέπεται έτσι σε παγκόσμιο πρότυπο ερμηνείας.

Παρόμοια δυσκολία παρατηρείται και στην κατανόηση του δόγματος “Ο κόσμος είναι μια οικογένεια” (Vasudhaiva Kutumbakam) που εκφράζει σήμερα η Ινδία καθώς και της παλαιότερης πολιτικής της της “μη ευθυγράμμισης” (non alignment), ή της ιδιαίτερης αντίληψης πολλών μη δυτικών πολιτισμών για τις διεθνείς σχέσεις. Συχνά θεωρείται αυτονόητο ότι κάθε κράτος οφείλει να επιλέξει αποκλειστικά ένα στρατόπεδο, επειδή η διεθνής πολιτική νοείται ως σύγκρουση κλειστών και αυτάρκων μονάδων. Όμως, για πολιτισμούς που συγκροτήθηκαν διαφορετικά, η πολλαπλότητα των σχέσεων μπορεί να μη θεωρείται αντίφαση αλλά φυσιολογική έκφραση της ταυτότητάς τους.

Εγώ και ο Άλλος

Η σκέψη του Ζηζιούλα αλλά και γενικότερα η Ορθόδοξη οντολογία, αποκτά ιδιαίτερο ενδιαφέρον επειδή συνομιλεί, χωρίς να ταυτίζεται, με πολλές σύγχρονες φιλοσοφικές και επιστημονικές προσεγγίσεις. Ο Martin Buber διέκρινε τη σχέση “Εγώ–Εσύ” από τη σχέση “Εγώ–Αυτό”. Στην πρώτη περίπτωση ο άλλος αντιμετωπίζεται ως μοναδικό πρόσωπο ενώ στη δεύτερη ως αντικείμενο χρήσης και ελέγχου. Ο Emmanuel Levinas προχώρησε ακόμη περισσότερο, υποστηρίζοντας ότι η συνάντηση με το πρόσωπο του άλλου προηγείται κάθε προσπάθειας κυριαρχίας και θεμελιώνει την ευθύνη απέναντί του.

Από διαφορετική αφετηρία, ο Jacques Lacan έδειξε ότι το ανθρώπινο Εγώ δεν είναι ένας αυτάρκης πυρήνας, αλλά συγκροτείται μέσα από τη σχέση με τον Άλλον. Παράλληλα όμως προειδοποίησε ότι η σχέση αυτή μπορεί να γίνει ναρκισσιστική. Δηλαδή, ο άλλος μετατρέπεται σε καθρέφτη του εαυτού μας και όταν παύει να επιβεβαιώνει την εικόνα που έχουμε για εμάς βιώνεται ως απειλή.

Η ψυχολογία του Heinz Kohut προσφέρει μια ακόμη διάσταση. Η συνοχή του εαυτού δεν αναπτύσσεται απομονωμένα αλλά μέσα από σχέσεις αναγνώρισης και ενσυναίσθησης. Όταν αυτές αποτυγχάνουν, ο άνθρωπος μπορεί να αναζητήσει στην κυριαρχία και στη μεγαλομανία ένα υποκατάστατο της σχέσης. Η ισχύς γίνεται τότε θεραπεία μιας εύθραυστης ταυτότητας και όχι έκφραση πραγματικής αυτονομίας.

Ανάλογη εικόνα προκύπτει και από την κοινωνική ψυχολογία του George Herbert Mead. Ο εαυτός συγκροτείται μέσω της κοινωνικής αλληλεπίδρασης και της υιοθέτησης του “γενικευμένου άλλου”. Η προσωπική ταυτότητα δεν προηγείται της κοινωνίας αλλά γεννιέται μέσα σε αυτήν. Από την πλευρά της εξελικτικής γνωσιακής επιστήμης, ο Michael Tomasello υποστηρίζει ότι το ειδοποιό χαρακτηριστικό του ανθρώπου είναι η κοινή προθετικότητα (shared intentionality). Δηλαδή η ικανότητα δημιουργίας κοινών σκοπών και κοινών νοημάτων. Η ανθρώπινη νόηση δεν αναπτύσσεται σε απομόνωση αλλά μέσα σε ένα πλέγμα συνεργασίας, γλώσσας και συλλογικής δράσης.

Η σύγχρονη γνωσιακή επιστήμη κινείται προς παρόμοια κατεύθυνση. Η θεωρία της ενσώματης νόησης, η έννοια του κατανεμημένου και του εκτεταμένου νου, αλλά και ευρήματα της νευροεπιστήμης, υπογραμμίζουν ότι η ανθρώπινη σκέψη δεν αποτελεί μια απομονωμένη λειτουργία ενός αυτάρκους εγκεφάλου. Η νόηση διαμορφώνεται μέσα από το σώμα, τη γλώσσα, τα εργαλεία, την κοινωνία και τις σχέσεις.

Ο π. Νικόλαος Λουδοβίκος έχει ενσωματώσει όλες αυτές τις επιστημονικές εξελίξεις στις μελέτες του εναρμονίζοντας τη θεολογία του Προσώπου με τις σύγχρονες αντιλήψεις στον χώρο της ψυχολογίας και της γνωσιακής επιστήμης. Παρενθετικά να πούμε ότι ο π. Νικόλαος Λουδοβίκος έχει εκφράσει ισχυρή κριτική στις αντιλήψεις του Μητροπολίτη Περγάμου. Αν και οι δύο στοχαστές ξεκινούν από την ίδια βάση (την απόρριψη του δυτικού ατομικισμού), ο Λουδοβίκος υποστηρίζει ότι ο Ζηζιούλας, στην προσπάθειά του να υπερτονίσει το Πρόσωπο και τη Σχέση, οδηγήθηκε σε μια άλλη ακρότητα. Την υποτίμηση της Φύσης. Ωστόσο, η σημασία της σχέσης για το υπάρχειν παραμένει.

Τα άυλα θεμέλια της γεωπολιτικής και η Ελλάδα

Προφανώς όλες οι ανωτέρω θεωρίες δεν ταυτίζονται με την οντολογία του προσώπου ούτε επιβεβαιώνουν άμεσα μια θεολογική θέση. Δείχνουν όμως κάτι αξιοσημείωτο. Ότι δηλαδή από διαφορετικές επιστημονικές και φιλοσοφικές διαδρομές αναδύεται μια κοινή αμφισβήτηση του μύθου του απόλυτα αυτόνομου υποκειμένου.

Αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία για τη γεωπολιτική ταυτότητα και συμπεριφορά των διεθνών δρώντων. Συγκεκριμένα, εάν ο άλλος θεωρείται εξαρχής εξωτερικό αντικείμενο, τότε η ασφάλεια θα οριστεί κυρίως ως μεγιστοποίηση της ισχύος έναντι του αντιπάλου. Αν όμως η ταυτότητα συγκροτείται μέσα από σχέσεις, τότε η ασφάλεια αποκτά και μια δεύτερη διάσταση. Τη διατήρηση ενός πλαισίου μέσα στο οποίο διαφορετικές ταυτότητες μπορούν να συνυπάρχουν χωρίς να επιδιώκουν αμοιβαία εξάλειψη.

Αυτό δεν σημαίνει άρνηση της σύγκρουσης ούτε εγκατάλειψη του ρεαλισμού. Η ισχύς παραμένει αναπόσπαστο στοιχείο της διεθνούς πολιτικής. Καμία σοβαρή θεωρία δεν μπορεί να την αγνοήσει. Η διαφορά βρίσκεται στο αν η ισχύς θεωρείται η ύψιστη οντολογική αρχή ή αν αντιμετωπίζεται ως μέσο προστασίας μιας ευρύτερης τάξης σχέσεων.

Ίσως, λοιπόν, η σημαντικότερη συμβολή της ελληνικής πνευματικής παράδοσης στον σύγχρονο κόσμο να μην αφορά την προβολή μιας ακόμη ιδεολογίας ούτε την αναβίωση ενός ιστορικού μεγαλείου. Θα μπορούσε να αφορά την ανάδειξη μιας διαφορετικής αντίληψης για τον άνθρωπο και την πολιτική. Μιας αντίληψης που δεν ξεκινά από την αυτάρκεια του ατόμου αλλά από τη δημιουργική σχέση με την ετερότητα. Σε μια εποχή όπου η διεθνής τάξη αναδιαμορφώνεται και νέοι πολιτισμοί διεκδικούν πρωταγωνιστικό ρόλο, το κρίσιμο ερώτημα ίσως δεν είναι ποιος θα επικρατήσει. Ίσως είναι βαθύτερο: ποια αντίληψη περί ανθρώπου θα διαμορφώσει τη νέα παγκόσμια τάξη.

Η απάντηση σε αυτό το ερώτημα δεν ανήκει αποκλειστικά στον τομέα της θεολογίας, της φιλοσοφίας ή της γεωπολιτικής. Βρίσκεται στο σημείο όπου όλες αυτές οι περιοχές συναντώνται. Εκεί όπου η κατανόηση του ανθρώπου γίνεται ταυτόχρονα κατανόηση της πολιτικής, της ισχύος και του τρόπου με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε τον “Άλλον”. Και ίσως εκεί να κρύβεται η βαθύτερη οντολογία της ίδιας της γεωπολιτικής.

slpress.gr

 

Δ. Τζιώτης: η Βουλιαγμένη δεν υπάρχει πια

Από
anixneuseis
-
0

athensvoice.gr

Η Βουλιαγμένη δεν ανήκει πια στους κατοίκους της. Ανήκει ολοένα και περισσότερο σε μια παγκόσμια αγορά ακινήτων, όπου η αξία της γης μετρά περισσότερο από την αξία της κοινότητας.

© ΚΟΝΤΑΡΙΝΗΣ ΓΙΩΡΓΟΣ EUROKINISSI

Η Βουλιαγμένη χάνει την ταυτότητά της από την άναρχη ανάπτυξη, τον υπερτουρισμό και την κατάργηση του Δήμου της, με σοβαρές κοινωνικές συνέπειες.

Η Βουλιαγμένη που ξέραμε δεν υπάρχει πια. Δεν καταστράφηκε από έναν σεισμό, ούτε από μια πυρκαγιά, ούτε από έναν πόλεμο. Χάθηκε από πολιτικές αποφάσεις. Πρώτα από τον νόμο Καλλικράτη, που αφαίρεσε την αυτοδιοικητική της υπόσταση και στη συνέχεια από ένα μοντέλο ανεξέλεγκτης ανάπτυξης που αλλοίωσε οριστικά τον χαρακτήρα της. Η Βουλιαγμένη υπήρξε ίσως το πρώτο μεγάλο θύμα του Καλλικράτη. Σήμερα αποτελεί το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα του πώς ένας τόπος μπορεί να χάσει την ψυχή και την ταυτότητά του.

Η Βουλιαγμένη ήταν το χωριό των Αθηναίων που δεν είχαν χωριό. Για χιλιάδες οικογένειες της πρωτεύουσας αποτέλεσε τον τόπο των διακοπών τους, των καλοκαιρινών αναμνήσεών τους και της δεύτερης ζωής τους. Εκεί μεγάλωσαν παιδιά, δημιουργήθηκαν φιλίες, γεννήθηκαν έρωτες και χτίστηκαν σχέσεις που κράτησαν μια ζωή. Δεν ήταν ένας τόπος πολυτελείας. Ήταν ένας τόπος που ανήκε στους ανθρώπους του.

Το όραμα που έγινε τσιμέντο

Η Βουλιαγμένη δεν ήταν ένας τυχαίoς Δήμος. Η μοναδικότητα της Βουλιαγμένης αναγνωρίστηκε διαχρονικά από το ίδιο το ελληνικό κράτος. Το 1935, επί πρωθυπουργίας Παναγή Τσαλδάρη, αποσπάστηκε από τη Βάρη και έγινε αυτοτελής Κοινότητα. Ο Κωνσταντίνος Καραμανλής πίστεψε ότι η Ελλάδα μπορούσε να αποκτήσει ένα παραθαλάσσιο θέρετρο διεθνών προδιαγραφών χωρίς να θυσιάσει το φυσικό της περιβάλλον. Η ανάπτυξη που οραματίστηκε δεν βασιζόταν στο τσιμέντο, αλλά στην ποιότητα, στη χαμηλή δόμηση, στο πράσινο, στην αρχιτεκτονική αρμονία και στον σεβασμό του τοπίου. Η Βουλιαγμένη σχεδιάστηκε για να αποτελεί παραθεριστικό πρότυπο και όχι παράδειγμα προς αποφυγή.

Πενήντα χρόνια αργότερα, το 1985, επί Ανδρέα Παπανδρέου, αναγνωρίστηκε ως ανεξάρτητος Δήμος. Διαφορετικές κυβερνήσεις, διαφορετικές πολιτικές παρατάξεις και διαφορετικές εποχές κατανόησαν ότι η Βουλιαγμένη δεν ήταν μια οποιαδήποτε περιοχή της Αττικής, αλλά ένας τόπος με ξεχωριστή ιστορία, φυσιογνωμία και ανάγκη να αποφασίζει ο ίδιος για το μέλλον του.

Με τον Καλλικράτη, τέσσερις εντελώς διαφορετικές κοινότητες –η Βάρη, η Βούλα, η Βάρκιζα και η Βουλιαγμένη– ενώθηκαν με μία υπουργική απόφαση, χωρίς την απαραίτητη κοινωνική, περιβαλλοντική και αναπτυξιακή συνοχή. Τέσσερις περιοχές με διαφορετική ιστορία, διαφορετική ταυτότητα και διαφορετικές προτεραιότητες αντιμετωπίστηκαν σαν να ήταν μία.

Η Βουλιαγμένη, που κάποτε αποτελούσε πρότυπο ισορροπίας ανάμεσα στο φυσικό περιβάλλον και την ανθρώπινη παρουσία, μετατρέπεται σταδιακά σε μια ακόμη τσιμεντούπολη της Αττικής

Η προειδοποίηση του επί χρόνια δημάρχου Βουλιαγμένης, Γρηγόρη Κασιδόκωστα, επιβεβαιώθηκε στο ακέραιο. «Αν έρθουν αυτοί, θα τα κάνουν όλα μπετόν» είχε πει. Τότε αρκετοί θεώρησαν ότι υπερέβαλλε. Σήμερα η πραγματικότητα τον δικαιώνει. Πώς αλήθεια μεταλλάχθηκαν τόσο πολύ οι δεξιοί ψηφοφόροι που τον υποστήριζαν και αποδέχτηκαν αυτή την παρακμή;

Οικόπεδα που επί δεκαετίες δεν μπορούσαν να οικοδομηθούν μετατράπηκαν ξαφνικά σε εργοτάξια. Τα μεγάλα πεύκα που περιέβαλλαν τις πολυκατοικίες και διαμόρφωναν τη μοναδική φυσιογνωμία της πόλης εξαφανίστηκαν. Οι κήποι μειώθηκαν, οι ελεύθεροι χώροι περιορίστηκαν και το τσιμέντο κυριάρχησε. Η Βουλιαγμένη, που κάποτε αποτελούσε πρότυπο ισορροπίας ανάμεσα στο φυσικό περιβάλλον και την ανθρώπινη παρουσία, μετατρέπεται σταδιακά σε μια ακόμη τσιμεντούπολη της Αττικής.

Μια κοινωνία που χάθηκε

Η μεγαλύτερη απώλεια όμως δεν ήταν μόνο τα δέντρα. Ήταν οι άνθρωποι. Η Βουλιαγμένη ήταν ένας εύπορος τόπος. Δεν ήταν όμως ποτέ ένας τόπος μόνο για πλούσιους. Σε κάθε γειτονιά και σε κάθε πολυκατοικία συνυπήρχαν επιχειρηματίες, δημόσιοι υπάλληλοι, επιστήμονες, ναυτικοί, συνταξιούχοι και νέες οικογένειες. Η κοινωνική διαστρωμάτωση ήταν φυσική και η συνοχή της κοινωνίας ισχυρή. Σήμερα αυτή η κοινωνία διαλύθηκε. Όσοι δεν μπορούν να αντέξουν το κόστος ζωής αναγκάζονται να φύγουν. Άνθρωποι που γεννήθηκαν και μεγάλωσαν στον ανεξάρτητο Δήμο δεν κατοικούν πλέον στη Βουλιαγμένη.

Κάποτε η πλατεία ήταν κάθε βράδυ μια μεγάλη παρέα. Δεν χρειαζόταν να τηλεφωνήσεις σε κανέναν. Ήξερες ότι όλοι θα βρίσκονταν εκεί. Ο Αστέρας ήταν σημείο συνάντησης των κατοίκων και όχι ένας απομονωμένος χώρος πολυτελείας. Σήμερα οι παρέες χάθηκαν. Η πλατεία άδειασε. Ο Αστέρας απευθύνεται κυρίως σε έναν κόσμο που έρχεται και φεύγει. Οι παραλίες που αποτελούσαν κομμάτι της καθημερινότητας των δημοτών έγιναν σταδιακά απρόσιτες.

Η οικονομία της Βουλιαγμένης έπαψε να υπηρετεί τους κατοίκους της. Υπηρετεί εκείνους που έρχονται για λίγες ώρες και ημέρες.

Η ενοικίαση μιας ξαπλώστρας κοστίζει σχεδόν όσο η αξία της σε χρυσάφι. Ένα απλό γεύμα έξω δεν αποτελεί πλέον αυτονόητη επιλογή για έναν κάτοικο της περιοχής. Οι τιμές διαμορφώνονται για τον εύπορο επισκέπτη και όχι για τον δημότη. Η οικονομία της Βουλιαγμένης έπαψε να υπηρετεί τους κατοίκους της. Υπηρετεί εκείνους που έρχονται για λίγες ώρες και ημέρες.

Μαζί με αυτή τη βίαιη μετάλλαξη χάθηκε και η έννοια του παραθερισμού. Για δεκαετίες η Βουλιαγμένη ήταν ο τόπος όπου έκαναν διακοπές οι Αθηναίοι που δεν είχαν χωριό. Σήμερα αυτό το μοντέλο σχεδόν εξαφανίστηκε. Τα σπίτια ξεπουλήθηκαν. Πολλά αγοράστηκαν από επενδυτές του εξωτερικού. Άλλα μετατράπηκαν σε βραχυχρόνιες μισθώσεις. Οι κάτοικοι αλλάζουν από εβδομάδα σε εβδομάδα και οι γειτονιές παύουν να λειτουργούν ως κοινότητες.

Μια πόλη-ξενοδοχείο

Ένα ολοένα μεγαλύτερο μέρος της ακίνητης περιουσίας δεν ανήκει πλέον σε ανθρώπους που ζουν στη Βουλιαγμένη και συμμετέχουν στην κοινωνική της ζωή. Ανήκει σε επενδυτικά σχήματα και εταιρικές δομές, πολλές από τις οποίες συνδέονται με υπεράκτιες εταιρείες εγκατεστημένες σε φορολογικούς παραδείσους, χωρίς να είναι γνωστός ο πραγματικός ιδιοκτήτης.

Η Βουλιαγμένη δεν λειτουργεί πλέον ως μια ζωντανή ελληνική παραθαλάσσια κοινότητα. Μετατρέπεται σταδιακά σε ένα τεράστιο ξενοδοχείο πολυτελείας. Οι μόνιμοι κάτοικοι γίνονται μειοψηφία μέσα στον ίδιο τους τον τόπο.

Η Βουλιαγμένη δεν ανήκει πια στους κατοίκους της. Και ολοένα λιγότερο ανήκει στους Έλληνες που τη δημιούργησαν ως τόπο ζωής, παραθερισμού και συλλογικής μνήμης. Ανήκει ολοένα και περισσότερο σε μια παγκόσμια αγορά ακινήτων, όπου η αξία της γης μετρά περισσότερο από την αξία της κοινότητας. Αυτό δεν είναι πρόοδος. Δεν είναι πραγματική ανάπτυξη. Είναι η μετατροπή ενός τόπου σε εμπόρευμα. Είναι η αντικατάσταση μιας κοινωνίας από μια αγορά. Είναι η εξαφάνιση μιας κοινότητας.

 

Η Βουλιαγμένη, αν δεν αλλάξει πορεία, κινδυνεύει να ολοκληρώσει τη μετάλλαξή της από μια ζωντανή ελληνική κοινότητα σε έναν τόπο που θα λειτουργεί αποκλειστικά ως προορισμός υψηλού εισοδήματος

Όσα συμβαίνουν σήμερα στη Βουλιαγμένη προσεγγίζουν τις συνθήκες που αρχίζουν να διαμορφώνονται και σε άλλες περιοχές της Ευρώπης, από τις επιπτώσεις του υπερτουρισμού. Από τη Βαρκελώνη, τη Μαγιόρκα και τις Κανάριες Νήσους μέχρι τη Βενετία, το Άμστερνταμ και τη Λισαβόνα, οι τοπικές κοινωνίες αντιδρούν σε ένα μοντέλο ανεξέλεγκτης ανάπτυξης που μετατρέπει για το εύκολο χρήμα τις πόλεις σε τουριστικά προϊόντα και τους κατοίκους σε ξένους μέσα στον ίδιο τους τον τόπο. Οι μόνιμοι κάτοικοι αδυνατούν να βρουν κατοικία, οι τιμές εκτοξεύονται, οι γειτονιές χάνουν την ταυτότητά τους και η καθημερινή ζωή υποχωρεί μπροστά στις ανάγκες της τουριστικής οικονομίας. Η Βουλιαγμένη ακολουθεί σήμερα τον ίδιο επικίνδυνο δρόμο. Αν δεν αλλάξει πορεία, κινδυνεύει να ολοκληρώσει τη μετάλλαξή της από μια ζωντανή ελληνική κοινότητα σε έναν τόπο που θα λειτουργεί αποκλειστικά ως προορισμός υψηλού εισοδήματος.

Η πραγματική πρόοδος δεν μετριέται από τον αριθμό των τουριστών ούτε από τις τιμές των ακινήτων. Μετριέται από το αν οι άνθρωποι μπορούν να συνεχίσουν να ζουν στον τόπο τους. Όταν μια πόλη παύει να είναι βιώσιμη για τους κατοίκους της, τότε έχει ήδη αρχίσει να χάνει το μέλλον της, όσο εντυπωσιακοί κι αν είναι οι οικονομικοί δείκτες της.

Η Βουλιαγμένη υπάρχει ακόμη στον χάρτη. Η πραγματική Βουλιαγμένη όμως, αυτή που γνώρισαν γενιές Αθηναίων, αυτή που δημιούργησαν οι κάτοικοί της και οραματίστηκαν άνθρωποι διαφορετικών πολιτικών παρατάξεων, δεν υπάρχει πια. Όσο η πολιτεία αρνείται να καταλάβει ότι η επανασύσταση του Δήμου Βουλιαγμένης δεν είναι μια διοικητική διεκδίκηση αλλά μια πράξη διάσωσης της ιστορίας, της ταυτότητας και της κοινωνίας του τόπου, η πορεία αυτή θα συνεχίζεται.

Και αυτό δεν αφορά μόνο τη Βουλιαγμένη. Είναι μια προειδοποίηση για ολόκληρη την Ελλάδα.

athensvoice.gr

1...132133134...3,029Σελίδα 133 από 3,029