Ποτέ η λύση του Κυπριακού δεν ήταν επιτακτικότερη και ποτέ δυσκολότερη. Κάθε μέρα που περνάει, τόσο η κατάσταση επί του εδάφους στο νησί όσο και οι διεθνείς και περιφερειακές εξελίξεις σκιαγραφούν ένα τοπίο ολοένα δυσχερέστερο ως προς τις δυνατότητες επίλυσης του προβλήματος.

Στη μεγάλη πολιτική εικόνα, είναι η πρώτη φορά στη μεταψυχροπολεμική περίοδο που παρατηρείται ραγδαία αύξηση των συγκρούσεων διεθνώς. Επίσης, το σωρευτικό αποτέλεσμα κρίσεων, όπως του Λιβάνου, της Συρίας, της Υεμένης, της Παλαιστίνης, της Γάζας, της Ουκρανίας, του Ναγκόρνο Καραμπάχ κ.ά., δείχνει ότι δεν υπάρχουν παγωμένες συγκρούσεις και ότι ανά πάσα στιγμή μπορεί να σημειωθεί ανάφλεξη. Συνεπώς, τίποτε δεν πρέπει πλέον να λαμβάνεται ως δεδομένο. Κι αυτό, δυστυχώς, περιλαμβάνει και την έννοια των εχθρών αλλά και των φίλων, όλων εκείνων στους οποίους υπολογίζαμε…

Ταυτόχρονα, το διεθνές θεσμικό πλαίσιο μέσα στο οποίο κινήθηκε το Κυπριακό ώς σήμερα αλλάζει ριζικά. Η διεθνής τάξη στη βάση κανόνων, που υπήρξε το δεδομένο για δεκαετίες ολόκληρες, ψυχορραγεί. Το διεθνές δίκαιο είναι στον αναπνευστήρα και παλεύει για τη ζωή του. Το ίδιο και οι αρχές, οι θεσμοί, οι οργανισμοί και οι διαδικασίες, που θυσιάζονται στο δίκαιο του ισχυρού και μια άκρατη συναλλακτικότητα. Αυτό είναι ολέθριο για το Κυπριακό και την προσδοκώμενη δίκαιη επίλυσή του, εφόσον αγνοηθούν ή υποβαθμιστούν τα ζητήματα αρχών και δικαιοσύνης και θυσιαστούν στον βωμό αποκλειστικά πολιτικών σκοπιμοτήτων. Τα Ηνωμένα Έθνη, που είναι επιφορτισμένα με τη διαδικασία επίλυσης, αντιμετωπίζουν τη χειρότερη κρίση στην ιστορία τους με αναφορά στους πόρους, τη νομιμοποίηση και τις δυνατότητές τους. Χαρακτηριστικά, το 2026 ο θεσμός τους ειδικού συμβούλου του γ.γ. για το Κυπριακό καταργήθηκε, το προσωπικό των Καλών Υπηρεσιών του γ.γ. στην Κύπρο μειώθηκε κατά δύο τρίτα και η Ειρηνευτική Δύναμη κατά ένα τρίτο.

Τα πράγματα έχουν επίσης αλλάξει δραματικά και επί του εδάφους στην Κύπρο αλλά και αναφορικά με τη θέση και τις δυνατότητες της Τουρκίας. Σχετικά με το δημογραφικό και το περιουσιακό, λ.χ., στο κατεχόμενο βόρειο τμήμα του νησιού οι Τουρκοκύπριοι αποτελούν πια αριθμητικά την ισχνή μειονότητα και η τερατώδης και ανεξέλεγκτη κατασκευαστική δραστηριότητα έχει πλέον αλλοιώσει κάθε πτυχή του περιουσιακού. Η Τουρκία εδραιώνει την παρουσία της εκεί όλο και περισσότερο, καθώς ενισχύει και τον ρόλο της ως περιφερειακής δύναμης.

Συνεπώς έχουν αλλάξει δραστικά οι βασικές παράμετροι του Κυπριακού, όπως το γνωρίζαμε. Όσο επαινετή κι αν είναι η προσπάθεια του γ.γ. του ΟΗΕ να κρατήσει τη διαδικασία ζωντανή, ακόμα και με την επίσκεψή του στο νησί τις προηγούμενες μέρες, ο χρόνος και οι συνθήκες δεν είναι με το μέρος της λύσης. Ο Αντόνιο Γκουτέρες μπορεί να έθεσε προ των ευθυνών τους τις εγγυήτριες δυνάμεις, αλλά ταυτόχρονα αναγνώρισε και μια πραγματικότητα: Είναι ίσως η πρώτη φορά στην Ιστορία που η πορεία του Κυπριακού δεν εξαρτάται μόνο ή ακόμα και πρωτίστως από τη βούληση των Κυπρίων. Πάντως, όσοι συμμετέχουν στη διαχείριση του ζητήματος πρέπει επειγόντως να διασφαλίσουν ότι, όταν αποφασίσουν να μιλήσουν αληθινά, θα υπάρχει ακόμη κάτι για να συζητηθεί και κάποιοι με τους οποίους να το συζητήσουν.

*Διευθυντής του Κυπριακού Κέντρου του Ερευνητικού Ινστιτούτου του Όσλο για την Ειρήνη, τομεάρχης Εξωτερικών της ΕΛΑΣ

efsyn.gr