Στη σύλληψη Τούρκου πλοιοκτήτη, ο οποίος δραστηριοποιείται στην ακτοπλοϊκή σύνδεση Μυτιλήνη–Αϊβαλί, προχώρησαν οι Αρχές στο λιμάνι της Μυτιλήνης, μετά από εκτέλεση εντάλματος σύλληψης που εκκρεμούσε σε βάρος του από το 2022.
Ο άνδρας φέρεται να εμπλέκεται σε μεγάλη υπόθεση διακίνησης ναρκωτικών και συγκεκριμένα κοκαΐνης, συνολικής ποσότητας άνω των δύο τόνων, μέσω εγκληματικής οργάνωσης στην οποία, σύμφωνα με τη δικογραφία, συμμετείχαν άτομα ελληνικής, αλβανικής και τουρκικής υπηκοότητας.
Η σύλληψη πραγματοποιήθηκε έπειτα από έλεγχο σε πλοίο που είχε επιστρέψει στη γραμμή Μυτιλήνη–Αϊβαλί ύστερα από μεγάλο χρονικό διάστημα ακινησίας.
Κατά τον έλεγχο διαπιστώθηκε ότι στο ναυτολόγιο του πλοίου περιλαμβανόταν ο συγκεκριμένος άνδρας, ο οποίος δεν είχε αποβιβαστεί στο λιμάνι αλλά παρέμενε εντός του πλοίου.
Τα στελέχη του Λιμεναρχείου Μυτιλήνης προχώρησαν άμεσα στη σύλληψή του, ενώ ο ίδιος κρατείται μέχρι να οδηγηθεί ενώπιον των δικαστικών αρχών.
Η υπόθεση αναμένεται να εξεταστεί από τη Δικαιοσύνη, η οποία θα αποφασίσει για την περαιτέρω ποινική του μεταχείριση.
Ο Ισπανός πρωθυπουργός απαντά στις επικρίσεις για το μεταναστευτικό, επικαλούμενος τα επίσημα στοιχεία της Frontex
Σε μια επιθετική ανάρτηση πέρασε ο πρωθυπουργός της Ισπανίας, Πέδρο Σάντσεθ, απαντώντας στις έντονες επικρίσεις που δέχεται η Μαδρίτη για τη διαχείριση των μεταναστευτικών ροών.
Ο Σάντσεθ, θέλοντας να καταρρίψει τα αφηγήματα που παρουσιάζουν την Ισπανία ως την κύρια «πύλη εισόδου» της Ευρώπης, έδωσε στη δημοσιότητα τα επίσημα στοιχεία της Frontex για την περίοδο 2021-2026.
«Η αλληλεγγύη είναι προαιρετική, ο σεβασμός στα δεδομένα όχι»
Ο Ισπανός πρωθυπουργός τόνισε πως «η αλληλεγγύη και η ενσυναίσθηση είναι προαιρετικές. Ο σεβασμός όμως στις ευρωπαϊκές συνθήκες και στα δεδομένα δεν είναι», υπογραμμίζοντας ότι η χώρα του βρίσκεται μόλις στην τέταρτη θέση των αντικανονικών εισόδων στην Ε.Ε.
Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρέθεσε ο Σάντσεθ:
Mέσω Ιταλίας: 478.600
Μέσω Δυτικών Βαλκανίων: 340.600
Μέσω Ελλάδας: 259.800
Μέσω Ισπανίας: 234.760
Μέσω ανατολικών συνόρων: 48.000
«Δεν είναι η ώρα για διχασμό. Είναι η ώρα να συνεχίσουμε να χτίζουμε μια ισχυρή και ενωμένη Ευρωπαϊκή Ένωση», κατέληξε ο Σάντσεθ, στέλνοντας σαφές μήνυμα τόσο στο εσωτερικό της χώρας του όσο και προς τους Ευρωπαίους εταίρους.
Spain's Prime Minister Pedro Sanchez speaks during a media conference at the end of the EU summit in Brussels, Friday, Jan. 23, 2026. (AP Photo/Omar Havana)
Ο Ισπανός πρωθυπουργός κατηγορεί τους Ευρωπαίους εταίρους του για «εγωιστική» και «παράνομη» αντίδραση.
Είκοσι δύο ηγέτες κρατών μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης, μεταξύ των οποίων ο Γερμανός καγκελάριος, Φρίντριχ Μερτς, και η Ιταλίδα πρωθυπουργός, Τζόρτζια Μελόνι, έστειλαν το Σάββατο (1/8) κοινή επιστολή με την οποία επικρίνουν τη μεταναστευτική πολιτική του Ισπανού πρωθυπουργού, Πέδρο Σάντσεθ, κατηγορώντας τον ότι υπονομεύει την ασφάλεια των συνόρων της Ε.Ε.. Η «κρίση της Θέουτα» ξεκίνησε όταν περίπου 50.000 μη νομιμοποιημένοι μετανάστες πέρασαν από το Μαρόκο στον ισπανικό θύλακα της Θέουτα στη βόρεια Αφρική, με τον απολογισμό των νεκρών από το χάος που ακολούθησε να έχει φτάσει τους 67.
Ο ολοένα και πιο απομονωμένος Πέδρο Σάντσεθ απάντησε χαρακτηρίζοντας «εγωιστική» και «παράνομη» την αντίδραση των Ευρωπαίων εταίρων του, ενώ τόνισε ότι σχεδόν όλοι οι μετανάστες έχουν πλέον επιστρέψει στο Μαρόκο, χωρίς κανείς να έχει περάσει στην ηπειρωτική Ε.Ε.
Τι ζητούν οι 22 ηγέτες της Ε.Ε.
Στην επιστολή τους προς την πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, τον πρόεδρο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Αντόνιο Κόστα, και τον Ιρλανδό πρωθυπουργό, Μίχολ Μάρτιν, οι 22 ηγέτες εξέφρασαν «σοβαρή ανησυχία» για την απειλή στα σύνορα της Ε.Ε. και επικέντρωσαν την κριτική τους στην απόφαση της Μαδρίτης να νομιμοποιήσει έως και 1,2 εκατ. μη νομιμοποιημένους μετανάστες, χαρακτηρίζοντάς την «παράγοντα έλξης» που τροφοδότησε την κρίση.
«Έχουμε καθήκον να αποτρέψουμε και να καταπολεμήσουμε αδιάλειπτα την παράνομη μετανάστευση, συντονίζοντας τη δράση μας, ενισχύοντας τα εξωτερικά μας σύνορα και αντιμετωπίζοντας όλες τις πολιτικές που μπορούν να λειτουργήσουν ως παράγοντες έλξης, όπως η νομιμοποίηση πολύ μεγάλου αριθμού παράτυπων μεταναστών», αναφέρουν οι ηγέτες στην επιστολή τους.
Την επιστολή, εκτός από τους Φρίντριχ Μερτς και Τζόρτζια Μελόνι, υπέγραψαν οι ηγέτες Αυστρίας, Βελγίου, Βουλγαρίας, Κροατίας, Κύπρου, Τσεχίας, Δανίας, Εσθονίας, Φινλανδίας, Ελλάδας, Ουγγαρίας, Λετονίας, Λιθουανίας, Μάλτας, Ολλανδίας, Πολωνίας, Ρουμανίας, Σλοβακίας, Σλοβενίας και Σουηδίας. Την πρωτοβουλία για τη σύνταξή της είχαν η Ρώμη και η Κοπεγχάγη, ενώ ζήτησαν τηλεδιάσκεψη υπουργών Εσωτερικών για τα επόμενα βήματα. Η Ιρλανδία ανακοίνωσε ότι την Τρίτη (4/8) θα συγκαλέσει το Συμβούλιο Δικαιοσύνης και Εσωτερικών Υποθέσεων της Ε.Ε.
Η ισπανική απάντηση για την κρίση στη Θέουτα
Από την πλευρά της, η ισπανική κυβέρνηση απορρίπτει τον ισχυρισμό ότι το πρόγραμμα νομιμοποίησης προκάλεσε την κρίση στη Θέουτα, επισημαίνοντας ότι κανείς από όσους πέρασαν παράνομα στον θύλακα, δεν πληροί τις προϋποθέσεις για να επωφεληθεί από το μέτρο.
«Η διαδικασία αυτή βασίζεται σε πολύ συγκεκριμένες προϋποθέσεις, όπως απόδειξη διαμονής στην Ισπανία πριν από την 1η Ιανουαρίου 2026 και συνεχή διαμονή στη χώρα για πέντε μήνες κατά τον χρόνο υποβολής της αίτησης», δήλωσε εκπρόσωπος του ισπανικού υπουργείου Εξωτερικών, σημειώνοντας ότι η προθεσμία υποβολής αιτήσεων για το πρόγραμμα, το οποίο ξεκίνησε τον Απρίλιο, έληξε τον Ιούνιο.
Σε δική του επιστολή προς την Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, τον Αντόνιο Κόστα και τον Μίχολ Μάρτιν, ο Πέδρο Σάντσεθ κατηγόρησε τους Ευρωπαίους ομολόγους του ότι «επέλεξαν να επιτεθούν στην Ισπανία και να ζητήσουν την προσωρινή εξαίρεσή της από τον χώρο Σένγκεν», χαρακτηρίζοντας τη στάση αυτή «όχι μόνο αντίθετη στο ευρωπαϊκό δίκαιο, το ανθρωπιστικό δίκαιο και τις αρχές αλληλεγγύης που μας συνδέουν, αλλά και στα μακροπρόθεσμα συμφέροντα της Ευρώπης και στην πλέον στοιχειώδη κοινή λογική».
Ζητούν εξαίρεση της Ισπανίας από τη Σένγκεν
Η Ιταλία, μέσω της πρωθυπουργού Τζόρτζια Μελόνι, ήταν η πρώτη χώρα που πρότεινε την Πέμπτη (30/7) την προσωρινή αναστολή της Ισπανίας από τη ζώνη Σένγκεν των 29 κρατών, ενώ την Παρασκευή (31/7) επέβαλε περιορισμούς στην ελεύθερη μετακίνηση από την Ισπανία προς ιταλικά λιμάνια και αεροδρόμια.
Ακόμα, η Δανία υποστήριξε επίσης το αίτημα, με την πρωθυπουργό, Μέτε Φρέντρικσεν, να δηλώνει ότι η Ε.Ε. δεν μπορεί να αποκλείσει «καμία επιλογή, συμπεριλαμβανομένης της αναστολής της συμφωνίας Σένγκεν». Ανάλογη θέση εξέφρασε και ο Τσέχος πρωθυπουργός, Αντρέι Μπάμπις, ζητώντας προσωρινή αναστολή της συμμετοχής της Ισπανίας λόγω της – όπως είπε – πλήρους κατάρρευσης της ασφάλειας στα σύνορά της. Η Γαλλία, από την πλευρά της, ενίσχυσε τους ελέγχους στα σύνορά της με την Ισπανία λόγω της μεταναστευτικής έξαρσης στη Θέουτα.
Ο Πέδρο Σάντσεθ, στην επιστολή του, υπενθύμισε ότι η Ισπανία είχε καταγράψει τον μισό αριθμό παράνομων εισόδων σε σχέση με την Ιταλία στο διάστημα μεταξύ 2021 και 2026, ενώ παρέπεμψε και στην απόπειρα της Λευκορωσίας το 2021 να προκαλέσει χάος στην Ε.Ε. διευκολύνοντας μεταναστευτικές ροές προς την Πολωνία και τις βαλτικές χώρες. Χαρακτήρισε όσους στήριξαν την πρόταση αναστολής ως «καθοδηγούμενους από προκατάληψη, ψευδείς ειδήσεις, άγνοια ή πολιτικό συμφέρον».
Μεσα απο Τουρκικες πηγες για το τι πραγματικα συνεβη στο Ανατολικο ζητημα …
#Constantinople:
«Οι κρύπτες και τα όπλα που έμειναν στην κατοχή των #Συμμάχων μετά την Ανακωχή του 1918 #δόθηκαν στους Τούρκους από τους Γάλλους και τους Ιταλούς και αυτά τα όπλα αποτέλεσαν τον πυρήνα του στρατού που ίδρυσε ο Μουσταφά Κεμάλ.» – Αρχιστράτηγος των Συμμαχικών Δυνάμεων Κατοχής, Αντιστράτηγος #Τσαρλς_Χάρινγκτον.
#Βρετανική βοήθεια προς τον Μουσταφά Κεμάλ : Ο Τόμας Χόλερ, πολιτικός σύμβουλος της Βρετανικής Ύπατης Αρμοστείας στην Κωνσταντινούπολη, δήλωσε: «Ο πρωθυπουργός Νταμάντ Φερίτ ήταν πολύ πρόθυμος να στείλει δύναμη μέχρι την τελευταία στιγμή… τον εμποδίσαμε να το κάνει. Ως αποτέλεσμα, βοηθήσαμε πραγματικά τον Μουσταφά Κεμάλ».
#Βρετανική βοήθεια προς τον Μουσταφά Κεμάλ με όπλα και πυρομαχικά: Στις 4 Νοεμβρίου 1919 , ο Ιταλός στρατηγός Ελία έστειλε μια αναφορά στη Ρώμη: «Οι αποθήκες όπλων και πυρομαχικών που προστατεύονται από τις δυνάμεις μας έχουν τεθεί υπό την προστασία εθνικιστικών στρατευμάτων, κατόπιν εντολής των βρετανικών αρχών».
Ιανουάριος 1938Η βρετανική εφημερίδα “Sunday Times” δημοσίευσε άρθρο του συγγραφέα με το όνομα Sodenham: «Ο Ατατούρκ [..] ενώ ιδρύει το νέο κέντρο του κράτους στην Άγκυρα [..] έχει επίσης θεμελιώσει για εμάς τους #Άγγλους μια ασφαλή πολιτική στην Ανατολή.»
Σε μια ιδιωτική συνέντευξη στη Λωζάνη, ο Βρετανός Υπουργός Εξωτερικών Λόρδος Κέρζον είπε στον Υπουργό Εξωτερικών της Μεγάλης Εθνοσυνέλευσης της Τουρκίας, Αντιστράτηγο Ισμέτ Ινονού: «Καταργήστε το Χαλιφάτο, υιοθετήστε αστικούς νόμους από την Ευρώπη και εγκαθιδρύστε ένα κοσμικό σύστημα διακυβέρνησης, και εμείς θα κάνουμε ειρήνη μαζί σας και θα σας παράσχουμε βοήθεια».
Η #ΟΜΟΛΟΓΙΑ ΒΟΗΘΕΙΑΣ ΑΠΟ ΤΟΥΣ #ΑΓΓΛΟΥΣ ΤΟΥC.Cahit Toydemir…!!!!
Το έγγραφο είναι απόσπασμα από το ημερολόγιο (Diary) του αμερικανικού πολεμικού πλοίου U.S.S. MacLeish (#220), με θέμα:SUBJECT: Diary – Samsun, Turkey.Ημερομηνία: Sunday, September 10, 1922 (Κυριακή, 10 Σεπτεμβρίου 1922).
Ο Αμερικανός αξιωματικός συνομιλεί με Τούρκο αξιωματικό (στο κείμενο αναφέρεται ως «he» και αργότερα ως Heider Bey). Ο Τούρκος λέει ότι:«…ίσως οι Άγγλοι να μην ήταν τόσο πολύ εναντίον των Τούρκων όσο φαίνονταν, και ανέφερε ως παράδειγμα ότι #βρετανικό πλοίο ξεφόρτωσε φορτίο οβίδων #(πυρομαχικών) στην Ινεμπόλου πριν από μερικούς μήνες.»
Ο #Cemil_Cahit_Toydemir ηταν ο διοικητής της Αγκύρας στη #Σαμψούντα..
Η σελιδα μας ειναι η μονη στην Ελλαδα που ξεσκεπασε τον βρωμικο ρολο των Βρεταννων,κανεις αλλος μεχρι τωρα δεν το ειχε κανει σε τετοιο βαθμο, και θα συνεχισουμε μεχρι οι περισοτεροι ελληνες να δουν ποια ηταν η <<δηθεν σωστη πλευρα της ιστοριας ..>> που χωρις ιχνος ντροπης ειπε ο Μητσοτακης.
-#Ιran: Κύμα της Επιχείρησης «#Αληθινή_Υπόσχεση_4»
Το #Ιράν χτύπησε άλλο ένα δεξαμενόπλοιο 11 ναυτικά μίλια από την ακτή του Ομάν.
Σύμφωνα με πληροφορίες, οι ΗΠΑ και το #Ισραήλ προετοιμάζουν αυτό που θα μπορούσε να είναι το μεγαλύτερο πλήγμα που έχουν εξαπολύσει μέχρι σήμερα στις ενεργειακές υποδομές του Ιράν, με πιθανές επιθέσεις.
Ο Πρόεδρος #Τραμπ παραδέχεται ότι το Ιράν γίνεται όλο και πιο ισχυρό: «Αυτή τη στιγμή, ίσως γίνονται λίγο πιο δυνατοί. Αλλά αργότερα θα γίνουν πιο αδύναμοι».
ΗΠΑ και Ισραήλ θα #στοχεύσουν ιρανικές εγκαταστάσεις ενέργειας και υποδομών τις επόμενες ημέρες – Axios.
O Καθηγητης #Μαραντι: Εκείνα τα περιφερειακά καθεστώτα που βοηθούν τον Τραμπ να δολοφονεί Ιρανούς είναι συνπολεμιστές και συνένοχοι στο έγκλημα. Επομένως, αν το καθεστώς Τραμπ εκτελέσει την απειλή του να στοχοποιήσει την πολιτική υποδομή του Ιράν, εκείνα τα καθεστώτα δεν θα επιβιώσουν.
-#Spain:Σύμφωνα με αξιωματούχο της ισπανικής κυβέρνησης, 48.300 από τους παράνομους μετανάστες που εισήλθαν στη Θέουτα έχουν επιστρέψει στο Μαρόκο. Ακόμα κι αν αυτός ο αριθμός είναι ακριβής, εξακολουθεί να αφήνει περίπου 12.000 παράνομους μετανάστες στον ισπανικό θύλακα.
-#Rojhilat: Οι Ηνωμένες Πολιτείες ασκούν πιέσεις στους Κούρδους να εξαπολύσουν χερσαία εισβολή στο Ιράν. Το PJAK απαιτεί γραπτές εγγυήσεις, όχι κούφια λόγια…
Ένα ανώτερο στέλεχος ενός από τα κουρδικά κόμματα της αντιπολίτευσης του Ιράν δήλωσε στο MBN ότι οι εντεινόμενες επιθέσεις των ΗΠΑ σε βάσεις και αρχηγεία του IRGC στο βορειοδυτικό Ιράν σηματοδοτούν «μια στροφή προς την προετοιμασία του εδάφους για μια αναμενόμενη χερσαία επιχείρηση κατά του ιρανικού καθεστώτος».
Ο Χαλίλ #Ναντάρι, εκπρόσωπος του αντιπολιτευόμενου Κόμματος Ελευθερίας του Κουρδιστάν, δήλωσε στο MBN ότι οι αμερικανικές επιθέσεις που στόχευαν το IRGC και τις στρατιωτικές υποδομές του Ιράν ήταν «εξαιρετικά σημαντικές».
«Αφαιρούν σημαντικά εμπόδια από το δρόμο μας αν κινηθούμε προς τα μέσα για να απελευθερώσουμε τα εδάφη μας από το καθεστώς», είπε. «Αλλά αυτές οι επιθέσεις πρέπει να συνεχιστούν μέχρι να καταστραφούν όλες οι εγκαταστάσεις και οι βάσεις του IRGC».
Ο Ναντάρι δήλωσε ότι οι κουρδικές δυνάμεις είναι έτοιμες να αντιμετωπίσουν την ιρανική κυβέρνηση εάν λάβουν διεθνή υποστήριξη, η οποία, όπως είπε, θα πρέπει επίσης να περιλαμβάνει την αποτροπή της Τουρκίας από το να αναλάβει στρατιωτική δράση εναντίον τους.
-#US:Η πρεσβεία των ΗΠΑ στην Αίγυπτο προειδοποιεί τους Αμερικανούς: Αποχωρήστε αμέσως εάν κλιμακωθούν οι εντάσεις.
Ο Τραμπ λέει ότι οι ΗΠΑ μπορούν να πάρουν το γόνιμο έδαφος της Ουκρανίας και τα υλικά σπάνιων γαιών: «Η Ουκρανία έχει πολύ πλούσιο, πολύ γόνιμο έδαφος όσον αφορά τα σπάνια γαία. Έχουμε υπογράψει σύμβαση που αφορά τα σπάνια γαία, μπορούμε να μπούμε εκεί οποιαδήποτε στιγμή θέλουμε για να πάρουμε ό,τι θέλουμε.»
-#Syria:: #Αλαουίτης αγνοείται στον διεθνή αυτοκινητόδρομο.Ο Ταμάμ Χμαϊντί, οδηγός φορτηγού από την Κουταϊλαμπίγια (στην ύπαιθρο της Τζαμπλέ), δηλώθηκε ως αγνοούμενος από την οικογένειά του.
Το τελευταίο γνωστό σημείο όπου εντοπίστηκε είναι στον αυτοκινητόδρομο μεταξύ Κουταϊφά και Χομς.
Το #σώμα του 17χρονου Μοχάμεντ Άχμαντ Χουντάιρο βρέθηκε σε ένα πηγάδι κοντά στο χωριό Λατμίν στη βόρεια επαρχία της Χάμα χθες, 31 Ιουλίου 2026, πέντε ημέρες μετά την απαγωγή του. Ο νεαρός άνδρας καταγόταν από το χωριό αλ-Τουγουαϊνί και ήταν Σουνίτης.
-#Rojava: Έχουν ξεκινήσει οι διευθετήσεις για την επιστροφή 500 κουρδικών οικογενειών στα σπίτια τους στο Ρας αλ-Άιν (Σερ Κανίγιε), ως μέρος της πρώτης συνοδείας επαναπατριζόμενων στην περιοχή. Σύμφωνα με τις τρέχουσες διευθετήσεις, περίπου 12.000 οικογένειες αναμένεται να επιστρέψουν στα σπίτια τους μέχρι το τέλος του έτους, στο πλαίσιο ενός σχεδίου για τη διευκόλυνση της επιστροφής των εκτοπισμένων.
-#Kurdistan: Οι αμερικανικές δυνάμεις έχουν ξεκινήσει τη σταδιακή αποχώρησή τους από την περιοχή του Κουρδιστάν στο Ιράκ (κυρίως από το Ερμπίλ). Τα συστήματα Patriot έχουν ήδη απομακρυνθεί, ενώ αποσύρεται το μεγαλύτερο μέρος του προσωπικού και του βαρέος εξοπλισμού. Προγραμματίζεται πλήρης αποχώρηση από το Ιράκ.
-#Turkey: Η ΤΡΡΟ θα πραγματοποιήσει γεωτρήσεις στα ανοιχτά της Βουλγαρίας. Έχει αποκτήσει ποσοστό 30% στο πεδίο.
Ένας Τούρκος υπήκοος συνελήφθη στο Ηνωμένο Βασίλειο κατόπιν αιτήματος των ΗΠΑ, κατηγορούμενος ότι χρησιμοποίησε μια ψεύτικη ανθρωπιστική οργάνωση για να διοχετεύσει χρήματα, τρόφιμα και προμήθειες στη Χαμάς. Οι εισαγγελείς λένε ότι συνεργάστηκε στενά με ανώτερα στελέχη της Χαμάς.
-#Rum_Pontos: Το Κέντρο Νεότητας Κερασούντας , το Κέντρο Νεότητας Αλουκρά και οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών συναντήθηκαν με νέους στο χωριό Αλουκρά Μποϊλούτσα στο πλαίσιο των δραστηριοτήτων “Το Κέντρο μου είναι Παντού”. Όπου υπάρχει νεολαία, υπάρχει ελπίδα, υπάρχει ενθουσιασμός.
Όσοι θέλετε να κοινοποιείτε την σελίδα διότι η κρατική ΕΡΤ και τα λεγόμενα μεγάλα κανάλια δεν τα δείχνουν αυτά προς το παρόν. “Ουδέν νεότερον από το Ανατολικό Μέτωπο”
Η τελευταία συνέντευξη του Καθηγητή Γιάννη Ιωαννίδη στον Γιώργο Σαχίνη δημιούργησε ευνοήτως κύμα μεγάλο συναίνεσης, καθώς καταγγέλλει με συντριπτικά στοιχεία την καθολική νέκρωση της χώρας. Επειδή ωστόσο το ορμητικό consensus στην ετεροκαταδίκη έχει βαθιές ρίζες στις κοινωνίες, καθώς λειτουργεί ψυχολογικά ως συνεκτική αποφόρτιση των κοινωνικών ομάδων και ως εκ τούτου είναι συχνά και ολίγο προβληματικό πνευματικά, ας επιτραπεί σε έναν ανησυχούντα θεωρητικό να επιχειρήσει ένα άλλο διάβασμα, τόσο της γραμματικής της συνέντευξης, όσο, και κυρίως, των αιτίων ένεκα των οποίων συμβαίνει ό,τι (πράγματι) συμβαίνει. Αλλά θα χρειαστεί να ταξιδέψουμε λίγο, διανοητικά. Ζητώ την προσοχή των αναγνωστών και μαζί την υπομονή τους.
Μπρουνό Λατούρ
Έχουν περάσει τριανταπέντε χρόνια από τότε που ο δημιουργικός Γάλλος φιλόσοφος, κοινωνιολόγος και ανθρωπολόγος Bruno Latour δημοσίευσε το σημαντικό του έργο που στα Ελληνικά θα μπορούσε να αποδοθεί ως Δεν υπήρξαμε ποτέ Μοντέρνοι (Nousn’avons jamais étémodernes: Essaid‘anthropologiesymétrique, 1991), μια ιδιαίτερα διεισδυτική θέση του οποίου είναι πως, στην μοντέρνα εποχή, εκσυγχρονισμός οποιουδήποτε λαού σημαίνει απαρεγκλίτως εκδυτικισμός του. Δεν είναι χωρίς σημασία πως, στο έργο αυτό, ο μοντερνισμός παρουσιάζεται ως ένα είδος υπερβολής, με το μεταμοντερνισμό να ακολουθεί πιστά, στηριζόμενοι και οι δύο σε πολύ παλαιότερες σχάσεις, μεσαιωνικές και προνεωτερικές, σαν αυτές μεταξύ φύσης και κοινωνίας, υποκειμένου και αντικειμένου, εξουσίας και λαού, ενώ ταυτόχρονα θεωρούν και οι δύο πως ακυρώνουν επαναστατικά ολόκληρο το μεσαιωνικό και προνεωτερικό ιστορικό οικοδόμημα – κάτι που μεγενθύνει, αρκετά μυθολογικά ωστόσο, την απόσταση από τα παραπάνω, καθώς και από τις θεωρούμενες ως μη-Δυτικές κοινωνίες. Ούτε πρέπει να αγνοήσουμε το ότι ο Latour θεωρεί τον αντιμοντερνισμό, ο οποίος απλώς επιχειρεί την παλινόρθωση παλαιότερων ιδεών περί Θεού, κοινωνίας, ιστορίας κλπ, ως ανεπαρκή και ανίσχυρη απάντηση στον μεταμοντερνισμό – αντίθετα προτείνει τον μη-μοντερνισμό ή αμοντερνισμό ως την κατάλληλη απάντηση, ακριβώς μέσω της επιδίωξης του τελευταίου, όπως τον ορίζει ο Γάλλος στοχαστής, να διορθωθούν συμμετρικά οι παραπάνω, αλλά και άλλες συναφείς σχάσεις.
Χανς Γιόνας
Και δεν είναι δυνατόν να μην συνδέσουμε την θεωρία που στηρίζει αυτό το είδος της νομιζόμενης, μυθικής δηλαδή τελικά, απόστασης από οτιδήποτε προηγήθηκε ή ταυτοχρόνως σε άλλες κοινωνίες συνυπάρχει, με τον παραλλήλως βαίνοντα προοδοκεντρισμό της νεωτερικότητας, όπως τον αποκάλεσε ο Hans Jonas,στο γνωστό έργο του Η Αρχή της Ευθύνης (1979). Η κριτική του αφορά στο νεώτερο Δυτικό αποσυνδεμένο Εγώ (το αποσυνδεμένο από τις κοινές πηγές νοήματος που οριοθέτησαν την Δυτική αυτοκατανόηση, ήτοι την αρχαιοελληνική έννοια της φύσεως και την Χριστιανική Βίβλο), το οποίο προχωρεί ήδη, όπως μας έδειξε ο Alasdair McIntyre, σε μια ηθική συγκινησιοκρατική, ή αυτό που εγώ αποκαλώ ηθική του γούστου.Στη Δύση, μας λέγει λοιπόν ο Jonas, η ιστορία αυτού του αποσυνδεμένου από το νόημα του κόσμου υποκειμένου είναι ‘προοδο-καθοριζόμενη’, η συνεχής πρόοδος της κοινωνίας θεωρείται ως δόγμα εγγενές στην ιστορική πορεία και μαζί απόλυτη ιστορική προσταγή: πρόκειται για αναγκαστική πρόοδο μέσω μιάς, αδιερώτητης σχεδόν, «αυτοεκπληρούμενης προφητείας».
Όλα όσα κάνουμε απλά στο όνομα της προόδου και ως «προοδευτικοί» είναι λοιπόν εξ ορισμού «σωστά», διότι «η κοινωνία πάει μπροστά» και μάλιστα ανυπερθέτως και αυταποδείκτως. Προσωπικά θεωρώ πως η στάση αυτή είναι απότοκος μιάς εκκοσμίκευσης της εσχατολογίας, η οποία κατάγεται από τον Χέγκελ.
Κατά τον Γιόνας πάντως αυτό οδήγησε στην εγκατάσταση της ουτοπίας στο κέντρο της Δυτικής αυτοσυνειδησίας, μαζί με τα όνειρα μιάς δήθεν ανθρώπινης τελειότητας, χωρίς μάλιστα αντιφάσεις, μέσα στο τωρινό χωρόχρονο. Δεν το βλέπουμε ακριβώς αυτό στις μεσσιανίζουσες αξιώσεις των σύγχρονων κέντρων της υψηλής τεχνολογίας και βιοτεχνολογίας;Αλοίμονο όμως, η τρομερή ιστορική εμπειρία του εικοστού αιώνα έχει ήδη δείξει, κατά τον φιλόσοφό μας, κάτι εντελώς άλλο: ότι «ο πραγματικά μή αντιφατικός άνθρωπος της ουτοπίας μπορεί μόνον να είναι ο ισοπεδωμένος, συμπεριφορικά ρυθμισμένος ανθρωπάκος της μελλοντολογικής ψυχικής μηχανικής».
Γι’αυτό και θα προτείνει ο Γερμανός στοχαστής μιαν ‘ευρετική του φόβου’, πέρα από την τυφλή αισιοδοξία της προόδου, μια στάση δηλαδή η οποία επιβάλλει να ακούμε κατά προτεραιότητα την απαισιόδοξη πρόβλεψη για οποιαδήποτε ανάπτυξη στο χώρο της επιστήμης και της Τεχνικής γενικά (τεχνητή νοημοσύνη, γενετική μηχανική, σύγχρονη φαρμακοτεχνική κλπ) παρά την αισιόδοξη, η οποία άλλωστε αποτελεί πάντοτε απήχημα των οικονομικών συμφερόντων που οργανώνονται γύρω από εταιρείες και πανεπιστήμια.
Θα προτείνει επίσης και μια νέα κατηγορική προσταγή, ως ηθική της ευθύνης, που θέτει την προστασία της ακεραιότητας της ανθρώπινης φύσης και την αποφυγή του υπαρξιακού κινδύνου στο παρόν και στο μέλλον ως το μόνο αδιαπραγμάτευτο κριτήριο πραγματικής προόδου – η ανθρώπινη φύση πρέπει να επανακαθοριστεί ως ιερή.
Κώστας Αξελός
Το απώτερο ερώτημα εδώ είναι το εξής: μιλώντας ανθρωπολογικά, πώς και ποιος και με ποια κριτήρια θα ορίσει το τί ακριβώς είναι πρόοδος και πώς ακριβώς ελέγχεται ότι είναι τέτοια; Εάν η πρόοδος θεωρείται ότι σχετίζεται αποκλειστικά με την παραπάνω αυτονόητη πρόοδο την οποία κατοικτείρει ο Γιόνας, που δεν προέρχεται δηλαδή από τίποτε άλλο παρά από την υπερφίαλη αυτοβεβαίωση ενός συγκεκριμένου τεχνογραφειοκρατικού (για να θυμηθούμε τον Κώστα Αξελό) εκβλαστήματος, ενός πολιτισμού, η συγκεκριμένη εξέλιξη του οποίου τόσο αμφισβητείται από μια σειρά εξεχόντων στοχαστών – και να προσθέσω στους δύο παραπάνω τους Heidegger, NorbertElias, CharlesTaylor, JacquesEllul, SlavojZizek, Remi Brague, JohnMilbank,SergejKhoruzhiy, JacquesLacan, Karl–GustavJung, Καστοριάδη και άλλους. Με ποιο ηθικό δικαίωμα και στηριγμένοι σε ποιά συγκριτική μελέτη αποφασίζουμε λοιπόν πως πρόοδος είναι η παραπάνω και μόνον, και εν συνεχεία ασκούμε σκληρότατη κριτική πάνω σε οτιδήποτε δεν ανταποκρίνεται σε αυτήν ακριβώς την ιδέα της προόδου που είναι αυτή ακριβώς που επικρίνει ο Jonasκαι οι παραπάνω υπόλοιποι;
Πώς όμως σχετίζονται όλα αυτά με το σχόλιο πουθέλει να είναι το άρθρο αυτό στην αναμενόμενα σημαντική συνέντευξη του καθηγητή Γιάννη Ιωαννίδη (στο εξής ΓΙ) στο κανάλι Κρήτη TVστις 24/7/26;Σχετίζονται καταρχήνδιότι αναγκαστικός εκδυτικισμός και προοδοκεντρισμός με παράλληλη απαξίωση του παρελθόντος ως, στην καλύτερη περίπτωση, ασθενικού προανακρούσματος του τωρινού παραδείσου και στη χειρότερη, ως βάρους εννοιών ατελέσφορων, αποτελούν τα κριτήρια με τα οποία και μόνον σχεδιάζεται και αξιολογείται σήμερα, από μερικές ισχυρότατες διεθνείς ομάδες επιρροής και εξουσίας, η ιστορική παρουσία όλων ανυπερθέτως των σημερινών ανθρώπινων κοινωνιών, ή αποφασίζεται η απαξίωσή τους και η χρήση τους, στην καλύτερη περίπτωση, ως πιθανό απόθεμα για άντληση εγκεφάλων που θα λιπάνουν την μηχανή αυτής ακριβώς της προόδου.
Μια ολόκληρη ομάδα λαών έτσι, με πολύ μεγαλύτερη σοφία από αυτήν της SiliconValley, οι οποίοι, ακριβώς εξαιτίας της σοφίας αυτής, είναι πιο δυσκίνητοι προς την αβάσταχτη ελαφρότητα αυτής της προόδου, τοποθετούνται ήδη στα περιθώρια της ιστορίας, με μικρές μάλιστα πιθανότητες γρήγορης μετάνοιας.
Θέλω να πω πως η κατανόηση της προόδου με άλλους παράλληλους όρους θεωρείται επίφοβη και πιθανώς καταστροφική του ονείρου για έναν, κατά Huxley, γενναίο νέο κόσμο που έρχεται, η δε δυσκινησία των εν λόγω λαών (ή καλύτερα, ο δισταγμός, η δειλία τους) ερμηνεύεται ως περίπου αναπηρία τους. Και αυτό είναι βέβαια άδικο, ακριβώς επειδή ο τρόπος και οι πηγές γένεσης θεμελιωδών θεσμών των λαών αυτών υπήρξε πολύ διαφορετικός από αυτόν της Δύσης και, καθώς προχωρούν προς τον (αναπόφευκτο) εκδυτικισμό τους, έχουν συχνά (και νόμιμα) την αίσθηση της αυτοαποξένωσηςκαι μη πλήρους κυριότητας της ιστορίας τους– αυτή δε είναι και η κύρια πηγή, πέρα από τις, κατά καιρούς, κυβερνητικο-οικονομικές ατασθαλίες, αυτού που εγώ αποκαλώ εθνική κατάθλιψη.Η δε άμετρη και συνεχής και απαρηγόρητη κατάθλιψη οδηγεί τελικά, όπως θα δούμε, και σε πλήρη και εφηρμοσμένο μηδενισμό.
Γιάννης Ιωαννίδης
Δεν νομίζω λοιπόν ότι ο ΓΙ διαφωνεί και καλά με τα παραπάνω, αλλά το πρόβλημα είναι πως, ασυνείδητα, η παραπάνω αυτονόητη ιδεολογία προμηθεύει κριτήρια, ΤΑ κριτήρια, για οποιαδήποτε αξιολόγηση της ιστορικής διάστασης και του διαμετρήματος όλων των ανθρώπινων κοινοτήτων σήμερα. Δεν μπορώ αλλιώς να εξηγήσω πώς στον αυτονοήτως(και δικαίως) καταγγελτικό λόγο του ΓΙ λείπει παντελώς η παρηγορία των πραγματικών και τεράστιων βημάτων εκσυγχρονισμού και ανάπτυξης που πραγματοποίησε ο λαός αυτός κατά τους τελευταίους δύο αιώνεςμε τον ρυθμό και τον τρόπο του.
Ως παλιός ψυχολόγος, μπορώ να καταλάβω την τεράστια ψυχοθεραπευτική ισχύ και σημασία της τόνωσης του καταπεσμένου ψυχικού τόνου του καταθλιπτικού με την μνεία επιτευγμάτων και κατορθωμάτων – και αυτό ισχύει απαράλλακτα και στις συλλογικές καταθλίψεις και μπορώ με ευκολία να αποδείξω πως τέτοιου ακριβώς είδους υπήρξε η παρέμβαση, καταρχήν, κάποιων προικισμένων πλασμάτων που αποκλήθηκαν Δάσκαλοι του Γένους, σε καιρούς που η εθνική κατάθλιψη της μη κυριότητας του λαού αυτού πάνω στη ιστορία του είχε φτάσει στο απόγειό της.
Μετά δε την απελευθέρωση, όταν δηλαδή κατά τον ευφυή Παπαδιαμάντη, ο λαός αυτός ‘ήλλαξεν αυθέντας’, υπήρξε βέβαιαμια μέριμνα, ή αγωνία, μαρτυρούμενη από πολλά κείμενα του 19ου αιώνα, για το ‘πώς μας βλέπουσιν οι ξένοι’, μαρτυρώντας για μια ασυνείδητη συντήρηση του πυρήνα της κατάθλιψης αυτής –
αυτό όμως που την έβγαλε στο φως και την επέβαλε εκκωφαντικά παντού ως αυτονόητο μέτρο κοινωνικο-ιστορικής αυτοσυνειδησίας υπήρξε, μετά την μεταπολίτευση, το έργο κάποιων αριστερών κοινωνιολόγων, δεξιών ιστορικών και του Στέλιου Ράμφου.
Και οι μεν πρώτοι ανέλαβαν εργολαβικά να αποδείξουν, με μαρξιστικά ή μή εργαλεία, την απόλυτη υπανάπτυξη της ελληνικής κοινωνίας και την ενγένει παράλυσή της ενώπιον των αγαθών κελευσμάτων του (μετα)Διαφωτισμού, ενώ ο τελευταίος αφιέρωσε τριάντα χρόνια της ζωής του για να αποδείξει, με πάθος ινστρούχτορα, την εγγενή δήθεν ανικανότητα του Βυζαντινού και Μετα-βυζαντινού λεγόμενου στοχασμού από τον τέταρτο ως τον δέκατο όγδοο αιώνανα έρθει σε κοινωνία με την περίλαμπρη Δυτική μετανεωτερικότητα, την οποία εξιδανίκευσε απίστευτα, ενάντια στην ίδια την συνεχώς εξελισσόμενη, εδώ κι ενάμιση αιώνα, πολυεπίπεδη αυτοκριτική της. Θα επιστρέψω στην ανάλυση αυτή παρακάτω, γιατί εδώ ακριβώς βρίσκεται το πρόβλημα.
Σε γονιμότερες ωστόσο πνευματικά εποχές, η διελκυστίνδα μεταξύ ‘πεφωτισμένης’ Δύσης και ‘εσκοτισμένης’ Ανατολής, που αρχίζει, μετά την απελευθέρωση από τους Τούρκους και διεξάγεται ήδη κατά το 19ο αιώνα με τους Κουμανούδηδες και Σαρίπολους από τη μία και τους Παπαρρηγόπουλους και Βυζάντιους από την άλλη, τον Κωστή Παλαμά και την γενιά του ’30 εν συνεχεία και την γενιά του ’60 εντέλει, υπήρξε σαφώς περισσότερο υποσχόμενη και πολυεπίπεδη, καθώς την αναζήτηση του οικείου συνόδευε και κάποια γνώση του αλλοτρίου. Αυτό βοήθησε μια κάποια εξισορρόπιση κατευθύνσεων και τάσεων, επιτρέποντας μια, στην πραγματικότητα, εντυπωσιακή ανάπτυξη της Ελληνικής αυτοσυνειδησίας, κοινωνίας και οικονομίας – αφού όλα αυτά πάνε πάντα μαζί.
Επιπλέον, στο ιδιαίτερα εύστοχο βιβλίο του Ελλάδα: μια χώρα παραδόξως νεωτερική, (2019) ο Γιάννης Βούλγαρης αποδεικνύει ότι ουδέποτε υπήρξε καθαρή, ιδεολογική αντιπαράθεση μεταξύ ‘παραδοσιοκρατίας’ και ‘εκσυγχρονισμού’, ή ‘Δύσης’ και ‘Ανατολής’, ή λαϊκισμού και προόδου, ή δημοκρατίας και ολιγαρχίας στην νεώτερη Ελλάδα – ήταν κυρίως οι διανοούμενοι που διεξήγαγαν τέτοιες συζητήσεις, αν και, όπως υπονοήθηκε, με μεγαλύτερη συνήθως διάθεση επικοινωνίας από ότι συνήθως πιστεύεται.
Ούτε λοιπόν η κοινωνική τάξη, ούτε η θρησκεία, ούτε οι εθνοτικές διαφορές, ούτε το δικαίωμα ψήφου, λέγει ορθά ο Βούλγαρης, αποτέλεσαν πηγές συγκρούσεων στη Ελλάδα, ενώ ο εκδημοκρατισμός υπήρξε και πρώιμος και απρόσκοπτος και επιπλέον η διαπίδυση και ώσμωση μεταξύ σύγχρονου και παραδοσιακού σαφώς πιο πραγματική.
Κάποιες παρεμφερείς διαπιστώσεις, αν και όχι με την ενάργεια του Βούλγαρη, επιχειρεί και ο Στάθης Καλύβας στο βιβλίο του Καταστροφές και Θρίαμβοι.Οι 7 κύκλοι της σύγχρονης Ελληνικής ιστορίας (2015).
Και οι δύο ωστόσο συγγραφείς αδυνατούν να διαβλέψουν το βαθμό καταλυτικής επίδρασης της βιωμένης Ορθόδοξης λαϊκής αυτοσυνειδησίας, με τον ενσαρκωτισμό της, την βαθύτατη αίσθηση της ιστορικότητας και της κοινότητας ως πεδίου θεο-ανθρώπινης συνεργίας, και τον ιερό υλισμό της, την πληρότητα δηλαδή του φυσικού ως δώρου του Θεού, στην θετικότητα αυτή προς ό,τι γνήσιο εκόμισε ο Διαφωτισμός, πλην δηλαδή της αθεϊας του.
Το ζήτημα επίσης είναι πως η πρόοδος αυτή υπήρξε αβίαστη και δεν τσάκισε την κοινωνία και αυτό ισχύει πάντοτε, το ότι δηλαδή ο εκσυγχρονισμός, όταν δεν είναι επιθετικός, επιβαλλόμενος με βία, βρισιές και κατάρες ενάντια στην πνευματική ταυτότητα μιάς κοινωνίας, τότε και μόνον τότε έχει μέλλον, ως ισορροπημένος ή διαλογικός εκσυγχρονισμός, που ξετυλίγεται σύμφωνα με την ιδιοπροσωπία κάθε λαού και την ιστορική του αυτοσυνειδησία.
Το πρόβλημα θα δημιουργηθεί λοιπόν, για να επανέλθω, με την στυγνή εφαρμογή τηςμαρξιστικής ανάλυσης των παραπάνω κοινωνιολόγων, μαζί και των εξίσου ακρίτως Διαφωτισμένων κριτηρίων κάποιωνδεξιών ιστορικών λίγο αργότερα (οι πλείστοι των οποίων ευρίσκονται εν ζωή ακόμη)σε μια εθνική οντότητα από την οποία ήταν και είναιόλοι τους παντελώς υπαρξιακά αποκομμένοι, καταδικάζοντάς την ριζικά ως υπανάπτυκτη, ως ευρισκόμενη εκτός ιστορίας, ως εγγενώς ανίκανη να προσλάβει τον φυσιολογικό κατ’αυτούς εκδυτικισμό, προοδοκεντρισμό, Διαφωτισμό, εκσυγχρονισμό κλπ. Έχασαν έτσι τον ιδιοπρόσωπο ρυθμό της, την πλαστικότητα και την πραγματικότητα των επιτευγμάτων της, που της επέτρεψαν όχι μόνον να επιβιώσει, αλλά και να συντηρεί απαράμιλλης σοφίας κοινοτικά και ιστορικά επιτεύγματα με πανανθρώπινη αξία, όπως μας έδειξε ο καθηγητής Κοντογιώργης, σε μια σειρά έργων του. Χάθηκε έτσι σιγά-σιγά όχι μόνον η νεοελληνική ταυτότητα, αλλά και η ίδια η περί αυτής διερώτηση…
Και εδώ ακριβώς ευρίσκεται και η ουσία και η αιτία του προβλήματος που μας συντρίβει όλους σήμερα: καθώς όλοι αυτοί αποτέλεσαν τις αποκλειστικές πηγές μεταπολιτευτικά για την διαμόρφωση εξουσίας και παιδείας στην Ελλάδα (με το ΠΑΣΟΚ καταρχάς, αν και ποτέ στις δεκαετίες που ακολούθησαν δεν συνέβη πραγματική, ριζική αλλαγή παραδείγματος) έπεισαν τους πάντες για την πολιτιστική υπανάπτυξη αυτή, και βοήθησαν τους πολιτικούς να χτίσουν την πολιτική τους ακριβώς πάνω στην αποθέωση αυτή της εθνικής ανημπόριας, αναπηρίας και κατάθλιψης, ανοίγοντας έτσι αναπόφευκτα το δρόμο για την μόνη ιστορική μοίρα του ανιάτως υπανάπτυκτου: τον έμπρακτο και εφηρμοσμένο μηδενισμό. Ο μηδενισμός αυτός έγινε, στην πράξη, επίσημη, καταρχάς, κρατική πολιτική:
Υπάρχει άραγε κανείς νοήμων Έλληνας σήμερα που να μην βλέπει την τυχοδιωκτική και παντελώς ασυνάρτητη και δίχως αύριο τοτινή οικονομική πολιτική του ΠΑΣΟΚ, τον λαϊκισμό και συνάμα τον συνειδητό αποπροσανατολισμό του λαού, την καταρράκωση των θεσμών, τον άλογο πολλαπλασιασμό πανεπιστημίων και πανεπιστημιακών τμημάτων χωρίς καμμιά σχέση με την αγορά εργασίας, τον εσμό των κομματικών αποβλήτων που χρίστηκαν εν μια νυκτί ‘καθηγητές’, τον καρκινικό πολλαπλασιασμό των άνευ καθηκόντων δημοσίων υπαλλήλων, την προκλητική διασπάθιση του δημόσιου χρήματος σε συνθήκες πλήρους ατιμωρησίας και ‘ασυλίας’, την ηθική καταστροφή της δημόσιας διοίκησης, τον εξισωτισμό και τον τριτοκοσμικό λαϊκισμό, την ισοπέδωση προς τα κάτω, τον κομματοκρατικό ημετερισμό παντού, την …αχρηστοκρατία πράγματι, για να χρησιμοποιήσω τον όρο του ΓΙ; Η απόλυτη πίστη στην απόλυτη υπανάπτυξη του τόπου γέννησε τον σχεδόν αυτονόητο μηδενισμό του υπανάπτυκτου – είναι τόσο περίεργο αυτό;
Εν συνεχεία και παρά τα ελάχιστα διαλείμματα πολιτικού… ορθολογισμού ο μηδενισμός αυτός έγινε το μόνιμο μοτίβο της Ελληνικής πολιτικής, με κορύφωση τον ανεκδιήγητο ΣΥΡΙΖΑκαι αυτά που ζούμε σήμερα. Οι σύγχρονοι πολιτικοί είναι αυτονοήτως πνευματικά ξένοι προς τον τόπο που, προς ίδιο κυρίως όφελος, διοικούν, και δίνουν συνηθέστατα την εντύπωση κοινών τυχοδιωκτών μάλλον, παρά ταγών και ηγετών.
Το επιπλέον ζήτημα ωστόσο εδώ είναι το ότι, όπως έλεγε ο Άρθουρ Καίστλερ,η πορεία της διαφθοράς είναι αμφίδρομη: οι πολιτικοί διαφθείρουν τον λαό για να τον κυβερνήσουν και εν συνεχεία διαφθείρονται έτι περαιτέρω από τον λαό που οι ίδιοι διέφθειραν.
Το πρόβλημα δηλαδή δεν είναι, αίφνης, μόνον το κυβερνητικό σκάνδαλο του ΟΠΕΚΕΠΕ, αλλά και ο αριθμός των πολιτών που θα ήταν διατεθειμένοι να το αποσιωπήσουν εάν ανήκαν και αυτοί στους ευεργετημένους…
Οι έτοιμοι προς διαφθοράν πολίτες χρειάζονται διεφθαρμένους πολιτικούς από τους οποίους διαφθείρονται αλλά και επωφελούνται, επιδεικνύοντας εν συνεχεία τον ίδιο ακριβώς τυχοδιωκτισμό με τους ταγούς τους.Δεν είπε τυχαία ο Πλάτων ότι η πολιτεία, το κράτος, είναι ‘παιδαγωγείον’, σχολείο δηλαδή, το οποίο διδάσκει το δικό του ήθος στους πολίτες – ακριβώς για τον λόγον αυτό πρέπει κατά Πλάτωνα οι φιλόσοφοι και μόνον να κυβερνούν. Αλλά βεβαίως οι πολίτες έχουν και οι ίδιοι ευθύνη για όσα αποδέχονται ως διδασκαλία και ήθος. Η κακή διδασκαλία δεν εξαναγκάζει κανέναν να την αποδεχθεί και η αποδοχή και εφαρμογή της δηλώνει και την δική μας διάθεση προς διαφθορά.
Αυτό ακριβώς είναι και το μεγαλύτερο πρόβλημα, το πιο δυσεπίλυτο: η πνευματική και ηθική συν-υπευθυνότητα (σχεδόν) πάντων. Το ότι οι συντριπτικότατα περισσότεροι που ευρίσκονται ή εισέρχονται στην πολιτική σήμερα δεν είναι παρά υποψήφιοι ή εν ενεργεία γκάγκστερς και λαμόγια, με μοναδικό ή κύριο σκοπό τους την χείρωση δημόσιων αγαθών –ως συνειδητοί και κυνικοί μηδενιστέςδηλαδή – και την πλήρη αιχμαλώτευση του κράτους και της κοινωνίαςˑ το ότι σήμερα οσμίζεται κανείς στον αέρα φιλοδοξίες δικτατορικές και καθορά δια γυμνού οφθαλμού τον βιασμό των θεσμών κατά βούλησηˑ το ότι το δημογραφικό έχει φτάσει σε επίπεδο αυτογενοκτονίαςˑ το ότι το δημόσιο χρήμα συνεχίζει να υπάρχει αντικείμενο κλοπής από τους εν ασυλία διατελούντεςˑ όλα αυτά δεν είναι παράο κρατικός μηδενισμός.
Όμως η αποδοχή και ενίσχυση τέτοιων συμπεριφορών, καθώς και χρήση τους προς ίδιον όφελος, όταν αυτό είναι εφικτό, δεν είναι παράόψεις ανακυκλούμενης συνενοχής και κοινού πλέον και πεπεισμένου μηδενισμού. Αφορά δε αυτό μια κοινωνική μερίδα πολύ μεγαλύτερη από όσο η κοινωνική ευσχημοσύνη μας επιτρέπει να ομολογήσουμε, διότι σχετίζεται υπαρξιακά με την καταθλιπτική αυτο-υποτίμηση μέσα στην οποία διάγει η Ελλάδα τα τελευταία 50 χρόνια.
Πρόκειται για μια κοινωνία που στο consensusτης, βαθμιαία και μηδενιστικά, στην πράξη, εγκατέλειψε τα μέγιστα μαθήματα που η ίδια εδίδαξε, μέσω του αρχαιοελληνικού λόγου και της ελληνικότατα γραμμένης Καινής Διαθήκης, σε όλη την ανθρωπότητα.
Και είναι ακριβώς η πνευματική νόσηση αυτή μιας ολόκληρης κοινωνίας στην πλειονότητά της που ατυχώς αποκρύπτεται από έναν οιονδήποτε καταγγελτικό λόγο που όμως κατηγορεί πάντοτε ‘εκείνους’, τους ‘αχρηστοκράτες’ δηλαδή, αθωώνοντας εμάς τους υπολοίπους.
Για να καταφύγω ωστόσο στην ψυχολογία ξανά, νοσούν πάντοτε, μα πάντοτε, όπως πειραματικά γνωρίζουμε, συλλογικότητες και όχι απλώς και μόνον άτομα. Το ότι το ΠΑΣΟΚ έκαμε 30 σχεδόν χρόνια στην εξουσία δεν οφείλεται παρά στην εκούσια συνενοχή και τύφλωση κάποιων εκατομμυρίων Ελλήνων – το αυτό συμβαίνει δε και σήμερα.
Ωστόσο μια τέτοια αυτονόητη διαπίστωση δεν ανεβάζει και πολύ τα νούμερα της τηλεθέασης, μιας και το νασυντρέχουμε και να χειροκροτούμε καταγγελίες που αφορούν πάντα κάποιους άλλους είναιαπίστευτη αποφόρτιση των ενοχών μας και της κατάθλιψης που τις συνοδεύει – μια κάθαρση ανέξοδη και κυρίως ανεύθυνη.
Ο λαός αυτός τελειώνει λόγω κοινού πνευματικού μαρασμού και είναι ο κοινός αυτός μαρασμός η αιτία ένεκα της οποίας δεν αναφαίνονται σήμερα στον ορίζοντα ηθικά πολιτικά μεγέθη. Σήμερα, τον νεαρό υποψήφιο Καποδίστρια επιχειρεί να μετατρέψει σε λαμόγιο ο ίδιος ο πατέρας του, ενώ την ίδια στιγμή κάνει ενθουσιώδες likeκάτω από την συνέντευξη του καθηγητή Ιωαννίδη… Μπορεί να είμαστε θύματα των διανοουμένων μας, και, εν συνεχεία, των πολιτικών μας, αλλά έχουμε πλέον τώρα αρρωστήσει κι εμείς.
Και μπορεί πράγματι αυτή η ασθένεια να είναι ασθένεια προς θάνατον, ακριβώς επειδή δεν την αναλύουμε σωστά και αδυνατούμε να την πολεμήσουμε μέσα μας. Όταν πεισθώ ότι οι πάντες φταίνε εναντίον μου, σηκώνομαι και φεύγω τάχιστα – όπως φοβούμαι πως θα κάνουν και οι φοιτητές μου μόλις ακούσουν τον κ. Ιωαννίδη.
Εάν οι Τουρκικές μυστικές υπηρεσίες, για παράδειγμα, ήθελαν να αδειάσουν άμεσα την Ελλάδα από τους υπόλοιπους νέους που έμειναν, δεν θα ήταν καλή ιδέα να διάλεγαν προς τούτο έναν συμβολικώς τρελά επιτυχημένο Έλληνα του εξωτερικού που θα περιέγραφε τον τόπο του με όρους μεταξύΓολγοθά και Νταχάου; Δεν υπονοώ κάτι βεβαίως για τον κ. Ιωαννίδη που είναι ένας εξαιρετικά προικισμένος και πολλαπλά ευαίσθητος άνθρωπος, με αποθέματα ανθρωπισμού μεγάλα, πράγμα το οποίο υπεισέρχεται και στην ίδια του την επιστημονική έρευνα, καθιστώντας την τόσο πρωτότυπη.
Το γεγονός παρά ταύτα πως η συνέντευξή του παραμένει σπαραγμός χωρίς πνευματική ανάλυση και υπέρβαση και στρέφεται εναντίον ενόχων μεν, αφήνοντας ωστόσο απέξω την κοινή πλέον ευθύνη, καταποντίζει κάθε πιθανότητα ίασης, διότι προστρέχω σ’αυτήν την τελευταία μόνον εάν πεισθώ πως είμαι ασθενής. Επιπλέον λειτουργεί απλώς ως σειρήνα συναγερμού: ο Τιτανικός βυθίζεται, ο σώζων εαυτόν σωθείτω. Αυτό στην ψυχοπαθολογία ονομάζεται κρίση πανικού.Το άλλο επίσης που λείπει από την συνέντευξη αυτή είναι η κριτική της Αμερικής και της Δύσης εν γένει, σε μιαν εποχή όπου η βιβλιογραφία βογγάει στην κυριολεξία από έργα τέτοιας κριτικής, σαν αυτή, για παράδειγμα, που συναντάει κανείς και στην αρχή αυτού εδώ του άρθρου. Ο ΓΙ φαίνεται να ομιλεί μέσα από τον παράδεισο του Stanford, όπου ακόμη και το γεγονός ότι η Αμερική βρίσκεται στην ίδια σχεδόν θέση με την Ελλάδα στη διαφθορά (ένα μόλις σκαλί πάνω) περνάει ασχολίαστο. Γιατί έτσι;
Και μόνον για το γεγονός πως μετά το τέλος της παρακολούθησης της συνέντευξης αυτής, ένας αριθμός νέων θα έχει ήδη αποφασίσει την άτακτη και πανικόβλητη φυγή, πρέπει να προβληματιστούμε. Εάν οι προαναφερθέντες δάσκαλοι του γένους προκαλούσαν το ίδιο, σήμερα δεν θα υπήρχε τέτοιο γένος. Αντι γι’αυτό έσκυψαν με στοργή πάνω στο σώμα της ημιθανούς μάνας τους και η αγάπη τους έγινε πνοή ζωής και υγείας.
Γιώργος Κοντογιώργης
Μετά την κριτική οφείλουμε λοιπόν να σκύψουμε στο αγαπημένο νοσούν σώμα(και είμαι σίγουρος πως ο ΓΙ μπορεί επίσης να το κάνει αυτό!) και να κάνουμε όποια …αποκοτιά επιβάλλει αυτή η αγάπη – έτσι έχουν γεννηθεί ιστορικά πολλές γόνιμες παρεμβολές στα εθνικο-κοινωνικο-εκπαιδευτικά μας πράγματα.
Ως ιερέας στο εξωτερικό, παράλληλα προς τα ακαδημαϊκά μου καθήκοντα, έχω συναντήσει, επιπλέον, πολλούς νέους ανθρώπους οι οποίοι πανικόβλητοι έφυγαν κατ’ αυτόν τον τρόπο από την πατρίδα τους και πέρασαν αμέτρητα χρόνια μαύρης δυστυχίας, ακριβώς γιατί κάποιοι τους υποσχέθηκαν ότι ΕΚΕΙ θα βρουν κατανόηση, υποδοχή, αναγνώριση, περίθαλψη και λαμπρή εν γένει επιτυχία.
Ως ακαδημαϊκός επίσης (στο Καίμπριτζ από το 1999 και αλλού) συνάντησα την ίδια και χειρότερη …academicjealousyμε την καταγγελόμενη Ελληνική, παρεμφερή οικειοποίηση πανεπιστημιακών πόρων με πλάγιες μεθόδους, παρόμοια ευνοιοκρατία (ακόμη και …αχρηστοκρατία), ιδιοτέλεια και… πώληση του εαυτού προς επίτευξη επιτυχίας. Βεβαίως υπήρχε δαψίλεια κονδυλίων, απείρως ωστόσο περισσότερος έλεγχος και ποδηγέτηση του πανεπιστημιακού, με ώρες ατέλειωτες γραφείου και ανελευθερία πλήρη σχεδόν ως προς την κατεύθυνση έρευνας και διδασκαλίας – γι’αυτό και τόσοι Έλληνες πανεπιστημιακοί επεδίωκαν διακαώς να βρουν μια θέση στην Ελλάδα, όπου η αξιοπρέπεια και η ελευθερία του πανεπιστημιακού είναι (το ομολογώ!) σαφώς ανώτερη.Γιατί να μην αναφέρονται όλα αυτά;
Ο καθηγητής Ιωαννίδης μου είναι στην κυριολεξία προσφιλής – ειδικά μάλιστα από τότε πουανακάλυψα το λογοτεχνικό του έργο. Είναι, θα έλεγα, ένα δώρο Θεού για όλους μας, με επιστημονική και ανθρωπιστική επάρκεια που θυμίζουν άλλες λαμπρότερες εποχές, όταν η επιστημονική δραστηριότητα δεν σήμαινε εγκλωβιστική μονομέρεια, αλλά άνοιγμα προς το Όλον.
Η αγωνία του όμως θα πρέπει, θεωρώ, να αναληφθεί στοχαστικά και κριτικά και ως σήμα κινδύνου για να αποφευχθεί αυτός ο κίνδυνος και όχι για να θεωρηθεί ως συμφορά αναπότρεπτη, ή ακόμα χειρότερα, ως συντελεσθείσα…
Δεν ανήκω σ’αυτούς που θεωρούν ότι δεν υπάρχει εν προκειμένω ελπίς… Παν τουναντίον. Αλλά η ελπίδα προϋποθέτει ανάλυση σε βάθος, ανάληψη ευθύνης σε προσωπικό επίπεδο, και κυρίως αλλαγή πνευματική, μετά-νοια στην κυριολεξία.
Αλεξάντρ Σολζενίτσιν
Κάποτε ο Σολτζενίτσυν, όταν του δόθηκε το βραβείο Templeton, όντας αυτοεξόριστος στον Καναδά, άρχισε την ευχαριστήρια ομιλία του ενώπιον ενός ακροατηρίου λαμπρών λογίων με λόγια σαν αυτά:
‘Όταν ήμουν μικρός, είπε, άκουγα τη μάνα μου να λέει, ενώπιον συμφορών μεγάλων, πως «άφησαν οι άνθρωποι τον Θεό, γι’αυτό και όλες αυτές οι συμφορές». Τώρα πλέον και ο ίδιος εγώ, συνέχισε, αν με ρωτήσουν για τις μέγιστες συμφορές του αιώνα μου θα έδινα την ίδια απάντηση’.
Δεν έχω προσωπικά την αθωότητα να απαντήσω τόσο άμεσα, παρά την ιδιότητά μου. Γνωρίζω όμως, από όση έρευνα μου δόθηκε να κάνω στη φιλοσοφία, την ψυχολογία και την θεολογία, ότι είναι τόσο βαθιά σήμερα η κρίση του νοήματος του Είναι, τόσο τεράστια η α-πορία για τις πηγές μιας ηθικής που θα ξεπερνούσε την (παρανοειδή) ηθική του γούστου, τόσο τεράστια η ανάγκη να υπερβούμε τον παντοδύναμο και αυτονόητο ναρκισσισμό (ή τον αυτιστικό σχεδόν μετα-ναρκισσισμό, σύμφωνα με τον όρο που έχω προτείνει), τόσο απαραίτητο το να ξανασκεφτούμε την διυποκειμενικότητα με άλλους εντελώς όρους από τους ψυχολογικούς, τόσο, τέλος, αναγκαίονα σκεφτούμε το πώς θα αποφύγουμε αυτό που έρχεται ως, όπως νομίζω, ‘βελούδινος ολοκληρωτισμός’, καθώς και τόσο μεγάλη ήσουν ακολουθούσα καταφανής κρίση που κατατρώγει τον Ελληνο-δυτικό πολιτισμό σήμερα, που τα κριτήρια που μας κατέτασσαν στους υπανάπτυκτους δεν ισχύουν πλέον, ούτε ως κακά αστεία.
Τσάρλς Τέϊλορ
Αυτό είναι ένα πολύ καλό νέο! Σημαίνει δε, και προσωπικά είμαι απολύτως βέβαιος γι’αυτό, πως μπορούμε ξανά να σχεδιάσουμε την ταυτότητά μας εξαρχής, με νέους όρους, σε πλήρη επαφή (εννοώ σύγχρονη, ερμηνευτική επαφή και όχι… παλιλαλία)με το πνευματικό μας παρελθόν, από τον Όμηρο και τον Ηράκλειτο μέχρι τον Γρηγόριο Παλαμά, τον Γεννάδιο Σχολάριο, τον Ευγένιο Βούλγαρι και τις γενιές του ’30 και του ’60, και με πλήρη γνώση του ανάλογου Δυτικού στοχασμού, από τον Αυγουστίνο μέχρι τον Heidegger, τον Lacanκαι τον CharlesTaylor – είναι αλήθεια πως μια βαθιά και δίκαιη γνώση του Δυτικού φιλοσοφικο-θεολογικού στοχασμού δεν κατορθώθηκε από την προηγούμενη γενιά και γι’αυτό η συζήτησή μας με την Δύση δεν υπήρξε απροκατάληπτη. Είναι αυτός ένας από τους τρόπους να ξεπεραστεί η εθνική μας κατάθλιψη σε επίπεδο παιδείας καταρχάς και ο μηδενισμός σε επίπεδο θεσμών εν συνεχεία. Προσωπικά, πιστεύω στη δύναμη των ιδεών: όπως η τωρινή μας κατάσταση είναι αποτέλεσμα λαθεμένων ιδεών, έτσι και οι αγαθές ιδέες έχουν, για να θυμηθώ τον Νίτσε, και αυτές την χιλιόχρονη βασιλεία τους…
Στέλιος Ράμφος
Ανέφερα τον προσφιλή σε μένα CharlesTaylor, έναν από τους κορυφαίους στοχαστές της εποχής,και για έναν επιπρόσθετο λόγο. Πριν λίγα χρόνια έδωσε μια εκπληκτική διάλεξη στην Αθήνα – δεν ήμουν παρών, την είδα αργότερα. Ήταν στην κυριολεξία εκπληκτικό να ακούς τον σημαντικότερο ζώντα ερμηνευτή της Δυτικής πνευματικής ιστορίας σήμερα να λέγει απευθυνόμενος προς το Ελληνικό κοινό του πως ‘χρειαζόμαστε την βοήθειά σας για να χτίσουμε το μέλλον του Δυτικού Κόσμου, την βοήθεια της παράδοσής σας’, εννοώντας την Βυζαντινή λεγόμενη παράδοση.Και ήταν τραγικά απογοητευτικό (και για τον ίδιον, όπως έμαθα αργότερα) να του απαντούν από κάτω, αμφισβητώντας την λυσιτέλεια του αιτήματός του, ξαφνιασμένοι και έκπληκτοι, κάποιοι αρχαίοι και ανυποψίαστοι λάτρεις του Διαφωτισμού, που δεν φαντάστηκαν ποτέ ότι η παράδοσή ‘τους’ περιέχει στοιχεία άξια να χρησιμέψουν στον επανακαθορισμό της ανθρώπινης ταυτότητας στον μελλοντικό (Ελληνο)δυτικό κόσμο. Εάν και όταν αυτό αλλάξει, κάτι που δεν χρειάζεται πολύ χρόνο για να συμβεί, τότε και η εθνική κατάθλιψη, καθώς και ο συνακόλουθος θεσμικός μηδενισμός θα αρχίσουν να υποχωρούν, καθώς η υγιής αυτοεκτίμηση θα αρχίσει να ανεβαίνει…
*Καθηγητής Πανεπιστημίου Ιωαννίνων.
Η ζωγραφική παράσταση που συμπληρώνει τη σελίδα (“Φωτισμένη σκιά ελιάς”, 2010) είναι έργο του Χρήστου Μποκόρου.
Δορυφορική εικόνα της NASA από το τμήμα του Στενού Μπαμπ ελ Μαντέμπ, ανάμεσα στο Τζιμπουτί και την Υεμένη.
Αμπντί Γκουλέντ
Δημοσιογράφος | Αναλυτής | Σύμβουλος Πρώην συνεργάτης των AP, Reuters και Wall Street Journal. Ειδικεύεται στη γεωπολιτική του Κέρατος της Αφρικής, στην ασφάλεια, στον γεωστρατηγικό ανταγωνισμό και στο ανθρωπιστικό ρεπορτάζ.
29 Ιουλίου 2026
Μογκαντίσου, Σομαλία — Οι χάρτες δεν διαμορφώνουν μόνο τη γεωγραφία. Διαμορφώνουν και τον τρόπο με τον οποίο σκέφτονται οι κυβερνήσεις.
Για δεκαετίες, οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής διεθνώς χώριζαν τον κόσμο σε τακτοποιημένα στρατηγικά διαμερίσματα. Η Βόρεια Αφρική ανήκε στη Μεσόγειο. Η Μέση Ανατολή άρχιζε από τη Χερσόνησο του Σινά. Η υποσαχάρια Αφρική αποτελούσε ένα εντελώς διαφορετικό πεδίο πολιτικής, το οποίο καθοριζόταν κυρίως από την αναπτυξιακή βοήθεια, τις ανθρωπιστικές κρίσεις και, μετά την 11η Σεπτεμβρίου, την καταπολέμηση της τρομοκρατίας.
Ανάμεσά τους βρισκόταν η Ερυθρά Θάλασσα, η οποία αντιμετωπιζόταν λιγότερο ως ένας ενιαίος γεωπολιτικός χώρος και περισσότερο ως μια βολική διαχωριστική γραμμή ανάμεσα σε περιοχές που υπάγονταν σε διαφορετικά υπουργεία, στρατιωτικές διοικήσεις και διπλωματικούς θεσμούς.
Γενικός χάρτης Ερυθράς Θάλασσας–Κέρατος της Αφρικής
Αυτός ο νοητικός χάρτης γίνεται ολοένα και πιο δύσκολο να διατηρηθεί.
Σήμερα, η Ερυθρά Θάλασσα δεν λειτουργεί ως σύνορο, αλλά ως ένας από τους πλέον στρατηγικά ενοποιημένους θαλάσσιους διαδρόμους στον κόσμο.
Το Κέρας της Αφρικής, που εκτείνεται από το Σουδάν μέχρι την Ερυθραία, το Τζιμπουτί, την Αιθιοπία και τη Σομαλία, έχει αναδειχθεί σε απαραίτητη γέφυρα που συνδέει την Αφρική με τη Μέση Ανατολή. Οι πολιτικές αποφάσεις που λαμβάνονται στη μία ακτή προκαλούν όλο και συχνότερα οικονομικές, διπλωματικές και γεωπολιτικές συνέπειες στην άλλη.
Ο μετασχηματισμός αυτός συντελέστηκε σταδιακά και όχι με θεαματικό τρόπο.
Δεν καθοδηγήθηκε από κάποια ιδεολογία ούτε από τη δημιουργία μιας νέας περιφερειακής ταυτότητας. Αντιθέτως, προέκυψε μέσα από την αθόρυβη σύγκλιση πρακτικών συμφερόντων: του θαλάσσιου εμπορίου, της ενεργειακής ασφάλειας, της μετανάστευσης, των ψηφιακών υποδομών, του στρατιωτικού ανταγωνισμού, των αλυσίδων εφοδιασμού τροφίμων και των ξένων επενδύσεων.
Καθώς αυτά τα συμφέροντα αλληλοσυνδέονταν ολοένα και περισσότερο, η γεωγραφία επανέκτησε τη θέση της ως μία από τις πιο διαχρονικές δυνάμεις της διεθνούς πολιτικής.
Λίγα σημεία αποτυπώνουν αυτή τη μεταβολή τόσο παραστατικά όσο το Στενό Μπαμπ ελ Μαντέμπ.
Με πλάτος μόλις 18 μίλια —περίπου 29 χιλιόμετρα— στο στενότερο σημείο του, το πέρασμα συνδέει τον Ινδικό Ωκεανό με τη Μεσόγειο μέσω της Διώρυγας του Σουέζ και εξυπηρετεί σημαντικό μερίδιο του παγκόσμιου εμπορίου.
Δεξαμενόπλοια που μεταφέρουν ενεργειακούς πόρους από τον Κόλπο, πλοία μεταφοράς εμπορευματοκιβωτίων που συνδέουν τα εργοστάσια της Ασίας με τους καταναλωτές της Ευρώπης, ναυτικές δυνάμεις επιφορτισμένες με την προστασία της εμπορικής ναυσιπλοΐας και υποθαλάσσιες τηλεπικοινωνιακές υποδομές συγκλίνουν όλα σε αυτόν τον εξαιρετικά στενό διάδρομο.
Κατά το μεγαλύτερο μέρος του 20ού αιώνα, οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής επικεντρώνονταν σχεδόν αποκλειστικά στην Αραβική Χερσόνησο, όταν αξιολογούσαν την ασφάλεια αυτής της θαλάσσιας οδού.
Η αφρικανική ακτογραμμή απέναντι από την Υεμένη αντιμετωπιζόταν συχνά ως περιφερειακής σημασίας — σημαντική κυρίως επειδή η αστάθεια εκεί θα μπορούσε να προκαλέσει ανθρωπιστικές κρίσεις και όχι επειδή θα μπορούσε να επηρεάσει το παγκόσμιο εμπόριο.
Η αντίληψη αυτή υποχωρεί σταθερά.
Οι διαταραχές στην ασφάλεια που προέρχονται από την Υεμένη τα τελευταία χρόνια επιτάχυναν την εμπέδωση μιας αντίληψης που είχε ήδη αρχίσει να διαμορφώνεται. Καθώς τα εμπορικά πλοία δέχονταν επανειλημμένες επιθέσεις, το κόστος ασφάλισης εκτοξευόταν και πολλές ναυτιλιακές εταιρείες επέλεγαν να αλλάξουν πορεία, παρακάμπτοντας το Ακρωτήριο της Καλής Ελπίδας, οι κυβερνήσεις συνειδητοποίησαν ότι η ασφάλεια της ναυσιπλοΐας δεν μπορούσε πλέον να εξετάζεται αποκλειστικά μέσα από τις εξελίξεις στην ανατολική ακτή της Ερυθράς Θάλασσας.
Λεπτομερής χάρτης του Μπαμπ ελ Μαντέμπ
Η ανθεκτικότητα του παγκόσμιου εμπορίου εξαρτιόταν ολοένα και περισσότερο από τη σταθερότητα στην απέναντι πλευρά της θάλασσας:
Στα λιμάνια του Τζιμπουτί, στις ακτές της Ερυθραίας, στις αναπτυσσόμενες εμπορικές υποδομές της Σομαλιλάνδης και στους εύθραυστους, αλλά στρατηγικής σημασίας, πολιτικούς θεσμούς της Σομαλίας.
Υπό αυτή την έννοια, η δυτική ακτή της Ερυθράς Θάλασσας έχει αποκτήσει εξίσου μεγάλη στρατηγική σημασία με την ανατολική.
Η μεταβολή αυτή γίνεται ίσως περισσότερο εμφανής στην αυξανόμενη δραστηριοποίηση των δυνάμεων της Μέσης Ανατολής σε ολόκληρο το Κέρας της Αφρικής.
Κατά την τελευταία δεκαετία, οι κυβερνήσεις των χωρών του Κόλπου διεύρυναν σταθερά την πολιτική και οικονομική παρουσία τους σε όλη την Ανατολική Αφρική.
Εταιρείες από τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα έχουν πραγματοποιήσει σημαντικές επενδύσεις σε λιμάνια, διαδρόμους εφοδιαστικής και εμπορικές υποδομές, που εκτείνονται από την Ερυθρά Θάλασσα μέχρι τον Ινδικό Ωκεανό.
Η Σαουδική Αραβία επιδίωξε να θεσμοθετήσει την περιφερειακή συνεργασία μέσω της διπλωματίας για την Ερυθρά Θάλασσα, ενισχύοντας παράλληλα την ασφάλεια των θαλάσσιων οδών στα δυτικά της.
Η Τουρκία έχει αναδείξει τη Σομαλία σε μία από τις σημαντικότερες στρατηγικές συνεργασίες της στο εξωτερικό, μέσω της αμυντικής συνεργασίας, της ανάπτυξης υποδομών και των οικονομικών επενδύσεων.
Το Κατάρ έχει καλλιεργήσει αμυντικές και πολιτικές σχέσεις με αρκετές πρωτεύουσες της περιοχής, ενώ η Αίγυπτος έχει εμβαθύνει τη συνεργασία της με τη Σομαλία στον τομέα της ασφάλειας, καθώς εντείνεται ο ανταγωνισμός για τη λεκάνη του Νείλου και ενισχύονται οι περιφερειακές φιλοδοξίες της Αιθιοπίας.
Αν εξεταστούν μεμονωμένα, οι πρωτοβουλίες αυτές μοιάζουν με συμβατικές διμερείς σχέσεις. Αν εξεταστούν, όμως, συνολικά, αποκαλύπτουν κάτι πολύ ευρύτερο: τη σταδιακή ανάδυση ενός ενιαίου στρατηγικού οικοσυστήματος στην Ερυθρά Θάλασσα, στο οποίο οι εξελίξεις στη μία ή στην άλλη πλευρά της επηρεάζουν ολοένα και περισσότερο τις ισορροπίες σε ολόκληρη την περιοχή.
Η μακροχρόνια επιδίωξη της Αιθιοπίας να αποκτήσει κυρίαρχη πρόσβαση στη θάλασσα καταδεικνύει πόσο βαθιά έχει μεταβληθεί αυτό το στρατηγικό τοπίο.
Μετά την ανεξαρτησία της Ερυθραίας το 1993, η Αιθιοπία εξαρτάται σχεδόν αποκλειστικά από το Τζιμπουτί για την πρόσβασή της στη θάλασσα. Παρότι αυτή η διευθέτηση έχει στηρίξει την εντυπωσιακή οικονομική ανάπτυξή της, οι διαδοχικές κυβερνήσεις της Αιθιοπίας αντιμετωπίζουν ολοένα και περισσότερο την εξάρτηση από έναν και μοναδικό εμπορικό διάδρομο ως στρατηγικό μειονέκτημα.
Δορυφορικός χάρτης NASA/ASTER του στενού
Το μνημόνιο κατανόησης που υπογράφηκε με τη Σομαλιλάνδη στις αρχές του 2024 αντιπροσώπευε, επομένως, κάτι πολύ ευρύτερο από μια διαμάχη για μια συγκεκριμένη ακτογραμμή. Αντανακλούσε έναν ευρύτερο περιφερειακό μετασχηματισμό, στο πλαίσιο του οποίου τα λιμάνια, οι διάδρομοι εφοδιαστικής και η πρόσβαση στη θάλασσα έχουν καταστεί βασικά εργαλεία εθνικής ισχύος.
Οι αντιδράσεις κατέδειξαν πόσο στενά έχουν πλέον συνδεθεί το Κέρας της Αφρικής και η Μέση Ανατολή.
Η Σομαλία θεώρησε τη συμφωνία απειλή για την κυριαρχία και την εδαφική της ακεραιότητα. Η Αίγυπτος την ερμήνευσε μέσα από το ευρύτερο πρίσμα του στρατηγικού ανταγωνισμού της με την Αιθιοπία για τον Νείλο. Η Τουρκία ανέλαβε ρόλο διαμεσολαβητή, γεγονός που αντανακλά τη διευρυνόμενη επιρροή της τόσο στην Ανατολική Αφρική όσο και στη Μέση Ανατολή.
Οι κυβερνήσεις των χωρών του Κόλπου αξιολόγησαν τις εξελίξεις κυρίως υπό το πρίσμα του θαλάσσιου εμπορίου, της σταθερότητας των επενδύσεων και της περιφερειακής ασφάλειας.
Αυτό που στο παρελθόν θα μπορούσε να παραμείνει μια τοπική εδαφική διαμάχη εξελίχθηκε γρήγορα σε γεωπολιτικό ζήτημα, στο οποίο ενεπλάκησαν παράγοντες από ολόκληρη την ευρύτερη λεκάνη της Ερυθράς Θάλασσας.
Χάρτης των ξένων στρατιωτικών βάσεων στο Τζιμπουτί
Γιατί ο παλιός περιφερειακός χάρτης δεν λειτουργεί πλέον
Ο εμφύλιος πόλεμος στο Σουδάν αποτελεί ακόμη ένα παράδειγμα αυτής της εντεινόμενης περιφερειακής διασύνδεσης.
Παρότι συχνά αναλύεται κυρίως ως μια εσωτερική σύγκρουση μεταξύ αντίπαλων στρατιωτικών παρατάξεων, οι συνέπειές του έχουν επεκταθεί πολύ πέρα από τα σύνορα του ίδιου του Σουδάν.
Οι προσφυγικές ροές έχουν μεταβάλει τα δεδομένα στις γειτονικές χώρες. Ο ανταγωνισμός για τον έλεγχο στρατηγικών λιμανιών έχει ενταθεί. Ξένες κυβερνήσεις με συμφέροντα στη γεωργία, στη ναυτιλία, στην ενέργεια και στα περιφερειακά δίκτυα εφοδιαστικής εμπλέκονται ολοένα και περισσότερο στην εξέλιξη της σύγκρουσης.
Η κρίση έχει επιβεβαιώσει μια νέα στρατηγική πραγματικότητα: η αστάθεια σε οποιοδήποτε σημείο της δυτικής ακτής της Ερυθράς Θάλασσας προκαλεί ολοένα και ισχυρότερους κλυδωνισμούς στην ανατολική ακτή.
Οι συνέπειες εκτείνονται πέρα από την περιφερειακή πολιτική.
Κατά το μεγαλύτερο μέρος της περιόδου μετά τον Ψυχρό Πόλεμο, το Κέρας της Αφρικής αντιμετωπιζόταν κυρίως μέσα από τις καθιερωμένες προτεραιότητες της διεθνούς τάξης: τις ειρηνευτικές αποστολές, την ανθρωπιστική βοήθεια και τις συνεργασίες για την καταπολέμηση της τρομοκρατίας. Τα ζητήματα αυτά παραμένουν σημαντικά, αλλά δεν καθορίζουν πλέον τη γεωπολιτική ατζέντα της περιοχής.
Χάρτης Σουέζ–Μπαμπ ελ Μαντέμπ–Ινδικού Ωκεανού
Στη θέση τους έχει διαμορφωθεί ένα ευρύτερο και πιο ανταγωνιστικό στρατηγικό περιβάλλον.
Τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα προβάλλουν την επιρροή τους μέσω εμπορικών επενδύσεων και θαλάσσιων υποδομών. Η Τουρκία συνδυάζει τις στρατιωτικές συνεργασίες με την οικονομική διπλωματία και τη διαμεσολάβηση. Η Σαουδική Αραβία συνδέει ολοένα και περισσότερο την περιφερειακή σταθερότητα με την ασφάλεια της Ερυθράς Θάλασσας και την οικονομική ενοποίηση. Η Αίγυπτος εντάσσει τις εξελίξεις στο Κέρας της Αφρικής στους μακροπρόθεσμους στρατηγικούς υπολογισμούς της για τον Νείλο και την ισορροπία ισχύος στη βορειοανατολική Αφρική.
Η Κίνα εξακολουθεί να διευρύνει τόσο το εμπορικό όσο και το στρατιωτικό της αποτύπωμα μέσω της ναυτικής βάσης της στο Τζιμπουτί, εντάσσοντας παράλληλα την περιοχή σε ευρύτερες πρωτοβουλίες εμπορίου και διασυνδεσιμότητας.
Η άνοδος των περιφερειακών μεσαίων δυνάμεων, αντί να εκτοπίσει τη δυτική επιρροή, έχει διευρύνει ουσιαστικά την κατανομή ισχύος σε ολόκληρο το Κέρας της Αφρικής.
Η περιοχή δεν καθορίζεται πλέον από μία ενιαία ιεραρχία εξωτερικών παραγόντων, αλλά από ένα πιο σύνθετο στρατηγικό τοπίο, στο οποίο η επιρροή κατανέμεται ολοένα και περισσότερο μεταξύ παγκόσμιων και περιφερειακών δυνάμεων.
Η μεταβολή αυτή δεν πρέπει να εκλαμβάνεται ως υποχώρηση της Δύσης.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες και οι Ευρωπαίοι σύμμαχοί τους παραμένουν απαραίτητοι πυλώνες της στρατηγικής αρχιτεκτονικής του Κέρατος της Αφρικής, παρότι δεν απολαμβάνουν πλέον αδιαμφισβήτητη πρωτοκαθεδρία.
Η Ουάσιγκτον εξακολουθεί να αποτελεί βασικό στήριγμα της περιφερειακής ασφάλειας μέσω της στρατιωτικής παρουσίας της στο Τζιμπουτί, της συνεργασίας στον τομέα των πληροφοριών, των συμπράξεων για την καταπολέμηση της τρομοκρατίας και των ναυτικών επιχειρήσεων για την προστασία της ελευθερίας της ναυσιπλοΐας στην Ερυθρά Θάλασσα.
Χάρτης λιμανιών και εμπορικών διαδρόμων
Οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις εξακολουθούν να συγκαταλέγονται στους μεγαλύτερους παρόχους ανθρωπιστικής βοήθειας και αναπτυξιακής υποστήριξης προς το Κέρας της Αφρικής, διατηρώντας παράλληλα σημαντικό διπλωματικό ρόλο. Την ίδια στιγμή, οι ευρωπαϊκές ναυτικές αποστολές συνεχίζουν να ενισχύουν την ασφάλεια της ναυσιπλοΐας από τον Κόλπο του Άντεν μέχρι τον δυτικό Ινδικό Ωκεανό.
Αυτό που έχει αλλάξει δεν είναι η εξαφάνιση της δυτικής επιρροής, αλλά η διεύρυνση του στρατηγικού πεδίου γύρω από αυτήν.
Παράλληλα με τις Ηνωμένες Πολιτείες και την Ευρώπη, ένας αυξανόμενος αριθμός περιφερειακών δυνάμεων έχει αποκτήσει πρωτοφανή επιρροή στις πολιτικές, οικονομικές εξελίξεις και στα ζητήματα ασφάλειας.
Επομένως, το κυρίαρχο χαρακτηριστικό του σημερινού Κέρατος της Αφρικής δεν είναι η αντικατάσταση ενός κυρίαρχου εξωτερικού παράγοντα από κάποιον άλλον, αλλά η ανάδυση μιας πραγματικά πολυπολικής περιφερειακής τάξης.
Οι δυτικές κυβερνήσεις εξακολουθούν να στηρίζουν πολλούς από τους θεσμούς, τους χρηματοδοτικούς μηχανισμούς και τις διευθετήσεις ασφαλείας από τις οποίες εξαρτάται η περιφερειακή σταθερότητα. Ταυτόχρονα, οι περιφερειακές δυνάμεις ασκούν ολοένα μεγαλύτερη επιρροή στις επενδύσεις, στη διαμεσολάβηση, στην ανάπτυξη υποδομών και στη στρατηγική για τις θαλάσσιες οδούς, διαμορφώνοντας συχνά τις εξελίξεις εξίσου άμεσα με τις παραδοσιακές παγκόσμιες δυνάμεις.
Χάρτης της παράκαμψης μέσω Ακρωτηρίου Καλής Ελπίδας
Η επιρροή έχει καταστεί περισσότερο διάχυτη, αντί να έχει μεταβιβαστεί ριζικά από τη μία δύναμη στην άλλη. Κανένας εξωτερικός παράγοντας δεν διαθέτει πλέον ούτε την ικανότητα ούτε την πολιτική επιρροή που απαιτούνται για να διαμορφώνει μονομερώς τις εξελίξεις.
Αντιθέτως, το Κέρας της Αφρικής έχει εξελιχθεί σε ένα από τα σαφέστερα παραδείγματα της αναδυόμενης γεωπολιτικής τάξης, στην οποία πολλαπλά κέντρα ισχύος συνυπάρχουν, ανταγωνίζονται και, κατά περιόδους, συνεργάζονται μέσα στον ίδιο στρατηγικό χώρο.
Οι συνέπειες εκτείνονται πολύ πέρα από την Ανατολική Αφρική.
Οι ευρωπαϊκές αλυσίδες εφοδιασμού εξαρτώνται ολοένα και περισσότερο από την ασφαλή ναυσιπλοΐα μέσω της Ερυθράς Θάλασσας. Η επισιτιστική ασφάλεια των χωρών του Κόλπου παραμένει στενά συνδεδεμένη με τις αγροτικές επενδύσεις στο Κέρας της Αφρικής. Οι παγκόσμιες αγορές ενέργειας εξακολουθούν να βασίζονται στην απρόσκοπτη διέλευση από το Στενό Μπαμπ ελ Μαντέμπ, ενώ το διευρυνόμενο δίκτυο υποθαλάσσιων καλωδίων οπτικών ινών έχει καταστήσει την Ερυθρά Θάλασσα ολοένα και σημαντικότερη αρτηρία ψηφιακής διασύνδεσης μεταξύ της Αφρικής, της Μέσης Ανατολής και της Ευρώπης.
Χάρτης των υποθαλάσσιων καλωδίων οπτικών ινών
Ζητήματα που κάποτε θεωρούνταν ότι αφορούσαν διαφορετικές γεωγραφικές περιοχές έχουν σταδιακά συνενωθεί σε ένα ενιαίο στρατηγικό σύστημα.
Η παραδοσιακή διάκριση μεταξύ «πολιτικής για την Αφρική» και «πολιτικής για τη Μέση Ανατολή» καθίσταται αναλυτικά παρωχημένη, καθώς οι κρίσεις, τα εμπορικά δίκτυα και οι δυναμικές ασφαλείας υπερβαίνουν πλέον συστηματικά την Ερυθρά Θάλασσα. Οι κυβερνήσεις που εξακολουθούν να προσεγγίζουν αυτές τις περιοχές μέσω χωριστών γραφειοκρατικών μηχανισμών κινδυνεύουν να περιοριστούν στην εκ των υστέρων αντίδραση στις εξελίξεις, αντί να τις προβλέπουν.
Η Ιστορία υπενθυμίζει συχνά στους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής ότι η ίδια η γεωγραφία σπάνια αλλάζει· αυτό που μεταβάλλεται είναι η στρατηγική σημασία που της αποδίδεται.
Το Κέρας της Αφρικής δεν μετακινήθηκε, ούτε η Ερυθρά Θάλασσα έγινε στενότερη ή πλατύτερη. Αυτό που άλλαξε είναι ο τρόπος με τον οποίο ο κόσμος αντιλαμβάνεται τη γεωπολιτική σημασία τους.
Η Ερυθρά Θάλασσα, που κάποτε θεωρούνταν το σύνορο το οποίο χώριζε δύο περιοχές, έχει μετατραπεί στον συνδετικό διάδρομο που τις ενώνει, με το Κέρας της Αφρικής να καταλαμβάνει ολοένα και περισσότερο το στρατηγικό κέντρο αυτού του κοινού γεωπολιτικού πεδίου.
Ο Αμπντί Γκουλέντ είναι αναλυτής και δημοσιογράφος με ειδίκευση στο Κέρας της Αφρικής και εστιάζει στον πολιτικό κίνδυνο, στις ένοπλες οργανώσεις και στον γεωστρατηγικό ανταγωνισμό στην περιοχή.
Απλώνουν τα μικρόφωνα στον Γκουτέρες. «Είχα πολύ χρήσιμες συναντήσεις με τους δύο ηγέτες», λέει. Ρωτούν τον Χριστοδουλίδη. «Ήταν πολύ χρήσιμες», λέει. «Πολύ χρήσιμες», λέει και ο Ερχιουρμάν. Εμείς δεν καταλαβαίνουμε τίποτα από αυτό. Εσείς καταλαβαίνετε;
Το λένε διπλωματία αυτό. Μυστικότητα. Δεν λένε τι συζήτησαν. Μετά από χρόνια βγαίνουν κάποιοι και το λένε, αλλά κανέναν δεν νοιάζει και πολύ πλέον. Τι έγινε που χρόνια μετά αποκαλύφθηκε ότι δεν πέθανε σε αεροπορικό δυστύχημα και ότι δολοφονήθηκε ο δεύτερος Γενικός Γραμματέας των Ηνωμένων Εθνών, Σουηδός Dag Hammarskjöld; Πόσοι διάβασαν αυτή την είδηση; Καθώς πήγαινε στο Κονγκό το 1961 με μιαν ειρηνευτική αποστολή, έπεσε το αεροπλάνο του στη Ζάμπια και έχασε τη ζωή του. Μετά από σαράντα χρόνια έγινε αντιληπτό ότι επρόκειτο για δολοφονία και όχι δυστύχημα. Ήταν ο καλύτερος Γενικός Γραμματέας των Ηνωμένων Εθνών. Του απονεμήθηκε Βραβείο Νόμπελ Ειρήνης μετά τον θάνατό του.
Απονεμήθηκε και στον Γκουτέρες ένα βραβείο. Όχι Νόμπελ. Το Βραβείο Ειρήνης Ατατούρκ. Αυτό το βραβείο τού δόθηκε από τον Ταγίπ Ερντογάν. Πήγε στην Τουρκία και τού παραδόθηκε το βραβείο. Δεν δίστασε ο κύριος Γκουτέρες να πάει σε μια χώρα στην οποία υποφέρουν στα σκοτεινά κελιά των φυλακών χιλιάδες αθώοι άνθρωποι και να παραλάβει αυτό το βραβείο. Πήρε αυτό το βραβείο από τα χέρια του Ταγίπ Ερντογάν. Μήπως αρμόζει σε έναν Γενικό Γραμματέα του ΟΗΕ η αποδοχή του βραβείου ειρήνης μιας χώρας, η οποία είναι κατακτητής στην Κύπρο και στη Συρία; Το ίδιο βραβείο είχε δοθεί και στον Νέλσον Μαντέλα εκ μέρους της στρατιωτικής φασιστικής χούντας στην Τουρκία. Όμως, ο Μαντέλα απέρριψε αυτό το βραβείο. Ο Γκουτέρες δεν μπόρεσε να κάνει αυτό που έκανε ο Μαντέλα.
Εκείνοι που ανέμεναν σημαντικά βήματα από τον Γκουτέρες, τον υποδέχτηκαν με εκδηλώσεις. Εγώ δεν είμαι από εκείνους που περιμένουν κάτι από αυτόν. Δεν έχει επιρροή και θάρρος. Ενεργεί ως εκπρόσωπος εστιών ισχύος. Αν ήταν κάποιος που προσπαθούσε για την ειρήνη στον κόσμο και ρίσκαρε τα πάντα, όπως τον Dag Hammarskjöld, σίγουρα θα τον είχαν τινάξει στον αέρα και αυτόν. «Είμαι εδώ για να εκφράσω την ισχυρή μου στήριξη στη λύση του κυπριακού προβλήματος», λέει. Και αυτό το πράγμα δεν εκφράζει τίποτα για εμένα. «Οι Κύπριοι θα λύσουν το κυπριακό πρόβλημα», λέει. Και αυτό είναι ένα στερεότυπο με κενό περιεχόμενο που έγινε κλισέ. Όμως, παρά ταύτα, υπάρχει μια σημαντική έκφραση που στρίμωξε ανάμεσα σε αυτά τα λόγια. Μια προειδοποίηση προς όλους μας. Προς όλους τους Κυπρίους. Τι λέει; Άλλαξαν οι γεωπολιτικές ισορροπίες στην περιοχή. Γι’ αυτό, υπάρχει ανάγκη για μια λύση στην Κύπρο πιο πολύ από ποτέ. Μπορεί να μάς σύρουν στη μέση ενός συνεχιζόμενου πολέμου. Μπορεί να υπάρξουν ξαφνικές και ανεπιθύμητες εξελίξεις. Γι’ αυτό η λύση είναι απαραίτητη προϋπόθεση. Αμέσως τώρα. Αυτή τη στιγμή!
Κατά την άποψή μου, αυτό είναι το πιο σημαντικό πράγμα που είπε ο Γκουτέρες κατά τη διάρκεια αυτής της επίσκεψης. Από αυτό καταλαβαίνω το εξής… Δηλαδή θέλει να πει το εξής: «Ε, Κύπριοι! Μαζέψτε τα μυαλά σας στο κεφάλι σας. Λύστε αμέσως τούτο το ζήτημα. Κινδυνεύετε όλοι. Μπορεί να πέσει φωτιά ξαφνικά στο κεφάλι σας!». Πώς θα γίνει αυτό; Ποιος μπορεί να μάς σύρει μέσα στη φωτιά; Ποιος θα επιτεθεί σε ποιον; Τι είναι αυτό που διστάζει να μας πει ξεκάθαρα ο Γκουτέρρες και βρίσκεται στο πίσω μέρος του μυαλού του; Είναι φανερό ότι γνωρίζει πολύ περισσότερα από αυτά που γνωρίζουμε εμείς. Όμως, αυτά τα λόγια του είναι πραγματικά ανησυχητικά. Μάς προειδοποιεί ότι δεν έχει σβήσει η φωτιά στο νησί, ότι σιγοκαίει και ότι υπάρχει η πιθανότητα να φουντώσουν οι φλόγες ανά πάσα στιγμή. Έκανε τον κόπο και μάς επισκέφθηκε. Όμως δεν υπάρχουν πολλά να κάνει εδώ. Οι Κύπριοι δεν πιστεύουν και πολύ ότι θα πέσει φωτιά στο κεφάλι τους ενόσω δεν πέφτει η φωτιά. Μακάρι να πήγαινε στη Γάζα. Εκεί υπάρχει πολλή δουλειά να κάνει.
Το να συναντά κανείς τους ήρωές του μπορεί να αποδειχθεί απογοητευτικό. Το να διαβάζει περισσότερες από 1.000 σελίδες από το προσωπικό τους ημερολόγιο μπορεί να είναι ακόμη χειρότερο. Ή, αντιθέτως, απολύτως συναρπαστικό — τουλάχιστον με εκείνον τον τρόπο που δεν μπορείς να πάρεις τα μάτια σου από ένα αυτοκινητικό δυστύχημα. Μόνο που, στη συγκεκριμένη περίπτωση, το «δυστύχημα» είναι μία από τις πλέον περίφημες σταδιοδρομίες στην ιστορία της αμερικανικής επιστήμης.
Αυτό είναι το συμπέρασμα στο οποίο κατέληξα, καθώς διάβαζα με αμηχανία τις σκέψεις που κατέγραφε την περίοδο της πανδημίας ο δρ Άντονι Φάουτσι, πρώην διευθυντής του Εθνικού Ινστιτούτου Αλλεργιών και Λοιμωδών Νοσημάτων, και τις οποίες, ανεξήγητα, αποθήκευσε σε κυβερνητικό διακομιστή.
Όπως ήταν αναμενόμενο, τα ημερολόγια του Φάουτσι κατέληξαν στα χέρια ενός από τους πιο διαβόητους επικριτές της κυρίαρχης επιστημονικής κοινότητας: του γερουσιαστή Ραντ Πολ από το Κεντάκι. Επίσης, όπως ήταν αναμενόμενο, εκατοντάδες σελίδες από τις καταχωρίσεις του Φάουτσι ήρθαν στο φως —ή διέρρευσαν ώστε να έρθουν στο φως— ακριβώς την κατάλληλη στιγμή για να φέρουν σε δύσκολη θέση τον βαλλόμενο γιατρό, πριν από την εμφάνισή του την Τετάρτη ενώπιον της επιτροπής της Γερουσίας, υπό τον Πολ, η οποία διερευνά την προέλευση της πανδημίας του κορωνοϊού…
Ακολουθούν αποσπάσματα από ορισμένες καταχωρίσεις του Φάουτσι —με όλα τα τυπογραφικά τους λάθη— τα οποία αντέγραψα και επικόλλησα για να διασωθούν, χωρίς κάποια ιδιαίτερη σειρά.
Το ημερολόγιο του Άντονι Φάουτσι «μετατράπηκε αμέσως σε κλασικό δείγμα ανθρωπολογικής μελέτης του απομονωμένου κόσμου της εξουσίας, επιβεβαιώνοντας τις χειρότερες υποψίες όλων: ότι η Ουάσιγκτον αποτελεί έναν βάλτο καλομαθημένης, επιδεικτικής και ασθμαίνουσας αυταρέσκειας», γράφει ο Μαρκ Λίμποβιτς.
29 Ιουλίου 2021
Πήγα σε μια εκδήλωση για την παρουσίαση και την υπογραφή ενός βιβλίου, στο σπίτι της Αντριέν Αρστ. Το βιβλίο είναι το «I Alone Can Fix It», των Φιλ Ράκερ και Κάρολ Λέονιγκ. Εκεί βρισκόταν η αφρόκρεμα της Ουάσιγκτον. Ήταν κάπως άβολο, επειδή εγώ φορούσα μάσκα, σύμφωνα με τις νέες οδηγίες του CDC, ενώ σχεδόν όλοι οι υπόλοιποι δεν φορούσαν. Όταν με είδαν με τη μάσκα, αρκετοί από αυτούς έβαλαν κι εκείνοι.
17 Οκτωβρίου 2021
Ο Κρις κι εγώ πήγαμε σε ένα υπέροχο πρόγευμα στο σπίτι της Αντριέν Αρστ. Η εκδήλωση πραγματοποιήθηκε προς τιμήν της Κριστίν Λαγκάρντ. Εκεί βρισκόταν η συνήθης αφρόκρεμα της Ουάσιγκτον. Ήταν ένα πολύ ευχάριστο πρόγευμα, καθώς η Αντριέν είναι ένας υπέροχος και γενναιόδωρος άνθρωπος. Έχω την τάση να αποφεύγω αυτές τις εκδηλώσεις, επειδή όλοι συγκεντρώνονται γύρω μου, θέλοντας να φωτογραφηθούν μαζί μου και να μου πουν πόσο εξαιρετική δουλειά κάνω.
Για να είμαστε δίκαιοι, κι εγώ πηγαίνω σε πολλά προγεύματα και πάρτι βιβλίων στην Ουάσιγκτον — κι όμως, δεν έχω συναντήσει ποτέ τον Φάουτσι. Μήπως δεν με προσκαλούν στα σωστά πάρτι της «αφρόκρεμας»; Σε ποιον πρέπει να απευθυνθώ γι’ αυτό;
5 Νοεμβρίου 2021
Άλλη μία εκπληκτική ημέρα!!! Παρευρέθηκα στην εξόδιο ακολουθία του στρατηγού Κόλιν Λ. Πάουελ στον Εθνικό Καθεδρικό Ναό της Ουάσιγκτον, έπειτα από πρόσκληση της οικογένειας Πάουελ.
Και πρόσθεσε:
Κατά την έξοδο, ο στρατηγός Μαρκ Μίλι με πλησίασε, πέρασε το χέρι του γύρω από τον ώμο μου και είπε: «Ο μόνος άνθρωπος στην Ουάσιγκτον που του έχουν γαμήσει περισσότερο τη ζωή απ’ ό,τι εμένα είσαι εσύ». Του απάντησα: «Δεν μου λες τίποτα». Κι εκείνος είπε: «Γάμησέ τους».
11 Νοεμβρίου 2022
Συναρπαστική ημέρα. Ενόψει της αυριανής τοποθέτησης του «εν ζωή πορτρέτου» μου, έργου του Ούγκο Κροσγουέιτ, στην Εθνική Πινακοθήκη Πορτρέτων, πραγματοποιήθηκε μια λαμπρή εορταστική εκδήλωση στο σπίτι του Τζεφ Μπέζος… Το σπίτι του είναι μια τεράστια έπαυλη που μοιάζει να μην τελειώνει ποτέ.
16 Νοεμβρίου 2022
Υπέροχη εκδήλωση χθες το βράδυ. Τιμήθηκα στην κατοικία του πρέσβη της Γαλλίας στις Ηνωμένες Πολιτείες… όπου μου απονεμήθηκε το Μετάλλιο Παστέρ, με αφορμή τη συμπλήρωση διακοσίων ετών από τη γέννηση του Λουί Παστέρ, το 1822.
5 Μαΐου 2020
Θεέ μου! Η κατάσταση αρχίζει πραγματικά να γίνεται τρελή. Η Σάλι Κουίν, όπως φαίνεται, έγραψε πριν από κάποιο διάστημα ένα βιβλίο με έναν χαρακτήρα που είμαι εγώ.
1η Ιουλίου 2020
Δείπνησα στο σπίτι του Τζέικ Τάπερ και της Τζεν Τάπερ στην Ουάσιγκτον. Υπέροχο ζευγάρι. Χτίζουμε μια φιλία.
17 Απριλίου 2021
Η Ντέινα Μπας μού έστειλε μήνυμα: «Μόλις παρακολούθησα ολόκληρο το περιστατικό με τον Τζόρνταν. Για ακόμη μία φορά, αποδεικνύεσαι καλύτερος άνθρωπος απ’ ό,τι εγώ… Όπως μου είπε χθες ο φίλος μας, ο Γουλφ Μπλίτσερ, κανείς δεν θα σε κατηγορούσε αν του έλεγες απλώς: “Κύριε Τζόρνταν, άντε γαμήσου”».
Προφανώς, αναφερόταν στον βουλευτή Τζιμ Τζόρνταν από το Οχάιο. Επίσης, προφανώς, ο Φάουτσι συγκρατήθηκε και δεν του το είπε.
5 Ιουνίου 2020
Έκανα σήμερα θετικά σχόλια στο CNBC σχετικά με τα εμβόλια και τη μείωση του αριθμού των κρουσμάτων, και το χρηματιστήριο ανέβηκε κατά 3%. Θα έπρεπε —αλλά δεν πρόκειται— να επικοινωνήσω με τον πρόεδρο και να του πω ότι την Τρίτη μού είχε δηλώσει πως οι παρατηρήσεις μου ανέκοψαν την άνοδο του χρηματιστηρίου και του κόστισαν «ένα γαμημένο τρισεκατομμύριο δολάρια». Τώρα, λοιπόν, τα σχόλιά μου τού απέφεραν στην πραγματικότητα «τέσσερα γαμημένα τρισεκατομμύρια δολάρια», άρα μου χρωστάει τρία τρισεκατομμύρια.
20 Αυγούστου 2020
Αρχίζω να γίνομαι πολύ καλός φίλος δι’ αλληλογραφίας με την Τζόαν Μπαέζ.
Αυτό φαίνεται πως είναι αλήθεια. Ο Φάουτσι αναφέρει ότι αργότερα την ίδια χρονιά, την ημέρα των γενεθλίων του, εκείνη του έστειλε το μήνυμα: «ΧΑΡΟΥΜΕΝΑ ΓΑΜΗΜΕΝΑ ΓΕΝΕΘΛΙΑ ΚΑΙ ΝΑ ΤΑ ΕΚΑΤΟΣΤΗΣΕΙΣ». Σύμφωνα με το ημερολόγιο, η άλλοτε «βασίλισσα της φολκ» χαρακτήρισε επίσης τον Ντόναλντ Τραμπ «άθλιο μαλάκα» και είπε στον Φάουτσι ότι θα έπρεπε να θεωρεί τιμή του τις επιθέσεις του προέδρου εναντίον του.
5 Οκτωβρίου 2020
Ο πρόεδρος με κάλεσε από το δωμάτιο του νοσοκομείου Γουόλτερ Ριντ. Ώρα 1:08 μ.μ. Φλυαρούσε για τη σουίτα στην οποία νοσηλευόταν και για το πόσο ακριβή ήταν η κατασκευή της. Είπε ότι είναι καλύτερη από τον Λευκό Οίκο. Με ρώτησε αν είχα πάει ποτέ εκεί. Του διηγήθηκα τότε που είχα μεταβεί για να βοηθήσω στη θεραπεία της πνευμονίας του προέδρου Νίξον.
4 Νοεμβρίου 2021 («Τηλεφώνημα από τον Μπαράκ Ομπάμα»)
Ο Ομπάμα είπε ότι ο Ντόναλντ Τραμπ Τζούνιορ είναι «ένας γαμημένος ηλίθιος». Ζήτησε συγγνώμη για τη χυδαία γλώσσα του, αλλά συνέχισε λέγοντας ότι ο Ντόναλντ Τραμπ ήταν ένας αδιόρθωτος ηλίθιος και παθολογικός ψεύτης.
14 Αυγούστου 2020
Η Τζόαν Μπαέζ μού έστειλε απόψε ένα υπέροχο σημείωμα:
«Γεια σου, Τόνι,
Μια σκέψη μόνο…
Οι άνθρωποι μου έχουν πει ξανά και ξανά πόσο σημαντική υπήρξα στη ζωή τους. Ποτέ δεν τους πίστεψα πραγματικά ούτε έδωσα ιδιαίτερη σημασία στα λόγια τους. Ίσως, όμως, η υπερβολική μετριοφροσύνη, είτε είναι ψεύτικη είτε όχι, να είναι εξίσου ανόητη με το να περιαυτολογεί κανείς υπερβολικά».
Ο Φάουτσι και η Μπαέζ δεν είχαν ακόμη συναντηθεί από κοντά εκείνη την περίοδο. Η Μπαέζ, ωστόσο, τον προσκάλεσε σε μια τελετή τον Μάιο του 2021, κατά την οποία της απονεμήθηκε το «μετάλλιο του Κέντρου Κένεντι για τη συνολική προσφορά της ως ερμηνεύτριας».
Γκαλ Μπέκερμαν: Η αποκαλυπτική αμηχανία του Άντονι Φάουτσι
«Επιτέλους, κατάφερα να τη συναντήσω από κοντά, έπειτα από έναν ολόκληρο χρόνο κατά τον οποίο χτίζαμε τη φιλία μας μέσω μηνυμάτων και τηλεφωνικών συνομιλιών», έγραψε με ενθουσιασμό ο Φάουτσι στο ημερολόγιό του. «Είναι ένας απολύτως εκπληκτικός, ζεστός και αξιαγάπητος άνθρωπος. Η φιλία μας επισφραγίστηκε χθες το βράδυ, καθώς έγινε ξεκάθαρο ότι πραγματικά ήμασταν, όπως είπα, “πλασμένοι ο ένας για τον άλλον”».
Έχω ερωτήσεις!
30 Αυγούστου 2020
Μίλησα σήμερα με την Τζόαν Μπαέζ. Θέλει να χρησιμοποιήσει το πορτρέτο μου —εκείνο που είχε ζωγραφίσει η ίδια— για να προβάλει την αναγκαιότητα της επιστήμης και της τήρησης των οδηγιών για τη δημόσια υγεία. Ουσιαστικά, θέλει να χρησιμοποιήσει το πορτρέτο σε μηνύματα κοινωνικού χαρακτήρα. Είναι πραγματικά υπέροχη.
1η Οκτωβρίου 2020
Η Χόουπ Χικς μολύνθηκε!!!
17 Νοεμβρίου 2021
Πήγα χθες το βράδυ σε μια εκδήλωση για το νέο βιβλίο του Τζόναθαν Καρλ σχετικά με τον Τραμπ. Πραγματοποιήθηκε στο Café Milano. Ο χώρος ήταν απίστευτα γεμάτος και σχεδόν αναγκάστηκα να βγάλω τη μάσκα μου κατά τα δύο τρίτα του χρόνου που βρισκόμουν εκεί, επειδή σέρβιραν ποτά και οι άνθρωποι μιλούσαν και έβγαζαν σέλφι. Όλο το βράδυ με κατέκλυσαν άνθρωποι που ήθελαν να με χαιρετήσουν, να μου σφίξουν το χέρι και να φωτογραφηθούν μαζί μου. Δεν μπορούσα να ξεφύγω από όλο αυτό. Μολονότι κάποιοι ίσως θεωρούν υπέροχο να σε αντιμετωπίζουν σαν να είσαι ο Έλβις Πρίσλεϊ, στην πραγματικότητα ήταν πολύ αγχωτικό.
Πράγματι, πολύ αγχωτικό. Διαβάζοντας τις ανταποκρίσεις του Φάουτσι, ένιωσα έντονα σαν να επέστρεφα σε ένα θολό όνειρο. Πώς επιβιώσαμε από εκείνη την περίοδο; Συνέβησαν πράγματι όλα αυτά; Και τηλεφώνησε στ’ αλήθεια η Μπάρμπρα Στρέιζαντ στο κινητό του Φάουτσι;
Ναι, τηλεφώνησε.
«Είχα μια υπέροχη συνομιλία με την Μπάρμπρα Στρέιζαντ», έγραψε ο Φάουτσι στις 23 Φεβρουαρίου 2021. Εκείνη ζήτησε τη συμβουλή του για ένα ιατρικό ζήτημα.
«Στη συνέχεια αρχίσαμε να συζητάμε γενικά για τη ζωή», συνέχισε — άλλο ένα επεισόδιο οικοδόμησης μιας φιλίας. «Της είπα ότι εργάζομαι ακούγοντας τα τραγούδια της μέσω της Alexa. Δεν γνώριζε πραγματικά τι ήταν η Alexa. Αργότερα το ίδιο βράδυ την κάλεσα κατά λάθος από το κινητό μου και μου είπε ότι ούτως ή άλλως σκόπευε να με καλέσει».
Οι διασημότητες είναι ακριβώς σαν κι εμάς!
«Πήγα το τηλέφωνο κοντά στην Alexa και της ζήτησα να παίξει “τραγούδια της Μπάρμπρα Στρέιζαντ”», πρόσθεσε ο Φάουτσι. «Όταν το τραγούδι ακούστηκε δυνατά και καθαρά, εκείνη άρχισε να γελάει και ξετρελάθηκε!»
Όσο αμήχανα κι αν είναι όλα αυτά, πολλοί υψηλόβαθμοι κυβερνητικοί αξιωματούχοι επιμένουν να κρατούν ημερολόγια, στα οποία καταγράφουν τις δραστηριότητές τους στα ανώτερα κλιμάκια της εξουσίας. Αυτό συμβαίνει ακόμη και —ή κυρίως— όταν οι συγκεκριμένες δραστηριότητες αφορούν ευαίσθητα ζητήματα. Και όταν αυτά τα ημερολόγια δημοσιοποιούνται, κάτι που φαίνεται να συμβαίνει αρκετά συχνά, μπορούν να προσφέρουν ακαταμάχητες μικρές αποκαλύψεις για χάρη της Ιστορίας. Ή, τουλάχιστον, για χάρη του κουτσομπολιού.
Σχετικά με τον συντάκτη
Μαρκ Λίμποβιτς
Ο Μαρκ Λίμποβιτς είναι συντάκτης του The Atlantic.
Ο Αντόνιο Γκουτέρες προαναγγέλλει νέα συνάντηση «5+1», χωρίς ημερομηνία – Η αλλαγή ηγεσίας στην τουρκοκυπριακή κοινότητα, η παρέμβαση της ΕΕ και ο καθοριστικός ρόλος της Άγκυρας
πηγή: Εφημερίδα “Θεσσαλονίκη”
Έπειτα από σχεδόν εννέα χρόνια διαπραγματευτικής στασιμότητας, το Κυπριακό επανέρχεται στο επίκεντρο της διεθνούς διπλωματίας. Η επίσκεψη του Γενικού Γραμματέα του ΟΗΕ Αντόνιο Γκουτέρες στην Κύπρο, οι χωριστές επαφές του με τον Πρόεδρο της Κυπριακής Δημοκρατίας Νίκο Χριστοδουλίδη και τον Τουρκοκύπριο ηγέτη Τουφάν Έρχιουρμαν, καθώς και η κοινή συνάντησή τους στη νεκρή ζώνη, δημιούργησαν την προσδοκία μιας νέας προσπάθειας επίλυσης.
Η πρώτη και σημαντικότερη διαπίστωση, ωστόσο, είναι ότι δεν έχουν αρχίσει ακόμη επίσημες διαπραγματεύσεις. Αυτό που βρίσκεται σε εξέλιξη είναι μια οργανωμένη προσπάθεια διαμόρφωσης των προϋποθέσεων που θα επιτρέψουν την επιστροφή των δύο πλευρών στο τραπέζι.
Ο Γκουτέρες ανακοίνωσε ότι σκοπεύει να συγκαλέσει νέα άτυπη διευρυμένη συνάντηση σε σχήμα «5+1»: οι δύο κυπριακές πλευρές, οι τρεις εγγυήτριες δυνάμεις –Ελλάδα, Τουρκία και Ηνωμένο Βασίλειο– και ο ίδιος ο ΟΗΕ.
Η απόφαση έχει τη συναίνεση όλων των εμπλεκομένων. Δεν συνοδεύεται, όμως, από συγκεκριμένη ημερομηνία.
Τι αποφασίστηκε στη Λευκωσία
Μετά την κοινή συνάντηση της 29ης Ιουλίου, ο Γενικός Γραμματέας εξήγησε ότι η νέα «5+1» θα πραγματοποιηθεί μόνο αφού προηγηθεί επαρκής προετοιμασία σε τρία επίπεδα:
στα Μέτρα Οικοδόμησης Εμπιστοσύνης,
στη μεθοδολογία των μελλοντικών διαπραγματεύσεων,
και στην ουσία του Κυπριακού, με συνεκτίμηση των συγκλίσεων που έχουν ήδη επιτευχθεί.
«Δεν θέλω να έχουμε άλλες συναντήσεις 5+1 χωρίς αποτελέσματα», ανέφερε χαρακτηριστικά, διευκρινίζοντας ότι επιδιώκει μια συνάντηση η οποία θα μπορεί πραγματικά να ανοίξει τον δρόμο προς τη λύση.
Τα Ηνωμένα Έθνη θα συνεχίσουν την προεργασία με τις δύο πλευρές και τις εγγυήτριες δυνάμεις, κυρίως μέσω της προσωπικής απεσταλμένης του Γκουτέρες, Μαρία Άνχελα Ολγκίν. Ο Γενικός Γραμματέας απέκλεισε, πάντως, τη διεξαγωγή συνάντησης για το Κυπριακό κατά την Εβδομάδα Υψηλού Επιπέδου της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ τον Σεπτέμβριο.
Η θέση της Λευκωσίας
Ο Νίκος Χριστοδουλίδης αξιολόγησε θετικά την επίσκεψη Γκουτέρες, επισημαίνοντας ότι η νέα διαδικασία δεν ξεκινά «από το μηδέν».
Η ελληνοκυπριακή πλευρά ζητά:
επιστροφή στις διαπραγματεύσεις από το σημείο όπου διακόπηκαν στο Κραν Μοντανά το 2017,
αξιοποίηση όλων των προηγούμενων συγκλίσεων,
προσήλωση στα ψηφίσματα του Συμβουλίου Ασφαλείας,
και λύση διζωνικής, δικοινοτικής ομοσπονδίας με πολιτική ισότητα.
Στόχος της Λευκωσίας είναι η επόμενη διευρυμένη συνάντηση να μην περιοριστεί σε έναν ακόμη άτυπο διάλογο, αλλά να καταλήξει σε ανακοίνωση για την επίσημη επανέναρξη των συνομιλιών.
Ο Χριστοδουλίδης αναγνώρισε ότι θα επιθυμούσε ένα σαφέστερο αποτέλεσμα, ακόμη και τον άμεσο καθορισμό ημερομηνίας. Ανέφερε μάλιστα ότι η ελληνοκυπριακή πλευρά ήταν έτοιμη για διεξαγωγή της «5+1» ακόμη και μέσα σε μία εβδομάδα.
Τι άλλαξε στην τουρκοκυπριακή πλευρά
Ένα από τα νέα στοιχεία είναι η παρουσία του Τουφάν Έρχιουρμαν στην ηγεσία της τουρκοκυπριακής κοινότητας. Σε αντίθεση με τον προκάτοχό του, ο οποίος επέμενε στην αναγνώριση «κυριαρχικής ισότητας»και σε λύση δύο κρατών ως προϋπόθεση για συνομιλίες, ο Έρχιουρμαν έχει εκφραστεί υπέρ της διερεύνησης μιας ομοσπονδιακής λύσης.
Αυτό δεν σημαίνει ότι οι διαφορές έχουν εξαφανιστεί.
Ο Τουρκοκύπριος ηγέτης ζητά να συμφωνηθούν εκ των προτέρων η πολιτική ισότητα, οι κανόνες της διαδικασίας και ένας μηχανισμός που θα αποτρέπει έναν νέο, ατέρμονα γύρο συνομιλιών. Επιμένει ότι δεν πρέπει να αρχίσει άλλη μια ανοικτή διαδικασία χωρίς σαφή προσανατολισμό προς συγκεκριμένο αποτέλεσμα.
Μετά τη συνάντηση εμφανίστηκε περισσότερο αισιόδοξος, τονίζοντας όμως ότι πριν από τις επίσημες συνομιλίες πρέπει να γίνουν πρακτικά βήματα αποκατάστασης της εμπιστοσύνης.
Εδώ εντοπίζεται μία σημαντική αλλαγή κλίματος: οι δύο ηγέτες δεν συμφωνούν ακόμη σε όλα, αλλά εμφανίζονται διατεθειμένοι να συζητήσουν το πώς θα μπορούσε να οργανωθεί μια νέα διαδικασία.
Τα Μέτρα Οικοδόμησης Εμπιστοσύνης ως πρώτο τεστ
Τα πρακτικά μέτρα μεταξύ των δύο κοινοτήτων αποκτούν πλέον κεντρική σημασία. Στο τραπέζι έχουν βρεθεί η διάνοιξη νέων σημείων διέλευσης, η αποναρκοθέτηση περιοχών, η συνεργασία για το περιβάλλον και την ηλιακή ενέργεια, η αποκατάσταση κοιμητηρίων και η ενίσχυση των δικοινοτικών τεχνικών επιτροπών.
Ο Γκουτέρες κάλεσε τους δύο ηγέτες να εντείνουν τις προσπάθειές τους για μέτρα με απτό αντίκτυπο στην καθημερινότητα των Κυπρίων.
Τα μέτρα αυτά δεν αποτελούν λύση του Κυπριακού. Λειτουργούν, όμως, ως πολιτικό τεστ: εάν οι πλευρές δεν μπορέσουν να συμφωνήσουν σε περιορισμένες πρακτικές παρεμβάσεις, θα είναι εξαιρετικά δύσκολο να γεφυρώσουν τις πολύ μεγαλύτερες διαφορές στα θέματα της διακυβέρνησης, της ασφάλειας, των εγγυήσεων, της αποχώρησης στρατευμάτων, του εδαφικού και του περιουσιακού.
Η ενισχυμένη παρουσία της Ευρωπαϊκής Ένωσης
Η δεύτερη παράμετρος της νέας κινητικότητας είναι ο αυξημένος ρόλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η Λευκωσία επιδιώκει να συνδέσει την πρόοδο στο Κυπριακό με τις σχέσεις ΕΕ–Τουρκίας.
Η λογική είναι ότι η Άγκυρα μπορεί να έχει ευρωπαϊκά και οικονομικά κίνητρα για μια περισσότερο εποικοδομητική στάση. Στη συζήτηση περιλαμβάνονται ζητήματα όπως η τελωνειακή ένωση, οι θεωρήσεις εισόδου, η οικονομική συνεργασία και η ευρύτερη πολιτική προσέγγιση με τις Βρυξέλλες.
Παράλληλα, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εμφανίζεται έτοιμη να διαθέσει νομική τεχνογνωσία, ώστε οι ρυθμίσεις μιας ενδεχόμενης λύσης να είναι συμβατές με το ευρωπαϊκό κεκτημένο.
Η ΕΕ, πάντως, δεν αντικαθιστά τον ΟΗΕ και δεν μπορεί από μόνη της να επιβάλει αλλαγή στάσης στην Τουρκία. Μπορεί να προσφέρει κίνητρα, εγγυήσεις εφαρμογής και τεχνική βοήθεια, αλλά ο πυρήνας της διαδικασίας παραμένει υπό την αιγίδα των Ηνωμένων Εθνών.
Ο καθοριστικός παράγοντας της Άγκυρας
Παρά την πιο διαλλακτική δημόσια στάση του Έρχιουρμαν, η Τουρκία εξακολουθεί να υποστηρίζει επισήμως τη λύση δύο κρατών. Η θέση αυτή συγκρούεται με τα ψηφίσματα του Συμβουλίου Ασφαλείας και με τη συμφωνημένη βάση της διζωνικής, δικοινοτικής ομοσπονδίας.
Αυτό είναι και το μεγαλύτερο εμπόδιο.
Ο Έρχιουρμαν μπορεί να δημιουργήσει ευνοϊκότερο κλίμα μεταξύ των δύο κοινοτήτων, δεν μπορεί όμως να παρακάμψει την Άγκυρα, ιδιαίτερα στα θέματα της ασφάλειας, των εγγυήσεων και της παρουσίας τουρκικών στρατευμάτων.
Κατά συνέπεια, η πραγματική δοκιμασία δεν είναι μόνο εάν ο Χριστοδουλίδης και ο Έρχιουρμαν μπορούν να συνεννοηθούν. Είναι εάν η Τουρκία είναι διατεθειμένη να επιτρέψει επιστροφή στο ομοσπονδιακό πλαίσιο ή εάν θα επιμείνει στην προηγούμενη αναγνώριση χωριστής κυριαρχίας.
Γιατί η νέα προσπάθεια γίνεται τώρα
Η σημερινή κινητικότητα οφείλεται στη σύμπτωση αρκετών παραγόντων:
Πρώτον, η εκλογή Έρχιουρμαν απομάκρυνε, τουλάχιστον σε επίπεδο ρητορικής, την απόλυτη άρνηση συζήτησης ομοσπονδιακής λύσης.
Δεύτερον, ο Γκουτέρες, του οποίου η θητεία ολοκληρώνεται στο τέλος του 2026, επιδιώκει να αφήσει πίσω του τουλάχιστον μια οργανωμένη διαδικασία, αντί για ένα Κυπριακό σε πλήρες αδιέξοδο.
Τρίτον, η Λευκωσία επιχειρεί να αξιοποιήσει πιο ενεργά την ευρωπαϊκή διάσταση και τα κίνητρα που θα μπορούσε να προσφέρει η ΕΕ στην Τουρκία.
Τέταρτον, η επιδείνωση της ασφάλειας στην Ανατολική Μεσόγειο αυξάνει τη στρατηγική αξία μιας σταθερής και ενωμένης Κύπρου. Ο ίδιος ο Γκουτέρες συνέδεσε τη λύση όχι μόνο με τα συμφέροντα των Κυπρίων, αλλά και με τη σταθερότητα μιας περιοχής που αντιμετωπίζει συνεχείς συγκρούσεις και αυξανόμενους γεωπολιτικούς κινδύνους.
Ανάλυση: Παράθυρο ευκαιρίας, όχι ακόμη καμπή
Η απόφαση για νέα «5+1» είναι ουσιαστική, διότι διατηρεί ενεργό τον ΟΗΕ, επαναφέρει τις εγγυήτριες δυνάμεις στη διαδικασία και καταγράφει τη συναίνεση όλων ότι ο διάλογος πρέπει να συνεχιστεί.
Δεν αποτελεί, όμως, από μόνη της διπλωματική καμπή.
Η απουσία ημερομηνίας δείχνει ότι ο Γκουτέρες δεν έχει ακόμη διαπιστώσει επαρκές κοινό έδαφος. Αν το είχε διαπιστώσει, πιθανότατα θα ανακοίνωνε ήδη τον χρόνο και τον συγκεκριμένο στόχο της συνάντησης.
Η αναφορά του στη «μεθοδολογία» δεν είναι τεχνική λεπτομέρεια. Απαντά στην απαίτηση της τουρκοκυπριακής πλευράς να μην επαναληφθεί μια ατέρμονη διαδικασία. Η αναφορά, αντίστοιχα, στην «ουσία» και στις «συγκλίσεις που έχουν ήδη επιτευχθεί» ικανοποιεί τη βασική θέση της Λευκωσίας ότι η διαπραγμάτευση δεν μπορεί να αρχίσει από λευκό χαρτί.
Η διατύπωση Γκουτέρες αποτελεί επομένως έναν προσεκτικό συμβιβασμό: αναγνωρίζει το προηγούμενο διαπραγματευτικό κεκτημένο, χωρίς ακόμη να δηλώνει επισήμως ότι οι συνομιλίες θα επαναρχίσουν ακριβώς από το σημείο όπου σταμάτησαν στο Κραν Μοντανά.
Τι πρέπει να παρακολουθούμε
Τέσσερις εξελίξεις θα δείξουν εάν η κινητικότητα μπορεί να μετατραπεί σε πραγματική διαπραγμάτευση:
Εάν θα συμφωνηθούν και θα εφαρμοστούν συγκεκριμένα Μέτρα Οικοδόμησης Εμπιστοσύνης.
Εάν θα καθοριστεί ημερομηνία και σαφής πολιτικός στόχος για τη συνάντηση «5+1».
Εάν η Άγκυρα θα αποδεχθεί στην πράξη συζήτηση στη βάση των ψηφισμάτων του ΟΗΕ ή θα επαναφέρει ως προϋπόθεση τη λύση δύο κρατών.
Εάν η Ευρωπαϊκή Ένωση θα παρουσιάσει συγκεκριμένα κίνητρα και εγγυήσεις ή θα περιοριστεί σε δηλώσεις πολιτικής υποστήριξης.
Το συμπέρασμα
Στο Κυπριακό υπάρχει πράγματι κινητικότητα, αλλά προς το παρόν πρόκειται περισσότερο για προετοιμασία της διαπραγμάτευσης παρά για διαπραγμάτευση της λύσης.
Η αλλαγή κλίματος στην τουρκοκυπριακή κοινότητα, η προσωπική παρέμβαση Γκουτέρες και η εντονότερη παρουσία της Ευρωπαϊκής Ένωσης δημιουργούν ένα παράθυρο ευκαιρίας που δεν υπήρχε τα προηγούμενα χρόνια.
Το παράθυρο αυτό, όμως, παραμένει εύθραυστο. Η απόσταση ανάμεσα στην ομοσπονδιακή λύση που στηρίζουν ο ΟΗΕ, η Κυπριακή Δημοκρατία, η Ελλάδα και η ΕΕ και στη λύση δύο κρατών που εξακολουθεί να προβάλλει η Τουρκία δεν έχει γεφυρωθεί.
Η νέα «5+1», όταν και εφόσον συγκληθεί, θα δείξει εάν η σημερινή κινητικότητα αποτελεί την αρχή μιας πραγματικής πολιτικής διαδικασίας ή απλώς έναν ακόμη γύρο διπλωματικής διαχείρισης του αδιεξόδου.
Του Μαρκ Λίμποβιτς
