Μεσα απο Τουρκικες πηγες για το τι πραγματικα συνεβη στο Ανατολικο ζητημα …
Υπότιτλος: «It’s My Secret Prayer, Too,” He Confessed»

Συγγραφέας: Hillel Halkin









Γιώργος Πουκαμισάς1
Ενώπιον μιάς συνθέτου καταστάσεως στην γεωπολιτική σκακιέρα της Μέσης Ανατολής η
οποία έχει παγκόσμιο ενδιαφέρον, έχοντας κατά νου τα ελληνικά συμφέροντα, καταθέτω τις
σκέψεις που ακολουθούν:
Δεν υπάρχει λόγος, ταραχή να καταλαμβάνει τους αρμοδίους του ΥΠΕΞ εξ αιτίας του
Συμφώνου της Μέκκας (07 Αυγούστου 2026). Αναλύουμε την κατάσταση και μένουμε
συνεπείς στις επιλογές μας – που πάντως ως προς την Αν. Μεσόγειο και την Μέση Ανατολή
πρέπει να τελούν υπό διαρκή επισκόπηση – .
Θα ήταν σπασμωδική μία κίνηση απόσυρσης της συστοιχίας του πυραυλικού συστήματος
εναέριας άμυνας Patriot από την Σαουδική Αραβία. Αντιθέτως, από πολιτικής τουλάχιστον
απόψεως το σύστημα πρέπει άχρι καιρού να παραμείνει στο Γιανμπού και η πλευρά μας να
προχωρήσει χωρίς αναβολή σε διαβουλεύσεις εφ’ όλου του φάσματος με το Ριάντ για το
παρόν και το μέλλον της διμερούς συνεργασίας.
Δεν πρέπει να υπάρχει αμφιβολία ότι η Συντροφία των Τριών είναι καρπός της αδυναμίας
των ΗΠΑ να καλύψουν αποτελεσματικά τους εταίρους των στον Κόλπο από τα πλήγματα του
Ιράν. Συνδετικό υλικό των Τριών, εν προκειμένω ως εκπροσώπων όχι μόνο των Σουνιτών
αλλά του συνόλου των Μουσουλμάνων, είναι η εναντίωση στις πολιτικές του Ισραήλ. Δεν
είναι το Ιράν ο στόχος, η απειλή για την ασφάλεια των τριών συμβαλλομένων της Συμφωνίας
Αμυντικής Συνεργασίας.
Είναι πρόδηλο ότι η ασθενέστερη πλευρά της τριγωνικής συμμαχίας είναι η Σαουδική
Αραβία. Η υπογραφή της συμφωνίας αποτελεί αγορά, αμφιβόλου αξίας ασφαλιστηρίου για
τον κυβερνώντα διάδοχο του σαουδικού θρόνου. Ήταν όμως κίνηση ανάγκης, πιεζομένου
μεταξύ Ισραήλ, Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων και, από την άλλη πλευρά, του
πολυπράγμονος Κατάρ, φίλου και δανειστή της Τουρκίας. Το Σύμφωνο, αν υπήρχε σε
κάποιες καγκελαρίες αμφιβολία, εννοείται ότι βάζει ταφόπλακα στην περίπτωση
προσχώρησης της Σ.Α. στις συμφωνίες του Αβραάμ και εκθέτει τα Η.Α.Ε. που είναι μέρος των
συμφωνιών αυτών. Εξ άλλου, η ούτως η άλλως μακροπρόθεσμη προοπτική δημιουργίας
οικονομικού διαδρόμου Ινδίας-Μ. Ανατολής-Ευρώπης IMEC, τώρα παραπέμπεται στις
ελληνικές καλένδες, μέχρι δηλ. αλλαγής της πολιτικής του Ριάντ.
Η Σ.Α., φύλακας των ιερών προσκυνημάτων του Ισλάμ, ενδίδει στην Τουρκία, κληρονόμο των Οθωμανών Χαλίφηδων, η
οποία με την ανασύσταση του σιδηροδρόμου Κωνσταντινούπολης – Χετζάζης (συμφωνία
Ιουνίου 2026), φιλοδοξεί να επιστρέψει εκεί από όπου είχε εκδιωχθεί με την Αραβική
Ανταρσία του 1917.
Ιδιαίτερης σημασίας είναι η απόφαση της Αιγύπτου παρά τις προηγηθείσες διαβουλεύσεις,
να μην ενταχθεί στο σχήμα. Όπως έχει γράψει ο ΣΤΡΑΒΩΝ (08.08.26), στο Κάιρο έχουν μία
μακροπρόθεσμη οπτική των αραβικών πραγμάτων, λαμβανομένων επίσης πρωταρχικά
υπόψιν των συμφερόντων τους στην Μεσόγειο και δή με Ελλάδα, Κύπρο, Ισραήλ, αλλά και
εκείνων στη Λιβύη. Πιθανότητα μεταγενέστερης προσχωρήσεως της Αιγύπτου στο σχήμα
φαίνεται περίπου αμελητέα, εκτός αν η κυβέρνηση Νετανυάχου, συνεχίσει αποφασιστικά
την σημερινή αδιάλλακτη γραμμή της.
Περί αντισυσπειρώσεως: Η Ελλάδα πρέπει να συνεχίσει την εμπέδωση των σχέσεών της, επί
διμερούς βάσεως, με το Ισραήλ, τα ΗΑΕ και , βεβαίως, με την Ινδία. Η σύμπηξη πενταμερούς
«Άξονα» Ινδίας-ΗΑΕ-Ισραήλ-Κύπρου-Ελλάδος δεν εξυπηρετεί.
Η Ελλάδα, η Αίγυπτος και το Ισραήλ
H χώρα μας, ορθώς, έχει αναπτύξει μία πολυεπίπεδη στρατηγική σχέση με το Ισραήλ, η
οποία δεν αποτελεί συμμαχία. Έκαστο των δύο μερών επενδύει στην σχέση αυτή χάριν των
δικών του εθνικών συμφερόντων τα οποία είναι ιδιαίτερα για κάθε πλευρά. Με το Ισραήλ
εμείς δεν είμαστε όμοροι, όπως όμως είμαστε στη θάλασσα όμοροι με την Αίγυπτο (άλλη η
περίπτωση της Κύπρου).
Το Ισραήλ αντιμετωπίζει δύσκολες καταστάσεις στην περιοχή του,
οι οποίες δεν έχουν γίνει ευκολότερες με την επίθεση που εξαπολύθηκε κατά του Ιράν από
κοινού με τις ΗΠΑ, στις 28 Φεβρουαρίου τρέχοντος έτους. Παρά τα επιφαινόμενα, η πτώση
του καθεστώτος Άσσαντ στην Συρία, καθεστώτος κοσμικού, δεν διευκόλυνε την θέση
ασφαλείας του Ισραήλ, ούτε βεβαίως τα ελληνικά συμφέροντα.
Στο μέτρο που αποτελούμε, όχι μόνο λόγω γεωγραφικής θέσης, κρίσιμο και αξιόπιστο εταίρο
για το Ισραήλ, είναι υποχρέωσή μας να ξετυλίγουμε τις αντιλήψεις μας για το ένα η το άλλο
ζήτημα και τις επιπτώσεις στην διεθνή κατάσταση και σε εμάς ειδικότερα.
Η οδός των σχέσεών μας πρέπει να είναι διπλής κατευθύνσεως και να συμβάλει στην ενίσχυση της
θέσεως των δύο εταίρων, όχι στην δημιουργία νέων αντιπάλων. Το Ισραήλ, έχει κάθε
συμφέρον, και η Ελλάδα δεν επιτρέπεται να μένει σιωπηλή, στο καλώς έχειν των
Χριστιανικών, και ειδικότερα των Ορθοδόξων ιερών στους Αγίους Τόπους.
Είναι γνωστό ότι το Πατριαρχείο Ιεροσολύμων και η Αγιοταφική Αδελφότητα υφίστανται την πίεση Εβραίων
ζηλωτών και την καταπάτηση προσκυνημάτων, κτημάτων και κτισμάτων.
Η αναθέρμανση των σχέσεων Αιγύπτου-Τουρκίας δεν οφείλεται στην σχέση Ελλάδος-Ισραήλ.
Είναι όμως κατάσταση που υποχρεώνει να εξετάζουμε συνολικά και να σταθμίζουμε με
λεπτότητα την πολιτική μας, η οποία βεβαίως δεν στοχεύει στον εγκλωβισμό της Τουρκίας,
αλλά στην εξισορρόπησή της. Η Αίγυπτος δεν είναι και δεν πρόκειται να γίνει προνομιούχος
ελάσσων εταίρος της Τουρκίας. Ανεξαρτήτως καθεστώτος, θα συνεχίσει να ακολουθεί
πολιτική ισορροπιών μεταξύ ημών και της Τουρκίας, της οποίας όμως πολιτικής το μείγμα
δεν θα είναι σταθερό και αμετάβλητο. Υπάρχουν όρια στην έναντι της Τουρκίας κατεύθυνση
της Αιγύπτου, μάλιστα επί των ημερών του συστήματος Σίσσι.
Όσο και να είναι εξαγριωμένοι στο Κάιρο από τις πολιτικές του Ισραήλ απέναντι στους Παλαιστινίους και σε σχέση με την
Αιθιοπία και την Σομαλιλάνδη, δεν θα στέρξουν να υιοθετήσουν την ατζέντα της Τουρκίας.
Από την άλλη, είναι απορίας άξιο πως η Ελλάδα δεν έχει αυτή προσφέρει τις καλές υπηρεσίες
της μεταξύ των δύο σε αντιπαράθεση φιλικών χωρών, της Αιθιοπίας και της Αιγύπτου.
Ακόμη, βολιδοσκοπήσεις προς την Τεχεράνη, θα μπορούσαν να είναι επωφελείς για τα
συμφέροντα του κράτους και συμμάχων του.
Παραδόξως, το Τριμερές Σύμφωνο, για λόγους που δεν είναι του παρόντος σημειώματος,
παρέχει την δυνατότητα ανακαινίσεως και εμβαθύνσεως του πολιτικού διαλόγου και
συνολικώς των σχέσεων Καίρου-Αθηνών, πέραν του καλωδίου GrEgy, της Μονής της Αγίας
Αικατερίνης ή του EastMed Gas Forum. Το ανάλογο ισχύει ως προς την σχέση με τα
ακτιβιστικά Η.Α.Ε.
H Αθήνα, όχι με την τωρινή ομάδα, απέναντι στην υπερέκταση της νοσταλγού παλαιών
ημερών Τουρκίας, με στοχευμένη παρουσία στην Ερυθρά Θάλασσα και κατά δεύτερο λόγο
στον Κόλπο, λαμβάνοντας υπόψη την τεχνογνωσία και της Λευκωσίας, θα μπορούσε να
υπηρετήσει το εθνικό συμφέρον και να δείξει ότι είναι ενεργός και πρωτόβουλος παράγων
σταθερότητας και φάρος διεθνούς συνεργασίας, συνδιαλλαγής και ειρήνευσης πέραν
στερεοτύπων.
Γιώργος Πουκαμισάς, Πρέσβυς ε.τ. Δρ Πανεπιστημίου Αιγαίου, Πρόεδρος της Ελληνικής Εταιρείας Γεωγραφικών
Μελετών Ο ΣΤΡΑΒΩΝ.
Μεσόγεια, Δεκαπενταύγουστος 2026
Ένα κρίσιμο ζήτημα για το μέλλον της ιδιωτικότητας και του απορρήτου των επικοινωνιών στην Ευρωπαϊκή Ένωση αναδεικνύει εκτενής έρευνα του δημοσιογράφου Βασίλη Γαλούπη στους Data Journalists για το αποκαλούμενο «Chat Control».
Πρόκειται για το ευρωπαϊκό πλαίσιο που έχει ως διακηρυγμένο στόχο την αντιμετώπιση της διαδικτυακής σεξουαλικής κακοποίησης και αποπλάνησης ανηλίκων, αλλά έχει προκαλέσει σοβαρές αντιδράσεις για τις συνέπειες που μπορεί να έχει στην ιδιωτικότητα των περίπου 450 εκατομμυρίων πολιτών της ΕΕ.
Σύμφωνα με την έρευνα, το κρίσιμο τεχνικό ζήτημα αφορά τη δυνατότητα σάρωσης μηνυμάτων, φωτογραφιών και άλλων αρχείων στις συσκευές των χρηστών πριν αυτά κρυπτογραφηθούν και αποσταλούν. Πρόκειται για το λεγόμενο client-side scanning, το οποίο θα μπορούσε να επηρεάσει στην πράξη ακόμη και τις υπηρεσίες που χρησιμοποιούν end-to-end encryption.
Παράλληλα, η Τεχνητή Νοημοσύνη αποκτά κεντρικό ρόλο. Όπως περιγράφεται στο δημοσίευμα, αυτοματοποιημένα συστήματα θα μπορούν να αξιολογούν αρχεία που χαρακτηρίζονται ύποπτα, ώστε στη συνέχεια να κρίνεται εάν μία υπόθεση πρέπει να παραπεμφθεί στις αρμόδιες αρχές.
Εδώ ακριβώς βρίσκεται και η ουσία της σύγκρουσης.
Οι υποστηρικτές του Chat Control θεωρούν ότι η προστασία των παιδιών από τη διαδικτυακή σεξουαλική εκμετάλλευση αποτελεί υπέρτατη προτεραιότητα και ότι απαιτούνται αποτελεσματικότερα εργαλεία για τον εντοπισμό παράνομου υλικού.
Οι επικριτές του μέτρου, όμως, προειδοποιούν ότι η σάρωση των επικοινωνιών όλων των πολιτών, χωρίς να υπάρχει προηγουμένως συγκεκριμένη υποψία, δημιουργεί τις τεχνικές και θεσμικές προϋποθέσεις για μαζική ψηφιακή επιτήρηση.
Στην έρευνα παρουσιάζονται, μεταξύ άλλων, οι ενστάσεις ευρωπαϊκών φορέων προστασίας δεδομένων και ειδικών στην κρυπτογράφηση. Οι τελευταίοι προειδοποιούν ότι η αποδυνάμωση της κρυπτογράφησης δεν δημιουργεί κινδύνους μόνο για τους απλούς χρήστες, αλλά μπορεί να επηρεάσει ευαίσθητες επικοινωνίες κρατικών και στρατιωτικών υπηρεσιών, πολιτικών, δημοσιογράφων και μαρτύρων δημοσίου συμφέροντος.
Σημαντικό πρόβλημα θεωρούνται και τα ψευδώς θετικά αποτελέσματα των αυτοματοποιημένων συστημάτων, δηλαδή η πιθανότητα νόμιμο και αθώο περιεχόμενο να χαρακτηριστεί εσφαλμένα ως ύποπτο.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει και η πολιτική διάσταση.
Στις 9 Ιουλίου 2026, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο παρέτεινε το προσωρινό πλαίσιο του «Chat Control 1.0» μέχρι τις 3 Απριλίου 2028.
Όπως αναφέρει ο Βασίλης Γαλούπης, 314 ευρωβουλευτές ψήφισαν κατά, 276 υπέρ και 17 απείχαν. Παρά το γεγονός ότι οι αρνητικές ψήφοι ήταν περισσότερες, δεν συγκεντρώθηκε η απαιτούμενη απόλυτη πλειοψηφία των 361 ψήφων που χρειαζόταν για να απορριφθεί η παράταση.
Η επόμενη μεγάλη συζήτηση αφορά το «Chat Control 2.0», την ευρύτερη και μόνιμη εκδοχή του πλαισίου, η οποία, σύμφωνα με το δημοσίευμα, συνδέεται και με τις κρυπτογραφημένες υπηρεσίες επικοινωνίας.
Σύμφωνα με την έρευνα, στις 23 Ιουλίου 2026 οι κυβερνήσεις των κρατών-μελών επιβεβαίωσαν την προσωρινή παράταση του Chat Control 1.0, με 25 χώρες υπέρ, μία κατά και μία αποχή.
Ωστόσο, δεν δημοσιοποιήθηκε επίσημος αναλυτικός κατάλογος με την ψήφο κάθε χώρας στη συγκεκριμένη διαδικασία.
Με βάση την προηγούμενη στάση των κρατών τον Νοέμβριο του 2025, το δημοσίευμα τοποθετεί την Ελλάδα μεταξύ των χωρών που υποστήριζαν τη σχετική νομοθεσία, κάνοντας όμως σαφή τη διάκριση ανάμεσα στην προηγούμενη στάση και στη μη δημοσιοποιημένη επιμέρους ψήφο του Ιουλίου 2026.
Στην έρευνα μιλούν επίσης ο καθηγητής Γιώργος Πλειός, ο οποίος αντιμετωπίζει κριτικά την ενίσχυση των μηχανισμών παρακολούθησης από κράτη και τεχνολογικές εταιρείες, και ο Κωστής Πιερίδης, ο οποίος θέτει ζήτημα «γκρίζων ζωνών» και νομιμότητας, εντάσσοντας τη συζήτηση στη μακροχρόνια μετατόπιση της ισορροπίας μεταξύ ελευθερίας και ασφάλειας.
Το πραγματικό ερώτημα που ανοίγει η υπόθεση του Chat Control είναι επομένως πολύ μεγαλύτερο από μια ακόμη ευρωπαϊκή νομοθετική διαμάχη:
Μέχρι πού μπορεί να φτάσει μια δημοκρατική κοινωνία στην παρακολούθηση των επικοινωνιών των πολιτών της στο όνομα της ασφάλειας και της προστασίας των ανηλίκων, χωρίς να υπονομεύσει το ίδιο το δικαίωμα στο απόρρητο που καλείται να προστατεύει;
Ολόκληρη η αναλυτική έρευνα του Βασίλη Γαλούπη, με όλα τα στοιχεία, τις ψηφοφορίες, τις τεχνικές παραμέτρους και τις τοποθετήσεις των ειδικών, δημοσιεύεται στους Data Journalists με τίτλο «Chat Control: Όλες οι επικοινωνίες των Ευρωπαίων στο μικροσκόπιο».
https://www.datajournalists.co.uk/2026/08/18/chat-control-oles-oi-epikoinonies-ton-eyropaion-sto-mikroskopio/?fbclid=IwY2xjawTxGGlwZG9mBWV4dG4DYWVtAjExAHNydGMGYXBwX2lkEDIyMjAzOTE3ODgyMDA4OTIAAR5HFh2H7OblqA0SPHoSLLwPwSkKO8sDkl3wWGBuj9rNcSxC8Zqv0LStMFm-iA_aem_jUBj9SQj4lAi_rMEaNe7TA
Αύγουστος 2026

Υπάρχει πράγματι παρακμή της Δύσης, εφόσον με τη λέξη δεν εννοούμε μια θεαματική και άμεση κατάρρευση, αλλά μια σχετική απώλεια ισχύος, αυτοπεποίθησης, συνοχής και ικανότητας να μετατρέπει τις διακηρυγμένες αξίες σε πολιτική πράξη. Η Δύση δεν έπαψε να παράγει πλούτο, γνώση και θεσμούς. Παραμένει ο χώρος όπου η συνταγματική δημοκρατία, η επιστημονική έρευνα, τα κοινωνικά δικαιώματα και η ελευθερία του προσώπου έχουν αποκτήσει την πιο σταθερή θεσμική μορφή τους. Συγχρόνως, όμως, χάνει δημογραφικό και οικονομικό βάρος, εξαρτάται στρατηγικά από τρίτους, δυσκολεύεται να καινοτομήσει με την ταχύτητα των ανταγωνιστών της και εμφανίζει βαθιά κρίση πολιτικής αντιπροσώπευσης.
Η έννοια της παρακμής χρειάζεται επομένως πειθαρχία. Δεν είναι κάθε μεταβολή παρακμή ούτε κάθε απώλεια δυτικού μονοπωλίου καταστροφή. Η άνοδος της Ασίας είναι σε μεγάλο βαθμό η έξοδος δισεκατομμυρίων ανθρώπων από την περιφέρεια της παγκόσμιας οικονομίας· συνεπάγεται σχετική υποχώρηση της Δύσης χωρίς να αποδεικνύει αναγκαστικά εσωτερική αποσύνθεση. Παρακμή υπάρχει όταν μια κοινωνία παύει να ανανεώνει τις πηγές της ισχύος και της νομιμοποίησής της: όταν καταναλώνει περισσότερο θεσμικό, παραγωγικό και ηθικό κεφάλαιο απ’ όσο δημιουργεί.

Η σημερινή κρίση είναι πολυεπίπεδη. Πρώτον, είναι κρίση παραγωγικότητας και τεχνολογικής κυριαρχίας. Η Ευρωπαϊκή Ένωση διαθέτει ισχυρή βιομηχανική παράδοση, αλλά υστερεί στις ψηφιακές πλατφόρμες, στην κλιμάκωση νεοφυών επιχειρήσεων, στα προηγμένα υπολογιστικά συστήματα και στην εμπορική αξιοποίηση της έρευνας. Η έκθεση Ντράγκι περιγράφει ένα διευρυνόμενο χάσμα καινοτομίας, υψηλότερο ενεργειακό κόστος, κατακερματισμένες κεφαλαιαγορές και ανάγκη πολύ μεγαλύτερων επενδύσεων. Το ευρωπαϊκό πρόβλημα δεν είναι ότι δεν διαθέτει ιδέες, αλλά ότι δυσκολεύεται να τις μετατρέψει σε επιχειρήσεις, υποδομές και γεωπολιτική ισχύ.
Δεύτερον, είναι δημογραφική κρίση. Η γήρανση, η υπογεννητικότητα και η συρρίκνωση του ενεργού πληθυσμού πιέζουν τα ασφαλιστικά συστήματα, την άμυνα, την περιφερειακή συνοχή και την παραγωγική βάση. Η Eurostat καταγράφει ήδη λιγότερους από τρεις ανθρώπους εργάσιμης ηλικίας για κάθε άτομο άνω των 65 ετών και προβλέπει περαιτέρω επιδείνωση. Η μετανάστευση μπορεί να μετριάσει το πρόβλημα, όχι όμως χωρίς πολιτικές ένταξης, εκπαίδευσης και κοινής πολιτειακής ταυτότητας.
Τρίτον, είναι κρίση πολιτικής ικανότητας. Η Ευρώπη έχει αναπτύξει πυκνή κανονιστική εξουσία αλλά όχι ανάλογη κοινή ισχύ σε άμυνα, ενέργεια, εξωτερική πολιτική και τεχνολογία. Συχνά νομοθετεί για συστήματα που σχεδιάζονται αλλού, εξαρτάται από αμερικανικές εγγυήσεις ασφαλείας και από εξωτερικές αλυσίδες εφοδιασμού, ενώ οι εθνικές κυβερνήσεις χρησιμοποιούν τις Βρυξέλλες ως άλλοθι για αποφάσεις που οι ίδιες συνδιαμορφώνουν.
Τέταρτον, είναι κρίση δημοκρατικής αντιπροσώπευσης. Η επαγγελματοποίηση της πολιτικής, η συγκέντρωση των μέσων ενημέρωσης, η αδιαφάνεια της ψηφιακής επιρροής και η απομάκρυνση των κέντρων αποφάσεων από τον πολίτη δημιουργούν την αίσθηση μιας δημοκρατίας χωρίς πραγματική δυνατότητα επιλογής. Δεν πρέπει να υπερβάλλουμε: το Ευρωβαρόμετρο εξακολουθεί να καταγράφει πλειοψηφική εμπιστοσύνη στην ΕΕ και υψηλή υποστήριξη της κοινής ευρωπαϊκής δράσης. Αυτό ακριβώς δείχνει ότι δεν ζούμε το τέλος της Ευρώπης, αλλά μια σύγκρουση ανάμεσα στην επιθυμία για κοινή Ευρώπη και στην ανεπαρκή μορφή που αυτή έχει σήμερα.
Πέμπτον, είναι κρίση νοήματος. Η καταναλωτική αφθονία δεν παράγει από μόνη της κοινό σκοπό. Η ατομική αυτοπραγμάτωση, όταν αποσυνδέεται από υποχρεώσεις προς την πολιτεία και τις επόμενες γενιές, αφήνει πίσω της κοινωνίες εύπορες αλλά εύθραυστες. Από την άλλη πλευρά, η νοσταλγία μιας υποτιθέμενης ομοιογενούς παλιάς Ευρώπης οδηγεί σε εθνικισμό και αποκλεισμό. Η πραγματική πρόκληση είναι να συνδεθεί η ελευθερία με την ευθύνη και η διαφορετικότητα με μια κοινή πολιτειακή πίστη.

Ο Όσβαλντ Σπένγκλερ δεν έγραψε μια συμβατική πρόβλεψη οικονομικής ύφεσης. Στους δύο τόμους της Παρακμής της Δύσης οικοδόμησε μια «μορφολογία της παγκόσμιας ιστορίας». Αντιμετώπισε τους μεγάλους πολιτισμούς ως οργανικές μορφές που γεννιούνται, αναπτύσσονται, ωριμάζουν και τελικά στερεοποιούνται. Κάθε πολιτισμός διαθέτει, κατά τη γνώμη του, μια ιδιαίτερη «ψυχή». Η δυτική ή «φαουστική» ψυχή χαρακτηρίζεται από την τάση προς το άπειρο: απεριόριστος χώρος, επιστημονική κατάκτηση, τεχνική επέκταση, παγκόσμια βούληση.
Η κρίσιμη διάκριση είναι μεταξύ Kultur και Zivilisation. Ο πολιτισμός με τη δημιουργική έννοια είναι η εποχή της μεγάλης τέχνης, της ζωντανής θρησκευτικότητας, της οργανικής κοινότητας και των πρωτότυπων μορφών. Η «civilization» είναι η ύστερη, μητροπολιτική και τεχνική φάση: η δημιουργία δίνει τη θέση της στην οργάνωση, η επαρχία στη μεγαλούπολη, η πίστη στον κριτικό ορθολογισμό, η πολιτική κοινότητα στη μάζα και η ποιοτική ζωή στην ποσοτική επέκταση.
Στο πολιτικό πεδίο, ο Σπένγκλερ προέβλεψε ότι η φιλελεύθερη δημοκρατία θα γινόταν το όχημα της δύναμης του χρήματος. Ο Τύπος και η κοινή γνώμη θα διαμορφώνονταν από εκείνους που διαθέτουν τα μέσα επιρροής. Η κοινοβουλευτική πολιτική θα έχανε περιεχόμενο, οι μαζικές κοινωνίες θα κουράζονταν από την κυριαρχία του χρήματος και θα αναζητούσαν ισχυρούς ηγέτες. Έτσι θα ερχόταν ο «καισαρισμός»: προσωποπαγής εξουσία, μεγάλοι γεωπολιτικοί ανταγωνισμοί και πολιτική που επιστρέφει στην ωμή σχέση δυνάμεων.
Προέβλεψε επίσης την επέκταση της τεχνικής, την παγκοσμιοποίηση της δυτικής μορφής και, ταυτόχρονα, τη μεταφορά της τεχνικής ικανότητας σε άλλους λαούς που θα τη χρησιμοποιούσαν εναντίον της δυτικής πρωτοκαθεδρίας. Η Δύση, στη σκέψη του, δεν θα εξαφανιζόταν σε μία ημερομηνία· θα περνούσε σε έναν μακρύ «χειμώνα» πολιτικής συγκέντρωσης, ιμπεριαλιστικών πολέμων, πολιτισμικής στειρότητας και τελικά ιστορικής ακινησίας.
Η πρώτη μεγάλη ένσταση αφορά τη μέθοδο. Οι πολιτισμοί δεν είναι βιολογικοί οργανισμοί με προκαθορισμένο προσδόκιμο ζωής. Οι αναλογίες μεταξύ Ρώμης και σύγχρονης Δύσης, μεταξύ ελληνιστικών μεγαλουπόλεων και νεότερων μητροπόλεων ή μεταξύ Καίσαρα και μελλοντικών ηγετών μπορεί να είναι γόνιμες ως μεταφορές, αλλά δεν αποτελούν αποδείξεις ιστορικού νόμου. Ο Σπένγκλερ επιλέγει τα γεγονότα που ταιριάζουν στο σχήμα του και υποβαθμίζει όσα δείχνουν ανανέωση, σύγκλιση ή ασυνέχεια.
Η δεύτερη ένσταση είναι ο ιστορικός ντετερμινισμός. Ο Καρλ Πόπερ, στην κριτική του κατά του ιστορικισμού, έδειξε γιατί δεν μπορούμε να προβλέψουμε την πορεία της ιστορίας σαν να επρόκειτο για τροχιά πλανήτη: η μελλοντική γνώση, οι θεσμικές καινοτομίες και οι ανθρώπινες επιλογές δεν είναι γνωστές εκ των προτέρων. Μια ιστορική τάση ισχύει υπό συγκεκριμένες συνθήκες· δεν είναι νόμος της φύσης. Η μοιρολατρία μπορεί μάλιστα να γίνει αυτοεκπληρούμενη, επειδή μετατρέπει την πολιτική ευθύνη σε παθητική αποδοχή του «αναπόφευκτου».
Η τρίτη ένσταση αφορά την υπερβολική εσωτερική ομοιογένεια που αποδίδεται σε κάθε πολιτισμό. Η «Δύση» του Σπένγκλερ περιλαμβάνει κοινωνίες, τάξεις, θρησκείες και αντίπαλες παραδόσεις που δεν χωρούν εύκολα σε μία φαουστική ψυχή. Υποτιμά τις ανταλλαγές μεταξύ πολιτισμών και την ικανότητα θεσμών και ιδεών να μεταφέρονται, να μεταφράζονται και να αλλάζουν σημασία.
Τέλος, υπάρχει πολιτική κριτική. Ο Σπένγκλερ δεν ταυτίζεται με τον ναζισμό και απέρριψε πλευρές του φυλετικού βιολογισμού του. Ωστόσο, η περιφρόνησή του για τη φιλελεύθερη δημοκρατία, η εξύμνηση της ισχύος και η αποδοχή αυταρχικών λύσεων ανήκουν στο κλίμα της γερμανικής «συντηρητικής επανάστασης». Ο Ρίτσαρντ Βόλιν στην “Γοητεία του Ανορθολογισμού” εξετάζει ακριβώς πώς η αντιδιαφωτιστική αυτή κληρονομιά επανεμφανίστηκε σε μεταγενέστερα, ακόμη και αριστερά, θεωρητικά ρεύματα.

Ο Σπένγκλερ δικαιώθηκε περισσότερο ως οξυδερκής διαγνώστης παρά ως προφήτης.
Διέκρινε νωρίς τη μαζικοποίηση της πολιτικής, τη δύναμη των μέσων, την εξάρτηση της δημοκρατίας από το χρήμα, την τεχνικοποίηση της ζωής, την άνοδο των μητροπόλεων, την πολιτισμική κόπωση και την επιστροφή της γεωπολιτικής ισχύος. Στον 21ο αιώνα, η συγκέντρωση ψηφιακής εξουσίας, η χειραγώγηση της προσοχής, η προσωποποίηση της πολιτικής και η εξασθένηση των ενδιάμεσων θεσμών κάνουν πολλές σελίδες του να μοιάζουν επίκαιρες.
Δεν δικαιώθηκε, όμως, ως προς την αναγκαιότητα και το κλειστό χρονοδιάγραμμα της παρακμής. Η Δύση μετά τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο γνώρισε νέες εκρήξεις επιστημονικής δημιουργίας, εδραίωσε δημοκρατίες, δημιούργησε το κοινωνικό κράτος, προχώρησε στην ευρωπαϊκή ενοποίηση, διεύρυνε δικαιώματα και επέδειξε αξιοσημείωτη ικανότητα αυτοδιόρθωσης.
Η αποαποικιοποίηση, η ισότητα των φύλων και η αναγνώριση μειονοτήτων δεν είναι συμπτώματα πολιτισμικού θανάτου, αλλά ηθικές και θεσμικές κατακτήσεις.
Η σωστή αποτίμηση είναι διπλή: ο Σπένγκλερ προσφέρει ένα ισχυρό λεξιλόγιο για τη γήρανση θεσμών και τη μεταβολή της πολιτισμικής ενέργειας σε διοικητική ρουτίνα. Δεν προσφέρει επιστημονική θεωρία που να αποδεικνύει ότι η ανανέωση είναι αδύνατη. Η ιστορία δεν είναι οργανική μοίρα. Είναι πεδίο περιορισμών, συγκρούσεων και επιλογών.
Στη Γοητεία του ανορθολογισμού, ο Βόλιν δεν παρουσιάζει απλώς μια οικονομική ή γεωπολιτική παρακμή. Εξετάζει την πνευματική αποδυνάμωση της Δύσης όταν η κριτική στον εργαλειακό ορθολογισμό μετατρέπεται σε απόρριψη του ορθού λόγου ως τέτοιου.
Ο Βόλιν συνδέει τον Μπατάιγ με τον Σπένγκλερ: αμφότεροι αντιπαραθέτουν στη θεωρητική σκέψη τη ζωή, το ένστικτο και τη βιωματική αμεσότητα. Κάνει ρητή αναφορά στην Παρακμή της Δύσης και στην αντίληψη του Σπένγκλερ για τον πόλεμο ως πρωταρχική πολιτική της ζωής. Διευρύνει τη σύγκριση προς τον Γιούνγκερ και την αισθητικοποίηση της βίας.
Η βαθύτερη θέση του Βόλιν είναι ότι ιδέες της γερμανικής αντιδραστικής νεωτερικότητας —η περιφρόνηση του Διαφωτισμού, ο αντιφιλελευθερισμός, η γοητεία της απόφασης, της υπέρβασης και της βίας— μεταφέρθηκαν σε τμήματα της μεταπολεμικής γαλλικής θεωρίας. Η παρακμή εδώ έχει πέντε γνωρίσματα: εγκατάλειψη κοινών κριτηρίων αλήθειας· μετατροπή της πολιτικής σε αισθητική χειρονομία· ρομαντικοποίηση της παραβίασης· δυσπιστία προς την καθολικότητα των δικαιωμάτων· και αδυναμία διάκρισης μεταξύ κριτικής του Λόγου και παράδοσης στον ανορθολογισμό.
Η κριτική του Βόλιν χρειάζεται και η ίδια μέτρο. Η γενεαλογική συγγένεια δεν σημαίνει πολιτική ταυτότητα: ο Ντερριντά, ο Φουκώ ή ο Μπατάιγ δεν είναι απλώς μεταμφιεσμένοι συντηρητικοί επαναστάτες. Ωστόσο, η προειδοποίηση παραμένει επίκαιρη. Όταν κάθε αλήθεια θεωρείται κατασκευή ισχύος, η δημοκρατία χάνει το κοινό έδαφος πάνω στο οποίο μπορούν να κριθούν η προπαγάνδα, το ψεύδος και η αυθαιρεσία.
Η Ευρώπη κλονίζεται επειδή συσσωρεύει ασυμμετρίες. Έχει ενιαίο νόμισμα χωρίς πλήρη δημοσιονομική και πολιτική ένωση, κοινή αγορά χωρίς ενιαία κεφαλαιαγορά, κανονιστική ισχύ χωρίς επαρκή στρατιωτική ισχύ και υψηλές κοινωνικές προσδοκίες χωρίς αντίστοιχη δημογραφική και παραγωγική βάση. Η ρωσική εισβολή στην Ουκρανία, η ενεργειακή ανασφάλεια, ο αμερικανοκινεζικός ανταγωνισμός και η πίεση στα σύνορα αποκάλυψαν εξαρτήσεις που η εποχή της μεταψυχροπολεμικής ευφορίας είχε αποκρύψει.
Σημαντικό ρόλο παίζει και η αλαζονεία. Η Ευρώπη συχνά συμπεριφέρθηκε σαν οι κανόνες της να αποτελούν φυσικό προορισμό της ανθρωπότητας, ενώ στηρίζονταν σε πολύ συγκεκριμένες προϋποθέσεις: αμερικανική ασφάλεια, φθηνή ενέργεια, ανοιχτές αγορές και τεχνολογική υπεροχή. Η ηθική γλώσσα χωρίς ανάλογη δυνατότητα εφαρμογής γίνεται αυτάρεσκη ρητορεία. Το πρόβλημα δεν είναι ότι η Ευρώπη υπερασπίζεται δικαιώματα και κανόνες, αλλά ότι συχνά τα εφαρμόζει επιλεκτικά και υποτιμά τη σημασία της ισχύος, της παραγωγής και της ιστορικής εμπειρίας άλλων κοινωνιών.
Παρά ταύτα, ο όρος «κατάρρευση» είναι υπερβολικός αν χρησιμοποιηθεί κυριολεκτικά. Η ΕΕ παραμένει τεράστια αγορά, παγκόσμιος εμπορικός και κανονιστικός πόλος, χώρος υψηλής εκπαίδευσης και κοινωνικής προστασίας. Η κρίση της είναι κρίση προσανατολισμού και απόφασης. Μπορεί παρακμάσει μόνο αν η αδράνεια μετατρέψει τα σημερινά προβλήματα σε μόνιμες εξαρτήσεις.
Η ανάπτυξη της Δύσης συνδέθηκε ουσιαστικά με την αποικιοκρατία, τη δουλεία, την άνιση ανταλλαγή και την πρόσβαση σε πρώτες ύλες και αγορές. Η έρευνα των Acemoglu, Johnson και Robinson δείχνει ότι το ατλαντικό εμπόριο και η αποικιακή επέκταση συνέβαλαν άμεσα στην άνοδο της Δυτικής Ευρώπης και έμμεσα στην ενίσχυση εμπορικών ομάδων και θεσμών που περιόρισαν την απόλυτη μοναρχία. Η αποικιοκρατία δεν υπήρξε υποσημείωση του ευρωπαϊκού πλούτου.
Δεν αποτελεί, όμως, επαρκή μονοαιτιακή εξήγηση. Η Ισπανία και η Πορτογαλία διέθεταν τεράστιες αποικίες χωρίς να ηγηθούν της βιομηχανικής επανάστασης. Η ευρωπαϊκή ανάπτυξη προϋπέθεσε επίσης επιστημονική επανάσταση, κρατική ικανότητα, χρηματοπιστωτικούς θεσμούς, τεχνική γνώση, φθηνή ενέργεια, ανταγωνισμό μεταξύ κρατών και θεσμούς που επέτρεψαν —άνισα και συγκρουσιακά— την επένδυση και την καινοτομία.
Ούτε η σημερινή κρίση προέκυψε απλώς επειδή τελείωσε η αποικιοκρατία. Η Δυτική Ευρώπη γνώρισε την ταχύτερη μεταπολεμική ανάπτυξή της ακριβώς κατά την περίοδο της αποαποικιοποίησης. Επιπλέον, άνισες μεταποικιακές σχέσεις, χρηματοπιστωτική ισχύς και εταιρικά δίκτυα επιβίωσαν για δεκαετίες. Η σημερινή σχετική υποχώρηση σχετίζεται περισσότερο με τη διάχυση τεχνολογίας, την άνοδο νέων παραγωγικών κέντρων, τη δημογραφία και τις ευρωπαϊκές εσωτερικές αδυναμίες. Η αποικιοκρατική κληρονομιά εξηγεί μέρος της αρχικής ανισότητας και της δυτικής συσσώρευσης· δεν απαλλάσσει τη σημερινή Ευρώπη από την ευθύνη των επιλογών της.

Η Ελλάδα ανήκει κανονικά στον ευρωπαϊκό πολιτισμικό και θεσμικό χώρο, αλλά δεν ταυτίζεται πλήρως με τον βορειοδυτικό ευρωπαϊκό τύπο. Συνδυάζει κοινοβουλευτισμό, ευρωπαϊκή ταυτότητα και ισχυρή προσήλωση στην ελευθερία με μεγαλύτερο ρόλο της οικογένειας, της Ορθοδοξίας, των προσωπικών δικτύων και της εθνικής ιστορικής μνήμης. Στους πολιτισμικούς χάρτες των ευρωπαϊκών αξιών βρίσκεται πιο κοντά στον παραδοσιακό και στον προσανατολισμένο στην ασφάλεια πόλο από τις προτεσταντικές κοινωνίες του Βορρά.
Η ουσιαστικότερη διαφοροποίηση, όμως, δεν βρίσκεται στις αφηρημένες αξίες αλλά στην εφαρμογή τους. Η απόσταση μεταξύ νόμου και πράξης, το πελατειακό κράτος, η κομματική αποικιοποίηση της διοίκησης, η χαμηλή γενικευμένη εμπιστοσύνη, οι καθυστερήσεις της δικαιοσύνης και η εξάρτηση μέσων ενημέρωσης και οικονομικής ισχύος υπονομεύουν την ισονομία. Οι ετήσιες ευρωπαϊκές εκθέσεις για το κράτος δικαίου επισημαίνουν επίμονα ζητήματα δικαιοσύνης, διαφάνειας, διαφθοράς, πλουραλισμού των μέσων και θεσμικών αντιβάρων.
Αυτό δεν σημαίνει ότι η Ελλάδα είναι ξένο σώμα στην Ευρώπη. Οι ίδιες παθογένειες υπάρχουν, σε διαφορετική ένταση, σε πολλά κράτη-μέλη. Η ελληνική κοινωνία μεταβάλλεται, οι νεότερες γενιές είναι περισσότερο ανεκτικές και η ευρωπαϊκή ένταξη παραμένει ισχυρό πλαίσιο αναφοράς. Η διαφορά είναι βαθμού, ιστορικής διαδρομής και κρατικής ικανότητας — όχι ένας αμετάβλητος «ελληνικός χαρακτήρας».
Οι ευρωπαϊκές πολιτικές οικογένειες αναγνωρίζουν διαφορετικά συμπτώματα και, επομένως, προτείνουν διαφορετικές θεραπείες. Καμία δεν κατέχει ολόκληρη την αλήθεια. Η παρακμή επιταχύνεται όταν κάθε παράταξη απολυτοποιεί το δικό της αίτιο και αρνείται όσα βλέπουν οι αντίπαλοί της.
Η σοσιαλδημοκρατία εντοπίζει την κρίση κυρίως στην ανισότητα, στην επισφάλεια, στην αποδυνάμωση της εργασίας και στην άνιση κατανομή του κόστους της πράσινης και ψηφιακής μετάβασης. Το μανιφέστο του Ευρωπαϊκού Σοσιαλιστικού Κόμματος συνδέει ανταγωνιστική οικονομία, δημόσιες επενδύσεις, συλλογικές διαπραγματεύσεις, κοινωνικά δικαιώματα και «δίκαιη μετάβαση». Η διάγνωση είναι ισχυρή: κοινωνίες που αφήνουν μεγάλες ομάδες χωρίς ασφάλεια τροφοδοτούν τον αυταρχισμό. Η αδυναμία της σοσιαλδημοκρατίας είναι ότι συχνά υπερασπίζεται το μεταπολεμικό κοινωνικό κράτος χωρίς να απαντά επαρκώς ποια νέα παραγωγική βάση, ποια ενέργεια και ποια δημογραφική ισορροπία θα το χρηματοδοτήσουν. Όταν περιορίζεται στη διαχείριση παροχών, γίνεται συντηρητική δύναμη ενός μοντέλου που εξαντλείται.
Το φιλελεύθερο κέντρο και οι κεντρώες δυνάμεις βλέπουν την κρίση ως έλλειμμα ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης, καινοτομίας και αποτελεσματικής διακυβέρνησης. Το Renew Europe προβάλλει την ενιαία αγορά, την ευρωπαϊκή άμυνα, τη στρατηγική αυτονομία, τα ατομικά δικαιώματα και την προστασία της δημοκρατίας. Σωστά αντιλαμβάνεται ότι κανένα ευρωπαϊκό κράτος δεν διαθέτει μόνο του την κλίμακα να ανταγωνιστεί ΗΠΑ και Κίνα. Συχνά, όμως, υποτιμά το κοινωνικό και πολιτισμικό κόστος των μεταρρυθμίσεων, εμπιστεύεται υπερβολικά την τεχνοκρατική ρύθμιση και δυσκολεύεται να καταλάβει γιατί πολίτες που τυπικά κερδίζουν από την ολοκλήρωση αισθάνονται ότι χάνουν έλεγχο, ασφάλεια και φωνή.
Η αριστερά αποδίδει την παρακμή στη χρηματιστικοποίηση, στη λιτότητα, στη συγκέντρωση πλούτου, στην εμπορευματοποίηση των δημόσιων αγαθών και στη στρατιωτικοποίηση. Το πρόγραμμα της Ευρωπαϊκής Αριστεράς δίνει προτεραιότητα στα εργασιακά δικαιώματα, στη στέγη, στις δημόσιες υπηρεσίες, στην οικολογική μετάβαση και στην υπεροχή της κοινωνικής προόδου έναντι των ελευθεριών της αγοράς. Η κριτική της φωτίζει πραγματικές πηγές απονομιμοποίησης. Η αδυναμία της εμφανίζεται όταν αντιμετωπίζει την ισχύ, την άμυνα, τα σύνορα και την παραγωγική ανταγωνιστικότητα ως δευτερεύοντα ή σχεδόν ύποπτα ζητήματα. Μια Ευρώπη κοινωνικά δίκαιη αλλά ανίκανη να προστατευθεί, να παράγει κρίσιμη τεχνολογία ή να ελέγξει τις εξαρτήσεις της δεν θα παραμείνει ούτε κοινωνική ούτε δημοκρατική.
Η κεντροδεξιά θεωρεί ότι η κρίση προκύπτει από χαμηλή ανταγωνιστικότητα, υπερρύθμιση, ανεπαρκή ασφάλεια, αδύναμα σύνορα και απώλεια εμπιστοσύνης στους θεσμούς. Το Ευρωπαϊκό Λαϊκό Κόμμα συνδυάζει κοινωνική οικονομία της αγοράς, επενδύσεις, άμυνα, έλεγχο της παράτυπης μετανάστευσης, οικογενειακή πολιτική και κράτος δικαίου. Θεωρεί απαραίτητη την επιστροφή της ισχύος και την ανάγκη παραγωγικής ανασύνταξης. Φέρει, όμως, βαρύ μερίδιο ευθύνης για το σημερινό σύστημα, καθώς κυβερνά επί δεκαετίες μεγάλο μέρος της Ευρώπης. Η επίκληση της γραφειοκρατίας είναι ανεπαρκής όταν οι ίδιες κυβερνήσεις δημιούργησαν περίπλοκους κανόνες, ανέβαλαν την ενεργειακή και αμυντική αυτονομία και ανέχθηκαν τη διαπλοκή οικονομικής και πολιτικής ισχύος.
Η συντηρητική και ευρωσκεπτικιστική δεξιά, όπως εκφράζεται σε μεγάλο βαθμό από το ECR, (το ECR είναι το ακρωνύμιο του European Conservatives and Reformists — στα ελληνικά «Ευρωπαίοι Συντηρητικοί και Μεταρρυθμιστές».Πρόκειται για πολιτική ομάδα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, η οποία τοποθετείται δεξιότερα από το Ευρωπαϊκό Λαϊκό Κόμμα, αλλά δεν ταυτίζεται συλλήβδην με την άκρα δεξιά) επικεντρώνεται στην εθνική κυριαρχία, στην ασφάλεια των συνόρων, στην πολιτισμική συνέχεια, στη δημογραφία και στην αντίσταση στην υπερσυγκέντρωση των Βρυξελλών. Θίγει υπαρκτά προβλήματα τα οποία το κέντρο για χρόνια υποβάθμισε: την ανάγκη ελέγχου της μετανάστευσης, την αξία της πολιτισμικής συνοχής, το δημοκρατικό κόστος αποφάσεων μακριά από τους πολίτες και τις παρενέργειες μιας πράσινης πολιτικής χωρίς παραγωγικό ρεαλισμό. Η αντίφασή της είναι ότι ζητεί ισχυρή Ευρώπη απέναντι στις μεγάλες δυνάμεις, αλλά συχνά αποδυναμώνει τα κοινά εργαλεία που θα μπορούσαν να της δώσουν αυτή την ισχύ. Η κυριαρχία των μικρών και μεσαίων ευρωπαϊκών κρατών είναι συχνά περισσότερο πραγματική όταν ασκείται από κοινού.
Η ριζοσπαστική και άκρα δεξιά περιγράφει την παρακμή ως αποτέλεσμα μετανάστευσης, απώλειας εθνικής ταυτότητας, φιλελεύθερων ηθών, «παγκοσμιοποίησης» και γραφειοκρατικής κυριαρχίας της ΕΕ. Οι Patriots for Europe και η Ευρώπη των Κυρίαρχων Εθνών προτάσσουν σύνορα, εθνική κυριαρχία και παραδοσιακή οικογένεια. Η επιτυχία τους βασίζεται στο ότι αξιοποιούν πραγματικές ανασφάλειες, την αίσθηση πολιτισμικής αποξένωσης και την αλαζονεία ελίτ που αρνήθηκαν επί χρόνια να συζητήσουν το κόστος της ανεξέλεγκτης αλλαγής.
Η θεραπεία τους, ωστόσο, κινδυνεύει να επιταχύνει εκείνο που καταγγέλλουν. Ο εθνικός κατακερματισμός μειώνει την ευρωπαϊκή ισχύ, η υπονόμευση της ανεξάρτητης δικαιοσύνης και του πλουραλισμού οδηγεί ακριβώς στον σπενγκλεριανό καισαρισμό, ενώ η μετατροπή μειονοτήτων και μεταναστών σε μόνιμους εσωτερικούς εχθρούς διαλύει την πολιτειακή συνοχή.
Πρέπει επίσης να διακρίνουμε τη νόμιμη αυστηρή πολιτική συνόρων και την υπεράσπιση της εθνικής παράδοσης από τον εθνοφυλετισμό, τον ιστορικό αναθεωρητισμό και την αντιδημοκρατική βία. Η πρώτη ανήκει στη δημοκρατική διαφωνία· τα δεύτερα απειλούν τη δημοκρατία.

Το ευρωπαϊκό σύστημα αξιών περνά κρίση όχι επειδή οι αρχές του —ανθρώπινη αξιοπρέπεια, ελευθερία, δημοκρατία, ισότητα, κράτος δικαίου— έχουν χάσει την αξία τους, αλλά επειδή διευρύνεται η απόσταση ανάμεσα στη διακήρυξη και στην εμπειρία. Δικαιώματα χωρίς κοινωνική ασφάλεια γίνονται αφηρημένα. Κράτος δικαίου χωρίς λογοδοσία της εξουσίας γίνεται τελετουργία. Ανοχή χωρίς κοινό πολιτειακό πλαίσιο μπορεί να μετατραπεί σε παράλληλους κόσμους. Ασφάλεια χωρίς ελευθερία οδηγεί στον αυταρχισμό.
Η αρχαιοελληνική σκέψη μπορεί να βοηθήσει, όχι ως επιστροφή σε ένα εξιδανικευμένο παρελθόν, αλλά ως μέθοδος. Από τον Σωκράτη αντλούμε την υποχρέωση του ελέγχου και της αυτοεξέτασης. Από τον Αριστοτέλη, την ιδέα ότι η πολιτική δεν είναι απλή διαχείριση συμφερόντων αλλά καλλιέργεια πολιτών και επιδίωξη κοινού αγαθού, καθώς και τη μεσότητα που αποφεύγει τόσο την αδράνεια όσο και την ύβρη. Από τον Θουκυδίδη, τον ρεαλισμό για την ισχύ και τον φόβο, αλλά και τη γνώση ότι η αλαζονεία θολώνει την κρίση. Από την τραγωδία, τη συνείδηση των ορίων, της ευθύνης και των ακούσιων συνεπειών. Από την αθηναϊκή πολιτειακή εμπειρία, την ισηγορία, την παρρησία και την ενεργό συμμετοχή.
Δεν πρέπει να αντιγράψουμε την αρχαία πόλη. Ήταν κοινωνία αποκλεισμών, δουλείας και περιορισμένης ιδιότητας του πολίτη. Η δημιουργική χρήση της αρχαιοελληνικής κληρονομιάς είναι κριτική: να επαναφέρουμε τον λόγο ως δημόσια λογοδοσία, την παιδεία ως διαμόρφωση κρίσης, το μέτρο ως φραγμό στην απληστία και την πολιτική ως κοινή πράξη — όχι ως επάγγελμα κλειστών μηχανισμών.
Ναι, επειδή η Ελλάδα είναι ενσωματωμένη στην ευρωπαϊκή οικονομία, στο ευρώ, στις κοινές αλυσίδες αξίας και στην αρχιτεκτονική ασφάλειας. Μια Ευρώπη χαμηλής ανάπτυξης, ενεργειακής εξάρτησης και γεωπολιτικής αδυναμίας περιορίζει τις ελληνικές δυνατότητες. Η κοινή νομισματική πολιτική, οι δημοσιονομικοί κανόνες, η πράσινη μετάβαση, η άμυνα και το μεταναστευτικό διαμορφώνουν άμεσα το ελληνικό πεδίο.
Η Ελλάδα, όμως, δεν είναι παθητικό θύμα. Οι δικές της επιλογές εντείνουν την έκθεση: παραγωγικό μοντέλο υπερβολικά εξαρτημένο από τουρισμό, κατανάλωση και ακίνητα· χαμηλή κλίμακα επιχειρήσεων· αδύναμη σύνδεση έρευνας και παραγωγής· δημογραφική συρρίκνωση· φυγή ειδικευμένων νέων· βραδύτητα δικαιοσύνης και διοίκησης. Σε ορισμένες ελληνικές περιφέρειες η σοβαρή υλική και κοινωνική στέρηση παραμένει από τις υψηλότερες στην ΕΕ. Το ελληνικό πρόβλημα είναι ευρωπαϊκό και ταυτόχρονα απολύτως εγχώριο.
Υπάρχει, αλλά όχι ως εύκολη «εθνική εξαίρεση» ούτε ως ρήξη χωρίς σχέδιο. Μια άλλη πολιτική απαιτεί πρώτα αποκατάσταση του κράτους δικαίου: ταχύτερη και ανεξάρτητη δικαιοσύνη, διαφανείς αναθέσεις, πραγματική λογοδοσία, ασυμβίβαστα μεταξύ πολιτικής, μέσων και οικονομικής εξουσίας, αξιοκρατική διοίκηση. Χωρίς αξιόπιστους θεσμούς, κάθε αναπτυξιακό πρόγραμμα μετατρέπεται σε νέο κύκλο προσόδων.
Δεύτερον, χρειάζεται παραγωγική ανασυγκρότηση με επιλεγμένες προτεραιότητες: αμυντική και ναυπηγική βιομηχανία, ενέργεια και δίκτυα, αγροδιατροφική τεχνολογία, φάρμακο και βιοϊατρική, λογισμικό και τεχνητή νοημοσύνη, διαχείριση νερού και κλιματική προσαρμογή. Το κράτος δεν πρέπει να υποκαταστήσει την αγορά, αλλά να δημιουργήσει σταθερή ζήτηση, χρηματοδότηση, πρότυπα και συμπράξεις που επιτρέπουν στις ελληνικές επιχειρήσεις να αποκτήσουν κλίμακα.
Τρίτον, η παιδεία πρέπει να συνδεθεί ξανά με τη δημοκρατική και παραγωγική ικανότητα. Αυτό σημαίνει σχολεία που διδάσκουν γλώσσα, μαθηματικά, επιστήμη, ιστορία και επιχειρηματολογία· πανεπιστήμια με αυτονομία και αξιολόγηση· τεχνική εκπαίδευση κύρους· κίνητρα επιστροφής της διασποράς και δίκτυα συνεργασίας με τα διεθνή ερευνητικά κέντρα.
Τέταρτον, απαιτείται ενεργητική εξωτερική πολιτική μέσα στην Ευρώπη, όχι απλή επίκληση της ευρωπαϊκής αλληλεγγύης. Η Ελλάδα μπορεί να λειτουργήσει ως κόμβος Ανατολικής Μεσογείου, ενέργειας, ναυτιλίας, δεδομένων και ασφάλειας, εφόσον συνδυάσει αξιόπιστες ένοπλες δυνάμεις, αμυντική παραγωγή, συμμαχίες με πραγματικό περιεχόμενο και σταθερή διπλωματική παρουσία στα Βαλκάνια, στη Μέση Ανατολή και στην Αφρική.
Τέλος, χρειάζεται νέα πολιτειακή συμφωνία: μετάβαση από τον πελάτη στον πολίτη. Η αρχαιοελληνική κληρονομιά αποκτά νόημα μόνο εδώ —στην ενεργό συμμετοχή, στον δημόσιο έλεγχο, στο μέτρο και στην ευθύνη. Η Ελλάδα δεν θα σωθεί επειδή υπήρξε λίκνο της δημοκρατίας. Μπορεί να ανανεωθεί μόνο αν γίνει ξανά εργαστήριο δημοκρατικής πράξης.
Ο Σπένγκλερ μας βοηθά να δούμε ότι οι πολιτισμοί δεν ζουν μόνο από οικονομικούς δείκτες. Χρειάζονται αυτοπεποίθηση, μορφή, δημιουργική μειονότητα, πολιτική βούληση και κοινό ορίζοντα. Μας προειδοποιεί επίσης για τη δύναμη του χρήματος, των μέσων και της τεχνικής, καθώς και για την πιθανότητα η κουρασμένη δημοκρατία να παραδώσει τη θέση της στον καισαρισμό.
Δεν πρέπει όμως να δεχθούμε τη μοιρολατρία του. Η παρακμή δεν είναι βιολογικό πεπρωμένο. Είναι το όνομα που δίνουμε σε μια μακρά ακολουθία αποτυχημένων επιλογών — και, άρα, μπορεί να ανακοπεί από διαφορετικές επιλογές. Η Ευρώπη διαθέτει ακόμη θεσμούς, γνώση, πλούτο και κοινωνική νομιμοποίηση. Αυτό που της λείπει είναι η σύνδεση αξιών και ισχύος, ελευθερίας και ευθύνης, κανόνων και παραγωγικής δυνατότητας.
Για την Ελλάδα το δίλημμα είναι ακόμη πιο καθαρό. Μπορεί να παρασυρθεί από την ευρωπαϊκή αδράνεια και τις δικές της παθογένειες ή να χρησιμοποιήσει την κρίση ως καταλύτη θεσμικής και παραγωγικής ανασύνταξης. Η απάντηση στον Σπένγκλερ δεν είναι η άρνηση των συμπτωμάτων. Είναι η απόδειξη, μέσα από πολιτική πράξη, ότι η ιστορία παραμένει ανοιχτή.
Πηγές και βιβλιογραφικές αφετηρίες
Οι διαδικτυακές πηγές ελέγχθηκαν τον Αύγουστο του 2026. Οι παραπομπές στον Βόλιν ακολουθούν τη σελιδοποίηση του συνημμένου ελληνικού αρχείου.
Oswald Spengler. The Decline of the West, τόμοι I–II, πλήρες κείμενο, Project Gutenberg — https://www.gutenberg.org/ebooks/author/56648
Richard Wolin. Η γοητεία του ανορθολογισμού, ιδίως κεφ. 4, σελ. 257–271 και σημειώσεις
Karl R. Popper. The Poverty of Historicism — https://archive.org/details/karl-r.-popper-the-poverty-of-historicism
European Commission. The future of European competitiveness — Draghi report — https://commission.europa.eu/topics/competitiveness/draghi-report_en
Eurostat. Population structure and ageing — https://ec.europa.eu/eurostat/statistics-explained/index.php?title=Population_structure_and_ageing
European Commission. 2025 Rule of Law Report — country chapter Greece — https://commission.europa.eu/publications/2025-rule-law-report-communication-and-country-chapters_en
European Commission. Standard Eurobarometer 103, Spring 2025 — https://europa.eu/eurobarometer/
World Values Survey. Inglehart–Welzel Cultural Map, Wave 7 — https://www.worldvaluessurvey.org/WVSContents.jsp?CMSID=Findings
European Values Study. Research programme and findings — https://europeanvaluesstudy.eu/
Party of European Socialists. Manifesto for the 2024 European elections — https://publications.pes.eu/wp-content/uploads/2024/04/2024_PES_Manifesto_EN_WEB.pdf
Renew Europe. Priorities 2024–2029 — https://www.reneweuropegroup.eu/priorities
Party of the European Left. European Elections Manifesto 2024–2029 — https://www.european-left.org/2024-2029-eu-election-manifesto/
European People’s Party. EPP Manifesto 2024 — https://www.epp.eu/papers/epp-manifesto-2024
European Conservatives and Reformists. ECR Group priorities and 2024 manifesto — https://ecrgroup.eu/priorities
Patriots for Europe. Manifesto — https://patriots.eu/manifesto/
Europe of Sovereign Nations. Political Declaration — https://esn-group.eu/what-we-stand-for
D. Acemoglu, S. Johnson, J. Robinson. The Rise of Europe: Atlantic Trade, Institutional Change, and Economic Growth, American Economic Review 95(3) — https://www.aeaweb.org/articles?id=10.1257/0002828054201305
Eurostat. Living conditions statistics at regional level — https://ec.europa.eu/eurostat/statistics-explained/index.php?title=Living_conditions_statistics_at_regional_level
Τοῦ Γεωργίου Τσουκαλᾶ*



Τι κοινό μπορεί να έχουν η αρχή της αβεβαιότητας, η ελληνότροπη ιδέα του Μέτρου, η εκδίωξη των πρωτοπλάστων από τον Παράδεισο, η Δημοκρατία, ο θάνατος σε ατομική και συμπαντική κλίμακα, η Αγία Τριάδα, οι αριθμοί — και ιδιαίτερα οι πρώτοι αριθμοί ως αρχέτυπα μη επαναληψιμότητας — και η δομική αδυναμία του σύμπαντος να επαναληφθεί; Μπορούν τόσο διαφορετικοί λόγοι να φωτίζουν, από διαφορετικές αφετηρίες, μια κοινή βαθύτερη αλήθεια;
Η παρουσίαση αυτή ξεκινά από μια απλή αλλά τολμηρή υπόθεση: αν οδηγήσουμε οποιονδήποτε Λόγο — επιστημονικό, φιλοσοφικό, θεολογικό, μουσικό ή πολιτικό — αρκετά βαθιά, θα δούμε ότι τελικά συγκλίνει με τους άλλους. Όπως οι γεωτρήσεις που ξεκινούν από διαφορετικά σημεία της επιφάνειας, αλλά όσο προχωρούν σε βάθος συναντώνται στο ίδιο σημείο. Αυτό το σημείο δεν είναι ένα δόγμα ούτε μια θεωρία, αλλά ένας προορισμός στον οποίο οδηγούμαστε ακολουθώντας έναν ιδιαίτερο τρόπο σκέψης: τον ελληνότροπο. Η ελληνότροπη σκέψη μας αποκαλύπτει τις πτυχές μιας ενιαίας κοσμολογικής αλήθειας για τη φύση και την κατεύθυνση του σύμπαντος — από την αλήθεια προς την αγάπη.
Μια διαδρομή που ξεκινά από τη μέγιστη συμπύκνωση του φωτός σε μηδενικό χώρο, ως εικόνα της απόλυτης επιστημονικής αλήθειας — και καταλήγει στη “δημοκρατική διάχυση” της ενέργειας, όχι μόνο σε συμπαντική κλίμακα αλλά και σε κλίμακα ατομικής συνείδησης και κοινωνίας προσώπων, όπου μετουσιώνεται σε αυτό που αντιλαμβανόμαστε ως «αγάπη».
Μέσα σε αυτή τη διαδρομή, ο άνθρωπος εμφανίζεται ως το ον που καλείται να βιώσει συνειδητά το βάρος και τη δυνατότητα της ύπαρξης, αναζητώντας νόημα ζωής μέσα από το θεμελιώδες τρίπτυχο: ελευθερία, τόλμη, μέτρο. Η αγάπη — όχι ως συναίσθημα αλλά ως δομική αρχή σχέσης, ελευθερίας και δημιουργίας — προτείνεται εδώ ως η μόνη πυξίδα που μπορεί να προσανατολίσει την ανθρώπινη πορεία προς μια αλήθεια εναρμονισμένη με τις βαθύτερες αρχές που διέπουν τους φυσικούς νόμους: αρχές οικονομίας, ροής και μη επαναληψιμότητας.
Ακριβώς εδώ αναδύεται ένα από τα πιο κρίσιμα ερωτήματα της εποχής μας: τι είναι αυτό που καθιστά τον άνθρωπο μοναδικό απέναντι στα «ευφυή συστήματα» με τα οποία καλείται ήδη να συνυπάρξει;
Σύνδεσμος ομιλίας στο YouTube: https://www.youtube.com/watch?v=kJEfdlxN_j4
02:00 Εισαγωγή-Προκαταρκτικά
16:28 Ανάγνωσμα Πρώτο
17:15 Η Νοητική Πυραμίδα
18:45 Χρόνος & Ρυθμός Φθοράς
19:19 Έρωτας & Περιοχή/Ζώνη Μετασχηματισμού
20:43 Κατανόηση-Συνεννόηση (διαχείριση του “εγώ”, αντιστροφή εννοιών, ιεραρχία λόγων, εννοιολογική “τήξη”)
38:50 Τόλμη-Μέτρο (Κυματική Αρμονία): αριθμός, μέτρο (σημείο “τήξης”) εννοιών
40:31 Ανάγνωσμα Δεύτερο (Ελένη Τορνεσάκη)
44:24 Παράδειγμα Τόλμης στον Λόγο του Ιησού
47:58 Η Αδιάλειπτη Δίψα για Περισσότερη Αλήθεια (από τους Δελφούς μέχρι την ΤΝ)
48:41 Το Μέτρο της Αλήθειας ως Μέτρηση: Ερατοσθένης ο Κυρηναίος (276 π.Χ.)
50:37 Η Φύση του Μέτρου (Ελύτης – υπέρβαση λόγου, Σεφέρης – τριαδικό ερώτημα, Ίκαρος – υπέρβαση μέτρου/ύβρις και τίμημα, Θερμοδυναμικός θάνατος – ένωση με το όλον)
51:39 Τρίτο Ανάγνωσμα (Σωτήρης Παυλόπουλος)
53:03 Πρώτοι Αριθμοί: Μη Επαναληπτικότητα & Συμμετρία (Εικασία Goldbach)
58:16 Τέσσερα Χαρακτηριστικά Παραδείγματα από την Θεολογία: η έξωση από τον Παράδεισο, το “γεννηθήτω φως”, η τριαδική φύση, ο Ιησούς στην έρημο
01:08:34 Υπαρξιακές Προκλήσεις για τον Άνθρωπο στο Μέλλον
01:11:06 Διαφορές Μεταξύ Ανθρώπου και “Ευφυών” Συστημάτων
01:14:10 Σύγκλιση/Συνύπαρξη Ανθρώπου & “Ευφυών” Συστημάτων
01:15:40 Πεδία Σύγκλισης-Συνεννόησης στον Πυρήνα (φωτοστέφανο, ευχαριστία, θαύμα, μυστήριο)
01:22:23 Παρέμβαση-σχόλια από τον σεβασμιότατο Αρχιεπισκόπο Ευγένιο
01:44:55 Παρέμβαση-σχόλια από τον κ. Νίκο Κοπιδάκη
01:54:30 Αφιέρωση μαντινάδας στον κ. Βασίλη Σκουλά
01:55:47 Παρέμβαση-σχόλια από τον κ. Βασιλη Σκουλά
01:57:31 Διαφάνειες παρουσίασης
02:00:07 Στιγμιότυπα από την εκδήλωση και ευχαριστίες

Μέσα στη γενικευμένη πολιτική απογοήτευση, οι εκλογικές νίκες της Ιλχάν Ομάρ και της Πέγκι Φλάναγκαν στη Μινεσότα προσφέρουν μια μικρή όαση ελπίδας. Όχι επειδή οι Ηνωμένες Πολιτείες και η Ελλάδα είναι συγκρίσιμες πολιτικά ούτε επειδή οι δύο περιπτώσεις ταυτίζονται, αλλά επειδή αποδεικνύουν ότι οι κομματικοί μηχανισμοί, η οικονομική ισχύς και οι προκατασκευασμένες βεβαιότητες δεν είναι πάντοτε ανίκητα.
Η Ομάρ και η Φλάναγκαν δεν είναι άγνωστες ούτε εμφανίστηκαν ξαφνικά. Εκφράζουν την προοδευτική πτέρυγα των Δημοκρατικών και μια αντίληψη πολιτικής που επιδιώκει να διατηρήσει δεσμούς με την κοινωνία, σε ένα κόμμα το οποίο έχει φθαρεί από τις επιλογές και τους συμβιβασμούς του. Αν άνθρωποι με αυτά τα χαρακτηριστικά κατορθώσουν να επηρεάσουν, έστω και λίγο, την πορεία του Δημοκρατικού Κόμματος, αυτό αποτελεί θετική εξέλιξη.
Ανάλογα θετικό θα ήταν να αποκτήσουν κοινωνική, πολιτική και εκλογική απήχηση νέα πολιτικά κινήματα στην Ελλάδα. Εδώ ακριβώς βρίσκεται το νόημα της σύγκρισης με την προσπάθεια της Μαρίας Καρυστιανού και του υπό διαμόρφωση Ανεξάρτητου Κινήματος Πολιτών: όχι στην ταύτιση προσώπων και συνθηκών, αλλά στην κοινή δυνατότητα μιας αυθεντικής κοινωνικής ανάγκης να υπερβεί τους επαγγελματίες διαχειριστές της πολιτικής.
Η Μαρία Καρυστιανού δεν προέρχεται από τον κομματικό σωλήνα. Δεν κατασκεύασε τη δημόσια παρουσία της στα τηλεοπτικά παράθυρα ούτε ακολούθησε την καθιερωμένη διαδρομή προς την εξουσία. Μπήκε στη δημόσια ζωή μέσα από μια ανείπωτη προσωπική τραγωδία και κατόρθωσε να μετατρέψει τον πόνο σε συλλογική απαίτηση για αλήθεια, δικαιοσύνη και λογοδοσία.
Γι’ αυτό και το σύστημα επιχειρεί επίμονα να εξαφανίσει ή να απαξιώσει αυτή την προσπάθεια, αξιοποιώντας όσους εξαρτώνται πολιτικά, οικονομικά ή επικοινωνιακά από αυτό. Δεν ανήκουν, ασφαλώς, όλοι οι επικριτές στην ίδια κατηγορία· ορισμένοι παρασύρονται ή διατυπώνουν θεμιτές επιφυλάξεις. Άλλοι, όμως, εμφανίζονται έτοιμοι να πουλήσουν ακόμη και την ψυχή τους για ένα πιάτο φασολάδα.
Η ηθική δύναμη και η κοινωνική απήχηση δεν αρκούν από μόνες τους. Το νέο κίνημα θα πρέπει να παρουσιάσει σαφές και εφαρμόσιμο πρόγραμμα, να λειτουργήσει δημοκρατικά και να επιλέξει ανθρώπους ικανούς και αξιόπιστους. Η αμφισβήτηση του παλιού αποκτά νόημα μόνο όταν συνοδεύεται από μια σοβαρή πρόταση για το καινούργιο. Δικαιούται, όμως, την ευκαιρία να κριθεί γι’ αυτά — και όχι να καταδικαστεί εκ των προτέρων από εκείνους που αντιμετωπίζουν την πολιτική ως κλειστό επάγγελμα.
Η επιβίωση και η εκλογική καταγραφή αυτού του κινήματος είναι μία από τις αναγκαίες προϋποθέσεις για να αλλάξει ο σημερινός συσχετισμός. Μπορεί να επαναφέρει στις κάλπες πολίτες που έχουν αποστασιοποιηθεί. Παράλληλα, ο Αντώνης Σαμαράς μπορεί να συσπειρώσει παραδοσιακούς δεξιούς ψηφοφόρους και το ΠΑΣΟΚ να ανακτήσει συντηρητικότερους πολίτες που μετακινήθηκαν προς τη Νέα Δημοκρατία. Αυτές είναι τρεις πιθανές προϋποθέσεις για να δημιουργηθεί μια αμυδρή, αλλά υπαρκτή, ελπίδα πολιτικής απαλλαγής.
Διότι αν δεν υπάρξει ουσιαστική ανατροπή, η πορεία της χώρας και για την επόμενη τετραετία μοιάζει προδιαγεγραμμένη. Το σημερινό σύστημα εξουσίας, με τη δομή, την καθοδήγηση, τον έλεγχο και τη διαφθορά που το χαρακτηρίζουν, έχει επιταχύνει την παρακμή των θεσμών και τον κοινωνικό εκφυλισμό. Αν υπάρχει ένας θεμελιώδης λόγος να απομακρυνθεί ο Κυριάκος Μητσοτάκης από την εξουσία, είναι ακριβώς αυτή η εικόνα.
Η εμπειρία της Μινεσότας δεν προσφέρει έτοιμες συνταγές για την Ελλάδα. Υπενθυμίζει, όμως, ότι όταν μια πραγματική κοινωνική ανάγκη αποκτά αυθεντική πολιτική έκφραση, οι μηχανισμοί μπορούν να ηττηθούν. Και η ελληνική κοινωνία έχει ανάγκη από μια ελπίδα που δεν θα απαιτεί λήθη και σιωπή, αλλά αλήθεια, δικαιοσύνη, αξιοπρέπεια και ενεργή συμμετοχή.
Η delφistem, η biotech startup που συνίδρυσαν στις ΗΠΑ, έλαβε NIH SBIR Phase I Grant και περνά στο επόμενο στάδιο της προκλινικής της έρευνας
Μια Ελληνίδα με ρίζες από τη Φλώρινα και τις Πρέσπες και ένας Αμερικανός επιστήμονας κουβανικής καταγωγής δημιουργούν στις Ηνωμένες Πολιτείες μια νεοφυή εταιρεία βιοτεχνολογίας με διεθνείς φιλοδοξίες
Μια ιδιαίτερη ελληνική ιστορία με αφετηρία τη Δυτική Μακεδονία και προορισμό την άλλη πλευρά του Ατλαντικού εξελίσσεται σήμερα στον χώρο της σύγχρονης βιοτεχνολογίας.
Στο επίκεντρό της βρίσκονται η Δανάη Βασιλοπούλου Μόγια (Danae Moya) και ο σύζυγός της, Dr. Noel Moya, PhD, συνιδρυτές της αμερικανικής εταιρείας βιοτεχνολογίας delφistem, μιας νεοφυούς εταιρείας που δραστηριοποιείται στην ανάπτυξη προηγμένων κυτταρικών τεχνολογιών, με ιδιαίτερη έμφαση αυτή την περίοδο στην έρευνα για τον διαβήτη.
Η προσπάθεια της εταιρείας βρίσκεται πλέον σε ένα ιδιαίτερα σημαντικό στάδιο.
Η delφistem έλαβε επίσημα Notice of Award για NIH SBIR Phase I grant, ένα σημαντικό ορόσημο στην πορεία της. Η χρηματοδότηση από το National Institutes of Health αναμένεται να επιτρέψει στην ερευνητική ομάδα να συνεχίσει την ανάπτυξη του προγράμματός της για τον διαβήτη και να προχωρήσει προς τα επόμενα προκλινικά στάδια.
Το SBIR είναι πρόγραμμα του NIH που υποστηρίζει την έρευνα και ανάπτυξη μικρών επιχειρήσεων με προοπτική τεχνολογικής και εμπορικής αξιοποίησης, ενώ η Phase I έχει ως βασικό στόχο την αξιολόγηση της τεχνικής εφικτότητας και της επιστημονικής και εμπορικής δυναμικής μιας προτεινόμενης προσπάθειας.
Για μια νεοφυή εταιρεία βιοτεχνολογίας, πρόκειται συνεπώς για ένα ουσιαστικό βήμα από την ερευνητική προσπάθεια προς το επόμενο επίπεδο ανάπτυξης.
Από τη Θεσσαλονίκη στον κόσμο
Η Δανάη Βασιλοπούλου γεννήθηκε στη Θεσσαλονίκη και από πολύ νεαρή ηλικία ακολούθησε μια έντονα διεθνή εκπαιδευτική και επαγγελματική πορεία.
Στα 16 της χρόνια βρέθηκε στις Ηνωμένες Πολιτείες, στο πλαίσιο προγράμματος ανταλλαγής μαθητών, όπου ολοκλήρωσε την αμερικανική σχολική της εκπαίδευση.
Ακολούθησαν σπουδές στις ΗΠΑ και μεταπτυχιακές σπουδές στο Λονδίνο, ενώ απέκτησε Executive MBA από το London Business School.
Η επαγγελματική της διαδρομή πέρασε από τον χώρο των διεθνών media και του marketing, το Λονδίνο , το Ντουμπάι και το Μόναχο, μέσα από ένα πολυεθνικό περιβάλλον που απαιτούσε στρατηγική, διοίκηση και ανάπτυξη επιχειρήσεων.
Σήμερα, ως Co-Founder & Chief Operations Officer της delφistem, έχει την ευθύνη για τις επιχειρησιακές δραστηριότητες, τις συνεργασίες και την εμπορική ανάπτυξη της εταιρείας.
Η πορεία της αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα μιας νέας γενιάς Ελλήνων που απέκτησαν διεθνή εκπαίδευση και εμπειρία και στη συνέχεια επέλεξαν να δημιουργήσουν σε ένα από τα πιο απαιτητικά οικοσυστήματα καινοτομίας στον κόσμο.
Οι ελληνικές ρίζες: Από την Πρέσπα και τη Φλώρινα στον κόσμο
Παρά τον διεθνή χαρακτήρα της πορείας της, η ιστορία της Δανάης διατηρεί ισχυρό ελληνικό αποτύπωμα.
Από την πλευρά του πατέρα της, οι οικογενειακές της ρίζες συνδέονται με την Πρέσπα και τη Φλώρινα, ενώ από την πλευρά της μητέρας της με τον Έβρο και το Θούριο της περιοχής της Ορεστιάδας.
Δύο ακριτικές περιοχές της Ελλάδας, στη βορειοδυτική και τη βορειοανατολική άκρη της χώρας, συναντώνται έτσι στην προσωπική ιστορία μιας γυναίκας που σήμερα δραστηριοποιείται Επιστημονικά και Επιχειρηματικά στις Ηνωμένες Πολιτείες.
Οι ρίζες ενός ανθρώπου μπορεί να βρίσκονται σε δύο ακριτικές γωνιές της Ελλάδας, ενώ το όραμά του να ταξιδεύει χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά.
Ο Dr. Noel Moya και η επιστήμη των βλαστοκυττάρων
Στην άλλη πλευρά αυτής της κοινής διαδρομής βρίσκεται ο Dr. Noel Moya, PhD, επιστήμονας κουβανικής καταγωγής και Αμερικανός πολίτης, με εξειδίκευση στη βιολογία των βλαστοκυττάρων.
Ο Noel έχει εκπαιδευτεί και πραγματοποιήσει ερευνητική εργασία σε κορυφαία αμερικανικά ερευνητικά ιδρύματα, μεταξύ των οποίων το Salk Institute, το UC San Diego και το Scripps Research.
Ολοκλήρωσε το διδακτορικό του στο Ludwig Maximilian University of Munich, σε συνεργασία με το Helmholtz Zentrum München, με διάκριση Magna cum laude.
Η ερευνητική του εργασία έχει δημοσιευθεί σε επιστημονικά περιοδικά όπως τα Cell, Stem Cell Reports και The CRISPR Journal.
Σήμερα, ως Co-Founder & Chief Science Officer της delφistem, επικεντρώνεται στον κυτταρικό επαναπρογραμματισμό και στην ανάπτυξη παγκρεατικών νησιδίων, με ιδιαίτερη έμφαση στη διαφοροποίηση επαγόμενων πολυδύναμων βλαστοκυττάρων (iPSC) σε λειτουργικά κύτταρα που παράγουν ινσουλίνη.
Η έρευνα βρίσκεται σε προκλινικό και μεταφραστικό στάδιο. Ο μακροπρόθεσμος στόχος είναι, εφόσον η προσέγγιση αποδειχθεί ασφαλής και αποτελεσματική μέσα από όλα τα απαραίτητα επιστημονικά και κλινικά στάδια, να μπορέσει να συμβάλει στην ανάπτυξη νέων θεραπευτικών προσεγγίσεων για τον διαβήτη.

Τι ακριβώς προσπαθεί να κάνει η delφistem
Η επιστημονική προσέγγιση της εταιρείας βασίζεται στην αξιοποίηση κυττάρων του ίδιου του ασθενούς.
Σύμφωνα με την επιστημονική περιγραφή της delφistem, η ερευνητική διαδικασία ξεκινά με τη συλλογή επιθηλιακών κυττάρων, τα οποία επαναπρογραμματίζονται σε iPSCs και στη συνέχεια διαφοροποιούνται σε παγκρεατικά β-κύτταρα που παράγουν ινσουλίνη.
Η προσέγγιση αυτή εντάσσεται στο ευρύτερο πεδίο της αναγεννητικής ιατρικής και της κυτταρικής θεραπείας, όπου η έρευνα εξετάζει κατά πόσο είναι δυνατόν να αποκατασταθεί ή να αντικατασταθεί χαμένη κυτταρική λειτουργία.
Για τον διαβήτη, μια τέτοια κατεύθυνση έχει ιδιαίτερο επιστημονικό ενδιαφέρον, καθώς τα β-κύτταρα του παγκρέατος είναι υπεύθυνα για την παραγωγή ινσουλίνης.
Ωστόσο, η έρευνα της delφistem βρίσκεται ακόμη σε προκλινικό στάδιο.
Η μετάβαση από τα εργαστηριακά και ζωικά μοντέλα σε πιθανή θεραπευτική εφαρμογή στον άνθρωπο απαιτεί περαιτέρω έρευνα, αξιολόγηση ασφάλειας και αποτελεσματικότητας, κλινικές δοκιμές και την απαραίτητη ρυθμιστική έγκριση.
Επομένως, η σημερινή εξέλιξη αφορά ένα σημαντικό ερευνητικό βήμα και όχι μια διαθέσιμη θεραπεία..
Το NIH και το επόμενο βήμα
Η πρόσφατη χρηματοδότηση μέσω του NIH SBIR Phase I αποτελεί σημαντικό σταθμό για τη delφistem.
Η Phase I του SBIR είναι σχεδιασμένη ώστε να αξιολογείται η τεχνική αξία και εφικτότητα μιας ερευνητικής προσπάθειας και η δυνατότητά της να εξελιχθεί περαιτέρω. Η επόμενη Phase II αφορά τη συνέχιση της έρευνας και ανάπτυξης με βάση τα αποτελέσματα της Phase I.
Για τη delφistem, επομένως, το νέο αυτό στάδιο έχει διπλή σημασία: επιστημονική και επιχειρηματική.
Η εταιρεία αναφέρει ότι διαθέτει ήδη δεδομένα από in vitro και in vivo έρευνα σε μικρά ζωικά μοντέλα και προετοιμάζεται για τα επόμενα προκλινικά στάδια.
Πρόκειται για κάτι διαφορετικό και εξίσου σημαντικό: την προσπάθεια να μετατραπεί μια πολλά υποσχόμενη επιστημονική κατεύθυνση σε πραγματική θεραπευτική εφαρμογή.
Ένα ακόμη βήμα: η παρουσίαση στο Miami
Η διεθνής επιστημονική δραστηριότητα της ομάδας συνεχίζεται.
Στις 21 Αυγούστου 2026, ο Dr. Noel Moya έχει προσκληθεί να παρουσιάσει την ερευνητική του εργασία στο Diabetes Research Institute Research Conference Series του University of Miami Miller School of Medicine.
Η παρουσίαση έχει τίτλο:
“Optimizing iPSC-Derived β-Cell Manufacturing for Translational Diabetes Therapy”
και αφορά την πρόοδο της ομάδας στην παραγωγή β-κυττάρων από iPSC και την πορεία προς μια μελλοντική κυτταρική θεραπευτική προσέγγιση για τον διαβήτη τύπου 1.
Η παρουσίαση αυτή δεν αποτελεί endorsement από το University of Miami ή το Diabetes Research Institute, όπως διευκρινίζει η ίδια η εταιρεία.
Αποτελεί, όμως, ένα ακόμη σημαντικό βήμα στην επιστημονική διαδρομή του Dr. Moya και της ερευνητικής ομάδας.
Μια εταιρεία με ελληνικό όνομα και διεθνή αποστολή
Η ελληνική διάσταση της ιστορίας δεν βρίσκεται μόνο στην καταγωγή της συνιδρύτριας.
Βρίσκεται και στο ίδιο το όνομα της εταιρείας.
Το όνομα delφistem δεν επιλέχθηκε τυχαία.
Όπως εξηγεί η εταιρεία, αντλεί έμπνευση από το αρχαίο Μαντείο των Δελφών, που συνδέθηκε με την αναζήτηση γνώσης και καθοδήγησης για το μέλλον, και από την επιστήμη των stem cells, δηλαδή των βλαστοκυττάρων.
Το ελληνικό γράμμα «φ», ενσωματωμένο στην ονομασία και στο λογότυπο, αποτελεί ταυτόχρονα αναφορά στην ελληνική καταγωγή της συνιδρύτριας και στην κληρονομιά της Αρχαίας Ελλάδας.
Έτσι, μια εταιρεία που δραστηριοποιείται στην αιχμή της αμερικανικής βιοτεχνολογίας κουβαλά μέσα στο ίδιο της το όνομα ένα κομμάτι της Ελλάδας.
Και υπάρχει κάτι ακόμη πιο ενδιαφέρον: ο Noel, παρότι δεν είναι Έλληνας αλλά Αμερικανός κουβανικής καταγωγής, έχει αναπτύξει ιδιαίτερο ενδιαφέρον για την αρχαία ελληνική ιστορία και φιλοσοφία.
Η Ελλάδα, με αυτόν τον τρόπο, δεν αποτελεί απλώς την πατρίδα των οικογενειακών ριζών της Δανάης. Αποτελεί μέρος και της ταυτότητας που επέλεξαν να δώσουν στην κοινή τους προσπάθεια.

Μια ελληνική ιστορία με αμερικανικό ορίζοντα
Η ιστορία της Δανάης Βασιλοπούλου Μόγια και του Dr. Noel Moya δεν είναι ακόμη ιστορία μιας ολοκληρωμένης θεραπείας.
Είναι μια ιστορία σε εξέλιξη που γράφεται τώρα.
Υπάρχει η επιστημονική έρευνα, υπάρχουν τα προκλινικά στάδια, υπάρχουν οι απαιτήσεις της αμερικανικής βιοτεχνολογικής αγοράς και υπάρχει ένας μακρύς δρόμος μέχρι οποιαδήποτε πιθανή θεραπεία να φτάσει στον ασθενή.
Υπάρχει, όμως, ήδη κάτι σημαντικό.
Υπάρχει μια επιστημονική κατεύθυνση, μια ομάδα που εργάζεται πάνω σε αυτήν, ερευνητικά δεδομένα, η χρηματοδότηση μέσω του NIH SBIR Phase I και ένα επόμενο στάδιο ανάπτυξης που ανοίγει νέες δυνατότητες για την εταιρεία.
Για μια startup που βρίσκεται στη διασταύρωση της βιοτεχνολογίας, των βλαστοκυττάρων και της αναγεννητικής ιατρικής, αυτά είναι σημαντικά βήματα.
Και για όσους παρακολουθούν τον χώρο της καινοτομίας και των επενδύσεων, είναι ακριβώς η φάση στην οποία μια πολλά υποσχόμενη επιστημονική προσπάθεια μπορεί να χρειάζεται ανθρώπους, κεφάλαια και στρατηγικές συνεργασίες για να επιταχύνει την πορεία της.
Από την Ελλάδα στην αμερικανική καινοτομία
Η διαδρομή της Δανάης Βασιλοπούλου Μόγια έχει τελικά μια διάσταση που ξεπερνά την ίδια την εταιρεία.
Μια γυναίκα με ρίζες από τη Φλώρινα και την Πρέσπα, με οικογενειακές ρίζες και στον Έβρο, γεννήθηκε στη Θεσσαλονίκη, σπούδασε στην Αμερική και την Ευρώπη, εργάστηκε σε διεθνή επιχειρηματικά κέντρα και σήμερα συμμετέχει στη δημιουργία μιας εταιρείας που δραστηριοποιείται στην αιχμή της βιοτεχνολογικής έρευνας.
Η ιστορία αυτή δεν αφορά μόνο τη Δυτική Μακεδονία.
Δεν αφορά μόνο τη Θεσσαλονίκη ή τον Έβρο.
Αφορά μια ευρύτερη ελληνική πραγματικότητα: ανθρώπους που ξεκίνησαν από διαφορετικές γωνιές της χώρας, απέκτησαν διεθνείς εμπειρίες και σήμερα συμμετέχουν σε ερευνητικές και επιχειρηματικές προσπάθειες με παγκόσμιο προσανατολισμό.
Από την Πρέσπα και τη Φλώρινα μέχρι τις Ηνωμένες Πολιτείες, η γεωγραφική απόσταση είναι μεγάλη.
Για τη γνώση, την επιστήμη, την καινοτομία και το όραμα, όμως, δεν υπάρχει όριο.
delφistem — From Delphi to the future of medicine.
*) Ο Στράτος Βασιλόπουλος είναι:
του Αχιλλέα Ταουξή, Υποστρατήγου ε.α.
Κάθε βράδυ, όλο το καλοκαίρι, ακούω το ίδιο δελτίο: ”Επιχειρούν τόσοι πυροσβέστες, τόσα οχήματα, τόσα εναέρια μέσα” και παρατήρησα ότι πολύ σπάνια έβλεπα αεροσκάφη. Ένα βολικό άθροισμα. Ποτέ δεν σου λένε πόσα από αυτά τα εναέρια ήταν αεροσκάφη, πόσα ήταν πραγματικά σε θέση να ρίξουν νερό, πόσα ήταν απλά σε αναμονή, πόσα καθηλωμένα και πόσα ιδιωτικά μισθωμένα και μάλιστα με χρήματα που εξαφανίζονται σε μαύρες τρύπες, χωρίς κανέναν δημόσιο λογαριασμό. Το άθροισμα δεν είναι ενημέρωση. Είναι ένα επικοινωνιακό κάλυμμα. Και όσο το κοιτάς, καταλαβαίνεις πως αυτή η ασάφεια δεν είναι ατυχία, αλλά είναι σύστημα.
Σήμερα, η Σαλαμίνα καίγεται σε δύο μέτωπα. Στα Περιστέρια και στα Σελήνια οικισμοί εκκενώνονται, το 112 χτυπάει σαν αλαφιασμένο, τα φέρι μποτ επιστρατεύονται για να βγάλουν κόσμο. Δύο άνθρωποι έχασαν ήδη τη ζωή τους στα Περιστέρια, αυξάνοντας τον συνολικό μέχρι τώρα τραγικό απολογισμό των νεκρών πυροσβεστών, που έπεσαν κατά την εκτέλεση του καθήκοντος Δεν ξέρω τι θα γράψει ο απολογισμός μέχρι το βράδυ (αλήθεια σε πόσα βράδια ακόμα). Ξέρω όμως με μαθηματική βεβαιότητα τι θα παίξει αύριο το πρωί στα κανάλια. ”Υπήρξε άμεση κινητοποίηση”, ”Δόθηκε μάχη με γιγαντιαία μέσα”, ”Η κλιματική κρίση δημιουργεί πρωτόγνωρα φαινόμενα”.
Τη ξέρουμε την κασέτα. Την έχουμε εμπεδώσει, καθώς είναι ένα βολικό ψέμα, όχι επειδή δεν υπάρχει κλιματική αλλαγή, αλλά επειδή την έχουμε μετατρέψει στο απόλυτο πλυντήριο ευθυνών για την δική μας διοικητική γελοιότητα. Γράφοντας αυτές τις γραμμές ακούω ορισμένους εντεταλμένους ρεπόρτερ, σε γνωστά ΜΜΕ, να προσπαθούν να βγάλουν από την μύγα ξύγκι, για να εκτελέσουν την βρώμικη αποστολή τους. Αυτή της συγκάλυψης των πραγματικών αιτιών.

Τον Νοέμβριο του 2025, ο κρατικός μηχανισμός παραλάμβανε μετά βαΐων και κλάδων και μάλιστα με τον πρωθυπουργό σε πρώτο πλάνο για τις απαραίτητες φωτογραφίες τα τρία ολοκαίνουργια αεροσκάφη Diamond DA62 MPP. Ειδικά σχεδιασμένα για επιτήρηση και συντονισμό, αξίας άνω των 23 εκατομμυρίων ευρώ!
Λίγους μήνες μετά, στη μεγάλη πυρκαγιά της Βοιωτίας και της Δυτικής Αττικής, τα τρία αυτά αεροπλάνα έμειναν κολλημένα στο έδαφος, στη βάση τους στα Μέγαρα. Όχι από βλάβη. Όχι γιατί δεν υπήρχε μέτωπο να συντονίσουν. Έμειναν κάτω γιατί κανείς δεν είχε φροντίσει να εκπαιδεύσει και να πιστοποιήσει πληρώματα για να τα πετάξουν.
Ας το πούμε καθαρά, χωρίς τη γαρνιτούρα της γραφειοκρατίας. Αγοράσαμε πανάκριβα μέσα, πριν μάθουμε αν έχουμε ανθρώπους να τα οδηγήσουν. Κόψαμε κορδέλα, βγάλαμε τις φωτογραφίες για το Instagram, και μετά τα παρατήσαμε στο υπόστεγο. Αυτό δεν είναι κλιματική αλλαγή. Είναι η επιτομή της ερασιτεχνικής διαχείρισης!
Στις 2 Αυγούστου, δύο πυροσβεστικά ελικόπτερα συγκρούστηκαν εν πτήσει. Δύο άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους την ώρα του καθήκοντος, του καθήκοντος που το κράτος αρνείται συστηματικά να θωρακίσει. Δυστυχώς όσο το ψάχνω πληθαίνουν οι ειδικοί που εξετάζουν την υπόθεση, που λένε το αυτονόητο. Δηλαδή ότι απουσίαζε παντελώς ραντάρ συντονισμού μεταξύ των ελικοπτέρων.
Βρισκόμαστε στο σωτήριον έτος 2026. Την ώρα που η αεροπυρόσβεση έχει παραδοθεί σε ιδιωτικά μισθωμένα ελικόπτερα, κανείς δεν ξέρει αν αυτοί οι ιδιώτες ανάδοχοι υπόκεινται στους ίδιους κανόνες ασφαλείας με τα κρατικά μέσα. Τέσσερις ανεξάρτητοι βουλευτές κατέθεσαν ερώτηση γιατί ήταν αδιάθετα τα Diamond. Πόσα εκατομμύρια έχουν δοθεί σε ιδιώτες την τελευταία πενταετία. Ποιο είναι το πλαίσιο ελέγχου τους; Καλά τα ερωτήματα. Θα περιμένουν κι αυτά στις στοίβες των αναπάντητων, δίπλα στα υπόλοιπα. Λεφτά υπήρχαν, οργάνωση ψάχνουμε…Το πιο εξοργιστικό δεν είναι ότι λείπουν τα κονδύλια! Τα λεφτά για νέο πυροσβεστικό εξοπλισμό ήταν διαθέσιμα στο ταμείο από το 2021. Κι όμως, οι διαγωνισμοί δεν ξεκίνησαν ούτε το ’21, ούτε το ’22. Καθυστέρησαν χωρίς καμία σοβαρή δικαιολογία σε μια χώρα που κάθε καλοκαίρι γίνεται στάχτη!
Πάντα αισθάνομαι ανόητος, όταν ακούω την καραμέλα για τους ”ισχυρούς ανέμους που εμποδίζουν τις ρίψεις”. Ναι, ο άνεμος είναι πρόβλημα. Αλλά είναι και το τέλειο άλλοθι. Όταν ο αρμόδιος υπουργός δηλώνει με ύφος ότι 51 εναέρια μέσα δεν μπόρεσαν να επιχειρήσουν λόγω αέρα, η ερώτηση που αποφεύγει να απαντήσει είναι μία. Πόσα από αυτά τα 51 ήταν όντως ικανά να πετάξουν; Αλλά είπαμε, τα αθροίσματα φτιάχνονται για να κρύβουν την αλήθεια.
Επιπλέον συνεχώς ακούω τους πολιτικούς να μιλούν για την κλιματική αλλαγή, λες και την ανακάλυψαν ξαφνικά φέτος το πρωί. Την κουβεντιάζουμε τουλάχιστον δεκαπέντε χρόνια. Ήταν μια απόλυτα προβλέψιμη απειλή, όχι αιφνιδιασμός. Το γεγονός ότι την επικαλούνται το 2026, για να δικαιολογήσουν καθυστερήσεις σε διαγωνισμούς, ανύπαρκτα ραντάρ και ανεκπαίδευτα πληρώματα, δεν λέει τίποτα για το κλίμα. Λέει τα πάντα για την ανικανότητα των υπευθύνων. Η κλιματική αλλαγή δεν ξέχασε να εκπαιδεύσει πιλότους. Δεν καθυστέρησε τους διαγωνισμούς του 2021. Αυτά τα έκαναν άνθρωποι με ονόματα, υπουργικούς θώκους και παχυλούς μισθούς. Τελικά το «κλίμα» είναι απλώς η βολική κουρτίνα για να κρύβουν τη γύμνια τους.
Όποιος παρακολουθεί το θέμα, ξέρει ότι το πρόβλημα είναι δομικό. Η γραμμή παραγωγής των Canadair έκλεισε το 2015 και ξανάνοιξε μόλις το 2022. Τα νέα CL-515 που παραγγείλαμε δεν πρόκειται να τα δούμε πριν το 2028, με την παράδοση να ολοκληρώνεται το 2031. Δηλαδή, ό,τι κι αν καεί, όσες περιουσίες κι αν χαθούν, το κράτος θα βγάλει τις επόμενες αντιπυρικές περιόδους με τα ίδια γερασμένα, ανεπαρκή μέσα και την ίδια νοοτροπία «πάμε κι όπου βγει». Ο λογαριασμός σίγουρα έχει ονόματα και ελπίζω να μη χαθούμε για ακόμα μία φορά, στην ανωνυμία του ”φταίει το κράτος”!

Οι αρμόδιοι συνεχίζουν να πουλάνε στατιστικές για τους ανέμους, αντί να δώσουν εξηγήσεις για την ετοιμότητα του στόλου. Η Πολιτεία παρέλαβε εξοπλισμό βάζοντας το κάρο μπροστά από το άλογο και αγοράζοντας μηχανήματα χωρίς να έχει φροντίσει για τους ανθρώπους που θα τα χειριστούν. Τι μένει στο τέλος; Η Σαλαμίνα καίγεται και δύο άνθρωποι δεν θα γυρίσουν απόψε στο σπίτι τους, και ελπίζω να σταματήσει εκεί το κακό!
Όταν σβήσουν οι φωτιές, το δελτίο των οκτώ θα μας σερβίρει πάλι εντυπωσιακούς αριθμούς, για να μας πείσουν ότι ”έγινε το ανθρωπίνως δυνατό”. Δεν τους πιστεύω πια! Σκορπίζουν πάντα την ίδια αριθμητική ομίχλη που επιστρατεύουν κάθε χρόνο, για να καλύψουν την παντελή έλλειψη σχεδίου.
Δεν χρειαζόμαστε άλλες παραλαβές με χαμόγελα και γραβάτες. Χρειαζόμαστε λογοδοσία, εκπαιδευμένα πληρώματα στην ώρα τους, ειλικρινή στοιχεία, αντί για δημιουργική λογιστική, και μια πολιτεία που να καταλαβαίνει ότι η δουλειά της είναι να προλαμβάνει την καταστροφή και όχι να την περιγράφει με ωραία νούμερα την επόμενη μέρα.
Συγνώμη για την φόρτιση που με διακατέχει ακόμη κλείνοντας αυτό το κείμενο, το οποίο είχα αρχίσει να γράφω από την αρχή του μήνα, αλλά οι σημερινές εξελίξεις με ώθησαν να το ολοκληρώσω. Βαρέθηκα και σιχάθηκα πια! Φτάνει!
Αχιλλεύς Ταουξής
Ο Αχιλλέας Ταουξής είναι Υποστράτηγος ε.α. του Ελληνικού Στρατού, με πολυετή εμπειρία στους τομείς της αμυντικής πολιτικής, της στρατηγικής και των διεθνών σχέσεων. Έχει διατελέσει Αναπληρωτής Γενικός Διευθυντής Πολιτικής Εθνικής Άμυνας και Διεθνών Σχέσεων του Υπουργείου Εθνικής Άμυνας, καθώς και Διευθυντής της ελληνικής Προεδρίας της Συντονιστικής Επιτροπής της Διαβαλκανικής Υπουργικής Άμυνας (SEDM-CC/PMSC). Το 2023, ως στέλεχος του ΓΕΕΘΑ, διηύθυνε τη Γραμματεία Συντονισμού Διασκέψεων Διεθνών Οργανισμών και εκπροσώπησε τον Αρχηγό ΓΕΕΘΑ στην έναρξη του NATO Training Technology Conference στην Αθήνα. Έχει επίσης συμμετάσχει ως ομιλητής σε ημερίδες για τη διεθνή ασφάλεια, το ΝΑΤΟ, την Ευρωπαϊκή Ένωση και την ελληνική εξωτερική πολιτική.
Μάνος ΚαραγιάννηςΤο κυβερνών Κόμμα Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης (ΑΚΡ) της Τουρκίας έχει στήσει μόνιμο, πολυτελές γραφείο λόμπι στην Ουάσινγκτον, δαπανώντας περίπου 6,2 εκατομμύρια δολάρια από το 2024. Επικεφαλής του είναι ο Χαλίλ Μουτλού, εξάδελφος του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν.
Τα στοιχεία προκύπτουν από επίσημες καταχωρίσεις στο πλαίσιο του αμερικανικού νόμου FARA (Foreign Agents Registration Act), τις οποίες ανέλυσε ο ερευνητής ανοικτών πηγών Eitan Fischberger. Το ΑΚΡ αγόρασε ακίνητο στην Ουάσινγκτον (πρώην γαλλική πρεσβεία / κτίριο Beaux-Arts) έναντι περίπου 4,9 εκατ. δολαρίων και στη συνέχεια διοχέτευσε επιπλέον ποσά για ανακαινίσεις και λειτουργία. Η πιο πρόσφατη κατάθεση (Ιούλιος 2026) καταγράφει επιπλέον μεταφορές περίπου 1,3 εκατ. δολαρίων.
Συναντήσεις που ξεχωρίζουν
Οι περισσότερες δραστηριότητες του γραφείου περιγράφονται γενικά ως «συζήτηση για τις σχέσεις ΗΠΑ-Τουρκίας» ή «δημόσια εκδήλωση». Ξεχωρίζουν, ωστόσο, συγκεκριμένες συναντήσεις:
• 11 Ιουνίου 2025: συνάντηση με τον δημοσιογράφο Mehdi Hasan
• Οκτώβριος 2025: παρουσία σε δείπνο του CAIR-Νέας Υόρκης
• 23 Απριλίου 2025 και 11 Μαρτίου 2026: δύο συναντήσεις με τον πρώην πράκτορα της CIA John Kiriakou
• 12 Μαρτίου 2026: μία ημέρα μετά τη δεύτερη συνάντηση με τον Kiriakou, εικονική συνάντηση με τον Neil Patel, συνιδρυτή του Daily Caller μαζί με τον Tucker Carlson και νυν CEO του Tucker Carlson Network
Λίγες εβδομάδες αργότερα, ο Kiriakou εμφανίστηκε στο podcast του Carlson, ενώ το δίκτυο του Carlson συνδέεται και με την έκδοση βιβλίου του πρώην πράκτορα.
Η αντίδραση του Kiriakou και η αναφορά στην Κύπρο
Ο John Kiriakou αρχικά χαρακτήρισε τους ισχυρισμούς «σιωνιστικά ψέματα». Στη συνέχεια παραδέχθηκε ότι συναντήθηκε με στελέχη συνδεδεμένα με το ΑΚΡ:
«Πριν από δεκαοκτώ μήνες συναντήθηκα με δύο Αμερικανούς πολίτες που συνδέονται με το τουρκικό ΑΚΡ και ήθελαν να μιλήσουν για εξωτερική πολιτική. Τους είπα: “Η Τουρκία πρέπει να αποσυρθεί αμέσως από την Κύπρο και πρέπει να σταματήσει να παρενοχλεί και να απειλεί την Ελλάδα και τον ελληνικό εναέριο χώρο”. Δεν υπήρχε τίποτα περισσότερο».


Ο ερευνητής Eitan Fischberger υπενθύμισε ότι, σύμφωνα με τις ίδιες καταχωρίσεις FARA, υπήρξε και δεύτερη συνάντηση τον Μάρτιο του 2026.
Η αυξανόμενη ενασχόληση του Kiriakou με την Κύπρο
Αξίζει να σημειωθεί ότι ο Kiriakou έχει ασχοληθεί περισσότερο με την Κύπρο και την Ανατολική Μεσόγειο τους τελευταίους μήνες. Τον Μάιο του 2026 παραχώρησε συνέντευξη live από την Κύπρο, όπου μίλησε για Ιράν, Λίβανο, Ισραήλ, Τουρκία και ΝΑΤΟ, προειδοποιώντας ότι η κατάσταση μπορεί να εξελιχθεί σε «αρχή του Γ΄ Παγκοσμίου Πολέμου».
Έχει δηλώσει δημόσια ότι η Τουρκία είναι επεκτατική δύναμη και ότι το Ισραήλ τη θεωρεί απειλή, με την Κύπρο να βρίσκεται στη μέση. Παράλληλα, έχει επικρίνει έντονα την πολιτική «Israel First» των ΗΠΑ,υποστηρίζοντας ότι αυτή κινδυνεύει να παρασύρει την Αμερική σε ευρύτερη περιφερειακή σύγκρουση και ότι μια τέτοια εμπλοκή «ωφελεί άμεσα τη Ρωσία».
Σε καποια βίντεο υιοθέτησε και προώθησε την άποψη ότι η Κύπρος κινδυνεύει με μαζικό σιωνιστικό εποικισμό .
Ο Carlson, το «Israel First» και οι επαφές με τουρκικούς κύκλους
Ο Tucker Carlson, από την πλευρά του, έχει υιοθετήσει τα τελευταία χρόνια έντονα κριτική στάση απέναντι στην επιρροή του Ισραήλ στην αμερικανική εξωτερική πολιτική. Έχει κατηγορήσει ανοιχτά ότι η πολιτική «Israel First» υπονομεύει το δόγμα «America First» και ότι η Ουάσινγκτον παρασύρεται σε πολέμους που δεν εξυπηρετούν τα αμερικανικά συμφέροντα.
Η συνάντηση του στενού συνεργάτη του, Neil Patel, με τον εξάδελφο του Ερντογάν και η επακόλουθη φιλοξενία του Kiriakou στο podcast του Carlson έχουν προκαλέσει ερωτήματα, ιδίως σε μια περίοδο που η Άγκυρα παλεύει για αύξηση της επιρροής της στην Ουάσινγκτον μετά την πίεση που δέχεσαι από το λόμπι Ισραήλ-Ελλάδας-Κύπρου και Αρμενίας.
Οι κατηγορίες για σχέσεις Carlson – Κατάρ
Παράλληλα, ο Carlson αντιμετωπίζει επίμονες κατηγορίες από φιλο-ισραηλινούς συντηρητικούς κύκλους (με επικεφαλής κυρίως τη Laura Loomer) ότι διατηρεί σχέσεις με το Κατάρ και ότι έχει δεχθεί επιρροή ή χρηματοδότηση από το εμιράτο. Carlson και ο Neil Patel έχουν απορρίψει κατηγορηματικά κάθε ισχυρισμό.
Καταγγελίες Loomer για τουρκικό χρήμα σε Αμερικανούς podcasters
Υπενθυμιζεται ότι τον Μάρτιο του 2026, η Laura Loomer, επικαλούμενη πηγή εντός της CIA, ισχυρίστηκε ότι η υπηρεσία διαθέτει στοιχεία για τουρκική χρηματοδότηση Αμερικανών podcasters, με στόχο την υπονόμευση της πολιτικής Τραμπ στη Μέση Ανατολή. Είχε μάλιστα χαρακτηρίσει την Τουρκία «μεγαλύτερο χρηματοδότη της Μουσουλμανικής Αδελφότητας παγκοσμίως».
Οι νέες τωρα αποκαλύψεις για επαφές του γραφείου του ΑΚΡ με πρόσωπα του δικτύου Carlson και τον Kiriakou φουντώνουν τα ερωτήματα για σοβαρότητα της τουρκική επιρροής στους αμερικανικούς συντηρητικούς κύκλους.
Τι (δεν) αποκαλύπτουν οι καταχωρίσεις FARA
Οι καταχωρίσεις FARA δεν αποκαλύπτουν το περιεχόμενο των συζητήσεων. Το γραφείο του ΑΚΡ λειτουργεί από το 2022 ως επίσημος εκπρόσωπος του κόμματος στις ΗΠΑ και υποχρεούται από τον αμερικανικό νόμο να δηλώνει τις πολιτικές του δραστηριότητες.
https://www.sigmalive.com/news/international/1325931/tsakosan-ton-prwin-tis-cia-tzon-sta-ghrafia-akp-ton-hpa-anafora-se-kypro
τῆς ΜΑΙΡΗΣ ΜΠΕΝΕΑ
Μεγάλη ἔκπληξη γιά τά κενά καί ἀπορίες γιά τόν τρόπο πού διαχειρίστηκε τήν καταγγελία ἑνός πρώην Πρωθυπουργοῦ γιά τήν παγίδευση τῶν ἐπικοινωνιῶν του ὁ κορυφαῖος θεσμός τῆς Δικαιοσύνης
Ἀποκαλύπτουμε τό περιεχόμενο τῆς διάταξης Μπακέλα
Μεγάλα κενά καί σημαντικές ἀπορίες προκύπτουν ἀπό τήν διάταξη τοῦ Εἰσαγγελέως Ἀρείου Πάγου Εὐάγγελου Μπακέλα, πού ἀρχειοθέτησε τήν αἴτηση τοῦ Ἀντώνη Σαμαρᾶ, ὁ ὁποῖος εἶχε ζητήσει τήν πλήρη διερεύνηση τῆς παγίδευσης τοῦ κινητοῦ του τηλεφώνου μέ τό παράνομο κατασκοπευτικό λογισμικό Predator.
Ἡ «Ἑστία τῆς Κυριακῆς» ἀποκαλύπτει τό περιεχόμενο τῆς εἰσαγγελικῆς διάταξης Μπακέλα, ὁ ὁποῖος ἀπέρριψε τό αἴτημα τοῦ πρώην Πρωθυπουργοῦ, χωρίς νά διενεργήσει προκαταρκτική ἐξέταση γιά τήν ὑπόθεση καί χωρίς νά καλέσει ποτέ γιά νά καταθέσει τόν πρώην Πρωθυπουργό Ἀντώνη Σαμαρᾶ!
Σημειωτέον ὅτι ὁ Εἰσαγγελέας ΑΠ εἶχε ἀπορρίψει μέ παρόμοιο τρόπο τά αἰτήματα ἀνάσυρσης τῆς ὑπόθεσης καί ἄλλων θυμάτων, ὅπως τοῦ πρώην ὑπουργοῦ Χρήστου Σπίρτζη, τοῦ δημοσιογράφου Θανάση Κουκάκη, πού ὑπῆρξε ἀπό τά πρῶτα ἐπιβεβαιωμένα θύματα παρακολούθησης, καί τοῦ γνωστοῦ δικηγόρου Ζαχαρία Κεσσέ, ὁ ὁποῖος εἶχε προσφύγει νομικά ἐκπροσωπῶντας καί ἄλλα θύματα τῶν τηλεφωνικῶν παρακολουθήσεων, εἰσφέροντας στοιχεῖα πού προέκυψαν ἀπό τίς δικαστικές ἐξελίξεις γύρω ἀπό τήν ἑταιρεία Intellexa.

Μάλιστα, ὅλες οἱ αἰτήσεις ἀπορρίφθηκαν ἀπό τόν κ. Μπακέλα μέ κοινό σκεπτικό, κα-θώς ὁ Εἰσαγγελέας ΑΠ ἔκρινε ὅτι οἱ ἰσχυ-ρισμοί τῶν αἰτούντων εἶχαν ἤδη ἀξιολογηθεῖ στό παρελθόν καί δέν προσκομίστηκαν οὐσιώδη νέα στοιχεῖα, τά ὁποῖα νά δικαιολογοῦν νομικά τήν ἐπανεκκίνηση τῆς ἔρευνας. Στήν διάταξη ἀρχειοθέτησης τῆς αἴτησης Σαμαρᾶ, ὁ ἀνώτατος εἰσαγγελικός λειτουργός βασίστηκε στό ἀρχικό πόρισμα τοῦ Ἀντεισαγγελέα τοῦ Ἀρείου Πάγου Ἀχιλλέα Ζήση, ὁ ὁποῖος κατέληξε στό συμπέρασμα ὅτι δέν ὑπῆρξε καμμία ἀπολύτως ἐμπλοκή κρατικῆς ὑπηρεσίας (ὅπως ἡ ΕΥΠ ἤ ἡ Ἀντι-τρομοκρατική) ἤ κρατικοῦ λειτουργοῦ μέ τό κατασκοπευτικό λογισμικό Predator, ἐνῷ ἡ ἔρευνα εἶχε ἀποδώσει τίς παρακολουθήσεις ἀποκλειστικά σέ ἐνέργειες ἰδιωτῶν.
Ὁ Εἰσαγγελέας ἀναφέρεται ἐπίσης στήν ἀπόφαση τοῦ Μονομελοῦς Πλημμελειοδι-κείου, τό ὁποῖο στά τέλη Φεβρουαρίου 2026 εἶχε ἐπιβάλει συνολική ποινή φυλάκισης 126 ἐτῶν καί 8 μηνῶν κατά συγχώνευση στούς τέσσερις κατηγορουμένους ἐπιχειρηματίες (Γιάννη Λαβράνο, Φέλιξ Μπίτζιο, Τάλ Ντίλιαν καί Σάρα Χάμου), μέ ἐκτιτέα τά 8 χρόνια, καθώς εἶχαν κριθεῖ ἔνοχοι ὅτι σχεδίασαν, ἐμπορεύτηκαν καί χρησιμοποίησαν παράνομα τό κατασκοπευτικό λογισμικό Predator. Ἡ ἀπόφαση τοῦ Μονομελοῦς Πλημμελειοδικείου Ἀθηνῶν στηρίχθηκε στό ὅτι οἱ κατηγορούμενοι λειτούργησαν ὡς οἱ φυσικοί καί νόμιμοι ἐκπρόσωποι τῶν ἑταιρειῶν (Intellexa, Krikel) πού εἰσήγαγαν καί ἐνεργοποίησαν τό λογισμικό στήν Ἑλλάδα.
Κι ἐνῷ ὁ Εἰσαγγελέας ΑΠ ἀναφέρεται ἐκτενῶς, στήν διάταξη ἀρχειοθέτησής του, στήν μέθοδο δράσης τῶν καταδικασθέντων καί στόν τρόπο μέ τόν ὁποῖο «φυτευόταν» τό λογισμικό Predator καί τό πῶς λειτουργοῦσε ἡ παγίδευση, προκαλεῖ βαριά ἐρωτηματικά, μεταξύ ἄλλων, τό γιατί δέν διερεύ-νησε ποτέ τά SMS τά ὁποῖα ἐστάλησαν στό κινητό τοῦ Ἀντώνη Σαμαρᾶ. Γιατί δέν ζήτη-σε τήν συσκευή τηλεφώνου, γιατί δέν διέτα-ξε ἄρση ἀπορρήτου, μέ δεδομένο μάλιστα ὅτι ὁ πρώην Πρωθυπουργός δέν ἔχει ἀλλά-ξει τηλεφωνικό ἀριθμό;
Ὁ Εἰσαγγελέας κ. Μπακέλας ἀναφέρεται στά SMS πού ἔλαβε ὁ κ. Σαμαρᾶς: Στίς 7-10-2021 καί ὥρα 18:00:45 ἐστάλη μήνυμα πού ἀναφέρει: «Ἀντώνη μου, νά βγεῖς μπροστά νά μιλήσεις. Σέ τέτοιες καταστάσεις χρειάζονται ἡγέτες» (μέ φερόμε- νο ἀποστολέα τό ὄνομα γνωστοῦ δημοσιογρα-φικοῦ blog).
Στίς 8-10-2021 καί ὥρα 12:14:58, μέ τόν ἴδιο ἀποστολέα: «Πρόεδρε, σύντομα κά-ποιοι θά ἀρχίσουν νά τρέμουν μέ τίς ἀπο-καλύψεις». Ὁ Εἰσαγγελέας ΑΠ ἀρχειοθέτησε τήν αἴτηση ἀνάσυρσης τοῦ Ἀντώνη Σαμαρᾶ μέ τό σκεπτικό ὅτι δέν προσκομίστηκαν νέα, οὐσιώδη στοιχεῖα ἀπό τήν πλευρά τοῦ πρώην Πρωθυπουργοῦ, πέρα ἀπό ἐκεῖνα πού εἶχαν ἤδη διερευνηθεῖ κατά τήν προκαταρκτική ἐξέταση τοῦ ἐπίτιμου πλέον Ἀντεισαγγελέα ΑΠ Ἀχιλλέα Ζήση, ὥστε νά δικαιολογεῖται ἡ ἀνάσυρση τῆς ὑπόθεσης ἀπό τό ἀρχεῖο.
Ὁ κ. Μπακέλας, πού ἐπαναρχειοθέτησε τήν ὑπόθεση, δέν εἶχε περιέργεια νά μάθει ποιός ἔστελνε αὐτά τά μηνύματα στόν κ. Σαμαρᾶ, τά ὁποῖα εἶχαν σχέση μέ τίς ἐσωτερικές πολιτικές ἐξελίξεις; Ὅταν μάλιστα οἱ κατηγορούμενοι ἐπιχειρηματίες δέν εἶχαν καμμία ἐμπλοκή στήν ἐσωτερική πολιτική ζωή;

Ἀπορία ἐπίσης προκαλεῖ τό γιατί καί οἱ τέσσερεις διατάξεις ἀρχειοθέτησης τοῦ Εἰσαγγελέως ΑΠ ἐκδόθηκαν ταυτόχρονα τήν ἴδια ἡμέρα, στίς 7 Αὐγούστου, ἐνῷ ἡ αἴτηση τοῦ Ἀντώνη Σαμαρᾶ (μέ τήν ὁποία ζήτησε νά ἀνοίξει ξανά ἡ δικογραφία καί νά διε-ρευνηθεῖ ἡ στοχοποίηση τοῦ δικοῦ του κινητοῦ τηλεφώνου μέ τό κακόβουλο λογισμικό Predator) κατατέθηκε στόν Ἄρειο Πάγο στίς 7 Μαΐου 2026 καί σέ διαφορετικές ἡμερομηνίες οἱ ὑπόλοιπες αἰτήσεις, τοῦ δημοσιογρά-φου Θανάση Κουκάκη (Ἰούνιο καί Ἰούλιο τοῦ 2026) καί τοῦ γνωστοῦ δικηγόρου Ζαχαρία Κεσσέ (14 Ἰουλίου 2026). Γιατί ὁ ἀνώτατος Εἰσαγγελέας δέν κάλεσε ὡς μάρτυρα τόν κ. Σαμαρᾶ, οὔτε καί κανέναν ἄλλον ἀπό τούς αἰτοῦντες, ἀλλά ἀρχειοθέτησε τίς αἰτήσεις χωρίς νά κάνει προκαταρκτική ἐξέταση;
Μήπως γιατί, ἐάν καλοῦσε ὡς μάρτυρα τόν πρώην Πρωθυπουργό, θά ἔπρεπε νά ἐξετάσει ὡς μάρτυρες καί ὅλους τούς ὑπόλοιπους 108 ἀποδέκτες τέτοιων μηνυμά-των; Ὅπως, γιά παράδειγμα, ὁ ὑπουργός Ὑγείας Ἄδωνις Γεωργιάδης, ὁ ὁποῖος φέρεται πώς ἔλαβε καί τά περισσότερα μολυ-σμένα SMS, ἀλλά καί δεκάδες κορυφαῖα πολιτικά πρόσωπα, ὅπως ὁ νῦν ὑπουργός Ἄμυνας Νῖκος Δένδιας, ὁ ὑπουργός Οἰκονομικῶν Κωστῆς Χατζηδάκης, ὁ ὑπουργός Ὑποδομῶν καί Μεταφορῶν (πρώην Οἰκονομικῶν) Χρῆστος Σταϊκούρας, ὁ ὑπουργός Προστασίας τοῦ Πολίτη Μιχάλης Χρυσοχοΐδης, ὁ ὑπουργός Ναυτιλίας καί Νησιωτικῆς Πολιτικῆς τῆς Ἑλλάδας Βασίλης Κικίλιας, ἡ ὑπουργός Τουρισμοῦ Ὄλγα Κεφαλογιάννη καί πολλοί ἄλλοι;
Ἀπορία προκαλεῖ τό ὅτι, ἐνῷ ὁ κ. Μπακέλας ἔχει βασίσει τήν ἀπόρριψη ἀνάσυρσης τῆς ὑπόθεσης ὑποκλοπῶν στό δεδικασμένο τῆς προηγούμενης ἀρχειοθέτησης Ζήση, ἐν τούτοις, στόν ἐπίλογο τῆς διάταξης ἀρχειο-θέτησης, ἀναφέρει τήν φράση «στό παρόν στάδιο δέν κρίνεται ἀναγκαία περαιτέρω δικονομική ἐνέργεια», ἀφήνοντας ἀνοιχτό τό ἐνδεχόμενο νά ξανανοίξει ἡ ὑπόθεση. Μήπως γιά νά ἀποποιηθεῖ εὐθῦνες στό ἐνδεχό-μενο νέων στοιχείων;
Ἄλλωστε, ὁ δικηγόρος θυμάτων τῶν παρακολουθήσεων Ζαχαρίας Κεσσές προαναγγέλλει προσφυγή στό Εὐρωπαϊκό Δι-καστήριο Ἀνθρωπίνων Δικαιωμάτων μέσα στόν Αὔγουστο γιά πράξεις καί παραλείψεις πού ἀποδίδει στήν Εἰσαγγελία τοῦ Ἀρείου Πάγου, καί συγκεκριμένα στούςεἰσαγγελικούς λειτουργούς Κωνσταντῖνο Τζαβέλλα καί Εὐάγγελο Μπακέλα, ἐνῷ προαναγγέλλει καί νέες αἰτήσεις ἀνάσυρ-σης τῆς ὑπόθεσης ἀπό τό ἀρχεῖο, αὐτήν τήν φορά μέ πρόσθετο ἀποδεικτικό ὑλικό. Σύν τοῖς ἄλλοις, στίς 11 Δεκεμβρίου 2026, οἱ τέσσερεις καταδικασθέντες ἰδιῶτες (Λαβράνος, Μπίτζιος, Ντίλιαν, Χάμου) θά κα-θίσουν ξανά στό ἑδώλιο τοῦ Τριμελοῦς Πλημμελειοδικείου Ἀθηνῶν, ὅπου θά ἐπαναληφθεῖ ἡ δίκη τῶν ὑποκλοπῶν σέ δεύτερο βαθμό. Ἐάν τό Ἐφετεῖο ἐπικυρώσει τήν ἐνοχή τῶν ἰδιωτῶν, θά ἀνοίξει ὁριστικά ὁ δρόμος γιά νέα ἔρευνα γιά τό κακούργημα τῆς κατασκοπείας, τήν ὁποία εἶχε διατάξει τό πρωτοβάθμιο δικαστήριο στέλνοντας τά πρακτικά πίσω στήν Εἰσαγγελία.
estianews.gr