Όλγας Τζέτζη, MD, PhD Παιδίατρος
Το πρόσφατο δημοσίευμα του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας, σύμφωνα με το οποίο 655 εκατομμύρια άνθρωποι εξακολουθούν να ζουν χωρίς ηλεκτρικό ρεύμα, αναδεικνύει ένα κρίσιμο παγκόσμιο ζήτημα: η πρόσβαση στην ενέργεια είναι προϋπόθεση ζωής, υγείας, ασφάλειας και κοινωνικής ανάπτυξης.
Όμως η ίδια συζήτηση δεν μπορεί να σταματά στο ερώτημα «να έχουμε ενέργεια ή όχι». Το πραγματικό ερώτημα είναι: τι είδους ενέργεια, με ποιο κόστος, για ποιους ανθρώπους και με ποιες επιπτώσεις στην υγεία;
Ο λιγνίτης υπήρξε για δεκαετίες βασικός πυλώνας της ηλεκτροδότησης της χώρας. Συνδέθηκε με την ανάπτυξη περιοχών όπως η Δυτική Μακεδονία και η Μεγαλόπολη, με θέσεις εργασίας, τοπικές κοινωνίες και ενεργειακή επάρκεια. Αυτό δεν μπορεί και δεν πρέπει να διαγράφεται με ευκολία.
Ωστόσο, η επιστημονική και ιατρική συζήτηση δεν μπορεί να αγνοεί ότι η καύση ορυκτών καυσίμων και η ατμοσφαιρική ρύπανση έχουν τεκμηριωμένες επιπτώσεις στην υγεία.
Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας συνδέει την εξωτερική ατμοσφαιρική ρύπανση με ισχαιμική καρδιοπάθεια, εγκεφαλικά επεισόδια, χρόνια αποφρακτική πνευμονοπάθεια, λοιμώξεις του κατώτερου αναπνευστικού και καρκίνο του πνεύμονα.
Ακόμη πιο ευάλωτα είναι τα παιδιά. Οι πνεύμονες, ο εγκέφαλος και το ανοσοποιητικό τους σύστημα βρίσκονται σε φάση ανάπτυξης. Αναπνέουν περισσότερο αέρα ανά κιλό σωματικού βάρους από τους ενήλικες και εκτίθενται δυσανάλογα στους ρύπους του περιβάλλοντος. Επιστημονική ανασκόπηση για τις εκπομπές από μονάδες ηλεκτροπαραγωγής με άνθρακα έδειξε δυσμενείς επιδράσεις στην παιδική υγεία, συμπεριλαμβανομένων επιπτώσεων στο αναπνευστικό, στο βάρος γέννησης και στη νευροανάπτυξη.
Επομένως, η ενεργειακή πολιτική δεν είναι μόνο οικονομικό, τεχνικό ή γεωπολιτικό ζήτημα. Είναι και ζήτημα Δημόσιας Υγείας.
Η κοινωνία έχει ανάγκη από ενεργειακή ασφάλεια. Έχει ανάγκη από προσιτό ρεύμα. Έχει ανάγκη από προστασία των ευάλωτων νοικοκυριών. Έχει ανάγκη από δίκαιη μετάβαση για τις περιοχές που στήριξαν επί δεκαετίες την ηλεκτροδότηση της χώρας. Αλλά έχει εξίσου ανάγκη από καθαρό αέρα, πρόληψη νοσημάτων και προστασία των παιδιών.
Η δημόσια συζήτηση για την ενέργεια συχνά εγκλωβίζεται σε απλουστευτικά δίπολα: «λιγνίτης ή ανεμογεννήτριες», «φθηνή ή πράσινη ενέργεια», «ανάπτυξη ή περιβάλλον». Αυτά τα διλήμματα είναι ανεπαρκή. Η πραγματική πρόκληση είναι να σχεδιαστεί μια ενεργειακή πολιτική που να προστατεύει ταυτόχρονα την οικονομία, την κοινωνία, το περιβάλλον και την υγεία.
Ως γιατροί, και ειδικά ως παιδίατροι, οφείλουμε να υπενθυμίζουμε ότι το πραγματικό κόστος μιας ενεργειακής επιλογής δεν αποτυπώνεται μόνο στον λογαριασμό του ρεύματος. Αποτυπώνεται και στα περιστατικά άσθματος, στις λοιμώξεις του αναπνευστικού, στις επιβαρύνσεις των χρόνιων νοσημάτων, στις επιπτώσεις στην εγκυμοσύνη, στη ζωή των παιδιών και στην ποιότητα ζωής των τοπικών κοινωνιών.
Η πρόσβαση στην ενέργεια είναι δικαίωμα.
Η καθαρή ενέργεια είναι προϋπόθεση υγείας.
Και η υγεία των παιδιών πρέπει να βρίσκεται στο κέντρο κάθε δημόσιας πολιτικής.
Πηγές
- World Health Organization, 655 million people still living without electricity underscore urgent need to deliver on universal energy access target, 24 Ιουνίου 2026.
- World Health Organization, Ambient outdoor air pollution and health, Fact sheet, 24 Οκτωβρίου 2024.
- Amster E. et al., Impact of Coal-fired Power Plant Emissions on Children’s Health, Environmental Health, 2019.
