του Αχιλλέα Ταουξή, Υποστρατήγου ε.α.Όταν άκουσα τον πρωθυπουργό να μιλά για data centers, χάρηκα ιδιαίτερα. Επιτέλους, σκέφτηκα, κάνουμε ένα βήμα μπροστά. Μετά έψαξα τις λεπτομέρειες και βρήκα όσα δεν ήθελα να βρω. Η τεχνητή νοημοσύνη μοιάζει άυλη, αλλά δυστυχώς δεν είναι…Πίσω από κάθε απάντηση που γυρεύω υπάρχουν κτίρια, υποσταθμοί, δίκτυα ψύξης και πολύ, πάρα πολύ ρεύμα και νερό. Η Διεθνής Υπηρεσία Ενέργειας υπολογίζει ότι η κατανάλωση ρεύματος για τα data centers θα υπερδιπλασιαστεί ως το 2030 και θα ξεπεράσει όση ξοδεύει σήμερα ολόκληρη η Ιαπωνία.
Η Ελλάδα μπαίνει ήδη στο παιχνίδι. Η ΔΕΗ σχεδιάζει data center 300 MW στον παλιό λιγνιτικό σταθμό του Αγίου Δημητρίου στην Κοζάνη, με δυνατότητα επέκτασης ως το 1 GW, και μιλά με τη Meta, τη Google, τη Microsoft και την Amazon. Εκεί που παλαιότερα καιγόταν λιγνίτης θα παράγεται υπολογιστική ισχύς. Αυτό δεν με ανησυχεί, αλλά το ερώτημα που αναδεικνύεται είναι αν έχουμε λογαριάσει, πριν βάλουμε την υπογραφή, πόσο ρεύμα θα χρειαστεί, από πού θα έρθει και τι θα γίνει με το νερό.
Παραδείγματα έχουμε και είναι αρκετά. Στη Γεωργία των ΗΠΑ μια εταιρεία άντλησε σχεδόν 30 εκατομμύρια γαλόνια νερού με παράνομες συνδέσεις για γειτονικά data centers, εν μέσω ξηρασίας. Στο Newton County οικογένειες μηνύουν τη Meta, επειδή όπως λένε το διπλανό data center επηρέασε τα πηγάδια τους και πλέον μεταφέρουν νερό καθημερινά. Στο Μέμφις η xAI του Έλον Μασκ έστησε δεκάδες αεριοστρόβιλους σε πόλη που ήδη πνίγεται στη ρύπανση. Για μήνες λειτουργούσαν χωρίς άδεια.
Τα μεγέθη τρομάζουν. Ένα μεσαίο data center καταναλώνει περίπου 300.000 γαλόνια νερού την ημέρα, δηλαδή 1.135 κυβικά μέτρα, όσο 1.000 σπίτια. Τα μεγάλα, για τεχνητή νοημοσύνη, φτάνουν τα 5 εκατομμύρια γαλόνια, όσο μια πόλη 10.000 έως 50.000 κατοίκων. Στο The Dalles του Όρεγκον τα data centers της Google ήπιαν το 2021 περίπου το ένα τέταρτο του νερού της πόλης. Αυτό το νερό αλλιώς θα πήγαινε σε σπίτια, σχολεία, νοσοκομεία και χωράφια.
Στη Φινλανδία η Google έκοψε δάσος για data centers πριν γίνουν οι περιβαλλοντικές μελέτες. Οι οργανώσεις μιλούν για περίπου 400.000 δέντρα και οι αρχές σταμάτησαν τις εργασίες. Η εταιρεία ζήτησε συγγνώμη και υποσχέθηκε αναδάσωση. Ένα νεαρό δενδράκι όμως δεν φέρνει πίσω ώριμο δάσος, ούτε το χώμα, ούτε την ικανότητα του τόπου να κρατά νερό.
Η σκέψη μου είναι ότι αν όλα αυτά συμβαίνουν εκεί, σε μία πλούσια και οργανωμένη χώρα, δεν τολμώ να σκεφτώ τι θα γίνει εδώ. Εμείς φημιζόμαστε άλλωστε για το «πάμε και όπου βγει». Πρώτα η επένδυση, μετά η υποδομή. Πρώτα η άδεια, μετά η μελέτη. Πρώτα η κορδέλα και η φωτογραφία, και μετά ανακαλύπτουμε ότι δεν υπήρχε νερό και ότι το όφελος έμεινε αλλού.
Η Αττική έχει ήδη πιεσμένη ύδρευση. Όταν η ΕΥΔΑΠ μιλά για ενίσχυση των αποθεμάτων, μιλά για το νερό εκατομμυρίων ανθρώπων. Στην ανατολική Αττική, γύρω από τα Σπάτα, μαζεύονται νέα έργα ενώ σπίτια, καλλιέργειες και τουρισμός ζητούν ήδη νερό. Η Θεσσαλία έχει σοβαρό πρόβλημα νερού και το χρειάζονται πρώτα τα χωράφια.
Στο παιχνίδι μπαίνει και η εθνική ασφάλεια. Η ΕΕ θεωρεί πια τα data centers κρίσιμη υποδομή. Μια μονάδα 1 GW θα είναι δεμένη τόσο στενά με το δίκτυο ρεύματος, που μια βλάβη της θα γίνει θέμα ενεργειακής ασφάλειας. Παράλληλα θα εξαρτάται από έναν μεγάλο αμερικανικό πάροχο, γεγονός που δημιουργεί πρόσθετες ανησυχίες. Η εξάρτηση από μόνη της δεν με ενοχλεί, γιατί δεν έχουμε τα κεφάλαια να χτίσουμε μόνοι μας τέτοιες υποδομές. Με ενοχλεί όμως ότι δεν ξέρω ποιος στο κράτος θα ελέγξει, πριν την υπογραφή, αν αυτή η συγκεκριμένη εξάρτηση μας αφήνει εκτεθειμένους. Όσο δεν έχει οριστεί αρμόδιος, το ερώτημα δεν τίθεται καν.
Η Ελλάδα μπορεί να βάλει όρους από την αρχή. Καθαρή ενέργεια, σαφή όρια στο νερό, ανακυκλωμένο νερό όπου γίνεται και δημόσια ενημέρωση πριν την έγκριση και όχι μετά. Πριν από κάθε έργο πρέπει να δημοσιεύεται πλήρης μελέτη επιπτώσεων, μέτρηση του νερού της περιοχής και πρόβλεψη της ζήτησης ρεύματος. Όπου το νερό δεν φτάνει, το έργο δεν παίρνει εξαιρέσεις και θα πρέπει να μεταφερθεί ή να ακυρωθεί.
Η ευκαιρία είναι πραγματική και πολλά υποσχόμενη. Η παλιά μας όμως συνήθεια είναι να υπογράφουμε πρώτα και να ρωτάμε μετά. Να μετράμε το κόστος όταν έχει περάσει η μπουλντόζα. Αν το κάνουμε και με ένα έργο 1 GW, θα το πληρώσουμε με νερό που ίσως λείπει και με μια υποδομή που κανείς δεν έλεγξε. Το ερώτημα δεν είναι αν θέλουμε τεχνητή νοημοσύνη. Αυτό έχει απαντηθεί, και σωστά. Το ερώτημα είναι αν θα είμαστε πάλι η χώρα που λέει «θα δούμε» και απορεί όταν ανοίγει τη βρύση και δεν τρέχει τίποτα.
Υποστράτηγος ε.α. Αχιλλεύς Ταούξης
Απόφοιτος της Σχολής Ευελπίδων και με 43 χρόνια υπηρεσίας στις Ένοπλες Δυνάμεις, υπηρέτησε σε επιχειρησιακές και επιτελικές θέσεις στην Ελλάδα, στο ΝΑΤΟ και σε διεθνείς αποστολές. Διετέλεσε Εκπαιδευτής και Διευθυντής Σπουδών στη ΣΕΘΑ, Διευθυντής Κέντρου Επιχειρήσεων στο ΝΑΤΟϊκό Στρατηγείο Σκοπίων και στέλεχος του ΓΕΣ, του ΓΕΕΘΑ και του Υπουργείου Εθνικής Άμυνας, με αντικείμενο την άμυνα, την αμυντική πολιτική, την Ευρωπαϊκή Ένωση και τις διεθνείς σχέσεις.
Είναι κάτοχος μεταπτυχιακού τίτλου στην Εφαρμοσμένη Στρατηγική και Διεθνείς Σχέσεις από το University of Plymouth και έχει συμμετάσχει ως ομιλητής σε ημερίδες και εκδηλώσεις. Αρθρογραφεί για θέματα εθνικής ασφάλειας, άμυνας, στρατηγικής και γεωπολιτικής.
