Του Παντελή Σαββίδη
Ένα παιδί που κρατά τις σημαίες των ΗΠΑ και της Κίνας παρακολουθεί πριν από την τελετή υποδοχής για τον Πρόεδρο των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ στη Μεγάλη Αίθουσα του Λαού στο Πεκίνο, Κίνα (φωτ.: EPA/MAXIM SHEMETOV/POOL)
Η επίσκεψη του Ντόναλντ Τραμπ στην Κίνα παρουσιάστηκε και από τις δύο πλευρές ως μια συνάντηση «σταθεροποίησης». Αυτό, από μόνο του, δεν είναι ασήμαντο. Όταν οι δύο μεγαλύτερες δυνάμεις του πλανήτη μιλούν αντί να ανταλλάσσουν τελεσίγραφα, μειώνεται ο άμεσος κίνδυνος ανεξέλεγκτης κλιμάκωσης. Όμως η ουσία της συνόδου Τραμπ–Σι δεν βρίσκεται στις χειραψίες, στα δείπνα και στις δηλώσεις περί «καλής χημείας». Βρίσκεται σε αυτό που δεν συμφωνήθηκε. Και εκεί η εικόνα είναι πολύ πιο φτωχή.
Ο Τραμπ έφυγε από το Πεκίνο χωρίς μεγάλη εμπορική συμφωνία, χωρίς καθαρή κινεζική δέσμευση για το Ιράν, χωρίς λύση στα σπάνια μέταλλα και χωρίς ουσιαστική πρόοδο στο ζήτημα των προηγμένων ημιαγωγών.
Η επίσκεψη ολοκληρώθηκε χωρίς «μεγάλες επιτυχίες» στο εμπόριο ή απτή βοήθεια από το Πεκίνο για τον πόλεμο με το Ιράν, παρά το βαρύ τελετουργικό και τους θερμούς τόνους μεταξύ των δύο ηγετών.
Το βασικό συμπέρασμα είναι ότι ο Τραμπ πήγε στην Κίνα αναζητώντας γρήγορες νίκες. Ο Σι τον υποδέχθηκε δίνοντάς του εικόνες, όχι, όμως και παραχωρήσεις.
Η αμερικανική πλευρά έδειξε να ενδιαφέρεται κυρίως για τρία πράγματα: Ιράν, εμπόριο και εσωτερική πολιτική εικόνα. Η Κίνα έβαλε στο κέντρο την Ταϊβάν και το μακροπρόθεσμο πλαίσιο των σινοαμερικανικών σχέσεων.
Η διαφορά αυτή φάνηκε καθαρά στα επίσημα ανακοινωθέντα. Η Ουάσιγκτον τόνισε ότι οι δύο πλευρές συμφώνησαν πως τα Στενά του Ορμούζ πρέπει να παραμείνουν ανοικτά για την ελεύθερη ροή της ενέργειας. Η κινεζική πλευρά, όμως, δεν ανέδειξε με τον ίδιο τρόπο το θέμα· το υπουργείο Εξωτερικών της Κίνας μίλησε γενικά για ανταλλαγή απόψεων γύρω από «την κατάσταση στη Μέση Ανατολή» και άλλα διεθνή ζητήματα.
Η Κίνα δεν θέλει να εμφανιστεί ως δύναμη που ακολουθεί την αμερικανική ατζέντα απέναντι στο Ιράν. Θέλει να κρατήσει το χαρτί της Τεχεράνης, όχι να το παραδώσει στον Τραμπ.
Το ίδιο ισχύει και στο εμπόριο. Ο Τραμπ διαφήμισε την κινεζική αγορά 200 αεροσκαφών Boeing ως μεγάλη επιτυχία. Όμως η αγορά αποδείχθηκε κατώτερη των προσδοκιών: οι συζητήσεις, σύμφωνα με το Reuters, αφορούσαν περίπου 500 αεροσκάφη, ενώ η ανακοίνωση για 200 αεροσκάφη οδήγησε τη μετοχή της Boeing σε πτώση άνω του 4%.
Με άλλα λόγια, ακόμη και το πιο χειροπιαστό «δώρο» της συνόδου έμοιαζε περισσότερο με πολιτική βιτρίνα παρά με στρατηγική νίκη.
Σε ό,τι αφορά την Ταϊβάν, η επίσημη κινεζική θέση ήταν ότι η «ειρήνη και σταθερότητα» στα Στενά της Ταϊβάν αποτελεί τον μεγαλύτερο κοινό παρονομαστή Κίνας και ΗΠΑ, αλλά ταυτόχρονα το Πεκίνο ξεκαθάρισε ότι το ζήτημα της Ταϊβάν είναι το σημαντικότερο στις σινοαμερικανικές σχέσεις.
Πίσω από τη διπλωματική γλώσσα υπάρχει η σκληρή πραγματικότητα: η Κίνα δεν ζητά απλώς «σταθερότητα». Ζητά από τις ΗΠΑ να μειώσουν σταδιακά το πολιτικό και στρατιωτικό βάρος που δίνουν στην Ταϊβάν. Ο Σι προειδοποίησε τον Τραμπ πως οι δύο χώρες θα μπορούσαν να συγκρουστούν αν το ζήτημα της Ταϊβάν δεν αντιμετωπιστεί σωστά, μια ασυνήθιστα σκληρή προειδοποίηση που ήρθε σε αντίθεση με τους θερμούς τόνους του Τραμπ προς τον Κινέζο πρόεδρο.
Η πραγματική επιτυχία του Σι ήταν ότι κατάφερε να εμφανιστεί ως ισότιμος ρυθμιστής της παγκόσμιας τάξης, την ώρα που η Ουάσιγκτον φαινόταν να ζητά πρακτικές εξυπηρετήσεις.
Η κινεζική πλευρά προώθησε έναν νέο όρο για τη σχέση με τις ΗΠΑ, τη λεγόμενη «constructive strategic stability» «εποικοδομητική στρατηγική σταθερότητα» –μια προσπάθεια να αντικατασταθεί η γλώσσα του «στρατηγικού ανταγωνισμού» με μια πιο βολική για το Πεκίνο έννοια σταθερότητας. Αυτή η διατύπωση αποτελεί απόκλιση από τη γραμμή της προηγούμενης αμερικανικής κυβέρνησης περί στρατηγικού ανταγωνισμού.
Αυτό συμφέρει την Κίνα. Διότι «σταθερότητα» για το Πεκίνο σημαίνει συχνά μην μας πιέζετε στα ανθρώπινα δικαιώματα, μην ενισχύετε υπερβολικά την Ταϊβάν, μην περιορίζετε την τεχνολογική της άνοδο, μην αμφισβητείτε τον ρόλο της Κίνας στη Νότια Σινική Θάλασσα.
Για τον Τραμπ, η επίσκεψη είχε σαφή εσωτερική στόχευση. Ήθελε να επιστρέψει στις ΗΠΑ με εικόνα ηγέτη που «κλείνει συμφωνίες». Όμως τα πραγματικά αποτελέσματα ήταν περιορισμένα. Οι αγροτικές συμφωνίες παρουσιάστηκαν χωρίς επαρκείς λεπτομέρειες, η Boeing δεν εντυπωσίασε τις αγορές, το ζήτημα των σπάνιων γαιών παρέμεινε άλυτο και δεν υπήρξε σημαντική πρόοδος στο θέμα των προηγμένων τσιπ τεχνητής νοημοσύνης.
Ακόμη και στο Ιράν, όπου ο Τραμπ είχε ανάγκη την κινεζική επιρροή, το Πεκίνο κινήθηκε προσεκτικά. Η Κίνα έχει λόγους να θέλει ανοικτά τα Στενά του Ορμούζ, επειδή η ενεργειακή ασφάλεια την αφορά άμεσα. Δεν έχει όμως λόγο να χαρίσει στον Τραμπ μια καθαρή διπλωματική νίκη χωρίς αντάλλαγμα.
Αυτό είναι το όριο της «προσωπικής διπλωματίας» του Τραμπ. Οι καλές σχέσεις ηγετών μπορεί να ανοίξουν πόρτες, αλλά δεν αλλάζουν από μόνες τους τη δομή των συμφερόντων. Και σήμερα τα συμφέροντα ΗΠΑ και Κίνας δεν είναι απλώς διαφορετικά· σε πολλούς τομείς είναι ανταγωνιστικά.
Η επίσκεψη Τραμπ στην Κίνα δεν ήταν αποτυχία με την κλασική έννοια. Το ότι οι δύο πλευρές συναντήθηκαν, μίλησαν και απέφυγαν μια δημόσια σύγκρουση είναι θετικό. Σε μια περίοδο όπου το Ιράν, η Ταϊβάν, οι σπάνιες γαίες, οι ημιαγωγοί και οι εφοδιαστικές αλυσίδες μπορούν να προκαλέσουν παγκόσμια κρίση, η επικοινωνία έχει αξία.
Αλλά δεν πρέπει να βαφτίζουμε την αποκλιμάκωση «στρατηγική επιτυχία». Η σύνοδος δεν έλυσε το βασικό πρόβλημα: οι ΗΠΑ θέλουν να περιορίσουν την κινεζική άνοδο χωρίς να διαλύσουν την παγκόσμια οικονομία, ενώ η Κίνα θέλει να κερδίσει χρόνο μέχρι να γίνει λιγότερο ευάλωτη στην αμερικανική πίεση.
