O Γιούργκεν Χάμπερμας / Φωτογραφία: getty
14/03/2026 16:18
Ο Γιούργκεν Χάμπερμας, διάσημος Γερμανός συγγραφέας και κοινωνιολόγος, πέθανε σε ηλικία 96 ετών.
Την είδηση μετέφερε το Γερμανικό Πρακτορείο Ειδήσεων που επικαλείται τον εκδότη του πολυβραβευμένου συγγραφέα και μίας εκ των σημαντικότερων προσωπικοτήτων στη Γερμανία και την φιλοσοφία.
Το έργο του Χάμπερμας επικεντρώθηκε στα θεμέλια της επιστημολογίας και της κοινωνικής θεωρίας, στην ανάλυση του προχωρημένου καπιταλισμού και της δημοκρατίας, στο κράτος δικαίου μέσα σε ένα κριτικό κοινωνικο-εξελικτικό πλαίσιο καθώς και στη σύγχρονη γερμανική πολιτική.
Σπούδασε στα πανεπιστήμια του Γκέτινγκεν (1949/50), της Ζυρίχης (1950/51) και της Βόννης (1951–54) και απέκτησε διδακτορικό στη φιλοσοφία από το Πανεπιστήμιο της Βόννης τον Φεβρουάριο του 1954.
Ο Χάμπερμας έγινε γνωστός για το έργο του σχετικά με το φαινόμενο της νεωτερικότητας, ιδιαίτερα σε σχέση με τις συζητήσεις για τον εξορθολογισμό που αρχικά διατύπωσε ο Μαξ Βέμπερ. Έχει επίσης επηρεαστεί από τον αμερικανικό πραγματισμό, τη θεωρία της δράσης και τον μεταστρουκτουραλισμό.
Ο Χάμπερμας θεωρούσε ως το κορυφαίο επίτευγμά του την ανάπτυξη της έννοιας και της θεωρίας του επικοινωνιακού λόγου ή της επικοινωνιακής ορθολογικότητας.
ΤΟ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΟ ΕΡΓΟ ΤΟΥ ΧΑΜΠΕΡΜΑΣ
Επιγραμματικά, το φιλοσοφικό έργο του Γιούργκεν Χάμπερμας μπορεί να συνοψιστεί ως εξής:
Ο Χάμπερμας είναι ο σημαντικότερος εκπρόσωπος της δεύτερης γενιάς της Σχολής της Φρανκφούρτης. Το βασικό του έργο προσπαθεί να δείξει ότι η κοινωνική λογική δεν εξαντλείται στην εξουσία, στο συμφέρον ή στην τεχνική αποτελεσματικότητα, αλλά θεμελιώνεται και στην επικοινωνία.
Η κεντρική του ιδέα είναι η θεωρία της επικοινωνιακής δράσης:
οι άνθρωποι δεν δρουν μόνο στρατηγικά για να πετύχουν σκοπούς, αλλά και επικοινωνιακά, δηλαδή προσπαθώντας να κατανοηθούν αμοιβαία μέσω λόγου, επιχειρημάτων και δικαιολόγησης.
Από εκεί προκύπτουν τα μεγάλα του θέματα:
- Δημόσια σφαίρα: πώς συγκροτείται ένας χώρος ελεύθερης δημόσιας συζήτησης.
- Επικοινωνιακή ορθολογικότητα: η αλήθεια και η ορθότητα δεν επιβάλλονται, αλλά δοκιμάζονται μέσα από διάλογο.
- Ηθική του λόγου: ένας κανόνας είναι έγκυρος όταν μπορεί να γίνει αποδεκτός από όλους τους θιγόμενους μέσα σε συνθήκες ελεύθερης και ισότιμης συζήτησης.
- Διαβουλευτική δημοκρατία: η δημοκρατία δεν είναι μόνο ψήφοι και θεσμοί, αλλά και ορθολογική δημόσια διαβούλευση.
- Υπεράσπιση της νεωτερικότητας: ο Χάμπερμας θεωρεί ότι το πρόταγμα του Διαφωτισμού δεν έχει αποτύχει, αλλά παραμένει ένα “ανολοκλήρωτο σχέδιο”.
Με μία φράση:
ο Χάμπερμας επιχείρησε να θεμελιώσει μια κριτική θεωρία της κοινωνίας πάνω στη δύναμη του διαλόγου, της επιχειρηματολογίας και της δημοκρατικής συνεννόησης.
Τι καλά στην Μεταπολίτευση να είχαν ενστερνισθεί και να αγωνίζονται να υλοποιήσουν όλα τα κόμματα της Ελλάδος μας τις έννοιες του μακαρίτη πια σπουδαίου Γερμανού φιλοσόφου Χάμπερμας, που αναφέρονται στην τελευταία φράση της ανάρτησης ,για να είχαμε αποφύγει τους ανορθολογιστές και λαϊκιστές πολιτικούς μας -τρεις από τους οποίους μας κυβέρνησαν για 26 περίπου χρόνια από τα 52 της Μεταπολίτευσης-χωρίς επιχειρηματολογία και δημοκρατική συνεννόηση στο αστικό και μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης κράτος μας .
Πως να συζητήσεις με τους ”άσπρους σίφωνες” ,του ”Τρίτου Δρόμου για τον σοσιαλισμό ”, τον κύριο ”Λεφτά υπάρχουν” και την ”πρώτη φορά Αριστερά που μας έφαγε τα σωθικά”(ΠΟΤΕ ΞΑΝΑ);;;.
Δεν είναι καλό να δοξολογούμε τους διάσημους που δεν αξίζουν τη δόξα τους. Και, προπάντων, δεν πρέπει να φανατιζόμαστε με τη σημαία της “σωστής πλευράς της ιστορίας”. Στο ανωτέρω σχόλιο, φανερώνεται ο εγκλωβισμός μας στη δυτικόφρονη ηλιθιότητα της “ορθολογικότητας”. Η “επικοινωνιακή ορθολογικότητα” του Χάμπερμας δεν είναι παρά η γερμανική πίσω όψη της αγγλο-αμερικανικής “ορθολογικής αποτελεσματικότητας”. Και οι δυό είναι βάρβαρες απόψεις για τον άνθρωπο και την κοινωνία. Ούτε στο μικρό δακτυλάκι του Γιανναρά ο διάσημος Χάμπερμας. Την Αλήθεια, που γύρευε ο Χάμπερμας για την “εγκυρότητα της επικοινωνίας”, την ξέρει ολόκληρος ο ελληνικός λαός: Η ΣΧΕΣΗ είναι ο ΛΟΓΟΣ, το ΚΑΛΛΟΣ, η ΑΛΗΘΕΙΑ. Δεν γίνεται να υπάρξει “ελεύθερη-διαβουλευτική δημοκρατία” με δουλοπρεπή-ορθολογικά ατομάκια. Η ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ έρχεται όταν γίνεσαι ΑΝΘΡΩΠΟΣ!