Του καθηγητή Παναγιώτη Μπάρκα, από το Αργυρόκαστρο
Φωτογραφία:
Το Έπος του 1940-41 σημαδεύει αναμφίβολα τον πιο πρόσφατο ιστορικό σταθμό εθνικής ευπρέπειας σε παγκόσμια κλίμακα.
Δεν αφορά απλώς την πρώτη νίκη κατά της σκληρότερης πολεμικής μηχανής στον μεγαλύτερο πόλεμο στην ιστορία της ανθρωπότητας.
Σηματοδότησε και την αλλαγή του ρου αυτού του πολέμου υπέρ της νίκης, της ελευθερίας, της δημοκρατίας και της προόδου.
Η εποποιία αυτή είναι συμπυκνωμένη σε μία μόνο λέξη: «ΟΧΙ».
Όπως είναι γνωστό, η δόξα του γράφτηκε στα βουνά της Ηπείρου, στην Αλβανία, όπου περισσότεροι από οκτώμισι χιλιάδες Έλληνες ήρωες, ερχόμενοι κατευθείαν από τον Λεωνίδα, πότισαν με το αίμα τους την προσδοκία των λαών.
85 χρόνια τώρα, οι ανάξιοι απόγονοί τους γιορτάζουμε κάθε 28η Οκτωβρίου τη λαμπρή αυτή επέτειο. Όμως, εγωιστικά και περιφρονητικά ως προς τους Ήρωες, στους οποίους επιφυλάξαμε τραγική μεταθανάτια περιπέτεια.
ΠΟΥ ΕΙΝΑΙ ΟΙ ΗΡΩΕΣ;!
85 χρόνια μετά, ζουν τον δικό τους Γολγοθά στην αναζήτηση ενός ανθρώπινου, δικού τους τάφου.
Γράφοντας με το αίμα τους το θρυλικό Έπος και έχοντας βασική προτεραιότητα τη Νίκη και τη Λευτεριά, κηδεύονταν στο μετερίζι, δίπλα στο μέτωπο.
Η γνωστή άτακτη υποχώρηση τον Απρίλιο-Μάιο του 1941 άφησε τα οστά των ηρώων σκόρπια, ως άγραφα αλλά και ξεχασμένα μνημεία της λευτεριάς, ή ως ανείπωτη τραγωδία.
Έναν χρόνο μετά, ειδικό σύνταγμα του εχθρικού ιταλικού στρατού φρόντισε την τακτοποίηση, σε διάσπαρτα νεκροταφεία, δίπλα στους δικούς τους νεκρούς, σκοτωμένους από τους Έλληνες, 6.300 Ελλήνων πεσόντων.
Δυόμισι χιλιάδες νεκροί Ήρωες είχαν χαθεί από τότε.
ΛΙΓΗ ΙΣΤΟΡΙΑ ΠΟΥ ΘΥΜΙΖΕΙ ΤΗΝ ΤΡΑΓΩΔΙΑ
Για πρώτη φορά η ελληνική πλευρά θυμήθηκε τους Έλληνες πεσόντες στο Αλβανικό Μέτωπο το 1981.
Η τότε κομμουνιστική αλβανική κυβέρνηση απάντησε θετικά στο αίτημα της ελληνικής κυβέρνησης για τον εντοπισμό και τη συγκέντρωση των οστών των Ελλήνων πεσόντων.
(Είχε προηγηθεί η εκστρατεία των Ιταλών το 1965-66, κατά την οποία απέσυραν τα οστά των Ιταλών νεκρών.)
Προς τον συγκεκριμένο σκοπό, η αλβανική κυβέρνηση σχημάτισε μια επιτροπή εμπειρογνωμόνων. Εντοπίσθηκαν 6.300 τάφοι. Ίδιος αριθμός με εκείνον των Ιταλών.
Η προσπάθεια στάθηκε μάταιη, εφόσον η αλβανική κομμουνιστική κυβέρνηση διαφώνησε με την Αθήνα.
Η Αλβανία πίστευε ότι και η Ελλάδα θα έπαιρνε τους νεκρούς της, όπως η Ιταλία. Η Αθήνα μήνυσε ότι είναι στον τόπο τους.
Το θέμα θα θεωρηθεί λήξαν το 1985-87.
Ιστορική φωτογραφία:
Wikimedia Commons
– Public Domain.
ΤΟ ΝΑΥΑΓΙΟ ΤΗΣ ΔΕΥΤΕΡΗΣ ΣΥΜΦΩΝΙΑΣ
Δέκα χρόνια αργότερα, 1997-98, η αλβανική πλευρά θα δεχτεί την πρόταση της Ελλάδας για την ανέγερση τριών στρατιωτικών νεκροταφείων.
Ένα στην Κορυτσά, ένα στην Πρεμετή και ένα στο Αργυρόκαστρο, στους Βουλιαράτες, όπου υπήρχε από το 1940.
Η υπόσχεση των Αλβανών δινόταν ως αντάλλαγμα της οικονομικής βοήθειας που αναλάμβανε η Ελλάδα για την ανασυγκρότηση του αλβανικού στρατού και ανερχόταν σε δέκα δισ. δραχμές.
Η ισχύς της αλβανικής δέσμευσης έληξε με το που ολοκληρώθηκε η εκταμίευση του ανωτέρω χρηματικού ποσού.
ΤΟ ΕΡΓΟ ΤΟΥ ΣΥΛΛΟΓΟΥ ΑΠΟΣΤΡΑΤΩΝ ΑΞΙΩΜΑΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΑΛΒΑΝΙΚΟΥ ΣΤΡΑΤΟΥ
Τη δική του πορεία στο θέμα εντοπισμού, εκταφής και συγκέντρωσης των οστών των Ελλήνων Μαρτύρων του Ελληνοϊταλικού Πολέμου χάραξε και ο σύλλογος «Οι Πεσόντες του ’40».
Ιδρύθηκε το 1998 από ελληνικής και αλβανικής εθνικότητας απόστρατους αξιωματικούς του αλβανικού στρατού, ως πολιτιστικός σύλλογος για την προστασία της μνήμης των πεσόντων του Ελληνικού Έπους του ’40 στα βουνά της Αλβανίας.
Ανέπτυξε σημαντική δράση.
Εντόπισε και συνέταξε χάρτες και εκθέσεις για τα οστά πάνω από έξι χιλιάδων Ελλήνων πεσόντων και συγκέντρωσε τα οστά περίπου πεντακοσίων.
ΤΟ ΝΑΥΑΓΙΟ ΤΗΣ ΤΡΙΤΗΣ ΣΥΜΦΩΝΙΑΣ
Την άνοιξη του 2006, μεταξύ των αντίστοιχων υπουργείων Άμυνας των δύο χωρών, συνάφθηκε συμφωνία ανέγερσης των τριών νεκροταφείων των Ελλήνων πεσόντων του Έπους του ’40 στο αλβανικό έδαφος.
Η συμφωνία θεωρήθηκε άκυρη λόγω του ότι η υπογραφή τέτοιας συμφωνίας είναι αρμοδιότητα της Βουλής.
Η ελληνική πλευρά κατάφερε την ανέγερση δύο στρατιωτικών νεκροταφείων: την ανακαίνιση και διεύρυνση του υπάρχοντος στους Βουλιαράτες και την ανέγερση του γνωστού στη Μονή του Αγίου Νικολάου στην Κλεισούρα, χωρητικότητας δύο περίπου χιλιάδων ταφών.
Πηγή:
Wikimedia Commons
– Public Domain.
ΤΟ ΣΚΑΝΔΑΛΟ ΤΟΥ 2006 ΑΜΑΥΡΩΝΕΙ ΤΟΥΣ ΗΡΩΕΣ
Δύο μήνες μετά την υπογραφή της συμφωνίας του 2006, μεσολάβησε και ένα σκάνδαλο αμαύρωσης της δόξας των Ελλήνων Ηρώων.
Μια περίεργη και ανάμικτη ομάδα ανθρώπων (Έλληνες μειονοτικοί, Αλβανοί, η Εκκλησία κ.λπ.), οι οποίοι δεν είχαν καμία σχέση με τις διμερείς στρατιωτικές επιτροπές εμπειρογνωμόνων, αλλά με την παρότρυνση της ελληνικής Πρεσβείας στα Τίρανα και της Αλβανικής Αυτοκέφαλης Ορθόδοξης Εκκλησίας, έβαλε μπρος εκστρατεία εκταφής και συγκέντρωσης οστών «Ελλήνων πεσόντων».
Η εκταφή άρχισε, μάλιστα, εκεί που επίσημα και το ελληνικό κράτος γνώριζε ότι δεν υπήρχαν οστά Ελλήνων πεσόντων, ή τουλάχιστον είχαν μετακομιστεί από το 1981-83.
Πρόκειται για την εκκλησία της Κοσσίνας στην Πρεμετή.
Η επιχείρηση, η οποία γινόταν υπό τη στενή παρακολούθηση των αλβανικών μυστικών υπηρεσιών, προέκυψε ότι δεν αφορούσε την εκταφή οστών Ελλήνων πεσόντων, αλλά παλιών κοινών νεκρών της περιοχής.
Πρόκειται επίσης για σκάνδαλο διαφθοράς.
Η ΤΕΤΑΡΤΗ ΣΥΜΦΩΝΙΑ
Η αναθέρμανση των ελληνοαλβανικών σχέσεων οδήγησε στη νέα διακρατική συμφωνία για τα οστά των Ελλήνων πεσόντων του 2009.
Μάλιστα, προβλέπει και την αλβανική συμμετοχή στους επίσημους εορτασμούς στο Στρατιωτικό Κοιμητήριο των Ελλήνων Πεσόντων του Βουλιαρατίου.
Η συμφωνία επικυρώθηκε από την αλβανική Βουλή το 2010, ενώ η ενεργοποίησή της επί του πεδίου θα αρχίσει τον Γενάρη του 2018.
ΠΟΥ ΕΙΝΑΙ ΟΙ ΤΑΦΟΙ ΤΩΝ ΗΡΩΩΝ;
Κατά τα στοιχεία του Συλλόγου Απόστρατων Αξιωματικών:
1.200 στην Πρεμετή, δίπλα στο σημερινό στάδιο.
(Όσοι τάφοι σώθηκαν από την κατασκευή του σταδίου εξαφανίζονται σήμερα από τις νέες οικοδομές.)
560 στο Δέλβινο, κοντά στη Μέση Γεωργική Σχολή.
800 στην Κορυτσά.
600 στην Ερσέκα.
400 σε τέσσερα νεκροταφεία στο Γκολίκου.
Τα νεκροταφεία στο Δέλβινο, στην Κορυτσά και στην Ερσέκα έχουν εξαφανιστεί.
Οι υπόλοιποι…
ΠΕΡΙΟΡΙΖΕΤΑΙ Η ΑΝΕΥΡΕΣΗ ΟΣΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΠΕΣΟΝΤΩΝ
Το πιο πληκτικό σημείο στην κάθε επέτειο αποτυπώνει η επιχείρηση για την εφαρμογή επί του πεδίου της διακρατικής συμφωνίας για τον εντοπισμό, την εκταφή, την ταυτοποίηση και την ταφή των οστών των Ελλήνων πεσόντων.
Από την υπογραφή και την επικύρωση της συμφωνίας πέρασαν περίπου 16 χρόνια και 8-9 χρόνια από την έναρξη της εφαρμογής.
Φάνηκε ότι ύστερα από 78 χρόνια θα λάμβανε σάρκα και οστά η διόρθωση της εθνικής ντροπής.
Οι οκτώμισι χιλιάδες Έλληνες πεσόντες που έπεσαν στο Έπος του ’40 θα έβρισκαν τελικά έναν αξιοπρεπή τάφο, αντί τα κράκουρα των αλβανικών βουνών.
ΤΙ ΣΥΜΒΑΙΝΕΙ;!
Το 2018 ακούσαμε και επικρίναμε την επιφυλακτική τοποθέτηση ότι θα θεωρηθεί επιτυχία αν εντοπιστούν και τακτοποιηθούν τουλάχιστον δύο χιλιάδες οστά πεσόντων.
Τότε δεν ορίστηκε χρονική περίοδος για την περισυλλογή των οστών των Ελλήνων Πεσόντων.
Πέρασαν 8-9 χρόνια.
Ο συνολικός αριθμός των οστών των Ελλήνων πεσόντων που μπόρεσαν να πετύχουν αξιοπρεπώς την ανθρώπινη μεταθανάτια προσδοκία, για έναν τάφο, αγγίζει μόλις τους 1.700.
(Και ας είναι καλά οι 720 τάφοι στη Σαϊμόλα της Κλεισούρας, που άφησε άθιχτους το καθεστώς για να ρίχνει, όποτε χρειαζόταν, στάχτη στα μάτια της Ελλάδας, και οι 500 τάφοι που είχε συγκεντρώσει ο Σύλλογος των Αποστράτων.)
ΤΟ ΧΑΛΙ ΤΗΣ ΠΗΝΕΛΟΠΗΣ Ή Ο ΣΤΡΑΤΗΓΟΣ ΤΗΣ ΝΕΚΡΗΣ ΣΤΡΑΤΙΑΣ
Είναι, ωστόσο, γεγονός ότι μέχρι πριν από δύο χρόνια παρατηρούνταν μια σοβαρή δουλειά, με σχέδιο δράσης που αφορούσε το κάθε παρόν και το μέλλον.
Από τότε μέχρι σήμερα εντοπίστηκαν και τακτοποιήθηκαν τα οστά περίπου 100 Ελλήνων πεσόντων.
Μάλιστα, και το αποτέλεσμα αυτό οφείλεται στην προεργασία της ελληνικής κεφαλής της προηγούμενης μικτής επιτροπής.
Το θέμα δεν εστιάζεται μόνο στα μικρά, απογοητευτικά νούμερα. Περισσότερο στην έλλειψη προοπτικής.
Οι νέοι Έλληνες επικεφαλής στη μικτή επιτροπή, ίσως χωρίς να το συνειδητοποιούν, έχουν εισέλθει στην τακτική που θυμίζει την αρχαία Πηνελόπη του Οδυσσέα.
Δεν έχουν οριστεί χρονικά περιθώρια λήξης της περισυλλογής των οστών.
Έτσι, η οκνή δράση της επιτροπής εξασφαλίζει στα μέλη της την παράταση της καλοπληρωμής.
Ο μισθός του μέλους της μικτής επιτροπής αγγίζει τα όρια του Α΄ διπλωμάτη.
Επίσης, ενώ το έργο δεν προχωράει, αυξήθηκαν οι κοινωνικές σχέσεις, τα τραπεζώματα και τα δώρα προς την αλβανική πλευρά. (!!)
Οι παρούσες εξελίξεις και ο ελάχιστος αριθμός οστών Ελλήνων Πεσόντων δεν μετρούν απλώς στην αύξηση του κόστους, αλλά περισσότερο στην παγίδευση της ιστορικής ελπίδας.
