|
|
Ο νέος αγαπημένος τρόπος με τον οποίο οι επικριτές του Τραμπ περιγράφουν τη σημερινή αμερικανική κυβέρνηση έχει ορισμένα πλεονεκτήματα, αλλά υποτιμά την ανθεκτικότητα της 250χρονης δημοκρατίας.
Οι επικριτές έχουν χρησιμοποιήσει πολλές φράσεις για να περιγράψουν την προεδρία του Ντόναλντ Τραμπ, ορισμένες από αυτές μη δημοσιεύσιμες. Ακαδημαϊκοί και δημοσιογράφοι έχουν συζητήσει κατά πόσον η προσέγγιση του Τραμπ είναι «αυταρχική», «υπεροπτική ως προς τη λευκή φυλή» ή «φασιστική». Πιο πρόσφατα, ωστόσο, ολοένα και περισσότεροι άρχισαν να αναφέρονται στο «καθεστώς Τραμπ».
«Το καθεστώς Τραμπ έχει αποδείξει ξανά και ξανά», έγραψε ο Michael Tomasky του The New Republic, ότι η ηθική του είναι «το πλεονέκτημα του ισχυρότερου». Ένας ερευνητής του φιλελεύθερου Cato Institute παραπονέθηκε ότι τα εργαλεία εποπτείας «καταστράφηκαν ουσιαστικά από το καθεστώς Τραμπ πέρυσι». Και ένας αρθρογράφος του The Nation κάλεσε τους Δημοκρατικούς να «συγκροτήσουν μια “Ομάδα της Νυρεμβέργης” για να διερευνήσει τα εγκλήματα του καθεστώτος Τραμπ».
Τα δεδομένα του Google Trends δείχνουν ότι, παρόλο που η φράση χρησιμοποιούνταν περιστασιακά κατά την πρώτη θητεία του Τραμπ, έχει γίνει πολύ πιο συνηθισμένη τον τελευταίο χρόνο. Οι χρήσεις αυτές αποσκοπούν στο να μας πουν κάτι για την κατάσταση της σύγχρονης πολιτικής στις Ηνωμένες Πολιτείες — αν και το τι ακριβώς δεν είναι πάντοτε σαφές.
Ο Ambrose Bierce, ο σαρκαστικός συγγραφέας του Λεξικού του Διαβόλου, ίσως θα παρατηρούσε ότι «καθεστώς» είναι οποιαδήποτε κυβέρνηση δεν αρέσει σε κάποιον. Όσοι αναφέρονται έτσι στο «καθεστώς Τραμπ» φαίνεται να υπονοούν ότι η διακυβέρνηση είναι αρπακτική και αυταρχική. Όμως λίγοι το λένε ρητά, και οι ακαδημαϊκοί ομόλογοί τους επιδίδονται στην ίδια ασάφεια. «Πολύ σπάνια οι αναλυτές των καθεστώτων σταματούν να ορίσουν τι εννοούν με τον όρο πολιτικό καθεστώς», παραπονέθηκε το 1996 ο πολιτικός επιστήμονας Gerardo L. Munck. Η λέξη έγινε δημοφιλής στην αμερικανική πολιτική ως ένα είδος ευφημισμού: κατά την προεδρία του George W. Bush, η αλλαγή καθεστώτος ήταν ένας αναίμακτος, τεχνοκρατικός όρος για την αιματηρή και χαοτική προσπάθεια ανατροπής του Σαντάμ Χουσεΐν και εγκαθίδρυσης ενός δημοκρατικού συστήματος διακυβέρνησης στο Ιράκ.
Ένας καλός λειτουργικός ορισμός, μου έγραψε ο Munck σε email, είναι «το σύνολο των κανόνων που ρυθμίζουν πώς οι άνθρωποι καταλαμβάνουν κυβερνητικά αξιώματα και πώς λαμβάνονται οι κυβερνητικές αποφάσεις». Όμως ακόμη και οι ακαδημαϊκοί χρησιμοποιούν συχνά τον όρο με υποτιμητική σημασία, για να περιγράψουν μια αυταρχική κυβέρνηση. Αυτά τα «καθεστώτα» τείνουν να έχουν δύο βασικά χαρακτηριστικά, που μερικές φορές αλληλεπικαλύπτονται αλλά βρίσκονται και σε ένταση μεταξύ τους: πρώτον, την προσωποποίηση της διακυβέρνησης γύρω από ένα και μόνο άτομο, και δεύτερον, ένα σύνολο άτυπων δομών εξουσίας, όπως επιχειρηματίες-ολιγάρχες ή ένα «βαθύ κράτος», που λειτουργούν έξω από το επίσημο σύστημα διακυβέρνησης.
Θα μπορούσε κανείς να υποστηρίξει ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν το ίδιο «καθεστώς» από το 1789, όταν τέθηκε σε ισχύ το Σύνταγμα και ο Τζορτζ Ουάσινγκτον έγινε πρόεδρος. Εναλλακτικά, θα μπορούσε να δει στιγμές όπως οι τροπολογίες μετά τον Εμφύλιο Πόλεμο ή το New Deal ως μετατοπίσεις του καθεστώτος. Σε κάθε περίπτωση, το να πει κανείς ότι ο Τραμπ ηγείται ενός καθεστώτος σημαίνει ότι υπονοεί μια αλλαγή εποχικού χαρακτήρα.
Έτσι το βλέπει ο Robert Reich. Ο Reich, σχολιαστής και καθηγητής που υπηρέτησε ως υπουργός Εργασίας επί Bill Clinton, είναι ένας από τους πιο συνεπείς και προβεβλημένους χρήστες της φράσης. «Άρχισα να αναφέρομαι στο “καθεστώς” Τραμπ αντί για “διακυβέρνηση”, επειδή, ιδιαίτερα στη δεύτερη θητεία του, ο Τραμπ έχει ενεργήσει περισσότερο ως αυταρχικός ηγέτης παρά ως πρόεδρος σε ένα συνταγματικό σύστημα διακυβέρνησης», μου έγραψε σε email. «Αυτή δεν είναι μια “διοίκηση” που διαχειρίζεται την εκτελεστική εξουσία εφαρμόζοντας τη βούληση του Κογκρέσου, όπως αυτή εκφράζεται από τους πολίτες των Ηνωμένων Πολιτειών.»
Σκέφτηκα ότι ίσως οι μελετητές των συστημάτων καθεστώτων θα αντιδρούσαν στη χρήση αυτού του χαρακτηρισμού για την κυβέρνηση Τραμπ, όμως όσοι μίλησαν μαζί μου τον ενέκριναν με επιφύλαξη. «Στο παρελθόν, ήταν συνηθισμένο να γίνεται λόγος για το καθεστώς του Πινοτσέτ στη Χιλή ή το καθεστώς του Σαντάμ Χουσεΐν στο Ιράκ», είπε ο Munck. Μου ανέφερε ότι η χρήση της φράσης «καθεστώς Τραμπ» «είναι μια ορθή εκτίμηση, που αναδεικνύει μια βασική αδυναμία της σημερινής κατάστασης της δημοκρατίας στις ΗΠΑ». Και η Licia Cianetti, πολιτική επιστήμονας που προσφάτως συνυπέγραψε μια μελέτη για τον ορισμό της λέξης, μου έγραψε ότι «η προσωποποίηση του τρόπου άσκησης εξουσίας του Τραμπ, και ορισμένα χαρακτηριστικά όπως η ολιγαρχικοποίησή του, καθιστούν τη χρήση του όρου “καθεστώς” με αυτή την υποτιμητική έννοια πρόσφορη για να εκφράσει αυτό που φαίνεται να συμβαίνει στην αμερικανική δημοκρατία».
Χωρίς να υποβαθμίζω τους κινδύνους που θέτει ο Τραμπ για τον αμερικανικό τρόπο διακυβέρνησης — κινδύνους που το The Atlantic έχει περιγράψει με ιδιαίτερη επιμονή — δεν είμαι ακόμη έτοιμος να ενταχθώ στο στρατόπεδο του «καθεστώτος Τραμπ». Ένας λόγος είναι ότι τα καθεστώτα μπορούν να είναι ανθεκτικά — ένα σημείο που, ειρωνικά, έχουν αποδείξει οι ενέργειες του ίδιου του Τραμπ. «Έχουμε, πραγματικά, αλλαγή καθεστώτος», είπε ο Τραμπ αυτή την εβδομάδα για το Ιράν. «Πρόκειται για αλλαγή καθεστώτος, επειδή οι ηγέτες είναι όλοι πολύ διαφορετικοί». Αυτό είναι ανοησία. Παρότι οι αμερικανικές δυνάμεις συνέλαβαν τον πρόεδρο της Βενεζουέλας Νικολάς Μαδούρο και σκότωσαν αρκετούς Ιρανούς ηγέτες, η απομάκρυνση των δικτατόρων δεν έχει εκτοπίσει τις δικτατορίες ούτε στο Καράκας ούτε στην Τεχεράνη.
Η δημοκρατία των 250 ετών στην Ουάσινγκτον ίσως αποδειχθεί επίσης ισχυρότερη απ’ όσο πιστεύουν όσοι επιθυμούν να την υπονομεύσουν. Ο Τραμπ μπορεί να ελπίζει ότι θα ανατρέψει τους νόμους και τους ελεγκτικούς μηχανισμούς που τον περιορίζουν, αλλά δεν το έχει ακόμη καταφέρει πλήρως. Οι δημοσκοπήσεις δείχνουν ευρεία δυσαρέσκεια των ψηφοφόρων απέναντι στην προεδρία του Τραμπ και προμηνύουν προβλήματα για τους συμμάχους του προέδρου στις ενδιάμεσες εκλογές. Δίκαιες εκλογές το 2026 και το 2028 δεν θα αναιρούσαν όλη τη ζημιά που έχει προκαλέσει ο Τραμπ, αλλά θα έδειχναν ότι ορισμένοι παρατηρητές έχουν υπερβάλει ως προς την ικανότητά του να κατεδαφίσει το συνταγματικό σύστημα. Ζήτω το καθεστώς!
