Γιώργος Κουτσούμης
Ο Αλ-Σαλιχίν Αμπντέλ Νάμπι αλ-Ομπέιντι, του οποίου η εκλογή στην προεδρία της Βουλής των Αντιπροσώπων της Λιβύης ανακοινώθηκε στις 6 Οκτωβρίου 2026». Η νομιμότητα της διαδικασίας αμφισβητείται από τον Αγκίλα Σάλεχ
Η ανάδειξη του Αλ-Σαλιχίν Αμπντέλ Νάμπι αλ-Ομπέιντι στην προεδρία της Βουλής των Αντιπροσώπων της Λιβύης αποτελεί εξέλιξη με ιδιαίτερο ενδιαφέρον για την Ελλάδα. Η σημασία της δεν περιορίζεται στην αντικατάσταση του Αγκίλα Σάλεχ, ο οποίος βρίσκεται στην προεδρία του σώματος από το 2014, αλλά συνδέεται με τις ευρύτερες ανακατατάξεις στην ανατολική Λιβύη και, κυρίως, με τη σταδιακή προσέγγιση της Βεγγάζης με την Άγκυρα.
Η εκλογή αμφισβητείται από τον Αγκίλα Σάλεχ, ο οποίος δεν αναγνωρίζει τη νομιμότητα της διαδικασίας. Ανεξάρτητα, ωστόσο, από την έκβαση της θεσμικής αντιπαράθεσης, η εξέλιξη αποτυπώνει μεταβολές στις εσωτερικές ισορροπίες της Κυρηναϊκής και την αυξανόμενη επιρροή του στρατοπέδου Χάφταρ.
Ο Αμπντέλ Νάμπι δεν προέρχεται από τον παραδοσιακά φιλοτουρκικό χώρο της δυτικής Λιβύης. Ανήκει πολιτικά στην ανατολική Λιβύη και στο παρελθόν είχε καταγγείλει με ιδιαίτερα σκληρή γλώσσα την τουρκική στρατιωτική επέμβαση στη χώρα. Τα τελευταία χρόνια, όμως, έχει αναπτύξει στενούς διαύλους με την Άγκυρα και προεδρεύει της Κοινοβουλευτικής Επιτροπής Φιλίας Λιβύης-Τουρκίας.
Ο χαρακτηρισμός του, επομένως, ως «φιλότουρκου» θα ήταν απλουστευτικός. Ακριβέστερα, πρόκειται για πολιτικό του ανατολικού λιβυκού συστήματος που ακολουθεί τη νέα πραγματικότητα στις σχέσεις Βεγγάζης-Άγκυρας.
Ο παράγοντας Χάφταρ
Ιδιαίτερη σημασία έχει η σχέση του Αμπντέλ Νάμπι με το σύστημα Χάφταρ. Λιβυκά και αραβικά μέσα συνδέουν την εκλογή του με την υποστήριξη του στρατοπέδου Χάφταρ, ενώ ο ίδιος έχει αναγνωρίσει δημοσίως τον ρόλο τόσο του Χαλίφα όσο και του Σαντάμ Χάφταρ στις πολιτικές εξελίξεις της χώρας.
Την ίδια στιγμή, η Άγκυρα έχει επενδύσει στην αποκατάσταση των σχέσεών της με την ανατολική Λιβύη. Οι επαφές του Χακάν Φιντάν με τον Χαλίφα και τον Σαντάμ Χάφταρ, η διεύρυνση των πολιτικών και στρατιωτικών διαύλων και η επιστροφή τουρκικών επιχειρήσεων στη Βεγγάζη αποτυπώνουν τη μεταβολή της τουρκικής στρατηγικής.
Η Τουρκία δεν εγκαταλείπει την προνομιακή σχέση που οικοδόμησε με την Τρίπολη. Επιδιώκει, όμως, να επεκτείνει την επιρροή της και στην Κυρηναϊκή, αποκτώντας πρόσβαση στους δύο βασικούς πόλους της λιβυκής εξουσίας. Η παλαιότερη σαφής διαχωριστική γραμμή μεταξύ μιας φιλοτουρκικής δυτικής και μιας έντονα αντιτουρκικής ανατολικής Λιβύης γίνεται πλέον περισσότερο σύνθετη.
Το τουρκολιβυκό μνημόνιο
Για την Ελλάδα, το κρίσιμο ζήτημα παραμένει το τουρκολιβυκό μνημόνιο του 2019.
Η Βουλή των Αντιπροσώπων δεν το έχει κυρώσει και αποτέλεσε επί σειρά ετών το βασικό εσωτερικό θεσμικό ανάχωμα απέναντί του. Η προσέγγιση, ωστόσο, της ανατολικής Λιβύης με την Τουρκία καθιστά τη διατήρηση αυτής της στάσης σημαντικό πεδίο παρακολούθησης για την Αθήνα.
Μέχρι στιγμής δεν υπάρχει αξιόπιστη ένδειξη ότι ο Αμπντέλ Νάμπι προτίθεται να υποστηρίξει την κύρωση του μνημονίου, ούτε έχει καταγραφεί πρόσφατη δημόσια τοποθέτησή του με την οποία να υιοθετεί τις τουρκικές θέσεις για τις θαλάσσιες ζώνες. Η ανάπτυξη σχέσεων με την Άγκυρα δεν συνεπάγεται, συνεπώς, αυτομάτως αποδοχή του τουρκολιβυκού μνημονίου.
Ενδεχόμενη μεταβολή της στάσης της Βουλής θα είχε, πάντως, ιδιαίτερη πολιτική βαρύτητα. Μια κοινοβουλευτική αποδοχή θα προσέφερε στην Άγκυρα πρόσθετο επιχείρημα πολιτικής νομιμοποίησης της συμφωνίας, χωρίς να αίρει τις ελληνικές και ευρωπαϊκές ενστάσεις ως προς τη συμβατότητά της με το Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας.
Η ελληνική διάσταση
Η εξέλιξη δεν σημαίνει ότι η Ελλάδα χάνει τα ερείσματά της στην ανατολική Λιβύη. Η Αθήνα έχει τα τελευταία χρόνια αποκαταστήσει απευθείας διαύλους με τη Βεγγάζη και το στρατόπεδο Χάφταρ, ενώ έχει επαναφέρει στο προσκήνιο τον διάλογο για την οριοθέτηση θαλασσίων ζωνών μεταξύ Ελλάδας και Λιβύης ως κρατών με αντικείμενες ακτές.
Αυτό που μεταβάλλεται είναι το περιβάλλον μέσα στο οποίο κινείται η ελληνική διπλωματία. Η Τουρκία διεκδικεί πλέον επιρροή και στην Κυρηναϊκή, αξιοποιώντας όχι μόνο τις πολιτικές και στρατιωτικές σχέσεις αλλά και την οικονομία, τις υποδομές και την ανοικοδόμηση.
Στο πλαίσιο αυτό αποκτά ιδιαίτερη σημασία ο Σαντάμ Χάφταρ, η επιρροή του οποίου στο σύστημα εξουσίας της ανατολικής Λιβύης έχει ενισχυθεί. Η διατήρηση διαύλου μαζί του είναι σημαντική, χωρίς όμως η ελληνική πολιτική να ταυτιστεί αποκλειστικά με την οικογένεια Χάφταρ. Η Αθήνα χρειάζεται παράλληλες σχέσεις με τη Βουλή, τις πολιτικές και οικονομικές δομές της Κυρηναϊκής και την Τρίπολη.
Στην ίδια εξίσωση εντάσσεται και η βελτίωση των σχέσεων Τουρκίας-Αιγύπτου. Το Κάιρο διατηρεί τις θέσεις του στο Δίκαιο της Θάλασσας και τη στρατηγική συνεργασία με Ελλάδα και Κύπρο, αλλά η εξομάλυνση των σχέσεών του με την Άγκυρα καθιστά λιγότερο ευδιάκριτη την παλαιότερη διαίρεση σε δύο αντιτιθέμενα περιφερειακά στρατόπεδα γύρω από τη Λιβύη.
Η ελληνική διπλωματική κινητικότητα
Η Αθήνα έχει εντείνει την παρουσία της στη Λιβύη, διατηρώντας διαύλους τόσο με την Τρίπολη όσο και με τη Βεγγάζη και επαναφέροντας την οριοθέτηση των θαλασσίων ζωνών στην ατζέντα. Η νέα συγκυρία απαιτεί ακόμη πιο συστηματική παρουσία: έγκαιρη επαφή με τη νέα ηγεσία της Βουλής, εμβάθυνση των σχέσεων με τις πολιτικές και οικονομικές δομές της Κυρηναϊκής, ενίσχυση της ελληνικής επιχειρηματικής παρουσίας και στενό συντονισμό με Αίγυπτο, Κύπρο και ΕΕ.
Η ανάδειξη του Αμπντέλ Νάμπι δεν συνιστά, από μόνη της, φιλοτουρκική στροφή της Βεγγάζης. Αποτελεί, όμως, ακόμη μία ένδειξη μιας ευρύτερης μεταβολής: το στρατόπεδο Χάφταρ αποκαθιστά τις σχέσεις του με την Τουρκία και η Άγκυρα επιχειρεί να μετατρέψει την παρουσία της στη Λιβύη από πλεονέκτημα στη δυτική πλευρά της χώρας σε επιρροή πανλιβυκής εμβέλειας.
Για την Αθήνα, επομένως, το κρίσιμο ζήτημα είναι κατά πόσον η προσέγγιση Βεγγάζης-Άγκυρας θα οδηγήσει σε μεταβολή της στάσης της ανατολικής Λιβύης απέναντι στο τουρκολιβυκό μνημόνιο. Η ελληνική διπλωματία καλείται να κινηθεί προληπτικά, διατηρώντας ισχυρά ερείσματα σε ολόκληρο το λιβυκό πολιτικό φάσμα και αποτρέποντας τη δημιουργία νέων τετελεσμένων. Το στρατηγικό ζητούμενο δεν είναι πλέον η ανάσχεση της τουρκικής παρουσίας στη Λιβύη αυτή καθαυτή, αλλά η αποτροπή της μετατροπής της αυξανόμενης επιρροής της Άγκυρας σε ευρύτερη λιβυκή αποδοχή των τουρκικών θέσεων στην Ανατολική Μεσόγειο.
