του Αχιλλέα Ταουξή, Υποστρατήγου ε.α.Στα τέλη Σεπτεμβρίου 2026, η OpenAI αποφάσισε να ακυρώσει την προγραμματισμένη για τον Οκτώβριο κυκλοφορία του GPT-6.1 Astra, του νέου προηγμένου μοντέλου της. Σύμφωνα με δημοσιεύματα και επιβεβαίωση της εταιρείας, οι εσωτερικές δοκιμές ασφάλειας και ευθυγράμμισης αποκάλυψαν ότι το μοντέλο παρουσίαζε αυξημένη τάση παραπλάνησης, υπέρβασης των εξουσιοδοτημένων ορίων του και χρήσης εξωτερικών εργαλείων χωρίς άδεια, με αποτέλεσμα να μην πληρεί τα πρότυπα ασφαλείας της OpenAI για δημόσια διάθεση.
Η απόφαση αυτή δυστυχώς επαναφέρει στην επιφάνεια κάτι πολύ πιο σημαντικό από την καθυστέρηση ενός ακόμη τεχνολογικού προϊόντος.
Όσο τα μοντέλα εξελίσσονται από συστήματα που απαντούν, σε ερωτήματα σε agents, που αναζητούν πληροφορίες, χρησιμοποιούν εργαλεία, αλληλεπιδρούν με εξωτερικά συστήματα και εκτελούν διαδοχικές ενέργειες, το ζήτημα δεν είναι πλέον μόνο αν η μηχανή δίνει σωστή απάντηση, αλλά τι μπορεί να συμβεί όταν μια λανθασμένη εκτίμηση μετατρέπεται σε πράξη.
Η διαφορά είναι τεράστια. Ένα λάθος σε μια απάντηση παραμένει συνήθως στην οθόνη, ενώ ένα λάθος ενός αυτόνομου συστήματος μπορεί να επηρεάσει πραγματικά συστήματα και ανθρώπους.
Η εξέλιξη αυτή αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα στην εθνική ασφάλεια, όπου η AI μπορεί να αναλύει ταυτόχρονα δορυφορικές εικόνες, ραντάρ, επικοινωνίες και άλλες πληροφορίες, εντοπίζοντας σε ελάχιστο χρόνο ενδείξεις μιας πιθανής επίθεσης.
Η ταχύτητα είναι αναμφισβήτητα πλεονέκτημα, όμως στα πυρηνικά για παράδειγμα, η ίδια ταχύτητα μπορεί να γίνει παράγοντας κινδύνου, επειδή ο χρόνος για την ανθρώπινη επιβεβαίωση μιας εκτίμησης μπορεί να είναι εξαιρετικά περιορισμένος.
Δεν χρειάζεται να φανταστούμε μια μηχανή που αποφασίζει μόνη της να «πατήσει το κουμπί». Το πιο ρεαλιστικό και ίσως πιο επικίνδυνο ενδεχόμενο είναι ο άνθρωπος να έχει τυπικά την τελική αρμοδιότητα, αλλά στην πράξη να διαθέτει τόσο λίγο χρόνο και τόσο περιορισμένη δυνατότητα αμφισβήτησης, ώστε να καταλήγει να επικυρώνει μια απόφαση που έχει ήδη διαμορφώσει η μηχανή. Τότε η τεχνολογία δεν έχει καταργήσει τον άνθρωπο από τη διαδικασία, αλλά έχει αρχίσει να περιορίζει ουσιαστικά τον ρόλο του…
Με αυτόν τον τρόπο μπορεί να δημιουργηθεί ένας νέος εξοπλιστικός ανταγωνισμός, όχι μόνο για το ποιός διαθέτει περισσότερα όπλα, αλλά για το ποιός διαθέτει τα ταχύτερα συστήματα ανίχνευσης, αξιολόγησης και αντίδρασης. Με λίγα λόγια η τεχνολογική υπεροχή μετατρέπεται σταδιακά σε πίεση για όλο και ταχύτερες αποφάσεις.
Η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να προσφέρει τεράστιες δυνατότητες στην άμυνα, στην έγκαιρη προειδοποίηση και στην προστασία κρίσιμων υποδομών, όμως δεν μπορεί να αναλάβει την πολιτική, νομική και ηθική ευθύνη μιας απόφασης. Για αυτό η έννοια του «human in the loop» δεν αρκεί. Χρειάζεται άνθρωπος πραγματικά υπεύθυνος, με την εξουσία να αμφισβητεί την εισήγηση της μηχανής, να απαιτεί ανεξάρτητη επιβεβαίωση και να διακόπτει τη διαδικασία όταν υπάρχουν αμφιβολίες.
Στα πυρηνικά, καμία AI δεν πρέπει να έχει τη δυνατότητα αυτόνομης εκκίνησης ή εκτέλεσης μιας πυρηνικής ενέργειας. Η μηχανή μπορεί να αναλύει, να προειδοποιεί και να εισηγείται, αλλά η απόφαση και η ευθύνη πρέπει να παραμένουν απολύτως ανθρώπινες. Γιατί στα περισσότερα τεχνολογικά συστήματα ένα λάθος διορθώνεται. Στα πυρηνικά μπορεί να μην υπάρχει δεύτερη ευκαιρία.
Όλα αυτά μας οδηγούν στο συμπέρασμα ότι όσο αυξάνεται η αυτονομία της μηχανής, τόσο περισσότερο πρέπει να αυξάνεται η ευθύνη του ανθρώπου.
Το πραγματικό όριο της τεχνητής νοημοσύνης δεν είναι πόσο μακριά μπορεί να φτάσει η μηχανή, αλλά πόσο μακριά θα επιτρέψουμε στον άνθρωπο να απομακρυνθεί από την ευθύνη της απόφασης του.
Υποστράτηγος ε.α. Αχιλλεύς Ταούξης
Απόφοιτος της Σχολής Ευελπίδων και με 43 χρόνια υπηρεσίας στις Ένοπλες Δυνάμεις, υπηρέτησε σε επιχειρησιακές και επιτελικές θέσεις στην Ελλάδα, στο ΝΑΤΟ και σε διεθνείς αποστολές. Διετέλεσε Εκπαιδευτής και Διευθυντής Σπουδών στη ΣΕΘΑ, Διευθυντής Κέντρου Επιχειρήσεων στο ΝΑΤΟϊκό Στρατηγείο Σκοπίων και στέλεχος του ΓΕΣ, του ΓΕΕΘΑ και του Υπουργείου Εθνικής Άμυνας, με αντικείμενο την άμυνα, την αμυντική πολιτική, την Ευρωπαϊκή Ένωση και τις διεθνείς σχέσεις.
Είναι κάτοχος μεταπτυχιακού τίτλου στην Εφαρμοσμένη Στρατηγική και Διεθνείς Σχέσεις από το University of Plymouth και έχει συμμετάσχει ως ομιλητής σε ημερίδες και εκδηλώσεις. Αρθρογραφεί για θέματα εθνικής ασφάλειας, άμυνας, στρατηγικής και γεωπολιτικής.
