Η προσωρινή αποκλιμάκωση ανάμεσα στις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ιράν δεν λύνει το στρατηγικό πρόβλημα του Ισραήλ. Το μετατοπίζει. Αν το Ιράν είναι ο γνώριμος αντίπαλος —ιδεολογικός, επαναστατικός, πυρηνικός, δικτυωμένος μέσω πληρεξουσίων— η Τουρκία μπορεί να αποδειχθεί ο δυσκολότερος, πιο σύνθετος και τελικά πιο επικίνδυνος ανταγωνιστής για το Ισραήλ τα επόμενα χρόνια.
Το Ιράν είναι απειλή μετωπική. Δεν κρύβει τη φύση του. Το καθεστώς του στηρίζεται στους Φρουρούς της Επανάστασης, στη Χεζμπολάχ, στους Χούθι, στις σιιτικές πολιτοφυλακές και στη στρατηγική της διαρκούς φθοράς. Το Ισραήλ γνωρίζει αυτό το μοντέλο. Έχει μάθει να το πολεμά στρατιωτικά, πληροφοριακά και διπλωματικά. Το Ιράν είναι επικίνδυνο, αλλά είναι προβλέψιμο.
Η Τουρκία, αντιθέτως, είναι δυσκολότερη περίπτωση, διότι συνδυάζει αντίφαση και ισχύ. Είναι μέλος του ΝΑΤΟ, συνομιλητής της Ουάσινγκτον, διαμεσολαβητής όταν τη συμφέρει, προστάτης της Χαμάς όταν θέλει να απευθυνθεί στον μουσουλμανικό κόσμο, στρατιωτική δύναμη στη Συρία, παίκτης στη Λιβύη, στον Καύκασο, στη Σομαλία, στην Ανατολική Μεσόγειο. Δεν εμφανίζεται ως απομονωμένο επαναστατικό καθεστώς, παρόρι είναι μια ελάχιστα κεκαλυμμένη δικτατορία, αλλά ως «κανονικό» κράτος με θεσμική θέση στη Δύση και αναθεωρητική συμπεριφορά στην περιφέρειά του.
Εδώ βρίσκεται η ουσία. Το Ιράν απειλεί το Ισραήλ από έξω από τη δυτική αρχιτεκτονική. Η Τουρκία μπορεί να το πιέσει από μέσα και από έξω ταυτόχρονα. Από μέσα, επειδή διαθέτει ΝΑΤΟϊκή νομιμοποίηση, σχέσεις με την Αμερική και πρόσβαση σε δυτικά φόρα. Από έξω, επειδή οικοδομεί αυτόνομη ισλαμο-εθνικιστική στρατηγική, θέλει ρόλο στη Γάζα, παρεμβαίνει στη Συρία και εργαλειοποιεί την παλαιστινιακή υπόθεση ως όχημα ηγεμονίας.
Η πρόσφατη αντιπαράθεση Νετανιάχου–Ερντογάν είναι αποκαλυπτική. Δεν πρόκειται απλώς για ρητορική σύγκρουση δύο ηγετών. Πρόκειται για σύγκρουση δύο περιφερειακών οραμάτων. Το Ισραήλ θέλει να διατηρήσει στρατηγικό βάθος σε Γάζα, Συρία και Λίβανο. Η Τουρκία βλέπει ακριβώς τους ίδιους χώρους ως πεδίο επιστροφής της δικής της επιρροής. Για το Ισραήλ, η τουρκική παρουσία στη Γάζα δεν θα ήταν ουδέτερη δύναμη σταθεροποίησης. Θα ήταν η θεσμοποίηση της Άγκυρας μέσα στην καρδιά του παλαιστινιακού ζητήματος.
Το Ιράν δρα μέσω πληρεξουσίων. Η Τουρκία μπορεί να δρα μέσω κρατικής ισχύος, οικονομίας, διπλωματίας, θρησκευτικού κύρους, μυστικών υπηρεσιών και αμυντικής βιομηχανίας. Το τουρκικό μοντέλο είναι πιο ευέλικτο. Μπορεί να εμφανίζεται ως εγγυητής, ενώ λειτουργεί ως ανταγωνιστής. Μπορεί να συνομιλεί με την Ουάσινγκτον, ενώ καταγγέλλει το Ισραήλ. Μπορεί να πιέζει τη Χαμάς σε μια συμφωνία, αλλά ταυτόχρονα να αποκτά μοχλό επιρροής πάνω στο μεταπολεμικό καθεστώς της Γάζας.
Γι’ αυτό η Ιερουσαλήμ δεν πρέπει να παγιδευτεί στην ιδέα ότι, αν περιοριστεί το Ιράν, λύθηκε το περιφερειακό πρόβλημα. Η Τουρκία δεν είναι δεύτερο Ιράν. Είναι κάτι δυνητικά δυσκολότερο: μια αναθεωρητική δύναμη με δυτική θεσμική κάλυψη, οθωμανική μνήμη, ισλαμιστική γλώσσα, κεμαλικό κρατικό βάθος και αυξανόμενη στρατιωτική αυτοπεποίθηση.
Το Ισραήλ μπορεί να αναχαιτίσει το Ιράν με αποτροπή. Με την Τουρκία θα χρειαστεί κάτι περισσότερο: στρατηγική υπομονή, περιφερειακές συμμαχίες, ελληνικό και κυπριακό βάθος στην Ανατολική Μεσόγειο, στενή συνεργασία με αραβικά κράτη που επίσης φοβούνται την τουρκική ηγεμονία, και κυρίως καθαρή αντίληψη ότι η Άγκυρα δεν είναι απλώς δύσκολος εταίρος. Είναι ο επόμενος μεγάλος ανταγωνιστής.
Δεν νομίζω πως μπορεί η Τουρκία να έχει τις αντοχές του Ιράν, τόσο τις οικονομικές όσο και τις κοινωνικές που θα οδηγούσαν σε μια συσπείρωση τον λαό της (ένα συνονθύλευμα 48 διαφορετικών εθνοτήτων) στον οποίο προσπαθεί δια πυρός και σιδήρου να δημιουργήσει τουρκική συνείδηση. Μπορεί η κομπορρημοσύνη της να βρίσκει απήχηση στον (παραιτημένο) ελληνικό λαό αλλά όχι και στους Ισραηλίτες με το ισχυρότερο λόμπυ στον κόσμο, πλέον της πολεμικής του τεχνογνωσίας και εμπειρίας. Πέραν τούτων, ελλοχεύει και ο κίνδυνος τριχοτόμησής της για την οποία προσδοκούν αρκετές χώρες της περιοχής. Μας θυμίζει την ποντιακή παροιμία “ο άρκον ερεύτεν τα κάκαλα τ’ “!
Ακούστηκε ,αλλά δεν ξανακούστηκε ότι , οι ΗΠΑ μπορεί να εγκαταλείψουν το ΝΑΤΟ και αν το κάνουν δεν θα το κάνουν για να στηρίξουν το Ισραήλ σε πόλεμο με την Τουρκία και για να αποφύγουν την εφαρμογή του άρθρου 5 του Συμφώνου του ΝΑΤΟ, που προβλέπει την αρωγή του κράτους-μέλους όταν προσβάλλεται από κράτος (Ισραήλ) ,που δεν είναι στο ΝΑΤΟ;;;.
Υπάρχει κοινός νους που πιστεύει ότι η Δύση γενικότερα, θα θυσιάσει το Ισραήλ ,που δημιούργησε και στηρίζει από το 1948 για χάριν της Τουρκίας ;;;.
Προσωπικά πιστεύω πως αυτό δεν θα συμβεί , γιατί και η Τουρκία δεν θα δώσει αφορμή να ξαναδιαμελιστεί ,όπως το 1923.
Φυσικά και ”θα στηρίζει” -και με σκληρά λόγια -τους Σουνίτες μουσουλμάνους της Μέσης Ανατολής , ”τα παιδιά της ”στην Οθωμανική Αυτοκρατορία -περασμένα μεγαλεία της -.