Η Τουρκία έχει αναθέσει τη λογοκρισία της σε αμερικανικές εταιρείες

Της Helin Unal | Ερευνήτρια

tech.az

Νωρίτερα αυτόν τον μήνα, η ανταποκρίτρια του Sky News, Άλεξ Κρόφορντ, έλαβε ειδοποίηση από την πλατφόρμα X: ο λογαριασμός της είχε αποκλειστεί στην Τουρκία. Ζήτησε από την τουρκική προεδρία να της εξηγήσει τον λόγο, αλλά μέχρι στιγμής δεν έχει λάβει απάντηση. Δεν είναι η μόνη.

Η Κρόφορντ είναι μία από τις κατόχους τουλάχιστον 1.270 λογαριασμών τους οποίους τα τουρκικά δικαστήρια διέταξαν την πλατφόρμα X να αποκλείσει τον Σεπτέμβριο. Σύμφωνα με την Ένωση Ελευθερίας της Έκφρασης, το X κατέστησε περίπου το 90% αυτών των λογαριασμών μη προσβάσιμους στην Τουρκία.

Λίγες εβδομάδες προτού το X αρχίσει να αποκλείει αυτούς τους λογαριασμούς στην Τουρκία, ο Έλον Μασκ είχε δηλώσει ότι «κάθε λογοκρισία που επιβάλλεται από κυβερνήσεις είναι πλέον σαφώς ορατή».

Ενώ οι αμερικανικές πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης εκφράζουν έντονη αγανάκτηση όταν απαγορεύεται η λειτουργία τους σε άλλες χώρες, σπανίως επιδεικνύουν την ίδια αγανάκτηση όταν η Τουρκία φιμώνει τους πολίτες της στο διαδίκτυο.

Οι απαγορεύσεις και οι αποκλεισμοί πλήττουν δυσανάλογα τις περιθωριοποιημένες κοινότητες, ιδιαίτερα εκείνες που βασίζονται σε αυτές τις πλατφόρμες για να οργανώνονται, να ανταλλάσσουν πληροφορίες και να κάνουν ορατές τις εμπειρίες τους.

Οι περιορισμοί αυτοί μειώνουν την προβολή των απόψεων των μειονοτικών ομάδων και ενθαρρύνουν την αυτολογοκρισία μεταξύ των ΛΟΑΤΚΙ+ ατόμων, των ακτιβιστών και των ανεξάρτητων δημοσιογράφων.

Η δημοκρατία προϋποθέτει ότι οι πολίτες μπορούν να έχουν πρόσβαση στην πληροφόρηση, να εκφράζουν τις απόψεις τους και να συμμετέχουν στον δημόσιο διάλογο.

Όταν ορισμένες κοινότητες αποκλείονται συστηματικά από αυτούς τους χώρους, οι εμπειρίες και οι οπτικές τους γίνονται λιγότερο ορατές στην ευρύτερη πολιτική συζήτηση.

Η καταστολή πίσω από τους αποκλεισμούς

Μετά την αποτυχημένη απόπειρα πραξικοπήματος του 2016 στην Τουρκία, η κυβέρνηση επεκτείνει σταδιακά τον έλεγχό της στο περιβάλλον της πληροφόρησης, στοχοποιώντας μεταξύ άλλων δημοσιογράφους, μέσα ενημέρωσης και πολιτικούς αντιπάλους που ασκούν κριτική στην κυβέρνηση.

Σύμφωνα με τους Δημοσιογράφους Χωρίς Σύνορα (RSF), περίπου το 90% των παραδοσιακών μέσων ενημέρωσης της Τουρκίας βρίσκεται σήμερα υπό κυβερνητικό έλεγχο.

Ως αποτέλεσμα, πολλοί δημοσιογράφοι στράφηκαν στο YouTube και στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, προκειμένου να προσεγγίζουν το κοινό τους ανεξάρτητα από τα παραδοσιακά μέσα ενημέρωσης.

Ωστόσο, και αυτές οι πλατφόρμες έχουν βρεθεί υπό κυβερνητική πίεση, με απαιτήσεις αδειοδότησης, απειλές συλλήψεων και περιορισμούς στο περιεχόμενο.

Η έκταση των περιορισμών αυτών έγινε ιδιαίτερα εμφανής μετά τη σύλληψη του δημάρχου Κωνσταντινούπολης, Εκρέμ Ιμάμογλου.

Από τις 19 Μαρτίου έως τις 12 Απριλίου 2025, το X απέκλεισε την πρόσβαση στην Τουρκία σε τουλάχιστον 471 λογαριασμούς, οι οποίοι διέθεταν συνολικά 17,2 εκατομμύρια ακολούθους.

Οι λογαριασμοί που επηρεάστηκαν ανήκαν τόσο σε δημοσιογράφους με περισσότερους από 1,2 εκατομμύρια ακολούθους όσο και σε οργανώσεις βάσης με λιγότερους από δέκα.

Τουλάχιστον 22 από τους αποκλεισμένους λογαριασμούς ανήκαν σε οργανώσεις υπεράσπισης των δικαιωμάτων των γυναικών, μεταξύ των οποίων και η Πλατφόρμα «Θα Σταματήσουμε τις Γυναικοκτονίες», η οποία διέθετε περίπου 181.000 ακολούθους.

Το εύρος των περιορισμών δείχνει ότι η διαδικτυακή λογοκρισία στην Τουρκία δεν έχει επηρεάσει μόνο γνωστούς δημοσιογράφους, αλλά και μικρότερες οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών και ακτιβιστικές ομάδες.

Ανάλογοι περιορισμοί καταγράφηκαν τον Σεπτέμβριο του 2026, κατά τη διάρκεια της κυβερνητικής επιχείρησης «Η οικογένειά μου είναι ασφαλής», η οποία στόχευε οργανώσεις ΛΟΑΤΚΙ+.

Στις 13 Σεπτεμβρίου αποκλείστηκε στην Τουρκία η πρόσβαση σε 32 λογαριασμούς του X, πολλοί από τους οποίους ανήκαν σε πανεπιστημιακές ομάδες ΛΟΑΤΚΙ+.

Τρεις ημέρες αργότερα, δικαστήριο της Κωνσταντινούπολης διέταξε τον περιορισμό της πρόσβασης σε άλλους 419 λογαριασμούς, με την κατηγορία ότι είχαν δημοσιεύσει «άσεμνο περιεχόμενο».

Σύμφωνα με τις σχετικές αναφορές, μεταξύ αυτών περιλαμβάνονταν λογαριασμοί δημοσιογράφων, ακτιβιστών, μέσων ενημέρωσης και οργανώσεων υπεράσπισης των δικαιωμάτων των γυναικών.

Οι περιορισμοί επηρέασαν επίσης τους λογαριασμούς της εφημερίδας Evrensel, της Διεθνούς Αμνηστίας Τουρκίας και της Ένωσης Μελετών Μέσων Ενημέρωσης και Δικαίου (MLSA).

Επιπλέον, αποκλείστηκαν ο ιστότοπος και οι λογαριασμοί κοινωνικής δικτύωσης του ειδησεογραφικού οργανισμού T24, εξαιτίας περιεχομένου που οι αρχές χαρακτήρισαν «προπαγάνδα ΛΟΑΤΚΙ».

Όταν οι αμερικανικές πλατφόρμες κάνουν τη δουλειά της Άγκυρας

Ο ρόλος των εταιρειών κοινωνικής δικτύωσης είναι ιδιαίτερα σημαντικός, επειδή πολλοί από αυτούς τους περιορισμούς εξαρτώνται από τη συμμόρφωση των πλατφορμών στα αιτήματα των τουρκικών αρχών.

Οι εκθέσεις διαφάνειας καταγράφουν υψηλά ποσοστά συμμόρφωσης στα κυβερνητικά αιτήματα:

Τα ποσοστά αυτά δείχνουν ότι οι περιορισμοί στην ελευθερία του λόγου στο διαδίκτυο δεν προκύπτουν αποκλειστικά από την άμεση κυβερνητική λογοκρισία.

Όταν οι πλατφόρμες εκτελούν εντολές αποκλεισμού χωρίς να τις αμφισβητούν, η κυβερνητική λογοκρισία επεκτείνεται στους χώρους όπου δημοσιογράφοι και ακτιβιστές δραστηριοποιούνται ανεξάρτητα.

Το αποτέλεσμα είναι η δημιουργία ενός κλίματος φόβου και αποτροπής της ελεύθερης έκφρασης: άνθρωποι των οποίων οι λογαριασμοί δεν έχουν αποκλειστεί αρχίζουν να αυτολογοκρίνονται, ενώ οι πολίτες χάνουν την πρόσβαση σε πληροφορίες που χρειάζονται για να συμμετέχουν στη δημόσια ζωή.

Το X υποστηρίζει ότι προσβάλλει τις εντολές αποκλεισμού στα δικαστήρια και ότι η άρνηση συμμόρφωσης θα μπορούσε να οδηγήσει σε περιορισμό της λειτουργίας ολόκληρης της πλατφόρμας στην Τουρκία.

Ωστόσο, όταν δικαστήριο διέταξε τον Αύγουστο τον αποκλεισμό του λογαριασμού της προεκλογικής εκστρατείας του Ιμάμογλου, το X εφάρμοσε τον αποκλεισμό, ενώ ταυτόχρονα προσέβαλε την απόφαση.

Οι συνέπειες φτάνουν και στις Ηνωμένες Πολιτείες: μεταξύ των λογαριασμών που έχουν αποκλειστεί περιλαμβάνονται οι αμερικανικοί λογαριασμοί @Gayety και @Pride.

Η υποκρισία είναι δύσκολο να περάσει απαρατήρητη.

Το X παρουσιάζει εδώ και καιρό τον εαυτό του ως υπερασπιστή της ελευθερίας του λόγου, ενώ Αμερικανοί αξιωματούχοι και στελέχη τεχνολογικών εταιρειών προειδοποιούν εδώ και χρόνια για τη λογοκρισία που επιβάλλεται από ξένες κυβερνήσεις.

Κι όμως, όταν ένας σύμμαχος του ΝΑΤΟ απαιτεί να εξαφανιστούν οι φωνές των αντιφρονούντων, οι αμερικανικές εταιρείες συμπεριφέρονται σαν υπηρεσίες διεκπεραίωσης εντολών συμμόρφωσης.

Η σιωπή μετά τον αποκλεισμό

Οι επιπτώσεις της λογοκρισίας εκτείνονται πέρα από τους λογαριασμούς που αποκλείονται επισήμως.

Μπορούν επίσης να επηρεάσουν ανθρώπους που εξακολουθούν να έχουν τη δυνατότητα να δημοσιεύουν, αλλά επιλέγουν να μην το κάνουν.

Δημοσιογράφοι, ακτιβιστές, πανεπιστημιακοί και απλοί χρήστες ενδέχεται να αυτολογοκρίνονται επειδή φοβούνται τη σύλληψη, τις νομικές συνέπειες, την παρενόχληση ή τις επιπτώσεις σε πρόσωπα με τα οποία συνδέονται.

Αυτολογοκρισία υπάρχει όταν άνθρωποι διαθέτουν πληροφορίες ή απόψεις τις οποίες υπό άλλες συνθήκες θα δημοσιοποιούσαν, αλλά συνειδητά επιλέγουν να τις αποκρύψουν, επειδή θεωρούν ότι η δημόσια έκφρασή τους ενέχει κινδύνους.

Με αυτή την έννοια, η λογοκρισία μπορεί να λειτουργεί και έμμεσα: η πιθανότητα τιμωρίας μπορεί να αρκεί για να φιμώσει κάποιον, ακόμη και όταν δεν έχει επιβληθεί επίσημος περιορισμός σε κανέναν λογαριασμό του.

Ωστόσο, αυτή η αυτολογοκρισία έχει συνέπειες.

Οι ακτιβιστές στην Τουρκία χρησιμοποιούν διαδικτυακές πλατφόρμες για να ευαισθητοποιήσουν την κοινή γνώμη σχετικά με περιστατικά βίας, σεξουαλικών επιθέσεων και δολοφονιών που στρέφονται εναντίον περιθωριοποιημένων ομάδων.

Για κοινότητες των οποίων οι απόψεις προβάλλονται ελάχιστα από τα παραδοσιακά μέσα ενημέρωσης, τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης προσφέρουν έναν σημαντικό χώρο για την καταγραφή παραβιάσεων, την οργάνωση εκστρατειών και την επικοινωνία με κοινό τόσο στο εσωτερικό όσο και στο εξωτερικό της χώρας.

Ωστόσο, παρότι οι άνθρωποι συνεχίζουν να βασίζονται σε αυτές τις πλατφόρμες για την ενημέρωσή τους, είναι υποχρεωμένοι να σταθμίζουν τους κινδύνους που συνεπάγεται η δημόσια έκφραση στο διαδίκτυο.

Αυτό δημιουργεί ένα ευρύτερο αποτρεπτικό αποτέλεσμα στον δημόσιο διάλογο.

Όταν αποκλείονται ιστότοποι ή συλλαμβάνονται ακτιβιστές, άλλοι άνθρωποι ενδέχεται να γίνονται πιο διστακτικοί στο να δημοσιεύουν, να αναδημοσιεύουν ή να ενισχύουν τη διάδοση πληροφοριών σχετικά με περιθωριοποιημένες κοινότητες.

Το αποτέλεσμα δεν είναι απλώς η αφαίρεση μεμονωμένων λογαριασμών ή δημοσιεύσεων.

Μπορεί επίσης να περιορίζεται η ποσότητα των πληροφοριών που είναι διαθέσιμες στο κοινό σχετικά με παραβιάσεις που πλήττουν ευάλωτες ομάδες.

Για κοινότητες που εξαρτώνται από τη διεθνή προσοχή και υποστήριξη, οι περιορισμοί αυτοί μπορούν επίσης να δυσκολέψουν την πρόσβασή τους σε διεθνή ακροατήρια και τη δημιουργία δικτύων υποστήριξης πέρα από τα εθνικά σύνορα.

Η διαδικτυακή λογοκρισία στην Τουρκία επεκτείνεται και πλήττει ιδιαίτερα σκληρά τις περιθωριοποιημένες ομάδες.

Η Τουρκία εξακολουθεί να διεξάγει εκλογές, αλλά η δημοκρατία απαιτεί περισσότερα από την ψηφοφορία.

Όταν δημοσιογράφοι, ακτιβιστές και στελέχη της αντιπολίτευσης αποκλείονται από τις πλατφόρμες στις οποίες διεξάγεται ο δημόσιος διάλογος, η επιλογή των ψηφοφόρων γίνεται με λιγότερη ενημέρωση και λιγότερη ελευθερία.

Αυτές οι πλατφόρμες είναι αμερικανικές. Και ένα μέρος της ευθύνης είναι επίσης αμερικανικό.

Η δρ Helin Unal είναι ερευνήτρια στο Foundation for Defense of Democracies (FDD), με ειδίκευση στην Τουρκία. Η έρευνά της επικεντρώνεται στην εθνική και θρησκευτική ταυτότητα, στις σχέσεις μεταξύ κοινωνικών ομάδων, στην ειρήνη και στις συγκρούσεις. Μελέτες της έχουν δημοσιευτεί σε επιστημονικά περιοδικά με σύστημα αξιολόγησης από ομοτίμους και σε συλλογικούς επιστημονικούς τόμους.

Πηγή: The Cipher Brief, 23 Οκτωβρίου 2026.