Ηρ. Γωνιάδης: Επιχειρηματικότητα στην εποχή της Ψηφιακής Τεχνολογίας και της Τεχνητής Νοημοσύνης

του Δρ. Ηρακλή Γωνιάδη, Οικονομολόγου

Η επιχειρηματικότητα του 21ου αιώνα αναπτύσσεται σε ένα περιβάλλον μετασχηματιζόμενο με πρωτοφανή ταχύτητα από την ψηφιακή τεχνολογία, τα μεγάλα δεδομένα (Big Data), τις ψηφιακές πλατφόρμες και, κυρίως, την Τεχνητή Νοημοσύνη (ΤΝ). Η γνωστή, πλέον, ως 4η Βιομηχανική Επανάσταση με τη ραγδαία εξέλιξη της τεχνολογίας επηρεάζει τόσο τον τρόπο παραγωγής προϊόντων και παροχής υπηρεσιών, όσο και αντίληψης των ευκαιριών, λήψης αποφάσεων και δημιουργίας αξίας.

Η ΤΝ καθιστώντας δυνατή την επεξεργασία τεράστιων όγκων πληροφοριών, την πρόβλεψη τάσεων, την αυτοματοποίηση σύνθετων διαδικασιών και τη δημιουργία νέων επιχειρηματικών μοντέλων, μεταβάλλει ριζικά το επιχειρηματικό τοπίο παρέχοντας λύσεις, απαντήσεις ή υποδείξεις προσαρμοσμένες στις ανάγκες του χρήστη και όχι μόνο πληροφορίες όπως ένα πρόγραμμα περιήγησης (browser). Ταυτόχρονα, περιορίζει τα εμπόδια εισόδου σε πολλούς κλάδους, επιτρέποντας σε μικρές ομάδες ή ακόμη και σε μεμονωμένους επιχειρηματίες να αποκτούν δυνατότητες οι οποίες μέχρι τώρα αποτελούσαν προνόμιο μόνο των μεγάλων οργανισμών.

Παρά ταύτα, ό,τι έχει αξία για τον άνθρωπο εξακολουθεί να δημιουργείται από ανθρώπους με όραμα, δημιουργικότητα, ηθική κρίση και ικανότητα προσαρμογής. Η ΤΝ, μολονότι παρέχει τη δυνατότητα ενίσχυσης της ανθρώπινης ευφυίας, αδυνατεί να υποκαταστήσει πλήρως την φαντασία, την ενσυναίσθηση, τη διορατικότητα και την ικανότητα ανάληψης πρωτοβουλιών οι οποίες χαρακτηρίζουν τον επιχειρηματία. H δε Γενική Τεχνητή Νοημοσύνη (Artificial General Intelligence-AGI) η οποία κατά τους ειδικούς θα μπορούσε να καλύψει κι αυτές ακόμα τις ανθρώπινες λειτουργίες, θα καθυστερήσει παρά τις προσπάθειες των μεγάλων εταιριών (OpenAI, Google, Anthropic) οι οποίες πρέπει να λύσουν και προβλήματα υποδομών υποστήριξής της.

Δεδομένου δε, ότι η γνώση παράγεται και διαχέεται με εκθετικούς ρυθμούς, η διαρκής μάθηση μετατρέπεται σε βασική προϋπόθεση επιβίωσης για τον υφιστάμενο μα και τον μελλοντικό επιχειρηματία. Η δε επιτυχία του δεν θα διασφαλίζεται από την κατοχή περισσότερων πληροφοριών αλλά από την ικανότητά του να μαθαίνει ταχύτερα, να αξιοποιεί αποτελεσματικότερα τα ψηφιακά εργαλεία και να συνεργάζεται δημιουργικά με τα ευφυή συστήματα το οποία οφείλει να γνωρίζει και αξιοποιεί αρκετά καλά, τουλάχιστον.

Με άλλα λόγια, η επιχειρηματικότητα αποκτά μια νέα διάσταση καθώς δεν αφορά μόνο στη δημιουργία επιχειρήσεων, αλλά και στην ικανότητα αξιοποίησης των τεχνολογικών εξελίξεων προς όφελος της οικονομίας, της κοινωνίας και, τελικά, του ανθρώπου. Κατά συνέπεια, η πρόκληση δεν βρίσκεται στην απλή συμπόρευση με την τεχνολογική πρόοδο, απαιτείται και η διαμόρφωση των αναγκαίων συνθηκών προκειμένου αυτή να υπηρετεί τη βιώσιμη ανάπτυξη, την ευημερία και την ελευθερία των πολιτών.

Επιχειρηματικότητα, Ψηφιακή Τεχνολογία και Δίκαιο

Η επιχειρηματικότητα επιβάλλεται να αναπτυχθεί σε ένα περιβάλλον διαρκούς αλληλεπίδρασης της καινοτομίας, της ψηφιακής τεχνολογίας και της ΤΝ με τους κανόνες δικαίου των οποίων ο ρόλος είναι η επιδίωξη της διασφάλισης ασφάλειας και διαφάνειας, του ανταγωνισμού και της προστασίας των δικαιωμάτων των πολιτών. Ως εκ τούτου, η μετάβαση στην ψηφιακή οικονομία, εκτός από τον τρόπο λειτουργίας των επιχειρήσεων, μετασχηματίζει και το νομικό πλαίσιο μέσα στο οποίο αυτές δραστηριοποιούνται.

Η συμμόρφωση με το κανονιστικό πλαίσιο δεν συνιστά μόνο διοικητική υποχρέωση, αλλά και κρίσιμο παράγοντα βιωσιμότητας, αξιοπιστίας και ανταγωνιστικότητας καθώς εγείρονται σύνθετα νομικά και ηθικά ζητήματα. Συγχρόνως, αναδύονται νέες επιχειρηματικές δυνατότητες όπως η αξιοποίηση των δεδομένων και των ηλεκτρονικών συναλλαγών, των ψηφιακών πλατφορμών και της κυβερνοασφάλειας, της προστασίας της ιδιωτικότητας και της πνευματικής ιδιοκτησίας, των έξυπνων συμβολαίων (προγράμματα λογισμικού για την αυτόματη εκτέλεση όρων μιας συμφωνίας όταν πληρούνται συγκεκριμένες προϋποθέσεις) κλπ. Και τούτο, μέσω των πολυποίκιλων εφαρμογών της ΤΝ η οποία, από εργαλείο εφαρμογής οδηγιών, εξελίσσεται σε ένα σύστημα ικανό να εκτελεί, αναλύει και βελτιώνει τις ροές εργασίας με ελάχιστη εποπτεία στον βαθμό που έχει ρυθμιστεί να λειτουργεί ανεξάρτητα.

Εάν αντί της ρύθμισης για ανεξάρτητη λειτουργία καταβάλλεται προσπάθεια ενσωμάτωσης της ΤΝ σε συστήματα -από κατασκευής- ακατάλληλα να την υποστηρίζουν,  μπορεί να απογοητεύσει επιχειρηματίες και επιχειρήσεις αποκαλύπτοντας τις αδυναμίες τους και την επιχειρησιακή πολυπλοκότητα η οποία δεν αντιμετωπίστηκε εξ αρχής-ως όφειλε, εκθέτοντας και τα στελέχη τους στον κίνδυνο της εξουθένωσης (burnout)! Η ΤΝ δεν διορθώνει ασταθείς υποδομές ούτε και αποτρέπει τη λήψη κακών αποφάσεων από ανεπίκαιρα συστήματα κατακερματισμένων διαδικασιών προστιθέμενης …τριβής. Αντιθέτως, μετατοπίζει την αυτοματοποίηση εργασιών προς την ευφυή λήψη στρατηγικών αποφάσεων παρέχοντας τη δυνατότητα, ακόμη και σε μικρότερες ομάδες ή αυτοαπασχολούμενους, να επιτύχουν περισσότερα αξιοποιώντας την σε πολλαπλές λειτουργίες με χαμηλότερο κόστος και υψηλότερη παραγωγικότητα. Συνεπώς, η απλοποίηση και η προετοιμασία για την ενσωμάτωση πρέπει να προηγηθούν.

Το δίκαιο σε ένα σύγχρονο επιχειρηματικό οικοσύστημα δεν λειτουργεί μόνο σαν μηχανισμός περιορισμού ή ελέγχου της επιχειρηματικής δράσης, συνιστά και θεμελιώδη θεσμό δημιουργίας εμπιστοσύνης διευκολύνοντας την ασφαλή λειτουργία των αγορών και την προστασία των συναλλασσόμενων ενισχύοντας, παράλληλα, την προσέλκυση επενδύσεων. Όσο σαφείς και αποτελεσματικοί είναι οι κανόνες και οι μηχανισμοί απόδοσης δικαιοσύνης, τόσο δυνατότερη καθίσταται η μετεξέλιξη της καινοτομίας σε οικονομική αξία διαχεόμενη στην κοινωνία.

Θέτοντάς το διαφορετικά, στην εποχή της ΤΝ η επιχειρηματική δραστηριότητα οφείλει να ισορροπήσει μεταξύ της τεχνολογικής προόδου και του σεβασμού των θεμελιωδών δικαιωμάτων για ιδιωτικότητα, διαφάνεια των αλγορίθμων, λογοδοσία των αυτοματοποιημένων συστημάτων και αποφυγή διακρίσεων. Η ανάπτυξη νέων τεχνολογιών χωρίς τη διαμόρφωση ενός πλαισίου υπεύθυνης και ανθρωποκεντρικής καινοτομίας διακυβεύει την υπαγωγή μας σε έναν ιδιόμορφο ολοκληρωτισμό όπου ελάχιστοι θα πορίζονται τα οφέλη ελέγχοντας και τον ανθρώπινο νου των πληβείων.

Το συμπέρασμα σε κάθε περίπτωση είναι ότι η επιχειρηματικότητα, η τεχνολογία και το δίκαιο δεν κείνται σε ασύμπτωτα πεδία, αλλά- τουναντίον-συγκροτούν ενιαίο πεδίο γνώσης και δράσης. Κατά συνέπεια, η κατανόηση της αλληλεπίδρασής τους αποτελεί την ικανή και αναγκαία συνθήκη για κάθε σύγχρονο επιχειρηματία, στέλεχος, ερευνητή ή φορέα χάραξης πολιτικής ο οποίος επιδιώκει την αποτελεσματική δραστηριοποίησή του στην ψηφιακή εποχή.