του Αχιλλέα Ταουξή, Αντιστρατήγου ε.α.
Ένας μετρητής νερού μοιάζει ασήμαντος. Ο έξυπνος μετρητής όμως επικοινωνεί με κεντρικό σύστημα, μεταφέρει δεδομένα και μπορεί να δέχεται εντολές. Σε προμήθειες και έργα ύδρευσης στην Πάτμο, στα Χανιά, στη Ρόδο και στη Σκόπελο εμφανίζεται εξοπλισμός της τουρκικής Baylan. Λίγους μήνες πριν, στις 20 Αυγούστου 2026, δημοσιοποιήθηκε κρίσιμο κενό ασφαλείας στο λογισμικό διαχείρισης BMS της εταιρείας, με βαθμό σοβαρότητας 9,8 στα 10. Το πρόβλημα αφορά παλαιότερες εκδόσεις του λογισμικού, πριν από την έκδοση 1.1.10.142. Σύμφωνα με την προειδοποίηση ασφαλείας, ένας μη εξουσιοδοτημένος χρήστης μπορούσε να αποκτήσει πρόσβαση σε κρίσιμη λειτουργία του συστήματος χωρίς να χρειάζεται να αποδείξει ότι έχει δικαίωμα πρόσβασης. Δεν έχει αποδειχθεί ότι τα ελληνικά συστήματα χρησιμοποιούν τις ευάλωτες εκδόσεις. Αυτό ακριβώς πρέπει να εξακριβωθεί. Ποιες υπηρεσίες ύδρευσης χρησιμοποιούν το συγκεκριμένο λογισμικό, ποιος έχει απομακρυσμένη πρόσβαση και ποιος εγγυάται την ασφάλεια της λειτουργίας του. Το νερό ενός ακριτικού νησιού δεν είναι μια απλή δημοτική υπηρεσία, αλλά υποδομή ζωτικής σημασίας.
Στην Κρήτη, τα δημοσιεύματα για την Olympic Energy Storage συνδέουν εταιρικά σχήματα με τον τουρκικό όμιλο Koç και έξι άδειες αποθήκευσης ηλεκτρικής ενέργειας συνολικής ισχύος 205 MW! Τα έργα φέρονται να βρίσκονται κοντά σε υποσταθμούς Υψηλής Τάσης. Η αποθήκευση ενέργειας δεν είναι μια συνηθισμένη επιχειρηματική δραστηριότητα, αλλά συνδέεται με την ευστάθεια του ηλεκτρικού συστήματος, την εξισορρόπηση και τη διαχείριση κρίσιμων δεδομένων. Η συμμετοχή του ομίλου Koç στην ελληνική αγορά χρονολογείται από το 2018, όταν απέκτησε το 80% της Olympic Εμπορικές. Κοινοβουλευτικές παρεμβάσεις έθεσαν ερωτήματα για τη μετοχική σύνθεση, τους πραγματικούς δικαιούχους και τον έλεγχο εθνικής ασφάλειας. Δεν υπάρχει μέχρι σήμερα πλήρης δημόσια αποσαφήνιση για το αν και με ποιον τρόπο εξετάστηκε η συγκεκριμένη περίπτωση. Δεν προδικάζεται ότι υπάρχει παραβίαση του νόμου. Το ουσιαστικό ερώτημα είναι ποιος έχει τελικά τον έλεγχο αυτών των εταιρειών και αν εφαρμόστηκαν οι προβλεπόμενες διαδικασίες.
Η παρουσία τουρκικών επιχειρηματικών συμφερόντων δεν περιορίζεται στην Κρήτη. Στη Μυτιλήνη, η Setur του ομίλου Koç συμμετείχε από το 2012 στην κοινοπραξία με τη Folli Follie που ανέλαβε τη μαρίνα για 40 χρόνια, με ετήσιο μίσθωμα 250.000 ευρώ. Η μαρίνα βρίσκεται απέναντι από τα τουρκικά παράλια και δίπλα στο κύριο λιμάνι της πόλης. Η ελληνική εταιρεία που συμμετείχε στο αρχικό σχήμα αντιμετώπισε στη συνέχεια σοβαρές οικονομικές και δικαστικές περιπέτειες. Η σημερινή μετοχική σύνθεση και τα δικαιώματα ελέγχου χρειάζονται επίσημη επιβεβαίωση. Δεν υποστηρίζεται ότι η λειτουργία της μαρίνας δημιουργεί από μόνη της κίνδυνο. Το ερώτημα είναι αν οι όροι της παραχώρησης προβλέπουν επαρκείς εγγυήσεις για την ασφάλεια, την πρόσβαση και τη διαχείριση των σχετικών πληροφοριών.
Ιδιαίτερη προσοχή απαιτεί η παρουσία της Ziraat Bankası στη Θράκη. Δεν πρόκειται για μια συνηθισμένη ιδιωτική τράπεζα, αλλά για τουρκική κρατική τράπεζα, η οποία διατηρεί καταστήματα στην Κομοτηνή και την Ξάνθη, καθώς και στην Αθήνα. Η ίδια δηλώνει ότι στην Ελλάδα δραστηριοποιείται κυρίως στην εταιρική τραπεζική και στη χρηματοδότηση του εξωτερικού εμπορίου, με έμφαση στις εμπορικές συναλλαγές Ελλάδας και Τουρκίας. Η λειτουργία της είναι νόμιμη και υπόκειται στην εποπτεία της Τράπεζας της Ελλάδος. Αυτό όμως δεν αναιρεί την ανάγκη να γνωρίζουμε την πραγματική έκταση της δραστηριότητάς της στη Θράκη. Ποιο είναι το ύψος των χορηγήσεων, ποιοι οι βασικοί τομείς χρηματοδότησης, ποια η συμμετοχή της στην τοπική οικονομία και ποια τα μέτρα που διασφαλίζουν ότι η τραπεζική δραστηριότητα δεν μετατρέπεται σε εργαλείο εξωθεσμικής επιρροής.
Η εικόνα γίνεται ευρύτερη όταν εξετάσουμε τις υπόλοιπες δραστηριότητες. Η ετήσια έκθεση του Γραφείου Οικονομικών και Εμπορικών Υποθέσεων της ελληνικής πρεσβείας στην Άγκυρα καταγράφει τουρκικές επενδύσεις σε τουριστικές εγκαταστάσεις, μαρίνες, αεροδρόμια και βιομηχανικές δραστηριότητες. Μεταξύ άλλων αναφέρει επένδυση του ομίλου Akfen, περίπου 20 εκατομμυρίων ευρώ στη Χίο, συμμετοχή του ομίλου Limak σε έργο στο αεροδρόμιο της Σάμου και βιομηχανική δραστηριότητα του ομίλου Yildirim στον τομέα των πλαστικών στην Κέρκυρα. Καταγράφεται επίσης η ανάπτυξη ακτοπλοϊκών συνδέσεων με τουρκικά επιχειρηματικά συμφέροντα. Δεν πρέπει να συγχέεται η κατασκευή ενός έργου με την ιδιοκτησία ή τη διαχείριση μιας κρίσιμης υποδομής. Όμως η γεωγραφική διασπορά αυτών των επενδύσεων, ιδιαίτερα σε νησιά του Ανατολικού Αιγαίου και στον Εβρο, δικαιολογεί συστηματική παρακολούθηση και διαφάνεια.
Επίσης η αγορά ακινήτων στην παραμεθόριο, από φυσικά πρόσωπα τρίτων χωρών υπόκειται σε ειδικούς περιορισμούς και εγκρίσεις. Η χρήση όμως εταιρειών εγκατεστημένων στην Ευρωπαϊκή Ένωση μπορεί να δημιουργήσει περιπτώσεις, στις οποίες η πραγματική προέλευση του κεφαλαίου και ο τελικός δικαιούχος δεν είναι άμεσα ορατοί. Η υπόθεση εταιρειών με έδρα στη Βουλγαρία που αγοράζουν ακίνητα στον Έβρο έχει απασχολήσει κοινοβουλευτικές παρεμβάσεις και τον δημόσιο διάλογο. Η Πολιτεία οφείλει να διευκρινίσει τι γνωρίζει, τι έχει ελέγξει και ποια μέτρα προτίθεται να λάβει. Το ζητούμενο δεν είναι να εμποδιστεί κάθε νόμιμη συναλλαγή, αλλά να μην μπορεί η ευρωπαϊκή εταιρική έδρα να λειτουργεί ως κάλυμμα για την απόκρυψη του πραγματικού επενδυτή.
Τα οικονομικά στοιχεία αποτυπώνουν την ταχύτητα αυτής της παρουσίας. Σύμφωνα με την ετήσια έκθεση 2025 του Γραφείου ΟΕΥ στην Άγκυρα, το απόθεμα των τουρκικών επενδύσεων στην Ελλάδα έφθασε τα 950 εκατομμύρια ευρώ το 2025, από 104 εκατομμύρια το 2021. Οι ετήσιες επενδυτικές ροές ανήλθαν σε 237 εκατομμύρια ευρώ, ενώ οι αγορές ακινήτων από Τούρκους υπηκόους αντιστοιχούσαν σε 214 εκατομμύρια. Τα στοιχεία αυτά δεν αποδεικνύουν ότι το σύνολο των επενδύσεων αφορά στρατηγικές υποδομές. Δείχνουν όμως την έκταση της οικονομικής δραστηριότητας και την ανάγκη να γνωρίζουμε πού κατευθύνεται το κεφάλαιο και τι αποκτά μέσω αυτής της παρουσίας.
Η Ελλάδα διαθέτει ήδη θεσμικό εργαλείο. Ο νόμος 5202/2025 προβλέπει μηχανισμό ελέγχου άμεσων ξένων επενδύσεων για λόγους εθνικής ασφάλειας και δημόσιας τάξης. Καλύπτει κρίσιμους τομείς όπως η ενέργεια, οι μεταφορές, οι τεχνολογίες πληροφορικής και επικοινωνιών, ενώ προβλέπει αυστηρότερο έλεγχο σε ιδιαίτερα ευαίσθητους τομείς, όπως η άμυνα, η κυβερνοασφάλεια, οι λιμενικές και οι κρίσιμες υποθαλάσσιες υποδομές, καθώς και οι τουριστικές υποδομές σε παραμεθόριες περιοχές. Σημαντικό είναι ότι προβλέπει έλεγχο και όταν ο επενδυτής έχει έδρα σε κράτος της Ευρωπαϊκής Ένωσης, αλλά ελέγχεται από φυσικό πρόσωπο, επιχείρηση ή κρατικό φορέα τρίτης χώρας, εφόσον συντρέχουν οι νόμιμες προϋποθέσεις και τα σχετικά όρια συμμετοχής. Δεν υπάγεται αυτομάτως κάθε εμπορική συναλλαγή στον μηχανισμό. Ακριβώς γι’ αυτό χρειάζεται να γνωρίζουμε ποιες επενδύσεις ελέγχθηκαν και ποιες εξαιρέθηκαν.
Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, ο νέος Κανονισμός 2026/1386 ενισχύει το πλαίσιο ελέγχου και προβλέπει υποχρέωση όλων των κρατών μελών να διαθέτουν μηχανισμό ελέγχου επενδύσεων. Η πλήρης εφαρμογή του αρχίζει στις 17 Ιανουαρίου 2028. Η Ελλάδα, επομένως, δεν χρειάζεται να περιμένει το 2028 για να προστατεύσει τις υποδομές της. Διαθέτει ήδη νομοθεσία. Το ερώτημα είναι αν αυτή εφαρμόζεται με συνέπεια και αν οι αρμόδιες υπηρεσίες εξετάζουν όχι μόνο τον εμφανή επενδυτή αλλά και τον πραγματικό δικαιούχο, τη χρηματοδότηση και τα δικαιώματα ελέγχου.
Από την Πολιτεία λοιπόν απαιτούνται συγκεκριμένες απαντήσεις και ουσιαστικοί έλεγχοι. Να δημοσιοποιηθούν οι πραγματικοί δικαιούχοι των έξι αδειών αποθήκευσης στην Κρήτη και να διευκρινιστεί αν πραγματοποιήθηκε ο προβλεπόμενος έλεγχος. Να αποσαφηνιστούν η σημερινή μετοχική σύνθεση της μαρίνας Μυτιλήνης και οι όροι ασφαλείας της παραχώρησης. Να γίνει γνωστό ποιο λογισμικό τηλεδιαχείρισης χρησιμοποιούν οι υπηρεσίες ύδρευσης, σε ποιες εκδόσεις και με ποια δικαιώματα απομακρυσμένης πρόσβασης. Να ενισχυθεί ο έλεγχος των αγορών στην παραμεθόριο, με ουσιαστική ταυτοποίηση των τελικών δικαιούχων και συμμετοχή των αρμόδιων υπηρεσιών εθνικής ασφάλειας. Τέλος, να δοθούν συγκεντρωτικά στοιχεία για τις σχετικές εγκρίσεις και απορρίψεις από το 2011 και μετά, με σεβασμό στα προσωπικά δεδομένα και στις νόμιμες υποχρεώσεις απορρήτουΥπάρχει και ένα ακόμη πεδίο που δεν πρέπει να μείνει έξω από τη συζήτηση. Το ιδιοκτησιακό καθεστώς και οι τελικοί δικαιούχοι των τηλεοπτικών σταθμών εθνικής εμβέλειας πρέπει να είναι γνωστοί και ελέγξιμοι. Δεν υπάρχει τεκμήριο ότι κάποιος σταθμός ελέγχεται από τουρκικά συμφέροντα και δεν πρέπει να διατυπωθεί τέτοιος ισχυρισμός. Η διαφάνεια όμως στην ιδιοκτησία και στη χρηματοδότηση των μέσων ενημέρωσης αποτελεί ζήτημα δημοκρατικής λειτουργίας και εθνικής ασφάλειας.
Η Ελλάδα δεν χρειάζεται να φοβάται τις ξένες επενδύσεις ούτε να αντιμετωπίζει κάθε επιχειρηματική δραστηριότητα ως απειλή. Χρειάζεται όμως να γνωρίζει ποιος επενδύει, ποιος χρηματοδοτεί, ποιος αποφασίζει και ποιος αποκτά πρόσβαση στις κρίσιμες υποδομές της. Η οικονομική συνεργασία δεν καταργεί τη γεωπολιτική πραγματικότητα, όπως και η επιχειρηματική νομιμότητα δεν υποκαθιστά τον έλεγχο εθνικής ασφάλειας. Στον σύγχρονο ανταγωνισμό, η εξάρτηση δεν εμφανίζεται πάντοτε με τη μορφή μιας απειλής. Μπορεί να χτίζεται σταδιακά, μέσα από συμβάσεις, μετοχές, άδειες και παραχωρήσεις, μέχρι τη στιγμή που η αναθεώρησή της θα είναι πολύ δυσκολότερη.
Η εθνική ασφάλεια ξεκινά από το να γνωρίζεις ποιος κρατά τα κλειδιά και να μην το μαθαίνεις όταν τα έχει ήδη πάρει.
Αχιλλεύς Ταουξής Απόφοιτος της Σχολής Ευελπίδων και με 43 χρόνια υπηρεσίας στις Ένοπλες Δυνάμεις, υπηρέτησε σε επιχειρησιακές και επιτελικές θέσεις στην Ελλάδα, στο ΝΑΤΟ και σε διεθνείς αποστολές. Διετέλεσε Εκπαιδευτής και Διευθυντής Σπουδών στη ΣΕΘΑ, Διευθυντής Κέντρου Επιχειρήσεων στο ΝΑΤΟϊκό Στρατηγείο Σκοπίων και στέλεχος του ΓΕΣ, του ΓΕΕΘΑ και του Υπουργείου Εθνικής Άμυνας, με αντικείμενο την άμυνα, την αμυντική πολιτική, την Ευρωπαϊκή Ένωση και τις διεθνείς σχέσεις.
Είναι κάτοχος μεταπτυχιακού τίτλου στην Εφαρμοσμένη Στρατηγική και Διεθνείς Σχέσεις από το University of Plymouth και έχει συμμετάσχει ως ομιλητής σε ημερίδες και εκδηλώσεις. Αρθρογραφεί για θέματα εθνικής ασφάλειας, άμυνας, στρατηγικής και γεωπολιτικής.
