Γιατί η ουκρανική ηγεσία αποφάσισε την επιχείρηση Κούρσκ; Ποιοι ήταν οι στόχοι της, τι κέρδισε, τι έχασε; Ως όλα δείχνουν, ο τελικός απολογισμός είναι αρνητικός. Χάνοντας τα εδάφη που αρχικά είχε καταλάβει στη ρωσική επαρχία, δεν μπορεί πλέον να τα χρησιμοποιήσει ως διαπραγματευτικό χαρτί, για να πάρει πίσω εδάφη που έχουν περάσει στη Ρωσία. Ούτε επετεύχθη ο κύριος στόχος, που ήταν η ανατροπή Πούτιν, και η αποσταθεροποίηση στη Ρωσία, κάτι που επιδιώκουν και κύκλοι εξουσίας εντός της Ρωσίας και το ονομαζόμενο «κόμμα του πολέμου» στη Δύση.
Ακολουθεί η άκρως ενδιαφέρουσα ανάλυση της ουκρανικής εφημερίδας, «Strana» («Χώρα»):
«Η Ουκρανία έχει χάσει σχεδόν εντελώς τις θέσεις της στην επαρχία του Κουρσκ. Αυτή τη στιγμή, το έδαφος που ελέγχεται από τις ουκρανικές Ένοπλες Δυνάμεις (ВСУ) έχει περιοριστεί σε δύο μικρά προγεφυρώματα, στα σύνορα Ουκρανίας – Ρωσίας, και συνεχίζει να συρρικνώνεται.
Ακόμα και από τις δηλώσεις Ζελένσκι προκύπτει ότι η επιχείρηση φτάνει στο τέλος της. Ο πρόεδρος δήλωσε ότι ήδη επετεύχθησαν (!) οι στόχοι της επιχείρησης, που ήταν να τραβήξει ρωσικές δυνάμεις από άλλα μέτωπα, να τις εμποδίσει να προωθηθούν βαθιά μέσα στην περιοχή του Ντονμπάς (σ.σ. Α. Ουκρανία), καθώς και να επιτεθούν στην περιοχή του Σούμι (σ.σ. κοντά στη ρωσική επαρχία Κουρσκ και στη δεύτερη μεγαλύτερη ουκρανική πόλη, Χάρκοβο).
Βέβαια, μόλις τον Φεβρουάριο του 2025, ο Ζελένσκι δήλωνε ότι δεν σχεδίαζε να τερματίσει την επιχείρηση Κουρσκ, ότι οι ουκρανικές ΕΔ είχαν σταθεροποιήσει τις θέσεις τους, καθώς και ότι οι Ρώσοι δεν θα μπορούσαν να «διασπάσουν» το προγεφύρωμα του Κουρσκ. Τότε, μάλιστα, διατύπωνε με εντελώς διαφορετικό τρόπο από ό,τι τώρα τους στόχους της επιχείρησης. Σύμφωνα με τον ίδιο, έπρεπε να διατηρηθεί το προγεφύρωμα στην επαρχία Κουρσκ, προκειμένου στη συνέχεια η ουκρανική πλευρά να το ανταλλάξει με μέρος εδαφών που έχουν καταλάβει οι Ρώσοι. Για παράδειγμα, να επιστραφεί στην Ουκρανία ο πυρηνικός σταθμός, Ζαπαρόζιε. Τώρα, όμως, μετά την απώλειά του προγεφυρώματος, ο στόχος δεν μπορεί να επιτευχθεί.
Ταυτόχρονα, είναι άκρως αμφισβητούμενη η άποψη, σύμφωνα με την οποία οι ουκρανικές ΕΔ φέρονται να αποχώρησαν από την επαρχία Κούρσκ μετά από συμπεφωνημένο ντηλ, και μάλιστα την παραμονή των διαπραγματεύσεων (σ.σ. ΗΠΑ – Ρωσίας – Ουκρανίας). Το αντίθετο. Σε αυτές τις διαπραγματεύσεις το Κίεβο σκόπευε να χρησιμοποιήσει το προγεφύρωμα στο Κουρσκ ως ένα από τα σημαντικότερα χαρτιά του. Και το έχασε.
Το χρονικό και οι αιτίες της αποτυχίας
Πως συνέβη; Τα έχουμε γράψει κατ’ επανάληψη. Από το τέλος του Φεβρουαρίου, μετά την κατάληψη του Σβερντλίκινο, οι Ρώσοι απέκτησαν καίριο σημείο ελέγχου πυρός στο δρόμο προς την πόλη Σούτζα (σ.σ. πόλη της επαρχίας Κούρσκ, την οποία είχαν καταλάβει οι ουκρανικές ΕΔ). Αυτό, αίφνης, επιδείνωσε τη θέση των ουκρανικών δυνάμεων σε ολόκληρο το προγεφύρωμα, καθώς περιέπλεξε πολύ την κατάσταση στον τομέα του εφοδιασμού.
Η κατάρρευση του μετώπου εκδηλώθηκε, όταν ρωσικές δυνάμεις, περνώντας μέσα από αγωγό του φυσικού αερίου, κατάφεραν να βρεθούν στα μετόπισθεν των ουκρανικών στρατευμάτων, στις 8 Μαρτίου. Τότε, άρχισε η γενική υποχώρηση.
Τώρα, αυτό το ισχυρό χαρτί που κρατούσε το Κίεβο έχει πλέον χαθεί. Αλλά και πριν, παρά τα όσα λέγονταν, δεν ήταν τόσο πολύ ισχυρό. Κι’ αυτό διότι το προγεφύρωμα που είχε στηθεί ήταν μικρό και δύσκολα θα εξανάγκαζε τον Πούτιν να προβεί σε σοβαρές παραχωρήσεις εδαφών προς την Ουκρανία. Η κατάσταση θα ήταν διαφορετική αν οι ουκρανικές ΕΔ είχαν φτάσει στην πόλη του Κουρσκ ή στον πυρηνικό σταθμό του Κουρσκ. Αλλά δεν μπόρεσαν να το κάνουν, καθώς τις σταμάτησαν μακριά από αυτούς τους στόχους.
Ακρως αμφισβητούμενοι οι ισχυρισμοί Ζελένσκι
Οσον αφορά τους ισχυρισμούς Ζελένσκι ότι, με την επιχείρηση Κουρσκ, έγινε δυνατή η απόσπαση ρωσικών δυνάμεων από άλλα μέτωπα, αυτοί επίσης αμφισβητούνται. Η συγκεκριμένη επιχείρηση είχε πολλά μείον και ανέδειξε την ανεπάρκεια ουκρανικών εφεδρειών. Φυσικά, οι Ρώσοι αναγκάστηκαν να στείλουν στην περιοχή του Κουρσκ σημαντικές δυνάμεις. Ωστόσο, το σημαντικό είναι να κοιτάμε το τελικό αποτέλεσμα.
Εξαιτίας της συμμετοχής των πιο εμπειροπόλεμων μονάδων των ουκρανικών ΕΔ στην περιοχή Κουρσκ, από τον Αύγουστο του 2024, το μέτωπο στο Ντονμπάς έπασχε σημαντικά. Τότε ήταν που οι Ρώσοι επιτάχυναν την προέλασή τους, καταλαμβάνοντας το Σελίντοβο, το Γκορνιάκ, το Ουκραΐνσκ, το Κουράχοβο, μια ολόκληρη τη γραμμή άμυνας που οι ουκρανικές ΕΔ διαμόρφωναν για μεγάλο χρονικό διάστημα, προκειμένου να περιορίσουν την επίθεση από τα ανατολικά. Το μέτωπο αυτό υποχώρησε κατά δεκάδες χιλιόμετρα από τις πλευρές των πόλεων Ντονέτσκ και Μαριούπολη.
Ουσιαστικά, πέρυσι, το Κίεβο «αντάλλαξε» το προγεφύρωμα του Κουρσκ με ένα σημαντικό τμήμα της περιοχής του Ντόνετσκ. Τώρα, όμως, το Κούρσκ έχει ουσιαστικά χαθεί και τα εδάφη στο Ντονμπάς εξακολουθούν να βρίσκονται υπό τον έλεγχο της Ρωσίας, η οποία συνεχίζει την επίθεσή της εκεί. Δηλαδή, τελικά το αποτέλεσμα για την Ουκρανία ήταν εντελώς αρνητικό.
Όσον αφορά το επιχείρημα ότι η επιχείρηση Κούρσκ εμπόδισε τον ρωσικό στρατό να επιτεθεί στην περιοχή Σούμι: 1. Η ίδια η επίθεση των ουκρανικών ΕΔ ήταν επιτυχής λόγω του σχετικά μικρού αριθμού ρωσικών δυνάμεων σε αυτό το τμήμα των συνόρων. Αρα, ήταν απίθανο να προετοιμάζονται οι Ρώσοι για μια μεγάλης κλίμακας επίθεση στο Σούμι. 2. Σε κάθε περίπτωση, για να αντιμετωπιστεί μια ενδεχόμενη ρωσική επίθεση στο Σούμι, θα απαιτούνταν λιγότερες δυνάμεις από αυτές που χρησιμοποιήθηκαν για την επιχείρηση στην περιοχή του Κουρσκ. Κάτι που σημαίνει ότι και τα κενά που θα δημιουργούνταν σε άλλα μέτωπα, εξαιτίας ελλείψεων ουκρανικών δυνάμεων, δεν θα ήταν τόσο μεγάλα.
Πολιτικοί στόχοι Δύσης – Κιέβου
Εκτός από στρατιωτικούς, ετέθησαν και πολιτικοί στόχοι για την επιχείρηση Κουρσκ. Πρώτα απ ‘όλα, να ανεβεί το ηθικό στην Ουκρανία, να αποκατασταθεί η εμπιστοσύνη της κοινωνίας και των Δυτικών συμμάχων στις ουκρανικές ΕΔ ότι μπορούν να καταγάγουν νίκες, να αποκαθηλωθούν τα επιχειρήματα όσων ζητούσαν διαπραγμάτευση με τη Μόσχα προκειμένου να τερματιστεί ο πόλεμος, να πεισθούν οι ΗΠΑ ότι η Ρωσία είναι «αδύναμη» και ότι δεν πρέπει να φοβούνται τις απειλές της Μόσχας, αλλά αντίθετα να παρέχουν μακροχρόνια βοήθεια.
Προς στιγμής, ορισμένοι από τους στόχους φάνηκε να εκπληρώνονται. Πράγματι, το ηθικό ανέβηκε για λίγο, και η Δύση εντυπωσιάστηκε πολύ. Ωστόσο, σύντομα, η ρωσική επίθεση στο Ντονμπάς και η αντεπίθεση στην περιοχή του Κουρσκ, έβαλαν σε όλα αυτά τέλος.
Αλλά και η καλλιέργεια της εικόνας της «αδύναμης» Ρωσίας δεν κράτησε για πολύ. Μετά την αρχική επιτυχία τους στην περιοχή του Κουρσκ, οι ουκρανικές ΕΔ δεν μπόρεσαν να κάνουν κάτι σημαντικό πουθενά αλλού, αν και το προσπάθησαν. Κάτι που δείχνει ότι στην περίπτωση Κουρσκ δεν αποδείχτηκε ότι η ρωσική στρατιωτική μηχανή είναι ανίκανη και πάσχει συστημικά, αλλά ότι οι αδυναμίες της στο Κουρσκ μάλλον έχουν να κάνουν με τοπικές ιδιαιτερότητες, οι οποίες είχαν σχέση με αδυναμίες της εκεί διοίκησης, που δεν ήταν σε θέση να αξιολογήσει την κατάσταση και να οργανώσει την άμυνα της περιοχής.
Επιπλέον, εκεί υπήρχε ένας «αχταρμάς» διαφόρων μονάδων, άλλες του ρωσικού στρατού, άλλες των «εθελοντών» των μονάδων «Αχμάτ» (σ.σ. είναι υπό την εποπτεία του Τσετσένου προέδρου, Καντίροφ), άλλες συνοριοφυλάκων. Ενα σημαντικό μέρος των τελευταίων κυριολεκτικά παραδόθηκε αμέσως, μετά την αρχική επίθεση των ουκρανικών ΕΔ.
Τελικώς, τα επικοινωνιακά – πολιτικά αποτελέσματα της επίθεσης των ουκρανικών ΕΔ, αν και σημαντικά, ήταν βραχύβια, και δεν επηρέασαν τη στάση της Δύσης ως προς την προοπτική του πολέμου. Μετά, δε, την απώλεια του προγεφυρώματος, η κατάσταση αποδείχτηκε εντελώς αρνητική.
Κύριος στόχος η ανατροπή Πούτιν
Είναι αλήθεια ότι η επίθεση στην επαρχία Κουρσκ είχε και έναν ακόμη στόχο, αν κρίνουμε από τις δηλώσεις του Κιέβου και την έμφαση που έδιναν τα Δυτικά Μέσα Ενημέρωσης, που δεν αποκλείεται να ήταν ο κύριος. Να υπονομευθεί ο Πούτιν και η εμπιστοσύνη των Ρώσων πολιτών στο πρόσωπό του. Κάτι που θα οδηγούσε τη Ρωσία σε αποσταθεροποίηση.
Μάλιστα, αρχικά, υπήρξε κάποια επιτυχία προς αυτή την κατεύθυνση. Σε αυτό, βασικός σύμμαχος της Ουκρανίας ήταν οι ίδιοι κύκλοι μέσα στη ρωσική κυβέρνηση και στις μυστικές υπηρεσίες που το 2022-2023 προώθησαν τον Πριγκόζιν (σ.σ. «δημιουργός» του μισθοφορικού στρατού, «Βάγκνερ») και προετοίμασε το έδαφος για την εξέγερσή του μέσω ενός ελεγχόμενου δικτύου «Z-publics» που δυσφήμησε τη στρατιωτική – πολιτική ηγεσία της Ρωσίας.
Μετά την αποτυχία της εξέγερσης και τον θάνατο του Πριγκόζιν (σ.σ. εντελώς … «τυχαία» βρήκε θάνατο σε αεροπορικό δυστύχημα), οι συνωμοσίες και οι προδοσίες μειώθηκαν σημαντικά. Ωστόσο, όλοι αυτοί δεν εξαφανίστηκαν. Επανεμφανίστηκαν δυναμικά με την έναρξη της επιχείρησης Κουρσκ από τις ουκρανικές ΕΔ. Οι «Z-publics» ξεσήκωσαν κύμα πανικού και υστερίας (σ.σ. κατά του Κρεμλίνου), το οποίο, είναι αλήθεια, κατεστάλη γρήγορα από τις ρωσικές Αρχές. Γενικότερα, η κατάσταση κρατήθηκε υπό έλεγχο και δεν υπήρξε ένταση των αρνητικών συναισθημάτων έναντι των πολιτικών του Πούτιν, αν και η δημοτικότητά του έπεσε κάπως εκείνη την περίοδο.
Ποιοι δεν θέλουν εκεχειρία – κατάπαυση του πυρός
Ωστόσο, αυτή η εμπειρία έδειξε τα «αδύνατα σημεία» της Ουκρανίας και της Δύσης στο εσωτερικό πολιτικό και επικοινωνιακό σκηνικό της Ρωσίας. Οταν, λοιπόν, η ουκρανική ηγεσία και το «κόμμα του πολέμου» στη Δύση λένε ότι δεν πρέπει να γίνουν διαπραγματεύσεις με τον Πούτιν, αλλά να συνεχίσει ο πόλεμος γιατί «η Ρωσία σίγουρα θα καταρρεύσει», σε αυτούς ακριβώς τους κύκλους (σ.σ. εντός της Ρωσίας) που έχουν ήδη αποπειραθεί να αποσταθεροποιήσουν την κατάσταση στη χώρα δύο φορές (πριν από την ανταρσία Πριγκόζιν, και μετά την έναρξη της ουκρανικής επίθεσης στο Κούρσκ) απευθύνονται.
Γιατί γίνεται αυτό; Υπάρχουν διάφορες εκδοχές. Από τους εσωτερικούς ανταγωνισμούς διαφόρων κύκλων εξουσίας του Κρεμλίνου για αύξηση της επιρροής τους, μέχρι τις απόπειρες αποσταθεροποίησης της κατάστασης στη Ρωσία με στόχο την ανατροπή του Πούτιν. Αυτοί οι κύκλοι, με τον έναν ή τον άλλο τρόπο, συστηματικά ρίχνουν λάδι στη φωτιά των αντιφάσεων που υπάρχουν στη ρωσική κοινωνία. Ανάμεσα στο λαό και στην κυβέρνηση – κυβερνητικούς παράγοντες, μεταξύ πλουσίων και φτωχών, αυτών που πολεμάνε στο μέτωπο και όσων έμειναν πίσω, μεταξύ Ρώσων και Μουσουλμάνων, απλών στρατιωτών και διοικητών, κ.ο.κ..
Εως τώρα, πάντως, βλέπουμε ότι οι ρωσικές Αρχές βάζουν γρήγορα τέλος στα «κύματα της προδοσίας». Ωστόσο, εάν ο πόλεμος συνεχιστεί και οξυνθούν διάφορα προβλήματα εντός της Ρωσίας, τότε αυτοί οι κύκλοι πιθανότατα θα προσπαθήσουν να ξαναπαίξουν το ήδη παιγμένο παιχνίδι τους (σ.σ. της ανατροπής Πούτιν). Παρεμπιπτόντως, αυτοί ακριβώς οι κύκλοι είναι που αντιτίθενται πλέον σθεναρά σε μια άμεση κατάπαυση του πυρός».
