Politico
Με τις συγκαλυμμένες επιπλήξεις του προς τον πρόεδρο των ΗΠΑ, ο Λέων ΙΔ΄ εντάσσεται σε μια μακρά παράδοση ποντίφικων που ήρθαν σε αντιπαράθεση με μερικές από τις πιο εμβληματικές πολιτικές μορφές της Ιστορίας.
TOPSHOT-CORRECTION / ANGOLA-VATICAN-DIPLOMACY
Ο Πάπας Λέων ΙΔ΄ αιωρεί το θυμιατό καθώς τελεί Θεία Λειτουργία στην Κιλάμπα, την έβδομη ημέρα της ενδεκαήμερης αποστολικής περιοδείας του στην Αφρική, στις 19 Απριλίου 2026. | Alberto Pizzoli/AFP via Getty Images
Τμήμα Ιστορίας
21 Απριλίου 2026, 4:01 π.μ. CET
Του Aitor Hernández-Morales
Ο Ντόναλντ Τραμπ δεν ήταν ο πρώτος, και πιθανότατα δεν θα είναι ο τελευταίος.
Η σιγοβράζουσα διαμάχη του προέδρου των ΗΠΑ με τον Πάπα Λέοντα ΙΔ΄ είναι απλώς το πιο πρόσφατο επεισόδιο μιας παράδοσης που εκτείνεται σε χιλιετίες, κατά την οποία ηγέτες του κόσμου συγκρούονται με τον επικεφαλής της Καθολικής Εκκλησίας.
Ο πόλεμος με το Ιράν προστίθεται πλέον στην παρακμή της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας και στη Γαλλική Επανάσταση ως μία από τις ιστορικές εστίες έντασης που προκάλεσαν προστριβές ανάμεσα σε πάπες και σε ορισμένες από τις πιο εμβληματικές πολιτικές μορφές του πολιτισμού.
Η πιο πρόσφατη σύγκρουση έχει την αφετηρία της στη σύρραξη στη Μέση Ανατολή και στις επανειλημμένες εκκλήσεις του πάπα για ειρήνη. Ο Λέων ΙΔ΄ ενόχλησε τον πρόεδρο δηλώνοντας ότι ο Θεός «δεν ακούει τις προσευχές εκείνων που διεξάγουν πόλεμο» και χαρακτηρίζοντας «απαράδεκτη» την απειλή του Τραμπ να καταστρέψει «ολόκληρο έναν πολιτισμό».
Ο Τραμπ αντέδρασε λέγοντας ότι ο πάπας είναι «ΑΔΥΝΑΜΟΣ απέναντι στο Έγκλημα και τραγικός στην Εξωτερική Πολιτική», ενώ μέλη της κυβέρνησής του επέμειναν ότι η σύγκρουση στη Μέση Ανατολή είναι ένας «δίκαιος πόλεμος» που διεξάγεται «στο όνομα του Ιησού Χριστού».
Η διαμάχη ανάμεσα στον πάπα και τον πρόεδρο μπορεί να προκαλεί έκπληξη, αλλά κάθε άλλο παρά πρωτοφανής είναι για την Καθολική Εκκλησία. Στην πραγματικότητα, ο Λέων ίσως ακολουθεί το παράδειγμα παπικών προκατόχων του, οι οποίοι επί 2.000 χρόνια συγκρούονταν με καγκελάριους και πρωθυπουργούς, βασιλιάδες και αυτοκράτορες… ακόμη και με λίγους κυριολεκτικά βαρβάρους.
Ο αυθεντικός Λέων
Ο πρώτος Πάπας Λέων (440-461) είναι διάσημος επειδή συγκρούστηκε με μια μορφή αναμφίβολα πιο πολεμοχαρή από τον Τραμπ: τον Αττίλα τον Ούννο.
Αφού λεηλάτησε την Ευρώπη στο πέρασμά του, ο βάρβαρος ηγέτης εισέβαλε στην Ιταλία και λεηλάτησε πόλεις σε όλο το βόρειο τμήμα της χερσονήσου. Η Ρώμη, που τότε βρισκόταν υπό τον ονομαστικό έλεγχο του αδύναμου δυτικού Ρωμαίου αυτοκράτορα Ουαλεντινιανού Γ΄, φαινόταν καταδικασμένη να πέσει στα χέρια των φοβερών ορδών του Ούννου, ώσπου ο Λέων στάλθηκε να τον αναχαιτίσει το 452.
Μην έχοντας στρατούς για να αποκρούσει τους βαρβάρους, ο ποντίφικας επέλεξε τον διάλογο — και την απειλή της θείας τιμωρίας. Σύμφωνα με τον Έλληνα ιστορικό Πρίσκο, που είχε κάποτε δειπνήσει με τον Αττίλα, ο αρχηγός των Ούννων ένιωσε τόσο πολύ να απειλείται από τον Λέοντα, ώστε διέταξε τις φυλές του να αποσυρθούν από την Ιταλία και να επιστρέψουν στη Γερμανία, όπου πέθανε λιγότερο από έναν χρόνο αργότερα.
Νικώντας τον Ναπολέοντα
Ο Γάλλος αυτοκράτορας Ναπολέων Βοναπάρτης είχε μια διαβόητα ταραχώδη σχέση με την ηγεσία της Καθολικής Εκκλησίας.
Όταν ήταν ακόμη ένας ανερχόμενος στρατηγός, εισέβαλε στην Ιταλία, νίκησε γρήγορα τα στρατεύματα που φρουρούσαν τα Παπικά Κράτη και ανακήρυξε τη Ρωμαϊκή Δημοκρατία. Όταν ο 80χρονος Πάπας Πίος ΣΤ΄ (1775-1799) αντέδρασε σε αυτή την προκλητική ενέργεια, συνελήφθη και εκτοπίστηκε στο γαλλικό φρούριο της Βαλάνς, όπου πέθανε λίγους μήνες αργότερα.
Ο διάδοχός του, Πίος Ζ΄ (1800-1823), φαίνεται πως είχε καταλάβει τι συνέβαινε σε όσους έρχονταν σε σύγκρουση με τον πολεμοχαρή Κορσικανό. Αμέσως μετά την εκλογή του κινήθηκε για να διαπραγματευθεί μια συνθήκη, η οποία στόχευε να επιτρέψει στην Καθολική Εκκλησία να συνυπάρξει ειρηνικά με τη Γαλλική Δημοκρατία. Ως επιπλέον ένδειξη καλής θέλησης, συμφώνησε να ταξιδέψει στο Παρίσι για να παραστεί στη στέψη του Ναπολέοντα ως αυτοκράτορα — και κράτησε μεγαλόψυχα τη σιωπή του όταν ο Γάλλος ηγέτης, προκλητικά, έστεψε ο ίδιος τον εαυτό του.
Οι σχέσεις, ωστόσο, επιδεινώθηκαν όταν ο πάπας αρνήθηκε να στηρίξει το πανευρωπαϊκό εμπάργκο του Ναπολέοντα κατά των βρετανικών αγαθών. Όπως και ο προκάτοχός του, ο Πίος φυλακίστηκε. Όμως, ως πολύ νεότερος άνδρας, κατάφερε να επιζήσει πολιτικά του αυτοκράτορα, του οποίου η σταδιοδρομία έλαβε οριστικό τέλος το 1815 στο Βατερλώ. Λίγο αργότερα, ο πάπας επέστρεψε θριαμβευτικά στη Ρώμη, όπου χαιρετίστηκε ως ζωντανός μάρτυρας που είχε νικήσει τον Ναπολέοντα.
Διακριτική διπλωματία
Λίγοι πάπες έδρασαν σε μια περίοδο με τόσο μεγάλες παγκόσμιες συνέπειες όσο ο Πίος ΙΒ΄ (1939-1958), και λίγοι ποντίφικες έχουν μια τόσο σύνθετη κληρονομιά.
Πριν από την εκλογή του, διαπραγματεύθηκε τη συνθήκη του 1933 ανάμεσα στο Βατικανό και τη Γερμανία, η οποία προσέδωσε νομιμοποίηση στο ανερχόμενο καθεστώς του Αδόλφου Χίτλερ και υποχρέωσε τον τοπικό κλήρο να παραμείνει σιωπηλός καθώς οι Ναζί άρχισαν να διώκουν Εβραίους και άλλες μειονοτικές ομάδες στη Γερμανία. Ως πάπας, ο Πίος ΙΒ΄ επικρίθηκε επιπλέον για την αποτυχία του να καταγγείλει τις ναζιστικές θηριωδίες.
Οι υπερασπιστές του, ωστόσο, υποστηρίζουν ότι ο ποντίφικας επέλεξε τη δημόσια αυτοσυγκράτηση, ώστε να μπορέσει να αναλάβει πιο διακριτικές διπλωματικές πρωτοβουλίες που έσωσαν χιλιάδες ανθρώπους. Αφού ο φασίστας ηγέτης Μπενίτο Μουσολίνι θέσπισε φυλετικούς νόμους για να εκδιώξει τους Εβραίους από τα ιταλικά πανεπιστήμια, ο Πίος ΙΒ΄ διόρισε πολλούς από τους άνεργους πλέον πανεπιστημιακούς σε θέσεις στο Βατικανό. Διαπραγματεύθηκε επίσης μια συμφωνία με τη Βραζιλία για να δεχθεί Εβραίους πρόσφυγες και έκρυψε χιλιάδες σε μοναστήρια και μονές σε όλη τη Ρώμη.
Κατά τον θάνατό του, η τότε υπουργός Εξωτερικών του Ισραήλ, Γκόλντα Μέιρ, χαρακτήρισε τον Πίο ΙΒ΄ «υπηρέτη της ειρήνης», ο οποίος «ύψωσε τη φωνή του για να καταδικάσει τους διώκτες και να συμπονέσει τα θύματα». Παρά αυτόν τον έπαινο, η στρατηγική του πάπα — να εξισορροπεί τη δημόσια σιωπή με την ιδιωτική παρέμβαση, μια προσέγγιση που εξακολουθεί να ευνοείται από τον διπλωματικό μηχανισμό του Βατικανού — παραμένει αμφιλεγόμενη.
Στρέφοντας το βλέμμα προς την Ανατολή
Αφού είδε τον κόσμο να φτάνει στα πρόθυρα πυρηνικού πολέμου κατά την Κρίση των Πυραύλων της Κούβας, ο Πάπας Παύλος ΣΤ΄ (1963-1978) υιοθέτησε μια πολιτική προσέγγισης γνωστή ως Ostpolitik, η οποία στηριζόταν στον διάλογο με το Ανατολικό Μπλοκ.
Ύστερα από δεκαετίες σθεναρής αντίθεσης προς τις κομμουνιστικές κυβερνήσεις του κόσμου, ο ποντίφικας υποδέχθηκε σοβιετικούς ηγέτες στο Βατικανό και έστειλε απεσταλμένους για να συνομιλήσουν με τις αρχές στην Πολωνία, την Ουγγαρία και τη Ρουμανία. Η στρατηγική αυτή υπήρξε αμφιλεγόμενη στο εσωτερικό της Καθολικής Εκκλησίας, αλλά εξασφάλισε καλύτερες συνθήκες για τους πιστούς της πίσω από το Σιδηρούν Παραπέτασμα.
Η τακτική αυτή συνεχίστηκε, αν και με πιο συγκρουσιακό ύφος, από τον Πάπα Ιωάννη Παύλο Β΄ (1978-2005), ο οποίος εργάστηκε για να οικοδομήσει δεσμούς με τον σοβιετικό ηγέτη Μιχαήλ Γκορμπατσόφ, την ίδια ώρα που παρείχε ηθική στήριξη στο πολωνικό κίνημα Αλληλεγγύη.
Και οι δύο αυτές προσπάθειες επιβεβαίωσαν την παγκόσμια σημασία της Καθολικής Εκκλησίας — ακόμη και σε περιοχές του κόσμου που ήταν επισήμως προσηλωμένες στην αθεΐα.
Μην χτίζετε το τείχος
Κατά την πρώτη θητεία του Τραμπ στον Λευκό Οίκο, ο άμεσος προκάτοχος του Λέοντα ΙΔ΄, ο Πάπας Φραγκίσκος (2013-2025), επέλεξε να επιτεθεί στις πολιτικές και όχι στον ίδιο τον πρόεδρο.
Λίγο πριν από την ορκωμοσία του Τραμπ το 2017, ο Φραγκίσκος δήλωσε ότι «ένα πρόσωπο που σκέφτεται μόνο να χτίζει τείχη … δεν είναι χριστιανός». Ωστόσο, ο εκπρόσωπός του επέμεινε αργότερα ότι τα σχόλια του πάπα δεν αναφέρονταν στον ηγέτη των ΗΠΑ ή στα σχέδιά του να κατασκευάσει ένα τεράστιο φράγμα στα σύνορα ΗΠΑ-Μεξικού, αλλά αποτελούσαν μια γενική παρατήρηση.
Αυτό το μοτίβο επαναλήφθηκε σε όλη τη διάρκεια της παποσύνης του Φραγκίσκου. Ο ποντίφικας έλαβε σταθερές θέσεις εναντίον των πολιτικών του Τραμπ — ένα παράδειγμα ήταν η ένθερμη υπεράσπιση της δράσης για το κλίμα, την ώρα που οι ΗΠΑ αποχωρούσαν από τη Συμφωνία του Παρισιού — αλλά απέφυγε προσεκτικά να συγκρουστεί ευθέως με τον άνθρωπο που βρισκόταν στον Λευκό Οίκο.
Μια εμβληματική φωτογραφία των δύο ηγετών λειτουργεί ως οπτική μεταφορά αυτής της στρατηγικής. Στην εικόνα, ο Τραμπ εμφανίζεται να χαμογελά ευχαριστημένος κατά τη διάρκεια επίσκεψής του στο Βατικανό. Ο πάπας, αντίθετα, κοιτάζει μπροστά με σοβαρότητα, αποδεχόμενος στωικά την υποχρέωση να φερθεί ευγενικά στον πρόεδρο — έστω και μόνο για χάρη της παγκόσμιας ειρήνης.
