Ασβέστης, ψεκασμοί και απολυμάνσεις για τον περιορισμό των προβλημάτων υγιεινής
Σοβαρό είναι το πρόβλημα καθαριότητας που αντιμετωπίζει η νότια Κέρκυρα, καθώς σε περιοχές όπως ο Άγιος Ματθαίος, τα Μοραΐτικα και οι Αργυράδες έχουν συσσωρευτεί μεγάλες ποσότητες απορριμμάτων.
Σύμφωνα με ρεπορτάζ της ΕΡΤ, σκουπίδια έχουν συγκεντρωθεί κοντά σε κατοικημένες περιοχές, δασικές εκτάσεις, αλλά και σχολικές μονάδες, προκαλώντας ανησυχία στους κατοίκους και θέτοντας ζητήματα σχετικά με τις συνθήκες υγιεινής.
Ρίχνουν ασβέστη κοντά σε σχολεία
Όπως καταγγέλλουν κάτοικοι, η κατάσταση σε ορισμένα σημεία είναι ιδιαίτερα δύσκολη. Κοντά σε νηπιαγωγεία και δημοτικά σχολεία έχει χρησιμοποιηθεί ασβέστης, σε μια προσπάθεια να περιοριστούν τα προβλήματα υγιεινής και η παρουσία τρωκτικών.
Παράλληλα, ο Δήμος έχει προχωρήσει σε ψεκασμούς και απολυμάνσεις στα σημεία όπου έχουν συγκεντρωθεί απορρίμματα.
Αίτημα για κατάσταση έκτακτης ανάγκης
Η δημοτική αρχή αναζητά τρόπους για την αντιμετώπιση του προβλήματος και έχει καταθέσει αίτημα για την κήρυξη του Δήμου Νότιας Κέρκυρας σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης.
Στόχος είναι να ενεργοποιηθούν ταχύτερες διαδικασίες για την απομάκρυνση των απορριμμάτων και την αντιμετώπιση της συσσώρευσης που έχει καταγραφεί σε διάφορα σημεία της περιοχής.
Οι παρεμβάσεις του Δήμου περιλαμβάνουν, μεταξύ άλλων, ψεκασμούς και απολυμάνσεις, με στόχο τον περιορισμό των επιπτώσεων από τη συσσώρευση των απορριμμάτων και την προστασία της δημόσιας υγείας.
Η Μαργαρίτα Παπανδρέου άφησε την τελευταία της πνοή το βράδυ της Πέμπτης, στο σπίτι του γιου της, Γιώργου Παπανδρέου, στο Φάληρο, όπου ζούσε τα τελευταία χρόνια. Το τελευταίο διάστημα αντιμετώπιζε προβλήματα υγείας, με την οικογένειά της να βρίσκεται στο πλευρό της τις τελευταίες ώρες. Τα τέσσερα παιδιά της και τα εγγόνια της ήταν μαζί της στις τελευταίες στιγμές της.
Γεννημένη στις 30 Σεπτεμβρίου 1923 στο Όουκ Παρκ του Ιλινόι, ήταν η μεγαλύτερη από τις πέντε αδελφές της. Σπούδασε αρχικά δημοσιογραφία και στη συνέχεια Δημόσια Υγεία στο Πανεπιστήμιο της Μινεσότα, όπου γνώρισε το 1947 τον Ανδρέα Παπανδρέου.
Οι δυο τους έζησαν αρχικά στη Μινεσότα και αργότερα στην Καλιφόρνια, όπου ο Ανδρέας Παπανδρέου δίδασκε Οικονομικά στο Πανεπιστήμιο Μπέρκλεϊ. Το ζευγάρι παντρεύτηκε με πολιτικό γάμο στο Ρίνο στις 30 Αυγούστου 1951 και απέκτησε τέσσερα παιδιά, τον Γιώργο, τη Σοφία, τον Νίκο και τον Αντρίκο Παπανδρέου. Ο γάμος τους ολοκληρώθηκε το 1989.
Η Μαργαρίτα Παπανδρέου είχε έντονη παρουσία στα κοινωνικά και γυναικεία ζητήματα. Υπήρξε ιδρύτρια και πρόεδρος για οκτώ χρόνια της Ένωσης Γυναικών Ελλάδας, ενώ δραστηριοποιήθηκε ενεργά σε θέματα που αφορούσαν τα δικαιώματα των γυναικών και την ειρήνη.
Παράλληλα, ασχολήθηκε με τη συγγραφή, δημοσιεύοντας άρθρα και βιβλία κατά τη διάρκεια της ζωής της.
Μιλώντας στο παρελθόν για τη σχέση της με τον Ανδρέα Παπανδρέου, είχε αναφερθεί και στις δυσκολίες του χωρισμού τους. «Το πιο δύσκολο πράγμα φυσικά ήταν να σκέφτομαι τη ζωή μου χωρίς τον Ανδρέα. Τον αγαπούσα αρκετά για να τον αφήσω ελεύθερο»,είχε δηλώσει σε συνέντευξή της στον Τάσο Τρύφωνος.
Στο επίκεντρο η σιδηροδρομική ασφάλεια, η εφαρμογή της ευρωπαϊκής νομοθεσίας και οι υποδομές
Τριήμερη διερευνητική επίσκεψη σε Λάρισα και Αθήνα θα πραγματοποιήσει από τη Δευτέρα 21 έως την Τετάρτη 23 Σεπτεμβρίου αντιπροσωπεία του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου. Αντικείμενο της αποστολής είναι η αξιολόγηση των μέτρων που έχουν ληφθεί μετά το έγκλημα των Τεμπών το 2023.
Επικεφαλής της αντιπροσωπείας θα είναι η αντιπρόεδρος της Επιτροπής Αναφορών, Ντόλορς Μονσεράτ. Οι ευρωβουλευτές θα πραγματοποιήσουν συναντήσεις με φορείς και αρμόδιες Αρχές.
Οι επαφές στη Λάρισα
Η αποστολή θα ξεκινήσει τη Δευτέρα 21 Σεπτεμβρίου από τη Λάρισα. Εκεί οι ευρωβουλευτές θα συναντηθούν με τον πρόεδρο και τα μέλη του διοικητικού συμβουλίου του συλλόγου πληγέντων.
Την Τρίτη 22 Σεπτεμβρίου προβλέπεται συνάντηση με τον περιφερειάρχη Θεσσαλίας, Δημήτρη Κουρέτα. Στη συνέχεια, η αντιπροσωπεία θα επισκεφθεί το κέντρο ελέγχου της σιδηροδρομικής κυκλοφορίας της Λάρισας.
Η επίσκεψη στο κέντρο ελέγχου θα πραγματοποιηθεί με τη συνοδεία εκπροσώπων του Οργανισμού Σιδηροδρόμων Ελλάδος. Στόχος είναι να εξεταστούν ζητήματα που αφορούν τη λειτουργία και την ασφάλεια του σιδηροδρομικού δικτύου.
Στο επίκεντρο η σιδηροδρομική ασφάλεια
Κατά τη διάρκεια της επίσκεψης θα εξεταστούν τα μέτρα που έχουν ληφθεί για την ενίσχυση της σιδηροδρομικής ασφάλειας. Παράλληλα, θα συζητηθεί ο βαθμός εφαρμογής της ευρωπαϊκής νομοθεσίας.
Οι ευρωβουλευτές θα εξετάσουν επίσης την πορεία των έργων για τις σιδηροδρομικές υποδομές που χρηματοδοτούνται από την Ευρωπαϊκή Ένωση. Στο πλαίσιο των επαφών θα τεθούν και ζητήματα σχετικά με τη λειτουργία των μηχανισμών λογοδοσίας.
Οι συναντήσεις στην Αθήνα
Μετά την ολοκλήρωση των επαφών στη Λάρισα, η αντιπροσωπεία θα μεταβεί στην Αθήνα. Εκεί προβλέπεται συνάντηση με εκπροσώπους της Hellenic Train.
Την Τετάρτη 23 Σεπτεμβρίου, τελευταία ημέρα της επίσκεψης, οι ευρωβουλευτές θα βρεθούν στο Σιδηροδρομικό Κέντρο Αχαρνών. Στο πρόγραμμα περιλαμβάνονται συναντήσεις με τον υπουργό Υποδομών και Μεταφορών Χρίστο Δήμα, τον αναπληρωτή υπουργό Γιώργο Κώτσηρα και τον υφυπουργό Νίκο Ταχιάο.
Η αντιπροσωπεία θα συναντηθεί ακόμη με την εθνική Ρυθμιστική Αρχή Σιδηροδρόμων και εκπροσώπους συνδικαλιστικών οργανώσεων. Οι επαφές θα ολοκληρωθούν με συνάντηση με εκπροσώπους του ΕΟΔΑΣΑΑΜ.
Με τις συναντήσεις αυτές ολοκληρώνεται ο κύκλος επαφών της ευρωπαϊκής αντιπροσωπείας. Στο πρόγραμμα συμμετέχουν φορείς του σιδηροδρόμου, αρμόδιες Αρχές, εκπρόσωποι εργαζομένων και η πλευρά των πληγέντων από το δυστύχημα στα Τέμπη.
Μετά από τρία Μνημόνια η χώρα και οι πολίτες της συνεχίζουν να «σέρνονται»
Δεκαπέντε χρόνια μετά την είσοδο στα μνημόνια, το μεσο ισοδύναμο διαθέσιμο εισόδημα στην Ελλάδα το 2025 ήταν 22,3% χαμηλότερο από αυτό του 2010, σε πραγματικούς όρους!
Δηλαδή ο Έλληνας είναι ακόμα κατά πολύ φτωχότερος σε σχέση με τότε! Τα στοιχεία είναι της Eurostat.
Στην Ευρωπαϊκή Ένωση την ίδια περίοδο αυξήθηκε το εισόδημα κατά 25,4%.
Μόνο δύο χώρες των «27» έμειναν κάτω από τα επίπεδα του 2010: η Ελλάδα και η Γαλλία. Στη Γαλλία όμως, η πτώση ήταν 0,6%. Στην Ελλάδα δεν ήταν πτώση αλλά κατάρρευση.
Σε μονάδες αγοραστικής δύναμης το μέσο εισόδημα διαμορφώθηκε στις 13.612 — τρίτο χαμηλότερο στην Ένωση, πάνω μόνο από Ουγγαρία και Ρουμανία.
Ο μέσος Ευρωπαίος «κάθεται» στις 22.630. Η «απόσταση» είναι περίπου 66%!
Είναι το μέτρο που δείχνει τι μένει στο νοικοκυριό μετά από φόρους και πληθωρισμό.
Την ίδια ώρα η Ρουμανία από το 2010 έχει εκτοξεύσει το διάμεσο εισόδημα πάνω από 160%.
Η Ελλάδα μετρά ακόμη την τρύπα της κρίσης σαν να μην έκλεισε ποτέ.
Αυτά τα νούμερα δημοσιοποιούνται την ίδια εβδομάδα που η κυβέρνηση μιλά για ανάπτυξη πάνω από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο, πλεονάσματα, αποπληρωμή χρέους και «προστασία από τις πιέσεις των αγορών».
Οι αγορές μπορεί να δανείζουν την Αθήνα φθηνότερα από το Παρίσι.
Ο μέσος Έλληνας όμως δεν δανείζεται από τις αγορές. Πληρώνει βενζίνη με το 9,8% του μισθού, πετρέλαιο θέρμανσης που χρειάζεται επιδότηση στην αντλία και καύσιμα ακτοπλοΐας που αναγκάζουν τα πλοία να «δένουν» πρόωρα στη Ραφήνα, γιατί είναι οικονομικά ασύμφορα.
Το 87% δηλώνει ότι δυσκολεύεται να τα βγάλει πέρα — το υψηλότερο ποσοστό στην ΕΕ.
Όποιος πουλά την «επιστροφή στην κανονικότητα» οφείλει να εξηγήσει γιατί, δεκαέξι χρόνια μετά, η χώρα παραμένει η μεγάλη εξαίρεση της Ευρώπης στο εισόδημα.
Η ανάπτυξη χωρίς διαθέσιμο εισόδημα είναι λογιστική παραπλάνηση.
Tα Μνημόνια δεν κατέστρεψαν μόνο την οικονομία της χώρας, αλλά και την δυνατότητά της να επανέλθει.
Από το Σαν Φρανσίσκο, όπου θα έχει επαφές με εταιρείες υψηλής τεχνολογίας και Έλληνες που δραστηριοποιούνται στη Silicon Valley, ξεκινά τη Δευτέρα (21 Σεπτεμβρίου) η επίσκεψη του πρωθυπουργού, Κυριάκου Μητσοτάκη, στις ΗΠΑ, για την 81η εβδομάδα Υψηλού Επιπέδου της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ.
Στο πρόγραμμα του πρωθυπουργού στη Νέα Υόρκη (23-25 Σεπτεμβρίου) σε αυτή την επίσκεψή του κυριαρχεί ο τομέας των επενδύσεων. Συγκεκριμένα, ο Κυριάκος Μητσοτάκης θα συμμετάσχει σε roundtable με περισσότερους από 30 θεσμικούς επενδυτές με έκθεση στην Ελλάδα και στις μεγαλύτερες ελληνικές εταιρείες. Επίσης, σύμφωνα με πηγές, θα έχει επαφές με τους επικεφαλής και ανώτατα στελέχη των σημαντικότερων διεθνών χρηματοπιστωτικών οργανισμών, με βασικά θέματα στην ατζέντα τις διεθνείς εξελίξεις στους τομείς της ενέργειας, της άμυνας, της τεχνολογίας και της παροχής υπηρεσιών.
Κυβερνητικές πηγές αναφέρουν επίσης ότι ο πρωθυπουργός θα έχει την ευκαιρία να υπογραμμίσει την ουσιαστική πρόοδο της ελληνικής οικονομίας, την προσήλωση της κυβέρνησης στην δημοσιονομική σταθερότητα και την περαιτέρω προώθηση των μεταρρυθμίσεων, που έχει ήδη ως αποτέλεσμα τη συνεχή αύξηση των επενδύσεων ως ποσοστό του ΑΕΠ και την επίτευξη επιδόσεων ρεκόρ στην προσέλκυση Ξένων ‘Αμεσων Επενδύσεων (FDI).
Αναμένεται ακόμη να τονίσει ότι η Ελλάδα αποτελεί ασφαλή και φιλόξενη χώρα εγκατάστασης των περιφερειακών δραστηριοτήτων διεθνών εταιρειών, με ιδιαίτερα ευνοϊκό φορολογικό καθεστώς για τα στελέχη αυτών.
Αναλυτικά το πρόγραμμα του Πρωθυπουργού
Τη Δευτέρα, 21 και την Τρίτη, 22 Σεπτεμβρίου, o Κυριάκος Μητσοτάκης θα βρίσκεται στο Σαν Φρανσίσκο. Θα έχει επαφές με εταιρείες υψηλής τεχνολογίας και Έλληνες που δραστηριοποιούνται στη Silicon Valley. Στις 22 Σεπτεμβρίου θα βρεθεί στο Πανεπιστήμιο του Stanford, όπου θα μιλήσει σε κλειστή εκδήλωση που φιλοξενεί το Hoover Institution με τη συμμετοχή της πρώην υπουργού Εξωτερικών των ΗΠΑ Κοντολίζα Ράις.
Ο πρωθυπουργός θα μεταβεί στη συνέχεια στη Νέα Υόρκη. Θα απευθύνει την ομιλία του ενώπιον της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ την Πέμπτη, 24 Σεπτεμβρίου το απόγευμα (τοπική ώρα). Νωρίτερα την ίδια μέρα θα έχει συνάντηση με τον γενικό γραμματέα του ΟΗΕ Αντόνιο Γκουτέρες, στην έδρα των Ηνωμένων Εθνών.
Την ίδια μέρα θα συμμετάσχει σε εκδήλωση για την τεχνητή νοημοσύνη στο Πανεπιστήμιο Columbia.
Το πρωί της Τετάρτης, 23 Σεπτεμβρίου, ο πρωθυπουργός θα συμμετάσχει στην εναρκτήρια εκδήλωση της Παγκόσμιας Συμμαχίας OceanEye, υπό τη συμπροεδρία της προέδρου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν και του πρωθυπουργού του Καναδά Μαρκ Κάρνεϊ. H ευρωπαϊκή πρωτοβουλία OceanEye, είναι σχέδιο της ΕΕ για να παρακολουθεί καλύτερα τους ωκεανούς και τις θάλασσες, συνδυάζοντας δορυφόρους και ψηφιακά μοντέλα, με στόχο καλύτερα δεδομένα για το περιβάλλον και το κλίμα, καθώς και ανάπτυξη ευρωπαϊκής τεχνολογίας.
Την ίδια μέρα, ο Κυριάκος Μητσοτάκης θα απευθύνει χαιρετισμό σε ομογενειακό γεύμα που συνδιοργανώνουν 28 ομογενειακές οργανώσεις -μεταξύ άλλων, θα παρευρεθούν εκπρόσωποι των AHEPA, HALC PSEKA, AHI, HANC, HACC. Στην εκδήλωση θα παρασημοφορηθούν επιφανείς ομογενείς (Michail Amiridis, Dina Titus, John Koudounis, George Dangas, Αθηνά Κρομμύδα, Patrick Theros).
Στο πλαίσιο της συμμετοχής του στην εβδομάδα Υψηλού Επιπέδου της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ, ο πρωθυπουργός θα έχει συναντήσεις με ηγέτες, με μεγάλα διεθνή μέσα ενημέρωσης, καθώς και με εκπροσώπους μεγάλων αμερικανο-εβραϊκών οργανώσεων (την Τετάρτη, 23 Σεπτεμβρίου).
Την Παρασκευή, 25 Σεπτεμβρίου (πρωί), θα παραχωρήσει ζωντανή συνέντευξη στην τηλεόραση του Bloomberg.
Η δημόσια αντιπαράθεση γύρω από τη Μαρία Καρυστιανού έχει αποκτήσει χαρακτηριστικά που υπερβαίνουν κατά πολύ τη θεμιτή πολιτική και επιστημονική κριτική. Με αφορμή αναφορές της επαγγελματικής ιστοσελίδας της στην «κβαντική ιατρική», επιχειρήθηκε να συνδεθεί η ίδια, έστω και συνειρμικά, με την υπόθεση του θανάτου του Γιώργου Μαζωνάκη και με την πλασμαφαίρεση στην οποία φέρεται να υποβλήθηκε.
Η σύνδεση αυτή είναι επιστημονικά αβάσιμη.
Η πλασμαφαίρεση είναι πραγματική και καθιερωμένη εξωσωματική ιατρική πράξη. Κατά τη θεραπευτική ανταλλαγή πλάσματος, το αίμα διαχωρίζεται μηχανικά, απομακρύνεται το πλάσμα που μπορεί να περιέχει παθολογικά αντισώματα ή άλλες μεγαλομοριακές ουσίες και τα κύτταρα του αίματος επιστρέφουν στον ασθενή μαζί με υγρό αντικατάστασης. Η μέθοδος χρησιμοποιείται σε συγκεκριμένες αιματολογικές, ανοσολογικές και νευρολογικές παθήσεις. Δεν αποτελεί «κβαντική θεραπεία», δεν στηρίζεται σε βιοσυντονισμό και δεν έχει καμία ειδική σχέση με τις επαγγελματικές αναφορές της Καρυστιανού. Η κατάλληλη ή ακατάλληλη εφαρμογή της στην υπόθεση Μαζωνάκη αποτελεί ξεχωριστό ιατρικό και δικαστικό ζήτημα.
Επομένως, η χρησιμοποίηση αυτής της τραγικής υπόθεσης για να απαξιωθεί η Καρυστιανού συνιστά κλασικό σφάλμα ενοχής διά συνειρμού: δύο διαφορετικές υποθέσεις τοποθετούνται δίπλα-δίπλα, ώστε η αρνητική φόρτιση της μιας να μεταφερθεί στην άλλη χωρίς πραγματική αιτιώδη ή επιστημονική σύνδεση.
Αυτό δεν σημαίνει ότι οι ισχυρισμοί οποιουδήποτε γιατρού βρίσκονται υπεράνω επιστημονικού ελέγχου. Σημαίνει, όμως, ότι ο έλεγχος οφείλει να γίνεται με ακρίβεια, συμμετρικά κριτήρια και πραγματικά δεδομένα — όχι με πολιτικά υποκινούμενους συνειρμούς.
Τι έχει πράγματι σπουδάσει και εργαστεί η Μαρία Καρυστιανού
Σύμφωνα με το δημοσιευμένο βιογραφικό της, η Μαρία Καρυστιανού αποφοίτησε από την Ιατρική Σχολή του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης το 2000. Ειδικεύτηκε στην Παιδιατρική στο Νοσοκομείο Λοιμωδών Νοσημάτων Θεσσαλονίκης και στο Πανεπιστημιακό Νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ και έλαβε τον τίτλο της παιδιάτρου το 2009. Αναφέρει επίσης τρίμηνη εκπαίδευση στο Παιδοενδοκρινολογικό Τμήμα της Β΄ Παιδιατρικής Κλινικής του ΑΧΕΠΑ.
Από το 2011 και για πέντε χρόνια εργάστηκε στη Μεγάλη Βρετανία. Το βιογραφικό της αναφέρει εξειδίκευση στην παιδοκαρδιολογία στο Πανεπιστημιακό Νοσοκομείο του Southampton και στο Πανεπιστημιακό Παιδιατρικό Νοσοκομείο του Manchester. Αναφέρει ακόμη εργασία σε ιδιωτικά ιατρικά κέντρα του Λονδίνου, στα οποία απέκτησε εμπειρία σε προσεγγίσεις ολιστικής ιατρικής.
Στην Ελλάδα παρέχει συμβατικές παιδιατρικές υπηρεσίες: παρακολούθηση της ανάπτυξης, κλινική εξέταση, αντιμετώπιση οξέων και χρόνιων παιδιατρικών προβλημάτων, συμβουλευτική για τον θηλασμό, τη διατροφή, τα εμβόλια και την ψυχοκινητική ανάπτυξη. Δηλώνει επίσης ότι συνδυάζει την κλασική παιδιατρική με μεταβολομική, functional medicine, νευροανάδραση, ομοιοπαθητική και βιοσυντονισμό. Αυτά προκύπτουν από τη δική της επαγγελματική ιστοσελίδα.
Τι μας διδάσκει πραγματικά η κβαντική φυσική
Το κβαντικό υπόβαθρο του κειμένου αυτού βασίζεται σε τρία βιβλία των David Kaiser, Manjit Kumar και Carlo Rovelli τα οποία δείχνουν κάτι πολύ διαφορετικό από την εικόνα που συχνά παρουσιάζεται στον δημόσιο διάλογο.
Στο πρώτο μέρος του Quantum Legacies, με τίτλο «Quanta», ο David Kaiser περιγράφει πώς η κβαντική μηχανική συγκροτήθηκε μέσα από αυστηρά μαθηματικά, συγκρούσεις ερμηνειών και αλλεπάλληλες πειραματικές δοκιμές. Υπενθυμίζει ότι, έναν αιώνα μετά τη διαμόρφωσή της, οι προβλέψεις της κβαντικής θεωρίας εξακολουθούν να συμφωνούν με τα πειράματα με εντυπωσιακή ακρίβεια. Η κβαντική ηλεκτροδυναμική, στην οποία συνέβαλε αποφασιστικά ο Paul Dirac, αποτελεί μία από τις ακριβέστερα ελεγμένες θεωρίες στην ιστορία της επιστήμης.
Ο Manjit Kumar, στο Quantum: Einstein, Bohr and the Great Debate About the Nature of Reality, ανασυνθέτει τη μεγάλη σύγκρουση γύρω από το νόημα της κβαντικής θεωρίας. Δείχνει ότι ακόμη και κορυφαίοι επιστήμονες, όπως ο Einstein και ο Bohr, διαφωνούσαν βαθιά για το τι μας λέει η θεωρία σχετικά με την πραγματικότητα. Η διαφωνία, όμως, διεξαγόταν πάνω σε μαθηματικά, πειράματα και σαφώς διατυπωμένες προβλέψεις.
Ο Carlo Rovelli, στο La realtà non è come ci appare, εξηγεί ότι η εικόνα της φύσης που προκύπτει από τη σύγχρονη φυσική απέχει πολύ από την καθημερινή μας διαίσθηση. Η ύλη δεν αποτελείται από συμπαγή και αμετάβλητα «πράγματα», αλλά περιγράφεται μέσα από αλληλεπιδράσεις, πεδία, κβαντισμένες ποσότητες και πιθανοκρατικές σχέσεις.
Καταλήγουμε, λοιπόν, στα εξής δύο συμπεράσματα.
Πρώτον, η κβαντική φυσική δεν είναι λεκτικό τέχνασμα ούτε πεδίο που μπορεί να απορρίψει κανείς με ειρωνείες. Είναι το θεμέλιο της σύγχρονης κατανόησης της ύλης, της ακτινοβολίας και των χημικών δεσμών.
Δεύτερον, ακριβώς επειδή είναι τόσο αυστηρή επιστήμη, δεν επιτρέπεται να χρησιμοποιείται ως γενική ετικέτα για οποιαδήποτε θεραπευτική πρόταση. Μια κλινική μέθοδος δεν αποδεικνύεται «κβαντική» επειδή χρησιμοποιεί λέξεις όπως «ενέργεια», «πεδίο», «συχνότητα» ή «ταλάντωση». Πρέπει να προσδιορίζει τι ακριβώς μετρά, με ποια μονάδα, μέσω ποιου μηχανισμού και με ποια αναπαραγώγιμα κλινικά αποτελέσματα.
Μπόρ και Αινστάιν
Υπάρχει επιστημονικό πεδίο που συνδέει τα κβαντικά φαινόμενα με τη ζωή;
Ασφαλώς. Η κβαντική βιολογία αποτελεί υπαρκτό και αναπτυσσόμενο ερευνητικό πεδίο. Μελετά εάν φαινόμενα όπως η κβαντική συνοχή, η σήραγγα ηλεκτρονίων ή πρωτονίων και η δυναμική του spin συμμετέχουν σε συγκεκριμένες βιολογικές διεργασίες, όπως η φωτοσύνθεση, ορισμένες ενζυμικές αντιδράσεις ή ο μαγνητικός προσανατολισμός ζώων. Η βρετανική Royal Society περιγράφει την κβαντική βιολογία ως τη μελέτη διαδικασιών των ζωντανών οργανισμών που ενδέχεται να μην εξηγούνται επαρκώς μόνο με κλασικά μοντέλα.
Παράλληλα, αναπτύσσονται κβαντικοί αισθητήρες, νέες μέθοδοι απεικόνισης και υπολογιστικά εργαλεία για τη μελέτη μορίων και την ανακάλυψη φαρμάκων. Η Ευρωπαϊκή Ένωση χρηματοδοτεί κβαντικές τεχνολογίες με πιθανές εφαρμογές στη διάγνωση και στην ιατρική έρευνα.
Είναι συνεπώς επιστημονικά εύλογο ότι μελλοντικές ανακαλύψεις σε μοριακό ή κβαντικό επίπεδο θα φωτίσουν μηχανισμούς ασθενειών που σήμερα δεν κατανοούμε πλήρως. Η ιστορία της επιστήμης μάς διδάσκει ότι βασική έρευνα, η οποία αρχικά φαίνεται μακρινή από την κλινική πράξη, μπορεί αργότερα να οδηγήσει σε νέες διαγνωστικές και θεραπευτικές τεχνολογίες.
Το όριο που πρέπει να διατηρήσουμε
Στην ιστοσελίδα της, η Καρυστιανού ταυτίζει την «κβαντική ιατρική» με τον βιοσυντονισμό και υποστηρίζει ότι μέσω «ανεστραμμένων ηλεκτρομαγνητικών δονήσεων» μπορούν να αντιμετωπιστούν αλλεργίες και άλλες δυσλειτουργίες. Οι συγκεκριμένοι ισχυρισμοί δεν ταυτίζονται με το ακαδημαϊκό πεδίο της κβαντικής βιολογίας. Μέχρι σήμερα δεν διαθέτουν το επίπεδο κλινικής τεκμηρίωσης που απαιτείται για να θεωρηθούν καθιερωμένη θεραπεία. Το Memorial Sloan Kettering Cancer Center αναφέρει ότι οι σχετικές κλινικές μελέτες δεν έχουν επιβεβαιώσει την αξιοπιστία του βιοσυντονισμού στη διάγνωση αλλεργιών ούτε την αποτελεσματικότητά του σε παθήσεις όπως το ατοπικό έκζεμα και το άσθμα.
Αυτό το σημείο δεν πρέπει να αποκρύπτεται. Η απόκρυψή του θα προσέφερε στους επικριτές της Καρυστιανού ένα εύκολο και δικαιολογημένο επιχείρημα. Η υπεράσπισή της είναι ισχυρότερη όταν λέει την αλήθεια:
Η Καρυστιανού είναι κανονικά εκπαιδευμένη γιατρός και ειδικευμένη παιδίατρος, με πολυετή επαγγελματική εμπειρία στην Ελλάδα και στη Βρετανία. Δεν έχει καμία σχέση με την υπόθεση Μαζωνάκη και η πλασμαφαίρεση δεν έχει σχέση με κβαντικές μεθόδους. Η πολιτική και προσωπική της απαξίωση μέσω αυτής της υπόθεσης είναι αθέμιτη.
Ταυτόχρονα, οι συγκεκριμένοι θεραπευτικοί ισχυρισμοί που προβάλλονται ως «κβαντική ιατρική» δικαιούνται και οφείλουν να υποβάλλονται στον ίδιο έλεγχο που εφαρμόζεται σε κάθε ιατρική μέθοδο. Η κβαντική βιολογία επι παραδείγματι, είναι σοβαρή επιστήμη.
Πλασμαφαίρεση
Η πολιτική κριτική δεν μπορεί να υποκαθιστά την επιστήμη
Είναι εύκολο να επικαλείται κάποιος τον Einstein, τον Bohr ή την «κβαντική πραγματικότητα» χωρίς να έχει μελετήσει ούτε τις εξισώσεις ούτε τα πειράματα που συγκρότησαν το πεδίο. Εξίσου εύκολο είναι να χαρακτηρίζει συλλήβδην οτιδήποτε περιέχει τη λέξη «κβαντικό» ως ανοησία. Και οι δύο στάσεις είναι αντιεπιστημονικές.
Ούτε οι πολιτικοί αντίπαλοι της Καρυστιανού ούτε οι υποστηρικτές της μπορούν να λύσουν ένα επιστημονικό ζήτημα με ειρωνείες, αυθεντίες ή συνθήματα. Η κρίση πρέπει να γίνεται ανά ισχυρισμό: ποιος είναι ο μηχανισμός, ποια είναι η μέτρηση, ποια η κλινική μελέτη, ποιο το αποτέλεσμα και μπορεί αυτό να αναπαραχθεί ανεξάρτητα;
Η επιστημονική εντιμότητα επιβάλλει, επομένως, μια διπλή απόρριψη: και της πολιτικής απόπειρας να συσχετισθεί η Καρυστιανού με μια ξένη τραγική υπόθεση και της προσπάθειας να θεωρηθεί κάθε εναλλακτική πρακτική επιβεβαιωμένη μόνο και μόνο επειδή επικαλείται την κβαντική φυσική.
Η δικαιοσύνη απέναντι σε έναν άνθρωπο δεν απαιτεί να αποδεχθούμε άκριτα κάθε επιστημονικό ισχυρισμό του. Απαιτεί να μην του αποδίδουμε πράξεις που δεν έκανε, να μην τον ενοχοποιούμε μέσω άσχετων γεγονότων και να αξιολογούμε τις θέσεις του με τα ίδια ακριβώς κριτήρια που θα εφαρμόζαμε σε οποιονδήποτε άλλο.
Αν η συζήτηση διεξαχθεί σε αυτό το επίπεδο, η Καρυστιανού δεν έχει τίποτε να φοβηθεί από τον επιστημονικό έλεγχο — και οι πολιτικοί της αντίπαλοι δεν θα μπορούν να χρησιμοποιούν την επιστήμη ως πρόσχημα για προσωπική απαξίωση.
Το πρόβλημα είναι ότι μεγάλο μέρος της δημόσιας αντιπαράθεσης δεν διεξάγεται πλέον σε αυτό το επίπεδο. Δεν εξετάζει με ακρίβεια ποια μέθοδος εφαρμόζεται, ποια είναι τα διαθέσιμα κλινικά δεδομένα και πού τελειώνει η επιστημονική υπόθεση και αρχίζει ο θεραπευτικός ισχυρισμός. Αντί γι’ αυτό, συναντάμε όλο και συχνότερα χαρακτηρισμούς, ειρωνείες, ψυχιατρικές ετικέτες, σεξιστικά υπονοούμενα και ιδεολογικούς συνειρμούς.
Η επιστημονική κριτική έχει κανόνες. Η πολιτική δολοφονία χαρακτήρα έχει τεχνικές.
Το πρώτο βήμα είναι η ενοχή διά συνειρμού. Μια άσχετη τραγική υπόθεση, στην οποία φέρεται να εφαρμόστηκε πλασμαφαίρεση, συνδέεται επικοινωνιακά με την Καρυστιανού επειδή σε άλλο ιατρείο και διαφορετικό πλαίσιο εμφανίστηκε ο όρος «κβαντική ιατρική». Η πλασμαφαίρεση, όμως, δεν αποτελεί κβαντική μέθοδο ούτε έχει σχέση με τον βιοσυντονισμό που περιγράφεται στην επαγγελματική ιστοσελίδα της. Παρ’ όλα αυτά, δημοσιεύθηκαν διατυπώσεις όπως «κβαντικός χασάπης», δημιουργώντας ένα συναισθηματικά φορτισμένο περιβάλλον μέσα στο οποίο η επιστημονική συζήτηση αντικαθίσταται από την εικόνα του επικίνδυνου και αδίστακτου γιατρού.
Από εκεί και πέρα, η μεταφορά του υπαινιγμού γίνεται εύκολη: αφού ένας άνθρωπος πέθανε σε χώρο όπου προβάλλονταν μη συμβατικές θεραπείες, κάθε γιατρός που χρησιμοποιεί παρόμοια ορολογία αντιμετωπίζεται περίπου ως εν δυνάμει υπεύθυνος για την ίδια τραγωδία. Αυτό δεν είναι επιστημονικός συλλογισμός. Είναι επικοινωνιακό τέχνασμα.
Το δεύτερο πεδίο είναι η ψυχιατρικοποίηση της πολιτικής διαφωνίας. Αντί να απαντηθούν οι θέσεις ενός προσώπου, αμφισβητείται η ψυχική του ισορροπία. Όροι που ανήκουν στην ψυχιατρική μετατρέπονται σε ύβρεις: «παρανοϊκή», «μανιοκαταθλιπτική», «ψυχοπαθής». Τα “παράθυρα” έχουν γεμίσει απο κομματικούς σχολιαστές.
Η κατάχρηση της ψυχιατρικής για την απαξίωση αντιφρονούντων έχει βαρύ ιστορικό φορτίο. Στα κομμουνιστικά καθεστώτα του εικοστού αιώνα, η πολιτική ανυπακοή μπορούσε να παρουσιάζεται ως απόδειξη ψυχικής διαταραχής. Ο άνθρωπος που αρνιόταν να προσαρμοστεί δεν θεωρούνταν απλώς αντίπαλος· παρουσιαζόταν ως παράλογος, επικίνδυνος ή ανίκανος να κρίνει την πραγματικότητα. Έτσι, η καταστολή μπορούσε να μεταμφιεστεί σε θεραπεία.
Η σημερινή Ελλάδα δεν είναι η Σοβιετική Ένωση, η Ρουμανία της Securitate ή η Ανατολική Γερμανία της Stasi. Η ιστορική ακρίβεια απαιτεί να μην εξισώνουμε ανόμοια καθεστώτα. Μπορούμε, όμως, να αναγνωρίσουμε την ομοιότητα μιας μεθόδου: όταν η πολιτική απάντηση αντικαθίσταται από μια αυθαίρετη ψυχιατρική «διάγνωση», χρησιμοποιείται ένα παλαιό εργαλείο εξουσίας — η μετατροπή του αντιπάλου από συνομιλητή σε ασθενή.
Το τρίτο πεδίο είναι η ιδεολογική δαιμονοποίηση. Η φημολογία περί συνεργασίας με πρόσωπα καταδικασμένα για νεοναζιστική εγκληματική δράση δεν μπορεί να παρουσιάζεται ως γεγονός χωρίς σαφή, επαληθεύσιμα στοιχεία. Άλλο η δημοσιογραφική έρευνα για πιθανές πολιτικές επαφές και άλλο η κατασκευή μιας ταυτότητας μέσω υπαινιγμών: «άρα είναι ναζί», «άρα αποτελεί απειλή για τη δημοκρατία», «άρα το κόμμα της πρέπει να τεθεί εκτός νόμου».
Η δημοκρατία δεν λειτουργεί με φήμες. Η απαγόρευση ενός πολιτικού κόμματος είναι εξαιρετικά σοβαρό νομικό ζήτημα και δεν μπορεί να προεξοφλείται μέσα από αναρτήσεις, τρολ και τηλεοπτικές υποθέσεις. Αν υπάρχουν στοιχεία, πρέπει να παρουσιαστούν. Αν δεν υπάρχουν, η επανάληψη ενός σεναρίου δεν το μετατρέπει σε πραγματικότητα. Και δείχνει μια βαθιά πολιτική και κοινωνική ασθένεια.
Το τέταρτο πεδίο είναι η ηθική και έμφυλη απαξίωση. Η ίδια γυναίκα μπορεί να παρουσιάζεται ταυτόχρονα ως θρησκόληπτη και ως ελευθεριάζουσα, ως υποχείριο πνευματικών και ως γυναίκα χωρίς ηθικούς φραγμούς. Η αντίφαση δεν αποτελεί αδυναμία της προπαγανδιστικής μεθόδου· αποτελεί βασικό χαρακτηριστικό της. Σε διαφορετικά ακροατήρια προσφέρεται διαφορετική εκδοχή του ίδιου «εχθρού».
Στο φιλελεύθερο κοινό επιστρατεύονται η ειρωνεία απέναντι στη θρησκευτικότητα και η εικόνα της «ανορθολογικής» γυναίκας. Στο συντηρητικό κοινό χρησιμοποιούνται σεξιστικά σχόλια, αισχρά υπονοούμενα και επιθέσεις στην προσωπική της ζωή. Ο στόχος δεν είναι να αποδειχθεί μία συνεπής κατηγορία. Ο στόχος είναι κάθε κοινωνική ομάδα να λάβει το μήνυμα που μπορεί να την απομακρύνει από το ίδιο πρόσωπο.
Όταν η πολιτική κριτική χρειάζεται χυδαιότητες για το σώμα, τη σεξουαλικότητα ή την προσωπική ζωή μιας γυναίκας, έχει ήδη εγκαταλείψει το πεδίο των επιχειρημάτων. Ο σεξισμός δεν αποτελεί πολιτική ανάλυση. Είναι μέθοδος κοινωνικής πειθάρχησης.
Στην εκστρατεία αυτή μπορούν να συναντηθούν άνθρωποι που, υπό κανονικές συνθήκες, εμφανίζονται ως ιδεολογικοί αντίπαλοι: αυτοαποκαλούμενοι φιλελεύθεροι, ακροδεξιοί σχολιαστές, τηλεοπτικοί διασκεδαστές, κομματικοί μηχανισμοί και λούμπεν μέσα ενημέρωσης.Η σύμπτωση της ρητορικής τους δεν αποδεικνύει από μόνη της την ύπαρξη ενός ενιαίου κέντρου καθοδήγησης. Αποδεικνύει, όμως, κάτι πολιτικά σημαντικό: διαφορετικά συμφέροντα μπορούν να συγκλίνουν στη δαιμονοποίηση ενός κοινού αντιπάλου.
Ιδιαίτερα οξύμωρο είναι να εμφανίζονται ως υπερασπιστές του φιλελευθερισμού πρόσωπα ή περιβάλλοντα που δεν έχουν λογαριαστεί καθαρά με τις αυταρχικές παραδόσεις της χώρας — ακόμη και με σκοτεινά κεφάλαια της δημόσιας ζωής κατά την περίοδο της δικτατορίας. Ο φιλελευθερισμός δεν είναι άδεια για διαπόμπευση. Προϋποθέτει δικαιώματα, τεκμήριο αθωότητας, ελευθερία λόγου, ανεκτικότητα στη διαφωνία και αντίσταση στην αυθαιρεσία της εξουσίας.
Δεν μπορεί κανείς να επικαλείται τον φιλελευθερισμό και ταυτόχρονα να απαιτεί κοινωνική εξόντωση του αντιπάλου. Δεν μπορεί να υπερασπίζεται τον ορθολογισμό χρησιμοποιώντας φήμες. Δεν μπορεί να καταγγέλλει τον ολοκληρωτισμό ενώ ζητά τη φίμωση, την ψυχιατρικοποίηση ή την επαγγελματική εξαφάνιση ενός διαφωνούντος προσώπου.
Η απάντηση στην προπαγάνδα δεν μπορεί να είναι μια αντίστροφη προπαγάνδα. Πρέπει να είναι η διαφάνεια. Και η Καρυστιανού την έχει.
Η απάντηση στην ψυχιατρικοποίηση δεν είναι η ανταπόδοση ύβρεων. Είναι η απαίτηση να σταματήσει η χρήση της ψυχιατρικής ως πολιτικού όπλου.
Η απάντηση στη σεξιστική χυδαιότητα δεν είναι η σιωπή. Είναι η δημόσια έκθεση της μεθόδου.
Η απάντηση στην ενοχή διά συνειρμού είναι η επιμονή στα πραγματικά γεγονότα: η Καρυστιανού δεν συνδέεται με την υπόθεση Μαζωνάκη, η πλασμαφαίρεση δεν είναι κβαντική μέθοδος και η επιστημονική αξιολόγηση μιας θεραπείας δεν μπορεί να μετατραπεί σε συλλογική ενοχοποίηση ανθρώπων που χρησιμοποιούν την ίδια λέξη.
Τι μπορεί να ακολουθήσει όταν μια τέτοια εκστρατεία δεν συναντά αντίσταση; Συνήθως ακολουθούν η διαρκής επανάληψη των χαρακτηρισμών, η κοινωνική απομόνωση, η πίεση προς επαγγελματικούς φορείς, η αναζήτηση οποιασδήποτε παλαιότερης δήλωσης που μπορεί να αποκοπεί από το πλαίσιό της και η προσπάθεια να εξαναγκαστεί το στοχοποιημένο πρόσωπο να απαντά καθημερινά σε διαφορετικές κατηγορίες. Υπάρχει κεντρικό σχέδιο που θα εξελιχθεί κατ’ αυτόν τον τρόπο; Οι ενδείξεις εκεί κατατείνουν. Γνωρίζουμε, όμως, από την ιστορία της πολιτικής επικοινωνίας ότι αυτές είναι συνηθισμένες τεχνικές φθοράς.
Η ισχυρότερη θέση της Καρυστιανού δεν είναι να εμφανιστεί ως αλάνθαστη. Είναι να αποδείξει ότι δεν φοβάται ούτε τις δύσκολες ερωτήσεις ούτε τις καθαρές απαντήσεις. Να υπερασπιστεί την πολιτική της αυτονομία. Να υπερασπιστεί την ιατρική της ιδιότητα με πλήρη διαφάνεια. Να αρνηθεί τον ρόλο που της αποδίδουν: δικαιούται να κρίνεται για όσα πραγματικά λέει και κάνει.
Απέναντι στην ύβρη, τεκμήρια. Απέναντι στη συκοφαντία, νόμος. Απέναντι στην ψυχιατρικοποίηση, ανθρώπινη αξιοπρέπεια. Απέναντι στην πολιτική δαιμονοποίηση, δημοκρατία.
Και απέναντι σε κάθε μορφή ολοκληρωτισμού —από όπου κι αν προέρχεται— ελευθερία με αλήθεια.
Μία από τις πιο ουσιαστικές απαντήσεις της Αιγύπτου στον τουρκικό επεκτατισμό είναι η αναγγελθείσα συμμετοχή αιγυπτιακού στρατιωτικού τμήματος στην παρέλαση της 1ης Οκτωβρίου για την Ημέρα Ανεξαρτησίας της Κυπριακής Δημοκρατίας
Στις 8 Σεπτεμβρίου ο Αιγύπτιος πρόεδρος Σίσι συναντήθηκε στο ΕλΑλαμέιν με τον πρωθυπουργό της Ελλάδος, ΚυριάκοΜητσοτάκη, και τον Πρόεδρο της Κύπρου, ΝίκοΧριστοδουλίδη. Η συνάντηση έγινε στο πλαίσιο των τακτικών συνεδριάσεων της τριμερούς συνεργασίας των χωρών αυτών.
Η επιλογή του τόπου έχει έντονο ελληνικό ενδιαφέρον. Στο Ελ Αλαμέιν της Αιγύπτου, στα τέλη Οκτωβρίου 1942, οι Σύμμαχοι πέτυχαν την πρώτη νίκη τους κατά των γερμανικών στρατευμάτων του Ρόμελ. Ήταν μία μεγάλη ήττα για τα σχέδια του Χίτλερ. Σε αυτήν τη μάχη, δίπλα σε Βρετανούς, Γάλλους κ.ά., πολέμησαν 5.500 Έλληνες στρατιώτες και αξιωματικοί. Είχαν διαφύγει από την κατεχόμενη Ελλάδα και ήλθαν στην Αίγυπτο για να συνεχίσουν τον αγώνα. Την παραμονή της μάχης οι Έλληνες στρατιώτες πήγαν στον γειτονικό ναό του Αγίου Μηνά και προσευχήθηκαν. Άλλωστε και οι λέξεις Ελ Αλαμέιν προέρχονται από το όνομα του Αγίου Μηνά στα αραβικά.
Τα αποτελέσματα της πολυμερούς και συνεχιζόμενης συνεργασίας των τριών χωρών που προαναφέραμε είναι εμφανή σε πολλούς τομείς. Το κυριότερο μήνυμα είναι η αντίθεσή τους στους σχεδιασμούς του νεοοθωμανισμού της Άγκυρας.
Θυμίζω ότι η Αίγυπτος, αν και προσκλήθηκε από την Τουρκία, δεν δέχθηκε να συμμετάσχει στο Σύμφωνο της Μέκκας, δηλαδή στη συνεργασία Τουρκίας – Πακιστάν – Σαουδικής Αραβίας. Η άρνηση αυτή έχει προκαλέσει τον εκνευρισμό της Άγκυρας. Πάντως πολλοί παρατηρητές προβληματίζονται για τον πραγματικό χαρακτήρα της συμφωνίας. Μήπως δεν είναι ισλαμικό ΝΑΤΟ αλλά προαναγγελία οικονομικών και ενεργειακών συνεργασιών;
Ισχυρό μήνυμα προς τα σχέδια του Ερντογάν αποτελεί η συμμετοχή Ελλάδος, Κύπρου και Αιγύπτου, μαζί με τη Γαλλία και την Ιταλία, στην άσκηση «Μέδουσα 15/2026», η οποία πραγματοποιείται αυτές τις ημέρες στην Ανατολική Μεσόγειο. Στην άσκηση συμμετέχουν στρατιωτικές, ναυτικές και αεροπορικές δυνάμεις. Αξίζει να σημειωθεί ότι ένα μέρος της άσκησης θα διεξαχθεί σε ύδατα που περιλαμβάνονται στο παράνομο τουρκολιβυκό μνημόνιο. Παρατηρητές στην άσκηση προβλέπεται να είναι η Σερβία, η Μοζαμβίκη, το Μπαχρέιν και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα.
Μία από τις πιο ουσιαστικές απαντήσεις της Αιγύπτου στον τουρκικό επεκτατισμό είναι η αναγγελθείσα συμμετοχή αιγυπτιακού στρατιωτικού τμήματος στην παρέλαση της 1ης Οκτωβρίου για την Ημέρα Ανεξαρτησίας της Κυπριακής Δημοκρατίας. Η παρουσία Αιγυπτίων στρατιωτών στην παρέλαση θα ισχυροποιήσει τη διεθνή θέση της Κυπριακής Δημοκρατίας, δίνοντας το μήνυμα ότι μία χώρα με ηγετική θέση στον μουσουλμανικό κόσμο καταδικάζει την τουρκική εισβολή και κατοχή.
Η συνεργασία Ελλάδος, Κύπρου και Αιγύπτου παράγει θετικά αποτελέσματα. Άλλωστε, παρά τις κατά καιρούς διακυμάνσεις, οι σχέσεις του ευρύτερου Ελληνισμού με τη χώρα του Νείλου θεμελιώνονται σε ιστορικούς δεσμούς και πιστοποιούνται από την παρουσία του Πατριαρχείου Αλεξανδρείας και των ελληνικών κοινοτήτων της Αιγύπτου.
Ας ευχηθούμε οι δεσμοί αυτοί να ενισχύονται διαρκώς. Ελπίζω συντόμως να βρεθεί μία λύση για το καθεστώς της Μονής Σινά. Επιθυμούμε να διασφαλισθεί η ιδιοκτησία της μονής και η ιστορικά τεκμηριωμένη ελληνορθόδοξη παρουσία.
Ο πόλεμος στην Ουκρανία διεξάγεται στο πεδίο των επιχειρήσεων, των όπλων και των εδαφών. Παράλληλα, όμως, διεξάγεται μια δεύτερη μάχη, με διαφορετικά μέσα και πολύ μεγαλύτερο χρονικό ορίζοντα. Είναι η μάχη για την ανοικοδόμηση, τις επενδύσεις, τις υποδομές, την ενέργεια, τη γεωργία, την τεχνολογία και, τελικά, για τον έλεγχο κρίσιμων παραγωγικών δυνατοτήτων μιας χώρας που διαθέτει τεράστιες εκτάσεις καλλιεργήσιμης γης και αποτελεί μία από τις σημαντικότερες αγροτικές δυνάμεις της Ευρώπης.
Όταν κάποτε σταματήσουν οι πολεμικές επιχειρήσεις, η Ουκρανία θα βρεθεί μπροστά σε μια ιστορικών διαστάσεων διαδικασία ανοικοδόμησης. Τα κεφάλαια που θα απαιτηθούν θα είναι τεράστια και η συμμετοχή διεθνών επενδυτών αναπόφευκτη. Επομένως, το ερώτημα δεν αφορά μόνο το ποιος θα χρηματοδοτήσει την ανοικοδόμηση, αλλά και το ποιος θα αποκτήσει πρόσβαση στους παραγωγικούς πόρους, στις υποδομές και στις τεχνολογίες που θα καθορίσουν την οικονομία της επόμενης ημέρας.
Σε αυτό το περιβάλλον έχουν ήδη εμφανιστεί ορισμένοι από τους μεγαλύτερους διεθνείς οικονομικούς και αγροτεχνολογικούς ομίλους. Ανάμεσά τους βρίσκονται η BlackRock και η Bayer, η οποία μετά την εξαγορά της Monsanto το 2018 ενσωμάτωσε στον όμιλό της ένα από τα σημαντικότερα χαρτοφυλάκια σπόρων, φυτοπροστατευτικών προϊόντων και αγροτικής βιοτεχνολογίας παγκοσμίως.
Η εξέταση αυτών των δεδομένων, δημιουργεί ένα ενδιαφέρον περιβάλον, για έναν ενιαίο μηχανισμό ελέγχου. Δημιουργεί, επίσης, ένα γεωοικονομικό πλέγμα σχέσεων που αξίζει να εξεταστεί: χρηματοδότηση της ανοικοδόμησης, επενδύσεις, αγροτική παραγωγή, σπόροι, γενετική τεχνολογία και πρόσβαση στις ευρωπαϊκές αγορές.
Η BlackRock και η ανοικοδόμηση της Ουκρανίας
Τον Νοέμβριο του 2022, το υπουργείο Οικονομίας της Ουκρανίας υπέγραψε μνημόνιο συνεργασίας με τη BlackRock Financial Markets Advisory για την παροχή συμβουλών σχετικά με τη δημιουργία ενός πλαισίου προσέλκυσης ιδιωτικών κεφαλαίων για την ανοικοδόμηση της χώρας.[1]
Το 2023 η συνεργασία συνδέθηκε με τον σχεδιασμό του Ukraine Development Fund, με τομείς ενδιαφέροντος που περιλάμβαναν τις υποδομές, την ενέργεια, τη γεωργία, τη μεταποίηση και την τεχνολογία.[2]
Η εξέλιξη αυτή είναι ιδιαίτερη σημαντική αν ληφθεί υπόψη το μέγεθος της ανοικοδόμησης που απαιτείται. Η Ουκρανία χρειάζεται τεράστιες επενδύσεις και, συνεπώς, θα δημιουργηθεί ένα περιβάλλον στο οποίο διεθνή επενδυτικά κεφάλαια θα αποκτήσουν πρόσβαση σε υποδομές, ενέργεια, βιομηχανία και αγροτική παραγωγή.
Η γεωργία αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους αυτούς τομείς.
Εγκατάσταση παραγωγής σπόρων ή κοντινό σε σπόρους καλαμποκιού στην ενότητα Bayer.
Η ουκρανική γεωργία ως στρατηγικός πόρος
Η Ουκρανία διαθέτει τεράστια αγροτική παραγωγική βάση και παραμένει σημαντικός παραγωγός και εξαγωγέας σιτηρών. Οι εκτιμήσεις για την παραγωγή σιταριού το 2026 κινούνται περίπου στους 22–23 εκατομμύρια τόνους.[3] Με βάση τις διεθνείς προβλέψεις για παγκόσμια παραγωγή σιταριού περίπου 800–810 εκατομμυρίων τόνων το ίδιο έτος, η ουκρανική παραγωγή αντιστοιχεί περίπου στο 2,7%–2,9% της παγκόσμιας παραγωγής, δηλαδή περίπου στο 3%.
Παράλληλα, οι εξαγωγές ουκρανικών δημητριακών προς την Ευρωπαϊκή Ένωση έχουν αυξηθεί σημαντικά τα τελευταία χρόνια, με τις εισαγωγές σιταριού, καλαμποκιού και κριθαριού να έχουν υπερδιπλασιαστεί μεταξύ 2020 και 2024.[4]
Επομένως, η ουκρανική γεωργία δεν αποτελεί απλώς έναν εθνικό οικονομικό πόρο. Αποτελεί κρίσιμο παράγοντα για τις ευρωπαϊκές αγορές τροφίμων, τις διεθνείς εμπορικές ροές και την επισιτιστική ασφάλεια.
Και εδώ βρίσκεται ένα κρίσιμο σημείο.
Η γεωργική ισχύς δεν εξαρτάται μόνο από την κατοχή της γης. Στη σύγχρονη γεωργία εξίσου σημαντικοί είναι ο σπόρος, η γενετική τεχνολογία, η τεχνογνωσία, τα φυτοπροστατευτικά προϊόντα, η χρηματοδότηση και η πρόσβαση στις αγορές.
Η πραγματική στρατηγική επιρροή μπορεί επομένως να βρίσκεται όχι μόνο στο ποιος κατέχει τη γη, αλλά και στο ποιος ελέγχει κρίκους της παραγωγικής αλυσίδας.
Bayer και Monsanto: η είσοδος στην αγροτική παραγωγή
Σύγχρονο εργαστήριο φυτικής γενετικής στην ενότητα genome editing.
Η Bayer εξαγόρασε τη Monsanto το 2018 έναντι περίπου 63 δισ. δολαρίων. Η Monsanto έπαψε να λειτουργεί ως ανεξάρτητη εταιρεία, όμως οι δραστηριότητες που συνδέονται με τους σπόρους, τη γενετική, την προστασία των καλλιεργειών και την αγροτική βιοτεχνολογία πέρασαν στη Bayer Crop Science.[5]
Η παρουσία της Bayer στην Ουκρανία είναι ήδη σημαντική.
Η εταιρεία δραστηριοποιείται στον τομέα των σπόρων και της φυτοπροστασίας και διαθέτει στο Pochuiky της περιοχής Zhytomyr μεγάλη εγκατάσταση παραγωγής σπόρων καλαμποκιού. Η Bayer αναφέρει ότι έχει επενδύσει περίπου 60 εκατομμύρια ευρώ στη συγκεκριμένη μονάδα, η οποία αποτελεί μία από τις σημαντικότερες εγκαταστάσεις παραγωγής σπόρων της εταιρείας στην Ευρώπη.[6]
Η εγκατάσταση έχει δυνατότητα παραγωγής, αποθήκευσης και διανομής έως περίπου 1,2 εκατομμύρια μονάδες σπόρων καλαμποκιού ετησίως και εξυπηρετεί περίπου 2.500 Ουκρανούς πελάτες.[7]
Τα δεδομένα αυτά αυτό μεταφέρουν τη συζήτηση από την ιδιοκτησία της γης στον έλεγχο της ίδιας της παραγωγικής αλυσίδας.
Η γη είναι ένα στοιχείο της γεωργικής ισχύος. Ο σπόρος, η γενετική τεχνολογία, η τεχνογνωσία, τα φυτοπροστατευτικά προϊόντα, η χρηματοδότηση και η πρόσβαση στις αγορές αποτελούν τα υπόλοιπα.
Όποιος κατέχει κρίσιμες τεχνολογίες και παραγωγικά εργαλεία μπορεί να αποκτήσει επιρροή πολύ μεγαλύτερη από εκείνη που αποτυπώνεται απλώς σε έναν τίτλο ιδιοκτησίας γης.
Η οικονομική σύνδεση BlackRock – Bayer
Και εδώ εμφανίζεται ένας ακόμη κρίκος.
Η BlackRock αποτελεί σημαντικό θεσμικό επενδυτή της Bayer. Στις εταιρικές γνωστοποιήσεις της Bayer για το 2025, η BlackRock εμφανίζεται με ποσοστό περίπου 7,2% των δικαιωμάτων ψήφου, κατατάσσοντάς την μεταξύ των σημαντικών μετόχων του γερμανικού ομίλου.[8]
Έτσι διαμορφώνεται μια αλυσίδα οικονομικών σχέσεων που παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον:
Χρηματοοικονομικό επίπεδο
BlackRock / επενδυτικά κεφάλαια ↓
Επενδυτικό επίπεδο
Ανοικοδόμηση / υποδομές / παραγωγικές επενδύσεις ↓
Εταιρικό επίπεδο
Bayer / Crop Science ↓
Τεχνολογικό επίπεδο
Σπόροι / γενετική / βιοτεχνολογία ↓
Παραγωγικό επίπεδο
Ουκρανική γεωργία ↓
Εμπορικό επίπεδο
Ευρωπαϊκές και διεθνείς αγορές
Η αλυσίδα αυτή δείχνει ενδείξεις, ότι ένας συγκεκριμένος επενδυτής ελέγχει το μελύτερο μέρος (ή το σύνολο για ορισμένους) της ουκρανικής γεωργίας. Δείχνει επιπλέον, πόσο στενά μπορούν να συνδεθούν η χρηματοδότηση, η εταιρική ιδιοκτησία, η τεχνολογία και η παραγωγή μέσα σε μια παγκοσμιοποιημένη οικονομία.
Ένα δεύτερο, πιο σύνθετο σενάριο είναι ότι η χρηματοδότηση της ανοικοδόμησης, η είσοδος μεγάλων επενδυτικών κεφαλαίων, η παρουσία πολυεθνικών στον αγροτικό τομέα και η ανάπτυξη νέων τεχνολογιών σπόρων και γενετικής δεν αποτελούν απλώς ασύνδετες οικονομικές εξελίξεις, αλλά τμήματα μιας σταδιακής αναδιαμόρφωσης του τρόπου με τον οποίο έχει σχεδιαστεί και οργανωθεί να ελεγχθεί η ουκρανική αγροτική παραγωγή μετά τον πόλεμο
Friedrich Merz και η BlackRock
Στην εικόνα αυτή μπαίνει και ο Friedrich Merz.
Ο σημερινός καγκελάριος της Γερμανίας είχε διατελέσει πρόεδρος του εποπτικού συμβουλίου της BlackRock Asset Management Deutschland από το 2016 έως το 2020.[9]
Η επαγγελματική αυτή σχέση ανήκει στο παρελθόν. Αποτελεί όμως ένα πραγματικό σημείο επαφής ανάμεσα στον σημερινό πολιτικό ηγέτη της μεγαλύτερης οικονομίας της Ευρώπης και έναν από τους μεγαλύτερους διαχειριστές κεφαλαίων στον κόσμο.
Ο Merz έχει υποστηρίξει την ενίσχυση της ευρωπαϊκής άμυνας και τη συνέχιση της στήριξης προς την Ουκρανία. Η πολιτική αυτή εντάσσεται στη γερμανική (κυρίως Friedrich Merz) και ευρωπαϊκή στρατηγική αντιμετώπισης της ρωσικής επιθετικότητας.
Η χρονική και θεσμική συνύπαρξη αυτών των δεδομένων δεν αποτελεί από μόνη της απόδειξη σύνδεσης και πολιτικής επιρροής της BlackRock στον Merz. Δημιουργεί όμως ένα ευρύτερο γεωοικονομικό πλαίσιο που αξίζει να εξετασθεί και παρακολουθείται.
Η νέα διάσταση: γενετική τεχνολογία και GMO
Η επόμενη διάσταση αφορά τη γενετική τεχνολογία.
Η Ουκρανία βρίσκεται σε διαδικασία εφαρμογής νέου κανονιστικού πλαισίου για τους γενετικά τροποποιημένους οργανισμούς. Η νέα νομοθεσία προβλέπει κανόνες για την καταχώριση, τον έλεγχο, την ιχνηλασιμότητα και την κυκλοφορία προϊόντων που σχετίζονται με GMO(Genetically Modified Organism) σημαίνει Γενετικά Τροποποιημένος Οργανισμός (ή ΓΤΟ στα ελληνικά) και αποσκοπεί στην προσέγγιση του ευρωπαϊκού κανονιστικού πλαισίου.[10]
Παράλληλα, οι ουκρανικές αρχές έχουν κινηθεί προς τη δημιουργία διαδικασιών ελέγχου για μη εγκεκριμένους γενετικά τροποποιημένους οργανισμούς και έχουν αναπτύξει το θεσμικό πλαίσιο για έρευνα και δοκιμές στον συγκεκριμένο τομέα.[11]
Η εξέλιξη αυτή έχει ιδιαίτερο βάρος όταν συνδυάζεται με την κατεύθυνση της Bayer στον χώρο της γενετικής τεχνολογίας.
Η εταιρεία επενδύει πλέον σε τεχνολογίες genome editing (είναι μια ομάδα τεχνολογιών που επιτρέπουν στους επιστήμονες να αλλάζουν με ακρίβεια το DNA ενός ζωντανού οργανισμού) και σε νέες μεθόδους βελτίωσης φυτών. Τον Σεπτέμβριο του 2026 ανακοίνωσε εξελίξεις σε γενετικά επεξεργασμένη σόγια και σε νέα χαρακτηριστικά ανθεκτικότητας σε ζιζανιοκτόνα, ενώ διατηρεί ένα εκτεταμένο χαρτοφυλάκιο νέων τεχνολογιών για τη γεωργία.[12]
Παράλληλα, τον Ιούλιο του 2026 η Bayer ανακοίνωσε συμφωνία με τη (μεγάλη γαλλική εταιρεία σπόρων και ένας από τους κορυφαίους ευρωπαϊκούς ομίλους στην παραγωγή και έρευνα πολλαπλασιαστικού υλικού -σπόρων σποράς-) για την ανάπτυξη και εμπορική αξιοποίηση υβριδικού σιταριού στην Ευρώπη και τη Βόρεια Αμερική, με στόχο ευρύτερη εμπορική ανάπτυξη στις αρχές της δεκαετίας του 2030 και μακροπρόθεσμο στόχο ετήσιων εσόδων που θα μπορούσαν να φτάσουν το 1 δισ. ευρώ.[13]
Το υβριδικό σιτάρι δεν ταυτίζεται με τα γενετικά τροποποιημένα σιτηρά. Το genome editing αποτελεί επίσης διαφορετική τεχνολογική κατηγορία από την κλασική γενετική τροποποίηση.
Ωστόσο, η ταυτόχρονη ανάπτυξη υβριδικών ποικιλιών, genome editing και άλλων προηγμένων τεχνολογιών φυτικής γενετικής δείχνει προς μια γεωργία στην οποία η γενετική τεχνολογία θα αποκτά ολοένα μεγαλύτερη οικονομική σημασία.
Η μάχη για τον σπόρο
Και εδώ βρίσκεται ίσως το βαθύτερο ζήτημα με περιβαντολλογικές προεκτάσεις και ζητήματα επιστημονίκης δεοντολογίες για πολλούς.
Τι θα συμβεί εάν μία από τις μεγαλύτερες παραγωγικές περιοχές σιτηρών της Ευρώπης εξελιχθεί τα επόμενα χρόνια σε έναν τεράστιο κόμβο σύγχρονης αγροτικής βιοτεχνολογίας;
Ποιος θα ελέγχει τους σπόρους;
Ποιος θα κατέχει τα δικαιώματα πάνω στο γενετικό υλικό;
Ποιος θα ελέγχει τις τεχνολογίες που θα χρησιμοποιούνται;
Πόσο θα εξαρτώνται οι παραγωγοί από συγκεκριμένες πολυεθνικές εταιρείες;
Τα ερωτήματα αυτά αποκτούν ακόμη μεγαλύτερη σημασία επειδή η γεωργία δεν είναι ένας συνηθισμένος οικονομικός κλάδος. Συνδέεται άμεσα με την επισιτιστική ασφάλεια, τη σταθερότητα των αγορών και την κοινωνική ανθεκτικότητα.
Η συζήτηση, επομένως, δεν περιορίζεται στην επιστημονική ασφάλεια ενός συγκεκριμένου προϊόντος. Αφορά την κυριαρχία πάνω στην παραγωγική διαδικασία, την ιχνηλασιμότητα, τη βιοποικιλότητα, τη συνύπαρξη διαφορετικών καλλιεργειών, την ελευθερία επιλογής του καταναλωτή, τα δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας και την εξάρτηση των αγροτών από συγκεκριμένες γενετικές τεχνολογίες.
Αυτό είναι ζήτημα γεωοικονομικής ασφάλειας.
Η Ουκρανία ως μελλοντικός γεωοικονομικός κόμβος
Η Ουκρανία, μετά το τέλος του πολέμου, θα χρειαστεί τεράστιες επενδύσεις.
Διαθέτει όμως κάτι που λίγες ευρωπαϊκές χώρες διαθέτουν σε αυτή την κλίμακα: τεράστια αγροτική παραγωγική δυνατότητα.
Εάν η ανοικοδόμηση συνδυαστεί με μαζικές επενδύσεις, σύγχρονες υποδομές, μεγάλους διεθνείς επενδυτές και προηγμένες τεχνολογίες σπόρων και γενετικής, τότε η ουκρανική γεωργία μπορεί να μετατραπεί σε έναν από τους σημαντικότερους γεωοικονομικούς πυλώνες της Ευρώπης. Το κρίσιμο ερώτημα, ωστόσο, δεν αφορά μόνο την παραγωγική αξιοποίηση της ουκρανικής γης, αλλά και το ποιος θα διαθέτει τα πραγματικά δικαιώματα και τον έλεγχο πάνω στους κρίσιμους πόρους της.
Εάν η γη, η παραγωγή, οι σπόροι, η γενετική τεχνολογία, οι υποδομές και η πρόσβαση στις αγορές περάσουν, άμεσα ή έμμεσα, υπό τον έλεγχο μεγάλων πολυεθνικών εταιρειών και διεθνών επενδυτικών σχημάτων, τότε η Ουκρανία θα μπορούσε να βρεθεί σε μια ιδιόμορφη κατάσταση: να διαθέτει την επικράτεια και τη γη, αλλά σημαντικό μέρος της οικονομικής και παραγωγικής ισχύος που απορρέει από αυτήν να βρίσκεται εκτός του άμεσου εθνικού της ελέγχου.Και αυτό ακριβώς καθιστά το θέμα στρατηγικό.
Η συζήτηση, επομένως, δεν αφορά μόνο το ερώτημα ποιος αγοράζει ουκρανική γη. Το βαθύτερο ερώτημα είναι:
Ποιος θα ελέγχει τους κρίσιμους κρίκους της παραγωγικής αλυσίδας της ουκρανικής γεωργίας μετά τον πόλεμο.
Ποιος θα διαθέτει το κεφάλαιο;
Ποιος θα ελέγχει τις υποδομές;
Ποιος θα διαθέτει τους σπόρους;
Ποιος θα κατέχει τη γενετική τεχνολογία;
Ποιος θα καθορίζει τις καλλιεργητικές επιλογές;
Και τελικά, ποιος θα έχει τη μεγαλύτερη επιρροή στην παραγωγή και διακίνηση τροφίμων προς την ευρωπαϊκή αγορά;
Σύνδεση του Οικονομικού Παζλ και το γεωοικονομικό ερώτημα της επόμενης ημέρας
Αν συνδέσουμε τα δεδομένα, η εικόνα γίνεται ακόμη πιο ενδιαφέρουσα.
Η BlackRock συμμετέχει στον σχεδιασμό της προσέλκυσης ιδιωτικών κεφαλαίων για την ανοικοδόμηση της Ουκρανίας. Αποτελεί σημαντικό μέτοχο της Bayer. Η Bayer έχει ενσωματώσει τη Monsanto και διαθέτει ήδη ισχυρή αγροτική παρουσία στην Ουκρανία. Η ίδια εταιρεία επενδύει στις νέες γενετικές και αγροτεχνολογικές εφαρμογές.
Την ίδια στιγμή, ο Friedrich Merz, πρώην επικεφαλής της BlackRock Asset Management Deutschland, βρίσκεται σήμερα στην ηγεσία της Γερμανίας, μιας χώρας που αποτελεί έναν από τους βασικούς πολιτικούς και οικονομικούς πυλώνες της ευρωπαϊκής στήριξης προς την Ουκρανία.
Κανένα από αυτά τα στοιχεία από μόνο του δεν απαντά στο μεγάλο ερώτημα.
Όλα μαζί όμως συνθέτουν ένα γεωοικονομικό περιβάλλον το οποίο αξίζει να το παρακολουθήσουμε στενά.
Γιατί η μάχη για την Ουκρανία δεν αφορά μόνο τα σύνορα, τα όπλα και τα εδάφη.
Αφορά τα κεφάλαια, τις υποδομές, την ενέργεια, τη γη, τους σπόρους, τη γενετική τεχνολογία και τον έλεγχο της παραγωγής.
Και ίσως, στο τέλος, το πιο κρίσιμο ερώτημα να μην είναι μόνο
–ποιος θα διαμορφώσει τα σύνορα της μεταπολεμικής Ουκρανίας.
Αλλά
-ποιος θα διαμορφώσει την οικονομική και παραγωγική Ουκρανία που θα προκύψει μετά τον πόλεμο και φυσικά ποιος θα κερδίσει τα πιο πολλά.
Πηγές
[1] Ministry of Economy of Ukraine, Ukraine and BlackRock Sign Memorandum of Understanding on Reconstruction, November 2022.
[2] BlackRock Financial Markets Advisory / Ministry of Economy of Ukraine, Ukraine Development Fund / Reconstruction Investment Framework, 2023.
[3] Reuters, Ukraine’s 2026 wheat production outlook, May 2026.
[4] OSW – Centre for Eastern Studies, Ukrainian agricultural exports and EU imports, December 2025.
[5] Bayer AG, Bayer completes acquisition of Monsanto, 2018.
[6] Bayer AG, Bayer’s Efforts in Ukraine, 28 March 2025.
[7] Bayer Ukraine, Seed Production Plant – Pochuiky, Zhytomyr Region.
[9] BlackRock Asset Management Deutschland / corporate records concerning Friedrich Merz’s chairmanship, 2016–2020.
[10] Ministry of Economy of Ukraine, New GMO Law to Enter into Force in September 2026, 30 June 2026.
[11] Ministry of Economy of Ukraine, GMO research, testing and inspection procedures, June 2026.
[12] Bayer AG, Bayer advances next generation of crop protection and genome-edited crops, September 2026.
[13] Bayer AG, Bayer signs licensing agreement with RAGT and begins broad hybrid wheat commercialization by early 2030s, 15 July 2026.
Θεόδωρος Ατματζίδης
Ο Υποστράτηγος ΕΑ Θεόδωρος Ατματζίδης, έχει υπηρετήσει σε ανώτατες θέσεις στρατηγικής ασφάλειας, πληροφοριών, διοίκησης και διεθνών σχέσεων, με πολυετή υπηρεσία στο ΝΑΤΟ, στο ΓΕΣ και στο Γενικό Επιτελείο Εθνικής Άμυνας. Υπηρέτησε ως Director – Assistant Chief of Staff (ACOS) (2019–2021), καθώς και ως Executive Officer στο Public Affairs Office (2006–2009) στο NATO SHAPE Mons- Βέλγιο , με ευθύνη στη στρατηγική επικοινωνία και διεθνή εκπροσώπηση. Διετέλεσε επίσης ως Τμηματάρχης στην Διεύθυνση Εξοπλισμών του ΓΕΣ , ως Διευθυντής Πληροφοριών και Ασφάλειας και Διευθυντής Αντικατασκοπείας στο ΓΕΕΘΑ, ενώ έχει διατελέσει και καθηγητής στη Ανώτατη Διακλαδική Σχολή Πολέμου. Διαθέτει μεταπτυχιακούς τίτλους στις Στρατηγικές Σπουδές και στη Διοίκηση .
Από τα βουνά του Τούντζελι στα Σώκια του Αϊδινίου – Γιατί η νέα έδρα της απέναντι από τη Σάμο έχει στρατηγική βαρύτητα – Η Αθήνα παρακολουθεί στενά τη συγκεκριμένη υπόθεση
Με τίτλους που κινούνται από το «η κίνηση που τρόμαξε την Ελλάδα» μέχρι το «η Σάμος στο μικροσκόπιο των τουρκικών Ενόπλων Δυνάμεων», τουρκικά μέσα ενημέρωσης παρουσιάζουν τις τελευταίες ώρες τη μεταφορά της 51ης ΤαξιαρχίαςΚαταδρομών από το Χοζάτ του Τούντζελι, στην ανατολική Τουρκία, στα Σώκια του Αϊδινίου, λίγα χιλιόμετρα από τις ακτές απέναντι από τη Σάμο.
Η Sözcü έφτασε μάλιστα να συνδέσει ευθέως την κίνηση με τις πρόσφατες ελληνοτουρκικές αντιπαραθέσεις, ενώ η Yeni Asır υποστήριξε ότι περίπου 2.004 επαγγελματίες καταδρομείς έχουν πλέον εγκατασταθεί στην περιοχή. Πέρα όμως από τις γνωστές υπερβολές εσωτερικής κατανάλωσης που συνοδεύουν συχνά τέτοιου τύπου δημοσιεύματα στον τουρκικό Τύπο, η μεταφορά μιας ολόκληρης ταξιαρχίας καταδρομών από την ανατολική Τουρκία στα παράλια του Αιγαίου έχει πραγματική στρατηγική βαρύτητα και αξίζει να εξεταστεί ανεξάρτητα από τη ρητορική που τη συνοδεύει.
Από το Τούντζελι στα παράλια του Αιγαίου
Η σημασία της συγκεκριμένης κίνησης γίνεται σαφέστερη όταν εξεταστεί η ίδια η ταυτότητα της 51ης. Δεν πρόκειται για έναν νέο σχηματισμό που δημιουργήθηκε ειδικά για το Αιγαίο ούτε για μία μονάδα που μέχρι σήμερα είχε ως κύρια αποστολή αμφίβιες επιχειρήσεις. Πρόκειται για στρατιωτικό σχηματισμό με ιστορία δεκαετιών στην ανατολική Τουρκία και επιχειρησιακό υπόβαθρο που διαμορφώθηκε σε ένα εντελώς διαφορετικό περιβάλλον.
Η ιστορική της έδρα βρισκόταν στο Χοζάτ, στην επαρχία Τούντζελι, μία από τις πλέον ορεινές περιοχές της Τουρκίας και για δεκαετίες έναν από τους βασικούς χώρους επιχειρήσεων των τουρκικών δυνάμεων ασφαλείας εναντίον του PKK. Η μονάδα εμφανιζόταν παλαιότερα ως 51η Ταξιαρχία Πεζικού Εσωτερικής Ασφάλειας. Σταδιακά μετασχηματίστηκε και ήδη από το 2018 καταγραφόταν επισήμως ως 51η Ταξιαρχία Καταδρομών. Η αλλαγή δεν είναι απλώς ονοματολογική. Αντανακλά τον προσανατολισμό προς ελαφρύτερες, περισσότερο ευέλικτες δυνάμεις, εκπαιδευμένες για ανάπτυξη και επιχειρήσεις σε απαιτητικό έδαφος.
Μια μονάδα με πραγματική επιχειρησιακή εμπειρία
Το επιχειρησιακό της παρελθόν δεν περιορίζεται σε ασκήσεις. Τον Δεκέμβριο του 2017, για παράδειγμα, η 51η είχε την ευθύνη διοίκησης της επιχείρησης «Şehit Jandarma Yüzbaşı Fuat Oğuzcan-2 Operasyonu» – «Επιχείρηση Πεσόντος Λοχαγού Χωροφυλακής Φουάτ Ογούζτζαν-2», στην περιοχή Χοζάτ-Τανζί Ντερεσί του Τούντζελι. Υπό τη διοίκησή της επιχειρούσαν δυνάμεις της Χωροφυλακής του Τούντζελι, τάγμα καταδρομών της Χωροφυλακής από το Ελαζίγ και δυνάμεις ειδικών επιχειρήσεων. Αυτό δίνει και το ακριβέστερο περίγραμμα των δυνατοτήτων της.
Η 51η έχει αναπτυχθεί μέσα σε ένα επιχειρησιακό περιβάλλον που απαιτεί κινητικότητα, δράση μικρών και μεσαίων σχηματισμών σε δύσβατο έδαφος, αναζήτηση και εκκαθάριση περιοχών, επιχειρήσεις ημέρα και νύχτα και συνεργασία με άλλες επίλεκτες μονάδες. Η Sözcü υποστηρίζει στο σημερινό της δημοσίευμα ότι η μονάδα είχε συμμετοχή και στην τουρκική επιχείρηση «Zeytin Dalı Harekâtı» – «Κλάδος Ελαίας» στο Αφρίν της Συρίας το 2018, παρουσιάζοντάς την ως έναν από τους έμπειρους σχηματισμούς των τουρκικών χερσαίων δυνάμεων. Η συγκεκριμένη αναφορά προέρχεται από το τουρκικό δημοσίευμα και δεν συνοδεύτηκε στη σημερινή ενημέρωση του τουρκικού υπουργείου Άμυνας από αναλυτικό επιχειρησιακό ιστορικό της μονάδας.
Αυτό που χρειάζεται παράλληλα να διαχωριστεί είναι η έννοια «καταδρομείς» από την έννοια «πεζοναύτες». Η 51η δεν είναι, με βάση τα διαθέσιμα δημόσια στοιχεία, αμφίβια ταξιαρχία. Οι τουρκικές αμφίβιες δυνάμεις αποτελούν διαφορετικό επιχειρησιακό σκέλος και σημαντικό μέρος τους βρίσκεται στη Φώκαια, βόρεια της Σμύρνης . Η μεταφορά της 51ης στα Σώκια δεν σημαίνει επομένως ότι η Τουρκία εγκαθιστά αυτομάτως μία νέα δύναμη αμφίβιας επίθεσης απέναντι από τη Σάμο. Σημαίνει όμως ότι μεταφέρει στα παράλια του Αιγαίου έναν σχηματισμό χερσαίων δυνάμεων με εμπειρία πραγματικών επιχειρήσεων, δυνατότητα ταχείας ανάπτυξης και προσωπικό προσανατολισμένο σε επιχειρήσεις υψηλής κινητικότητας.
Η ταξιαρχία από την οποία πέρασε ο Χουλουσί Ακάρ
Η 51η έχει και μία ιδιαίτερη θέση στην πρόσφατη ιστορία της τουρκικής στρατιωτικής ηγεσίας. Ο Χουλουσί Ακάρ, μετέπειτα αρχηγός του τουρκικού Γενικού Επιτελείου και υπουργός Άμυνας, ανέλαβε μετά την προαγωγή του σε ταξίαρχο το 1998 τη διοίκηση της τότε 51ης Ταξιαρχίας Πεζικού Εσωτερικής Ασφάλειας στο Χοζάτ και παρέμεινε στη θέση έως το 2000. Όταν επέστρεψε στο Χοζάτ τον Μάρτιο του 2018 ως αρχηγός ΓΕΕΘΑ, η μονάδα εμφανιζόταν πλέον ως 51η Ταξιαρχία Καταδρομών. Το Anadolu σημείωνε τότε ότι ήταν γνωστή στην Τουρκία και ως «Kut-ül Amare Fatihi» – «Νικήτρια της Κουτ αλ-Αμάρα», ονομασία με αναφορά στην οθωμανική νίκη εναντίον των βρετανικών δυνάμεων στην Κουτ της Μεσοποταμίας κατά τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Η σύνδεση με τον Ακάρ ασφαλώς δεν προσδίδει από μόνη της μεγαλύτερη επιχειρησιακή ισχύ στη σημερινή μονάδα. Δείχνει όμως ότι η 51η δεν αποτελεί περιφερειακό ή νεοσύστατο σχηματισμό, αλλά μονάδα με μακρά συνέχεια μέσα στις τουρκικές χερσαίες δυνάμεις.
Τι λέει επισήμως η Άγκυρα;
Ένα κρίσιμο στοιχείο προέκυψε σήμερα από το ίδιο το τουρκικό υπουργείο Εθνικής Άμυνας. Η Άγκυρα επιβεβαίωσε επισήμως τη μεταφορά της 51ης Ταξιαρχίας Καταδρομών στα Σώκια και διευκρίνισε ότι η αλλαγή της έδρας της μονάδας είχε εγκριθεί ήδη από τον Ιούνιο του 2026, «σύμφωνα με τις ανάγκες αποστολής και επιχειρήσεων των Τουρκικών Ενόπλων Δυνάμεων».
Η συγκεκριμένη διευκρίνιση είναι σημαντική, διότι βάζει ένα όριο στις ερμηνείες που εμφανίζονται σε μερίδα του τουρκικού Τύπου. Η απόφαση δεν ελήφθη τις τελευταίες ημέρες ως άμεση απάντηση στην επίσκεψη του Κυριάκου Μητσοτάκη στο Καστελλόριζο ή σε κάποια συγκεκριμένη ελληνική κίνηση. Η διαδικασία είχε ήδη δρομολογηθεί από τον Ιούνιο και η νέα παρουσία της 51ης στα Σώκια ήταν ορατή δημόσια από τα τέλη Αυγούστου. Άλλο όμως η ημερομηνία λήψης της απόφασης και άλλο η στρατηγική σημασία της επιλογής του νέου σημείου εγκατάστασης.
Γιατί τα Σώκια έχουν σημασία;
Η μεταφορά μιας ταξιαρχίας από το ορεινό Τούντζελι στη δυτική Τουρκία συνιστά ουσιαστική μεταβολή στη γεωγραφική κατανομή των τουρκικών χερσαίων δυνάμεων. Τα Σώκια βρίσκονται στην επαρχία Αϊδινίου, στην ευρύτερη ζώνη των μικρασιατικών παραλίων απέναντι από τη Σάμο και κοντά στον άξονα Κουσάντασι – χερσόνησος Ντιλέκ. Η νέα έδρα τοποθετεί επομένως μία έμπειρη ταξιαρχία καταδρομών σε εντελώς διαφορετικό στρατηγικό περιβάλλον από εκείνο στο οποίο επιχειρούσε επί δεκαετίες.
Σύμφωνα με πηγές από το ελληνικό υπουργείο Εθνικής Άμυνας, η Αθήνα παρακολουθεί στενά τη συγκεκριμένη υπόθεση και αξιολογεί τόσο τη μεταφορά της μονάδας όσο και τα δεδομένα που αφορούν τη νέα διάταξή της. Οι ίδιες πηγές δεν αποδίδουν σε αυτή τη φάση στη μετακίνηση χαρακτηριστικά που να δικαιολογούν δραματοποιημένες ερμηνείες, ωστόσο το γεγονός ότι πρόκειται για ολόκληρο σχηματισμό επιπέδου ταξιαρχίας και όχι για περιορισμένη μετακίνηση προσωπικού είναι στοιχείο που εξετάζεται προσεκτικά.
Η ελληνική πλευρά έχει άλλωστε λόγους να αντιμετωπίζει διαφορετικά την παρουσία μιας τέτοιας μονάδας από μια συνηθισμένη μεταστάθμευση. Η ευρύτερη μικρασιατική ακτή διαθέτει ήδη σημαντικό αριθμό τουρκικών στρατιωτικών σχηματισμών, ενώ νοτιότερα και βορειότερα βρίσκονται μονάδες με διαφορετικές αποστολές και δυνατότητες. Η προσθήκη της 51ης ενισχύει σε κάθε περίπτωση το διαθέσιμο ανθρώπινο δυναμικό υψηλής ετοιμότητας στη δυτική Τουρκία.
Οι 2.000 καταδρομείς και τι πραγματικά γνωρίζουμε
Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται και στον αριθμό των ανδρών. Η Yeni Asır γράφει συγκεκριμένα για 2.004 επαγγελματίες καταδρομείς, ενώ η Sözcü χρησιμοποιεί τον αριθμό των περίπου 2.000. Μέχρι στιγμής, ωστόσο, το τουρκικό υπουργείο Άμυνας δεν έχει ανακοινώσει επίσημο αριθμό προσωπικού που μεταφέρθηκε στα Σώκια.
Ο αριθμός των 2.000 είναι απολύτως συμβατός με την τάξη μεγέθους μιας ταξιαρχίας, αλλά δεν πρέπει να παρουσιάζεται ως επιβεβαιωμένος αριθμός της τουρκικής κυβέρνησης.
Η εικόνα που προκύπτει είναι επομένως πιο σύνθετη από τους τίτλους περί «2.000 κομάντο απέναντι από τη Σάμο». Δεν υπάρχουν μέχρι στιγμής στοιχεία που να επιτρέπουν το συμπέρασμα ότι η 51η δημιουργήθηκε ή μεταφέρθηκε ειδικά με αποστολή εναντίον ελληνικών νησιών. Δεν υπάρχουν επίσης επίσημα δεδομένα που να τη μετατρέπουν ξαφνικά σε αμφίβιο σχηματισμό.
Υπάρχει όμως ένα αδιαμφισβήτητο δεδομένο: η Τουρκία πήρε μία ταξιαρχία καταδρομών με δεκαετίες επιχειρησιακής συνέχειας στην ανατολική χώρα και τη μετέφερε στη δυτική ακτή του Αιγαίου, απέναντι από τη Σάμο. Η απόφαση είχε ληφθεί μήνες πριν από τη σημερινή δημοσιότητα και αυτό αποδυναμώνει τις εύκολες αφηγήσεις περί «άμεσης απάντησης» στην Αθήνα. Δεν μειώνει όμως τη στρατιωτική σημασία της. Γιατί το ουσιαστικό ερώτημα δεν είναι αν οι τίτλοι στον τουρκικό τύπο επιχειρούν να δημιουργήσουν εντυπώσεις στο εσωτερικό της Τουρκίας. Αυτό είναι σχεδόν αναμενόμενο. Το ουσιαστικό είναι ότι ένας έμπειρος σχηματισμός καταδρομών άλλαξε γεωγραφικό προσανατολισμό και βρίσκεται πλέον ενταγμένος στη στρατιωτική διάταξη της δυτικής Τουρκίας, σε έναν από τους πλέον ευαίσθητους χώρους του Αιγαίου.
«Μόλις ολοκληρωθούν οι εργασίες, μπορούμε να αξιολογήσουμε το άνοιγμα των κατάλληλων και ασφαλών τμημάτων για τους επισκέπτες», ανέφερε ο Μεχμέτ Νουρί Ερσόι
Ο αστικός μύθος για την ύπαρξη εκτεταμένου υπόγειου περάσματος κάτω από την Αγία Σοφία στην Κωνσταντινούπολη επιβεβαιώθηκε από τον Τούρκο υπουργό Πολιτισμού και Τουρισμού, Μεχμέτ Νουρί Ερσόι, ο οποίος έκανε λόγο για τμήματα τούνελσυνολικού μήκους περίπου 9 χιλιομέτρων.
Ο Τούρκος υπουργός, μιλώντας σε συνέντευξη Τύπου στο Καχραμανμαράς, ανέφερε ότι οι εργασίες καθαρισμού και αποκατάστασης των προσβάσιμων τμημάτων βρίσκονται ήδη σε εξέλιξη, σημειώνοντας ότι σε αρκετά σημεία η πρόσβαση εμποδίζεται από καταρρεύσεις. «Μόλις ολοκληρωθούν οι εργασίες, μπορούμε να αξιολογήσουμε το άνοιγμα των κατάλληλων και ασφαλών τμημάτων για τους επισκέπτες», τόνισε.
Η αναφορά του υπουργού στις υπόγειες διαδρομές έρχεται σε συνέχεια δήλωσης που είχε κάνει το Φεβρουάριο του 2026, όταν είχε ανακοινώσει την καταγραφή σηράγγων που χρονολογούνται πριν από περίπου 1.600 χρόνια.
Εργασίες συντήρησης στην Αγία Σοφία
Παράλληλα, ο Μεχμέτ Νουρί Ερσόι αναφέρθηκε στις εργασίες αποκατάστασης, συντήρησης και στατικής ενίσχυσης που πραγματοποιούνται στην Αγία Σοφία, υποστηρίζοντας ότι πρόκειται για τις πιο ολοκληρωμένες παρεμβάσεις στην ιστορία της Τουρκικής Δημοκρατίας, «με στόχο -όπως είπε- την ασφαλή μεταβίβαση αυτού του σχεδόν 1.500 ετών κτίσματος στις μελλοντικές γενιές».
Σύμφωνα με τον ίδιο, στο πλαίσιο των εργασιών έχουν ολοκληρωθεί οι εργασίες αποκατάστασης στους τάφους, στο Παιδικό Σχολείο, στον Πύργο του Ρολογιού και στο δάπεδο της στοάς, ενώ έχει ολοκληρωθεί και η στατική ενίσχυση του βορειοανατολικού μιναρέ.
Ο Τούρκος υπουργός Πολιτισμού σημείωσε, ακόμη, ότι στον κύριο τρούλο συνεχίζονται η δομική ενίσχυση και η συντήρηση των ψηφιδωτών. «Έχει ολοκληρωθεί η προσωρινή μεταλλική στέγη και το προστατευτικό σύστημα κάλυψης για την προστασία του κύριου τρούλου. Χάρη σε μια ειδική πλατφόρμα που έχει δημιουργηθεί στο εσωτερικό, πραγματοποιούνται εργασίες τεκμηρίωσης, καθαρισμού και συντήρησης των ψηφιδωτών στον τρούλο, ενώ συνεχίζονται οι λατρευτικές εκδηλώσεις και οι επισκέψεις», ανέφερε.
«Οι στατικές αναλύσεις έχουν επίσης εντοπίσει την ανάγκη ενίσχυσης στο ανατολικό ημιθόλο. Σε αυτό το τμήμα, παράλληλα με την ενίσχυση του συστήματος στήριξης, ξεκινά μια νέα φάση για τη συντήρηση των ψηφιδωτών, των ζωγραφισμένων διακοσμήσεων και των μαρμάρινων επιφανειών», εξήγησε ο Μεχμέτ Νουρί Ερσόι.
Νέα ερωτήματα για την τύχη του Χαμζά Μπιν Λάντεν, γιου του Οσάμα Μπιν Λάντεν, προκαλεί έκθεση που αποδίδεται σε δυτικές μυστικές υπηρεσίες και δημοσιεύματα βρετανικών και αφγανικών μέσων.
Σύμφωνα με την έκθεση, ο Χαμζά Μπιν Λάντεν φέρεται να επέζησε από την αμερικανική επιχείρηση στο Αφγανιστάν το 2019, παρά τις τότε αναφορές ότι είχε εξοντωθεί. Οι αμερικανικές αρχές δεν είχαν δημοσιοποιήσει σορό του, ενώ οι πληροφορίες για τον θάνατό του βασίστηκαν, σύμφωνα με το δημοσίευμα, σε τηλεφωνικές επικοινωνίες συγγενών του.
Η ίδια έκθεση υποστηρίζει ότι ο Χαμζά βρίσκεται στο Ιράν μαζί με μέλη της οικογένειάς του και ότι έχει αναλάβει ρόλο στην προσπάθεια ανασυγκρότησης της Αλ Κάιντα. Γίνεται επίσης λόγος για συνεργασία με στελέχη των Ταλιμπάν και δημιουργία στρατοπέδων εκπαίδευσης στο Αφγανιστάν.
Οι συντάκτες της έκθεσης υποστηρίζουν ακόμη ότι η Αλ Κάιντα επιχειρεί να ενισχύσει ξανά την παρουσία της, διατηρώντας επαφές με άλλες ισλαμιστικές οργανώσεις και αναζητώντας τρόπους προσέγγισης με το ISIS.
Στο επίκεντρο της συζήτησης βρίσκεται και ένα βίντεο που κυκλοφόρησε στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, στο οποίο ένας άνδρας εμφανίζεται να υποστηρίζει ότι είναι ο Χαμζά Μπιν Λάντεν και να απευθύνει μήνυμα υπέρ της «παγκόσμιας τζιχάντ», κάνοντας αναφορές και σε μια νέα 11η Σεπτεμβρίου.
Ωστόσο, η αυθεντικότητα του βίντεο δεν έχει επιβεβαιωθεί. Αφγανικά μέσα επισημαίνουν ότι ούτε η ταυτότητα του άνδρα ούτε ο τόπος όπου γυρίστηκε μπορούν να εξακριβωθούν με βεβαιότητα.Παράλληλα, αναφέρεται ως πιθανότητα ακόμα και η χρήση τεχνητής νοημοσύνης ή ενός σκηνοθετημένου σκηνικού, με στόχο να δημιουργηθεί η εντύπωση ότι ο Χαμζά βρίσκεται στο Αφγανιστάν.
Οι συγκεκριμένοι ισχυρισμοί παραμένουν, μέχρι στιγμής, ανεπιβεβαίωτοι. Η Αλ Κάιντα, πάντως, εξακολουθεί να διαθέτει δίκτυα και παρακλάδια σε διάφορες περιοχές του κόσμου, αν και η σημερινή της επιρροή είναι μικρότερη σε σχέση με την περίοδο πριν και μετά τις επιθέσεις της 11ης Σεπτεμβρίου.
Καπνός υψώνεται έπειτα από αεροπορική επιδρομή στην Τεχεράνη του Ιράν, στις 6 Μαρτίου 2026. (Majid Saeedi/Getty Images)
Έχουν χάσει οι Ηνωμένες Πολιτείες τον πόλεμο με το Ιράν; Το ιρανικό καθεστώς πιστεύει ασφαλώς ότι τον έχει κερδίσει.
Η βαθιά κατήφεια που επικράτησε στο Ιράν μετά τον Πόλεμο των Δώδεκα Ημερών τον Ιούνιο —την κορύφωση της ισραηλινής επίθεσης σε πολλαπλά μέτωπα, η οποία ακολούθησε τη φρίκη της 7ης Οκτωβρίου— έχει υποχωρήσει. Παρατηρώντας τα πράγματα από απόσταση, η κυβερνώσα ελίτ του Ιράν και ιδίως οι ανώτεροι διοικητές του Σώματος των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης εμφανίζονται σίγουροι, αισιόδοξοι, σχεδόν ενθουσιασμένοι.
Διακηρύσσουν ότι επέζησαν της επίθεσης των Αμερικανών και των «Σιωνιστών», αφού πρώτα κατέστειλαν όσους συμμετείχαν σε μια «υποκινούμενη από το εξωτερικό» εξέγερση τον περασμένο Ιανουάριο. Στη συνέχεια, όπως υποστηρίζουν, ανέκτησαν τη δικαιωματική κυριαρχία τους στα Στενά του Ορμούζ και απέκτησαν ασφυκτικό έλεγχο επί των υδρογονανθράκων του Περσικού Κόλπου.
Ορισμένα στελέχη της ηγεσίας —ιδίως ο πρόεδρος Μασούντ Πεζεσκιάν— εμφανίζονται σοβαρά ανήσυχα για την οικονομική κατάσταση της χώρας. Παράλληλα, το κατεστημένο ασφαλείας εκφράζει ανοικτά τον φόβο ότι μια οικονομική κρίση θα μπορούσε να προκαλέσει και πάλι διαδηλώσεις σε ολόκληρη τη χώρα.
Πέρα, όμως, από τη ροπή του καθεστώτος να ερμηνεύει την εκρηκτική εσωτερική δυσαρέσκεια ως προϊόν δυτικής συνωμοσίας, μήπως έχει δίκιο ως προς την ουσία; Μήπως πράγματι έχει κερδίσει αυτή τη σύγκρουση;
Έπειτα από μια αεροπορική εκστρατεία διάρκειας 39 ημερών, την οποία διεξήγαγε από κοινού με το Ισραήλ και η οποία αρχικά αποσκοπούσε στην ανατροπή της Ισλαμικής Δημοκρατίας ή στη μετατροπή του Ιράν σε μια μεσανατολική εκδοχή της Βενεζουέλας μετά τον Μαδούρο, ο πρόεδρος αναδιατύπωσε ρητορικά τους στόχους του δεύτερου πολέμου με το Ιράν. Τον παρουσίασε περισσότερο ως μια επιχείρηση «εκκαθάρισης», με σκοπό την περαιτέρω υποβάθμιση τόσο του πυρηνικού όσο και του συμβατικού οπλοστασίου της χώρας.
Οι διαλείποντες βομβαρδισμοί, σε συνδυασμό με την απειλή μιας σφοδρότερης αεροπορικής εκστρατείας, θα αποτελούσαν πλέον εργαλείο για να εξαναγκαστεί η Τεχεράνη να προσέλθει στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων.
Αρχικά, η διπλωματία απέβλεπε στην ανάκτηση του εμπλουτισμένου ουρανίου που είχε θαφτεί κάτω από τα ερείπια. Όταν, όμως, το Ιράν παρεμπόδισε την ελεύθερη διέλευση από τα Στενά του Ορμούζ και επιτέθηκε στις ενεργειακές υποδομές των αραβικών κρατών του Κόλπου, ο στόχος περιορίστηκε στην επίτευξη μιας διαρκούς κατάπαυσης του πυρός και στην επαναλειτουργία της θαλάσσιας οδού. Η πυρηνική απειλή, όπως και η απειλή των βαλλιστικών πυραύλων που κάποτε απορροφούσε το ενδιαφέρον του προέδρου, πέρασε σε δεύτερο πλάνο.
Θα έπρεπε πλέον να είναι απολύτως σαφές ότι ο Τραμπ δεν επιθυμεί να δώσει τη μάχη για τα Στενά του Ορμούζ — μια σύγκρουση που θα μπορούσε να οδηγήσει στην απώλεια αμερικανικών πολεμικών πλοίων και στην ανάπτυξη χερσαίων δυνάμεων στα νησιά και στις ακτές της ηπειρωτικής χώρας.
Η πεποίθηση ότι η μάχη αυτή θα μπορούσε να διεξαχθεί αποκλειστικά από τη θάλασσα και τον αέρα εκφράζεται πλέον πολύ λιγότερο συχνά. Δεν είναι σαφές εάν το αμερικανικό Πολεμικό Ναυτικό είχε διαβεβαιώσει κάποτε τον πρόεδρο ότι μπορούσε να νικήσει χωρίς χερσαίες δυνάμεις — προτού γίνει γνωστό το μέγεθος και η ανθεκτικότητα της ιρανικής παραγωγής και των αποθεμάτων πυραύλων και μη επανδρωμένων αεροσκαφών. Ίσως, πάλι, ο πρόεδρος να αγνόησε απλώς τέτοιες συμβουλές.
Σε κάθε περίπτωση, ο Τραμπ δεν αντιμετώπισε τα Στενά του Ορμούζ ως το κύριο μέτωπο αυτής της σύγκρουσης. Το ιρανικό καθεστώς, αντιθέτως, το έκανε.
Η Τεχεράνη αντιλήφθηκε γρήγορα ότι τα Στενά —τον έλεγχο των οποίων ονειρεύεται η Ισλαμική Δημοκρατία σχεδόν από την ίδρυσή της— και οι ενεργειακές υποδομές των αραβικών κρατών του Κόλπου αποτελούσαν την αχίλλειο πτέρνα της Αμερικής. Αυτό κατέστη φανερό όταν αποδείχθηκε ότι η αντιαεροπορική άμυνα, μολονότι αποτελεσματική, δεν επαρκούσε για να εξουδετερώσει τις ιρανικές επιθέσεις.
Παρενόχληση της ναυσιπλοΐας και πλήγματα σε αυτές τις υποδομές θα μπορούσαν να επιτρέψουν στην Τεχεράνη να προκαλέσει πανικό στις χρηματοπιστωτικές αγορές. Η ανησυχία αυτή επηρέασε βαθιά τον Τραμπ και, σε συνδυασμό ασφαλώς με τις ελλείψεις κρίσιμων πυραύλων, συνέβαλε στην απόφασή του να τερματίσει τους παρατεταμένους βομβαρδισμούς.
Η αυξανόμενη ανησυχία ότι οι Ιρανοί ενδέχεται να έχουν βελτιώσει την αντιαεροπορική τους άμυνα με τη βοήθεια της Ρωσίας και της Κίνας φαίνεται επίσης να ενίσχυσε την επιφυλακτικότητα του Λευκού Οίκου. Μια τέτοια εξέλιξη θα μπορούσε να θέσει σε κίνδυνο παλαιότερα μαχητικά-βομβαρδιστικά, όπως τα F-15 και F-16, καθώς και την αμερικανική δυνατότητα ρίψης βομβών ελεύθερης πτώσης με συστήματα καθοδήγησης ακριβείας.
Σε στρατιωτικό επίπεδο, το Ιράν έχει μέχρι στιγμής κερδίσει την αναμέτρηση στα Στενά του Ορμούζ — παρότι ο Λευκός Οίκος απορρίπτει κατηγορηματικά αυτή την εκτίμηση. Τόσο ο πρόεδρος όσο και ο υπουργός Άμυνας Πιτ Χέγκσεθ υποστηρίζουν ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες ελέγχουν τη θαλάσσια δίοδο και μπορούν να συνεχίσουν να την ελέγχουν «επ’ αόριστον».
Φαίνεται ότι πλέον διέρχεται περισσότερο πετρέλαιο από τη νότια διαδρομή, κοντά στο Ομάν, με διακριτική συνοδεία και προστασία από το αμερικανικό Πολεμικό Ναυτικό.
Εάν η ποσότητα πετρελαίου που περνά από εκεί, σε συνδυασμό με το πετρέλαιο που διοχετεύεται μέσω του αγωγού Ανατολής–Δύσης και καταλήγει στην Ερυθρά Θάλασσα, παραμείνει κοντά στο 70% της προπολεμικής κίνησης μέσω των Στενών —ποσοστό που η εταιρεία παρακολούθησης Kpler θεωρεί πιθανώς αξιόπιστο—, τότε ο ισχυρισμός της κυβέρνησης ότι μπορεί να αποφύγει τη μάχη του Ορμούζ, τουλάχιστον για οικονομικούς λόγους, ίσως να είναι βάσιμος. Αυτό προϋποθέτει ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες μπορούν να αντέξουν περισσότερο από το Ιράν, του οποίου οι θαλάσσιες εξαγωγές πετρελαίου φαίνεται ότι έχουν σταματήσει.
Η άποψη αυτή, ωστόσο, δεν φαίνεται να συμμερίζεται από τους Άραβες συμμάχους των ΗΠΑ στον Κόλπο. Με πιθανή εξαίρεση τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, δίνουν ολοένα περισσότερο την εντύπωση ότι είναι πλέον διατεθειμένοι να καταβάλλουν τέλη στο Ιράν, προκειμένου τα πλοία τους να κινούνται ανενόχλητα και να σταματήσουν τα πλήγματα εναντίον εγκαταστάσεων και πόλεών τους.
Ο Σαουδάραβας διάδοχος του θρόνου Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν εμπόδισε τον Μάιο μια αρκετά σοβαρή αμερικανική προσπάθεια για την απελευθέρωση των Στενών, αρνούμενος την τελευταία στιγμή να επιτρέψει υπερπτήσεις και τη χρήση στρατιωτικών βάσεων.
Το βασίλειο αντιμετωπίζει πλέον πόλεμο σε δύο μέτωπα: από τη μία τους Ιρανούς στον Κόλπο και από την άλλη τους σιίτες Χούθι της Υεμένης, οι οποίοι επιτίθενται κατά διαστήματα σε πετρελαιοφόρα στην Ερυθρά Θάλασσα, μειώνοντας έτσι τη χρησιμότητα του σαουδαραβικού αγωγού.
Οι Χούθι δεν αποτελούν τον πιο υπάκουο πληρεξούσιο του Ιράν, έχουν όμως εξελιχθεί στον σημαντικότερο σύμμαχό του.
Ο διάδοχος του θρόνου συγκαταλεγόταν κάποτε στους πλέον ένθερμα αντι-ιρανούς Άραβες ηγέτες. Μόνο ο ηγέτης των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων, Μοχάμεντ μπιν Ζαγέντ αλ Ναχιάν, και ο βασιλιάς Αμπντάλα της Ιορδανίας μπορούσαν να συγκριθούν μαζί του. Η εμπιστοσύνη του στον Τραμπ και στις Ηνωμένες Πολιτείες έχει καταρρεύσει.
Εγκαταλείποντας σταδιακά την προοπτική μιας στρατιωτικής λύσης στον Κόλπο, η κυβέρνηση Τραμπ υποστηρίζει πλέον ότι διαθέτει μια βιώσιμη εναλλακτική στρατηγική: τον αποκλεισμό και τις κυρώσεις της «D-Day», οι οποίες, όπως ελπίζει ο πρόεδρος, θα στραγγαλίσουν την ιρανική οικονομία — και μάλιστα νωρίτερα παρά αργότερα.
Αποκομμένο οικονομικά, το καθεστώς είτε θα καταρρεύσει είτε θα υποταχθεί τελικά στις επιταγές της Ουάσιγκτον.
Η προσδοκία αυτή δεν στερείται βάσης. Η οικονομία του Ιράν βρισκόταν ανέκαθεν σε κακή κατάσταση —η επανάσταση έφερε στην εξουσία ενθουσιωδώς διεφθαρμένους, θρησκευτικά μορφωμένους και μαχητικούς μουσουλμάνους, οι οποίοι είχαν ιδιαίτερη προτίμηση στον κρατικό οικονομικό παρεμβατισμό— και σήμερα πλήττεται από ακόμη χειρότερη διακυβέρνηση, εκρηκτικό πληθωρισμό, πολεμικές καταστροφές, αποκλεισμό και κυρώσεις.
Δεν είναι αδιανόητο ότι, καθώς η πίεση θα αυξάνεται —ή, όπως το διατύπωσε ο υπουργός Οικονομικών Σκοτ Μπέσεντ, «θα εφαρμόσουμε μέτρα που δεν έχουν προηγούμενο στην ιστορία της οικονομικής απομόνωσης μιας χώρας»— η Ισλαμική Δημοκρατία θα πάψει να λειτουργεί αποτελεσματικά.
Αυτό, ωστόσο, δεν σημαίνει κατ’ ανάγκην ότι το καθεστώς θα καταρρεύσει ή ότι η Τεχεράνη δεν θα μπορέσει να εξασφαλίζει επαρκείς πόρους για την παραγωγή πυραύλων και μη επανδρωμένων αεροσκαφών.
Το Ιράν διαθέτει το πιο δοκιμασμένο στον κόσμο δίκτυο παράκαμψης κυρώσεων. Ένας από τους λόγους για τους οποίους το θεοκρατικό καθεστώς επέλεξε να επικεντρωθεί σε αυτά τα όπλα είναι ότι προσφέρουν εξαιρετικά μεγάλη απόδοση σε σχέση με το κόστος τους.
Είναι προφανές ότι ακόμη και οι σχετικά αυστηρές αμερικανικές κυρώσεις δεν μπόρεσαν να εμποδίσουν την απόκτηση των ξένων εξαρτημάτων που ήταν απαραίτητα για την κατασκευή τους. Εάν η Μόσχα ή το Πεκίνο βοηθούν σήμερα την Τεχεράνη στον συγκεκριμένο τομέα, τότε οι αμερικανικές προσπάθειες ουσιαστικά εξουδετερώνονται.
Για να καταρρεύσει το καθεστώς, πρέπει να διασπαστούν ή να στραφούν ο ένας εναντίον του άλλου οι άνδρες που κρατούν τα όπλα — κυρίως το Σώμα των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης, οι παραστρατιωτικές ομάδες κρούσης στους δρόμους, οι Μπασίτζ και ο τακτικός ιρανικός στρατός. Και σε μια τέτοια περίπτωση, θα πρέπει να επικρατήσουν οι «καλύτεροι». Εναλλακτικά, θα πρέπει να εκδηλωθεί μια μαζική εξέγερση σε ολόκληρη τη χώρα, ικανή να υπερνικήσει τις δυνάμεις ασφαλείας.
Ο Τραμπ ασφαλώς θα ήταν ικανοποιημένος εάν το σημερινό καθεστώς συμμορφωνόταν με τις απαιτήσεις του. Αυτό πιθανότατα θα σήμαινε, τουλάχιστον, ότι η Τεχεράνη θα εγκατέλειπε τον έλεγχο των Στενών του Ορμούζ, θα σταματούσε να βομβαρδίζει γειτονικές χώρες και θα παρέδιδε το πυρηνικό «υλικό» της —το εμπλουτισμένο ουράνιο. Θα μπορούσε επίσης να σημαίνει την εγκατάλειψη των βαλλιστικών πυραύλων και των μη επανδρωμένων αεροσκαφών, της υπόγειας πυρηνικής εγκατάστασης στο όρος Pickaxe και της χρηματοδότησης των οργανώσεων που λειτουργούν ως πληρεξούσιοι του Ιράν.
Τίποτε από αυτά δεν φαίνεται πιθανό.
Πρώτον, το Σώμα των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης δεν πρόκειται να δεχθεί αδιαμαρτύρητα την καταστροφή του. Όλα τα παραπάνω βασίζονται στην παραδοχή ότι οι αμερικανικές ένοπλες δυνάμεις μπορούν να περιορίσουν επαρκώς τις ιρανικές επιθέσεις εναντίον των ενεργειακών υποδομών και της ναυσιπλοΐας στον Κόλπο.
Προτού καταρρεύσει, το Σώμα των Φρουρών θα εξαπέλυε ό,τι διαθέτει. Οι ενεργειακές υποδομές των αραβικών κρατών του Κόλπου θα αποτελούσαν πιθανότατα και πάλι τον βασικό στόχο. Ορισμένες από αυτές τις υποδομές, όπως εκείνες του υγροποιημένου φυσικού αερίου, είναι ευάλωτες και θα χρειάζονταν χρόνια για να ανοικοδομηθούν.
Μέχρι στιγμής, οι αμερικανικές ένοπλες δυνάμεις δεν έχουν κατορθώσει να προσφέρουν την απαιτούμενη προστασία.
Είναι πιθανό, σε μια νέα μεγάλη ανταλλαγή πυρών, το Ιράν να εξαντλήσει τελικά τους πυραύλους και τα μη επανδρωμένα αεροσκάφη του. Τα αμερικανικά και ισραηλινά πλήγματα εναντίον εγκαταστάσεων παραγωγής και αποθήκευσης οπλισμού ενδέχεται κάποια στιγμή να περιορίσουν αποφασιστικά την επιθετικότητα της Τεχεράνης.
Εάν συνέβαινε αυτό, το ιρανικό καθεστώς θα έχανε τον μοχλό πίεσής του και ο χρόνος θα μετατρεπόταν στον χειρότερο εχθρό του.
Εάν ο αποκλεισμός και οι κυρώσεις στραγγαλίσουν πράγματι τη δικτατορία, θα πρέπει να αναμένουμε ότι οι Φρουροί της Επανάστασης θα εξαπολύσουν σφοδρές επιθέσεις εναντίον των αραβικών κρατών του Κόλπου.
Εάν δεν δούμε τέτοιες επιθέσεις, ενώ παράλληλα διαπιστώνουμε ότι το καθεστώς βρίσκεται σε κρίση, τότε ο Τραμπ θα έχει κατορθώσει να αντιστρέψει τους όρους του παιχνιδιού. Η Ισλαμική Δημοκρατία θα έχει χάσει την ικανότητα να προκαλεί αναταραχή στην παγκόσμια οικονομία — τουλάχιστον για όσο διάστημα η Ουάσιγκτον παραμένει διατεθειμένη να διατηρεί τις κυρώσεις και τον αποκλεισμό και να εξαπολύει επαρκή στρατιωτικά πλήγματα, ώστε να κρατά καθηλωμένες τις δυνατότητες ανάπτυξης πυραύλων και μη επανδρωμένων αεροσκαφών.
Ωστόσο, έπειτα από μήνες εντατικών και διακοπτόμενων βομβαρδισμών, κατά τους οποίους ο Τραμπ —και όχι η Τεχεράνη— επιδίωκε επανειλημμένα κατάπαυση του πυρός, είναι δύσκολο να φανταστεί κανείς ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες θα μπορούσαν να επιτύχουν στρατιωτικά καλύτερο αποτέλεσμα.
Το πιθανότερο είναι ότι οι Ιρανοί θα διαθέτουν αρκετά όπλα, είτε από υπάρχοντα αποθέματα είτε από νέα παραγωγή, ώστε να εκτοξεύσουν όσα χρειάζονται για να αναστατώσουν τις αγορές και να δοκιμάσουν τα νεύρα του Τραμπ και του Μπέσεντ.
Η επιστροφή σε έναν πόλεμο μεγάλης κλίμακας είναι, άλλωστε, ακριβώς το αντίθετο από εκείνο που επιδιώκει να επιτύχει ο πρόεδρος μέσω του αποκλεισμού και των κυρώσεων.
Τι θα έκανε ο Τραμπ στο Ιράν εάν αυτό αποφάσιζε να απαντήσει σε έναν αποκλεισμό που πράγματι στραγγάλιζε το καθεστώς; Γιατί θα είχε αποτέλεσμα μια νέα απειλή του Τραμπ —για παράδειγμα, ότι θα ισοπέδωνε τη νήσο Χαργκ, από την οποία διερχόταν κάποτε τουλάχιστον το 90% των εξαγωγών ιρανικού πετρελαίου— όταν οι προηγούμενες ανάλογες απειλές δεν απέδωσαν;
Μια τέτοια επίθεση θα μπορούσε, και πάλι, να είναι ρεαλιστική, υπό την προϋπόθεση ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες γνώριζαν πως οι δυνατότητες του Ιράν σε πυραύλους και μη επανδρωμένα αεροσκάφη είχαν εξαντληθεί. Οι διαρροές από το Πεντάγωνο και τις αμερικανικές υπηρεσίες πληροφοριών ασφαλώς δεν υποδεικνύουν κάτι τέτοιο.
Είναι πιθανό οι διαρροές αυτές —εφόσον ενορχηστρώνονται από πρόσωπα που αντιτίθενται στον πόλεμο, όπως ο υφυπουργός Άμυνας αρμόδιος για θέματα πολιτικής Έλμπριτζ Κόλμπι, ή από δυσαρεστημένους στρατιωτικούς στα Μικτά Επιτελεία— να είναι επιλεκτικές και να δίνουν πάντοτε μεγαλύτερη έμφαση στις αμερικανικές αδυναμίες παρά στις ιρανικές. Φαίνεται, όμως, να συμφωνούν με όσα έχουμε δει στο πεδίο της μάχης.
Ας υποθέσουμε, ωστόσο, ότι η πίεση θα μπορούσε με κάποιον τρόπο να συνεχιστεί, ανεξάρτητα από τα πλήγματα που θα εξαπέλυε η Τεχεράνη εναντίον των αραβικών κρατών και από το πόσο σοβαρά θα κλονίζονταν οι παγκόσμιες αγορές.
Ακόμη και τότε, η κυβερνώσα ελίτ του Ιράν δεν θα παραδιδόταν. Ένα σκληραγωγημένο από τις συγκρούσεις και βαθιά ιδεολογικοποιημένο καθεστώς, το οποίο τον Ιανουάριο έσφαξε δεκάδες χιλιάδες πολίτες της ίδιας του της χώρας, γνωρίζει ότι νέες εξεγέρσεις κυοφορούνται διαρκώς. Η παράδοση στην Αμερική θα εξέπεμπε ταυτόχρονα το μήνυμα της προδοσίας της επανάστασης και της απόλυτης αδυναμίας.
Οι άνθρωποι αυτοί δεν πρόκειται να συγχωρεθούν από τους συμπατριώτες τους. Εάν πέσουν, θα πεθάνουν.
Μια ακόμη μαζική εσωτερική εξέγερση —αυτή τη φορά επιτυχής— είναι ασφαλώς πιθανή. Όπως και στο παρελθόν, οι διαδηλώσεις σε μία πόλη ή κωμόπολη θα μπορούσαν να πυροδοτήσουν ένα κύμα κινητοποιήσεων που θα εξαπλωνόταν σε ολόκληρη τη χώρα.
Εάν ο οικονομικός πόλεμος χρησιμοποιηθεί για να επιτύχει αυτό που απέτυχαν να επιτύχουν οι στρατιωτικές επιχειρήσεις, θα πρέπει να συντρίψει το αγωνιστικό φρόνημα του καθεστώτος.
Η Ισλαμική Δημοκρατία διαθέτει μια οικονομία που βασίζεται στο πετρέλαιο, αλλά είναι συγχρόνως διαφοροποιημένη. Διαθέτει επίσης πολλούς γείτονες οι οποίοι εξακολουθούν να συναλλάσσονται μαζί της παρά τις πιέσεις των Ηνωμένων Πολιτειών.
Αυτό, μαζί με τις ποσότητες πετρελαίου που πιθανότατα μπορεί να εξάγει λαθραία το καθεστώς, ενδέχεται να του εξασφαλίζει αρκετά χρήματα ώστε να συντηρεί τις δυνάμεις ασφαλείας — τουλάχιστον να τις κρατά καλά σιτισμένες και επαρκώς εξοπλισμένες.
Οι άνδρες αυτοί είναι ιδεολογικά προσηλωμένοι και βαθιά ενοχοποιημένοι: σκοτώνουν και βασανίζουν εδώ και χρόνια. Σε αντίθεση με όσα συνέβησαν το 1988, όταν ο Ρουχολάχ Χομεϊνί διέταξε την εκτέλεση χιλιάδων φυλακισμένων πολιτικών κρατουμένων, σήμερα δεν βλέπουμε πιστούς του καθεστώτος —με εξαίρεση τον πρόεδρο Πεζεσκιάν— να εκδηλώνουν ενοχές για την αιματοχυσία.
Απλώς δεν γνωρίζουμε τι θα πράξει ο ιρανικός λαός ούτε εάν θα μπορέσει τελικά να κατέβει στους δρόμους σε αριθμούς αρκετά μεγάλους ώστε να διαρρήξει το αστυνομικό κράτος.
Σε αυτό ακριβώς, όμως, αποσκοπούν ο αποκλεισμός και οι κυρώσεις: η οικονομική εξαθλίωση να πυροδοτήσει μαζικές διαδηλώσεις εναντίον ενός επαρκώς αποδυναμωμένου καθεστώτος, το οποίο δεν θα μπορεί να αντιδράσει αποτελεσματικά.
Εάν αυτό το σενάριο είναι εφαρμόσιμο, πιθανότατα θα απαιτήσει μήνες — ίσως και χρόνια. Για να φανταστεί κανείς τις Ηνωμένες Πολιτείες να επικρατούν στον δεύτερο πόλεμο με το Ιράν, πρέπει να υποθέσει ότι ο αποκλεισμός θα συνεχιστεί επ’ αόριστον, μέχρις ότου η Ισλαμική Δημοκρατία καταρρεύσει εκ των έσω.
Είναι ρεαλιστικός ένας τέτοιος αργός στραγγαλισμός;
Ίσως θα ήταν προτιμότερο να ερωτηθούν πρώτα ο υπουργός Ναυτικού και ο υπουργός Οικονομικών των Ηνωμένων Πολιτειών.
Κατ’ ιδίαν, βεβαίως.
Ο κ. Γκέρεχτ, πρώην αξιωματικός της CIA με αρμοδιότητα ιρανικών στόχων, είναι μόνιμος ερευνητής στο Foundation for Defense of Democracies.
του Θεόδωρου Ατματζίδη, Υποστρατήγου ε.α. 
Ρούελ Μαρκ Γκέρεχτ