Turkey’s president Recep Tayyip Erdogan moved with deadly speed and purpose into Syria after Donald Trump pulled US troops from the country in early October.
Trump and US officials have since tried in desperation to sway Erdogan from shelling and displacing thousands of Kurds, but have so far only succeeded in gaining a short-term ceasefire.
Through a series of power moves Erdogan has outmaneuvered Trump, highlighting the dwindling power of the US in the Middle East.
Erdogan rose through the ranks of Turkish politics to centralize power in the president’s office, and has taken Turkey from a country constantly on the verge of coup to a sturdy, authoritarian regime.
Here’s everything we know about Turkey’s commander in chief.
Turkish president Recep Tayyip Erdogan took full advantage of the fallout from Donald Trump’s decision to pull troops from northern Syria in early October.
Turkish forces swooped into northern Syria soon after, displacing thousands of Kurds and killing dozens.
Trump was slammed by officials in his own Republican party, who considered the withdrawal a betrayal of the Syrian Democratic Forces (SDF), which fought alongside US troops to defeat ISIS in Syria.
In turn, Erdogan has resisted hurried attempts from the US to secure a ceasefire, humiliating Trump on Thursday, after a letter from the US president warning him not to be a “tough guy” was put straight “in the bin,” according to the BBC.
Here’s the full story of Turkey’s commander in chief, who inherited his country in a state of constant coup or rebellion, and turned it into an authoritarian one-leader, one-party powerhouse straddling the Europe, the Middle East, and Asia.
Recep Tayyip Erdogan was born in Istanbul on February 26, 1954, the son of a captain in the Turkish Coast Guard.
Turkish President Recep Tayyip Erdogan gives a military style salute toward his supporters during a rally in Kayseri, Turkey, Saturday, Oct. 19, 2019. Associated Press
The young Erdogan was politically active from the get-go.
Erdogan as a young man. CNN Turk
While at Eyüp High School in the 1970s Erdogan was elected chairman of the youth organisation of an Islamic political party called the National Salvation Party.
Erdogan went to Marmara University in Istanbul, and was drawn to Political Islam after meeting Necmettin Erbakan, the former Turkish Prime Minister.
Marmara University in Istanbul. Shutterstock
Turkey had been a secular country since the Ottoman Empire was expelled after the First World War, and Political Islam was unpopular, considered to be dangerous by the administration.
While most Turks were practicing Muslims, the country had passed several versions of a Constitution, as well as operating a judiciary free from religious law.
Though Erdogan was making a name for himself in youth politics, any future in politics was halted by a short stint as a semi-professional soccer player.
Erdogan (back row center) while playing semi-professional football. CNN Turk
Erdogan claims that on two occasions Turkish soccer giants Fenerbahce S.K. tried to sign him, but he turned them down twice.
He hung up his boots, and began a career in politics with a job at Istanbul’s transport authority. Erdogan was fired soon after, however, after he refused to shave off his now-iconic mustache.
Erdogan and his signature facial hair. Presidential Press Service via AP, Pool
In 1994, after rising through the ranks of the Islamicist Welfare Party, Erdogan was elected mayor of Istanbul, and got his first taste of high public office.
Erdogan, then mayor of Istanbul, and his wife Emine in March 1998. Reuters
The love of tradition and devotion to Islam which defined Erdogan’s later life were already plain to see early in his career.
President Erdogan and his predecessor Abdullah Gul pray during a funeral service in Istanbul, 2016. Reuters
In 2001, Erdogan, despite his ban from politics, founded the Justice and Development Party (AKP), which in 2002 swept to victory in national elections.
Justice and Development Party (AKP) leader Recep Tayyip Erdogan (C), former Istanbul mayor, is greeted by supporters after winning the elections in Istanbul November 3, 2002. Reuters
Erdogan sidestepped his ban by immediately changing the law and running for election after the AKP had ascended to power.
Erdogan was appointed Prime Minister after winning a seat in the local elections in Siirt province.
In 2004, the AKP extended its power by dominating local elections across Turkey.
Between 2002 and 2013 Erdogan travelled the world as Prime Minister, while the AKP won a string of elections at home.
US President George W. Bush meets with Tayyip Recep Erdogan (L), in the White House, December 10, 2002. Reuters
A key task of Erdogan’s was to lobby the European Union to let Turkey join. Formal talks between the two opened in 2005, but as of November 2019, Turkey has not been approved to join the bloc.
Erdogan also spent much of his time engaged with the US. Washington believed that Turkey would be a key player in a then-potential war with Iraq, which ultimately started after the US invasion in 2003.
During the war Erdogan refused to let the US deploy troops from Kurdish areas in northern Iraq and southern Turkey, straining US-Turkish relations.
Between 2002 and 2014 the AKP won three successive elections.
In May 2013, Erdogan faced his first major set of protests and riots over allegations of corruption and plans to turn an Istanbul park into a shopping center.
Clashes erupt between police and protesters in May 2013. AP
Eight people died after protesters clashed with police using tear gas and water cannons.
In the wake of the protests, Erdogan said social media, which had played a role in coordinating protests and spreading information, was “the worst menace to society.”
25 protesters were arrested for using Twitter and for “spreading untrue information.”
10 months later, in March 2014, Erdogan banned Twitter for two weeks.
After the protests subsided, Erdogan faced a new problem after a voice recording allegedly showed him ordering his son to dispose of vast amounts of cash. Erdogan said the tapes were fake.
In August 2014, Erdogan was elected as President of Turkey.
An election poster of Turkey’s Prime Minister and presidential candidate Tayyip Erdogan reading “Adds strength to Turkey’s power” is seen in Istanbul, August 8, 2014. Reuters
Prior to 2014, Turkey’s Parliament had appointed the president, but a 2010 referendum result gave Turks the power to elect the president themselves.
In the first vote since that referendum, Erdogan emerged as winner with 52% of the vote, beating back two challengers.
At the time, critics saw the move as an attempt by Erdogan to use the normally-ceremonial powers invested in the president’s office — which were substantial — to turn Turkey into an authoritarian regime.
Days after his election, Erdogan declared a new Presidential Complex would be built in Ankara. It was ambitious, and a symbol of his new power.
Turkey’s President Tayyip Erdogan makes a speech during a ceremony at the Presidential Palace on July 9, 2018 in Ankara, Turkey. Getty
The Ak Saray palace (White Palace) is built on a 150,000 square-meter side on top of a hill in Ankara.
It cost at least $615 million, has 1,150 rooms, and a garden with thousands of trees, costing $4,000 each, imported from Italy.
It is far bigger than both the White House in Washington, DC, and the Kremlin, in Moscow, Russia.
Erdogan’s critics slammed his lavish palace, regularly mocking him with rumors of golden toilet seats. In 2015, Erdogan vowed to resign if anyone could locate a golden toilet seat.
But after two turbulent years of his presidency, Erdogan was struck by a whirlwind coup attempt.
A tank in Ankara, Turkey, July 16, 2016. Members of Turkey’s armed forces said they had taken control of the country Friday as explosions, gunfire and a reported air battle between loyalist forces and coup supporters erupted in the capital. AP
On July 15, 2016, Turkish Prime Minister Binali Yıldırım said the military was moving “outside the chain of command” and had made an “illegal attempt” to seize power.
People stand on a Turkish army tank at Ataturk airport in Istanbul, Turkey July 16, 2016. Reuters/Huseyin Aldemir
The government and military factions still loyal to Erdogan clashed with the rebels using tanks, and F-16 jets.
Rebels stormed Turkish state media broadcaster TRT and ordered them to make a statement saying the military was now in charge.
The coup failed, however, and Erdogan’s government restored order by arresting over 100 rebels, with senior military officials later condemning the coup as a rogue operation.
161 people were killed and 1,140 were wounded in the failed coup. Erdogan claimed it had been orchestrated by his opponent Fethullah Gulen, exiled in the US.
In 2017, Erdogan won a controversial referendum which gave him more power, effectively turning Turkey from a parliamentary democracy to a presidential republic.
Erdogan supporters in Istanbul on the eve of the 2017 referendum. AFP OZAN KOSE
European nations criticised the move, saying it showed Turkey was straying down the path of authoritarianism instead of democracy.
Erdogan defended his new powers, saying; “We’ve got a lot to do, we are on this path but it’s time to change gears and go faster. We are carrying out the most important reform in the history of our nation.”
Some believe Erdogan staged the coup and used it to silence and detain dissidents in the aftermath, known as the “purge.”
Soldiers on trial are taken to the courthouse by Turkish authorities as part of Erdogan’s 2016 purge on dissenters. Reuters
There were 4,000 arrests, which came from the military, civil service, media, and police.
50,000 people were detained, with 150,000 suspended from work in the year since the coup started.
A quarter of judges and prosecutors were sacked.
Opposition leader Kemal Kilicdaroglu said it was clearly a despotic move: “All powers of the legislative, judiciary and executive have been concentrated in one person.”
Erdogan’s style as Turkey’s supreme leader has been forceful, disconcerting, and even bizarre at times.
Recep Tayyip Erdogan, the president of Turkey, sits on a stage during a ceremony in Sremska Raca, Belgrade, Serbia, Tuesday, Oct. 8, 2019. Associated Press
In 2014, Erdogan couldn’t attend a meeting so instead beamed a pirouetting hologram of himself into a room of shocked party members.
And in 2016, amid the military coup, Erdogan gave a crisis statement on TV — except he appeared on an iPhone screen via Apple’s FaceTime from a safe house.
Erdogan appearing on CNN Turk via Apple’s FaceTime. CNN Turk
At the time of the coup, Erdogan was vacation at the Aegean coast and was taken to a secure location while military forces attempted to depose him in Ankara.
In June 2019, Erdogan was the surprise best man at the wedding of German soccer star Mezut Ozil.
Turkish President Recep Tayyip Erdogan (R) at the wedding ceremony of football player Mesut Ozil (C) of Arsenal FC and Amine Gulse (L) on June 07, 2019. Getty
Ozil, a German national with Turkish heritage, announced his retirement from German international football after photos of him with Erdogan in May 2018 were met with damning criticism.
Erdogan’s temperament is not to be tested. The president is extremely sensitive when it comes to caricatures and parodies of his appearance.
The character Gollum (L) from Lords of the Rings by JRR Tolkien, and Recep Tayyip Erdogan (R.) Wikimedia Commons
Between 2014 and 2017, nearly 13,000 instances of insulting the presidency were filed by the government. Most related to newspaper cartoons, memes, political sketches, and jokes.
Article 299 of the Turkish penal code states that insulting the president can lead to as many as four years in jail.
One example which saw Erdogan’s criticized was the guilty verdict of a Turkish man who depicted Erdogan as Gollum from “The Lord of the Rings” in a Facebook post.
Despite occasional protests and constant allegations of corruption, Erdogan was reelected President in June 2018 with 53% of the vote.
Turkey’s President Recep Tayyip Erdogan waves to members of his ruling Justice and Development Party (AKP), after addressing them at the parliament in Ankara, Turkey, in October 2018. Presidential Press Service via AP, Pool
In light of the Turkey’s advances into northern Syria in October 2019, it’s clear Erdogan’s appetite for control is not waning as he nears his 18th year in power.
Turkish President Erdogan speaks at North Atlantic Council Mediterranean Dialogue Meeting in Ankara. Reuters
Turkey has taken in two million Syrian refugees fleeing the 2011 civil war. Erdogan wants to reclaim a large “safe zone” of land in northern Syria to resettle them.
A motorist passes by in Akcakale, Sanliurfa province, southeastern Turkey, at the border with Syria, Saturday, Oct. 12, 2019. Associated Press/Lefteris Pitarakis
On Thursday, after a fortnight of fighting, Turkey agreed to a five-day ceasefire so that Syrian-Kurdish forces could move out of Turkey’s path. It expires on Tuesday.
A Turkish army’s tank drives down from a truck as Turkish armed forces drive towards the border with Syria near Akcakale in Sanliurfa province on October 8, 2019. BULENT KILIC / AFP) (Photo by BULENT KILIC/AFP via Getty Images
Turkey’s defense ministry claims Syrian Kurdish fighters have violated the cease-fire at least 20 times.
Καθώς η επιβολή νέων κυρώσεων στην Τουρκία από τις ΗΠΑ αποτελούν μια ισχυρή πιθανότητα, η Άγκυρα θα προετοιμάσει «απάντηση» που μπορεί να βλάψει τις αμερικανικές επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται στη χώρα.
Δημοσιεύθηκε: 22 Οκτωβρίου 2019 – 08:06
Ο Λευκός Οίκος είναι πρόθυμος να άρει τις κυρώσεις κατά της Τουρκίας, όμως αυτό δεν σημαίνει πως το Κογκρέσο των ΗΠΑ είναι πρόθυμο να σταματήσει σύντομα να πιέζει την Άγκυρα αναφορικά με την επίθεσή της κατά των Συριακών Δημοκρατικών Δυνάμεων (SDF). Πράγματι, ορισμένα μέλη του Κογκρέσου έχουν χαρακτηρίζει την αμερικανοτουρκική συμφωνία εκεχειρίας της 17ης Οκτωβρίου ως «συνθηκολόγηση» έναντι της Άγκυρας, δημιουργώντας προοπτική για συνεχιζόμενες αμερικανικές πιέσεις μέσω κυρώσεων στην κυβέρνηση του Τούρκου προέδρου Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν για την τουρκική εισβολή. Δεν αποτελεί έκπληξη ότι αυτό θα επηρεάσει σοβαρά την Τουρκία, αυξάνοντας την προοπτική η χώρα να προχωρήσει σε αντίποινα κατά των ΗΠΑ και των αμερικανικών συμφερόντων στην Τουρκία – έστω και αν επιδιώξει να «ανταποδώσει» στις ΗΠΑ χωρίς τα αντίποινα να είναι τόσα ώστε να οδηγήσουν σε μεγαλύτερο οικονομικό πρόβλημα στην Τουρκία. Σε κάθε περίπτωση, η πιθανή αντίδραση της Τουρκίας θα έχει σοβαρές αρνητικές επιπτώσεις βραχυπρόθεσμα στις επιχειρήσεις και τους ιδιώτες στην Τουρκία που σχετίζονται με τις ΗΠΑ, αλλά και στους αμυντικούς εταίρους από την Δύση μακροπρόθεσμα.
Μια έμμεση εθνικιστική αντίδραση
Στο πλαίσιο των προσπαθειών για να τιμωρήσει την Τουρκία για τις επιχειρήσεις της κατά των Κούρδων της Συρίας, το αμερικανικό υπουργείο Οικονομικών ανακοίνωσε στις 14 Οκτωβρίου κυρώσεις κατά των Τουρκικών υπουργείων ενέργειας και άμυνας –πέραν των υπουργών ενέργειας, άμυνας και εσωτερικών- καθώς και περιθώριο 30 ημερών στις ξένες επιχειρήσεις να περιορίσουν τις όποιες δραστηριότητες που έχουν σε συνεργασία με τα υπουργεία αυτά. Όμως αυτό που εισηγήθηκαν ο Λευκός Οίκος και το υπουργείο Οικονομικών μέχρι στιγμής είναι απλώς ένα εναρκτήριο σημείο. Το Κογκρέσο ετοιμάζει νομοθεσία για κυρώσεις, ειδικά αφού η εκεχειρία –που σχεδιάστηκε εν μέρει για να αποκλιμακώσει τις πιέσεις των κυρώσεων- παραμένει εύθραυστη.
Αν αυξηθούν οι πιέσεις των κυρώσεων, οξύνοντας τις σχέσεις μεταξύ της Άγκυρας και των ΗΠΑ, οι ιδιωτικές επιχειρήσεις της Τουρκίας, Τούρκοι αξιωματούχοι και ιδιώτες πιθανότατα ως αντίποινα θα βάλουν στο στόχαστρο αμερικανικά και δυτικά συμφέροντα. Τούρκοι ιδιώτες και τουρκικές οντότητες, ανάλογα, θα μπορούσαν να υποκύψουν στις εθνικιστικές πιέσεις από την Άγκυρα να περιορίσουν τις σχέσεις τους με αμερικανικές επιχειρήσεις. Τοπικοί πολιτικοί, για παράδειγμα, θα μπορούσαν να σταματήσουν να βγάζουν άδειες σε αμερικανικές επιχειρήσεις (όπως έκανε το 2018 ένας δήμος στην ευρύτερη Άγκυρα) ή να μποϋκοτάρουν τα αμερικανικά προϊόντα και υπηρεσίες. Τον Αύγουστο του 2018 ο Ερντογάν ζήτησε ανεπίσημο μποϋκοτάζ των ηλεκτρονικών που κατασκευάζονται στις ΗΠΑ, ως απάντηση στις αμερικανικές κυρώσεις που επιβλήθηκαν σε σχέση με την κράτηση του Αμερικανού πάστορα Άντριου Μπράνσον. Και ενώ το κάλεσμα του Ερντογάν δεν ήταν νομικά δεσμευτικό, ωστόσο θα μπορούσε να είχε επηρεάσει τις αμερικανικές εξαγωγές προς την Τουρκία εάν η Ουάσινγκτον δεν είχε άρει τις κυρώσεις κατά της Άγκυρας νωρίτερα. Τέτοια ανεπίσημα αντίποινα από την Τουρκία πιθανότατα δεν θα οδηγούσαν σε επίσπευση μιας αμερικανικής ανταπόδοσης, όμως θα προκαλούσαν ανησυχία τους ξένους επενδυτές και τις επιχειρήσεις με επιχειρηματικές δραστηριότητες στην Τουρκία, καθώς θα σήμαιναν ότι θα αντιμετώπιζαν απρόβλεπτα εμπόδια και προκλήσεις στην ομαλή και συνεχή δραστηριότητά τους.
Αλλά τα ανεπίσημα αντίποινα που επισπεύδονται από τον εθνικιστικό πυρετό του Ερντογάν – αντί για μια άμεση, οργανωμένη από το κράτος εκστρατεία- μπορεί να πάνε πέραν ενός απλού μποϋκοτάζ, και να περιλαμβάνουν παρενοχλήσεις, χάκινγκ ή ακόμα και βία. Εν μέσω μιας διπλωματικής διαμάχης μεταξύ της Ολλανδίας και της Τουρκίας το 2017, μέλη της υπερεθνικιστικής οργάνωσης Γκρίζοι Λύκοι χάκαραν παράνομα ολλανδικές δημόσιες και ιδιωτικές ιστοσελίδες, δημιουργώντας προσωρινά πρόβλημα σε επιχειρηματικές δραστηριότητες. Δυο χρόνια νωρίτερα, η οργάνωση είχε επιτεθεί επίσης σε ομάδα τουριστών που νόμιζε πως ήταν Κινέζοι (στην πραγματικότητα ήταν Κορεάτες) στην Κωνσταντινούπολη για τον τρόπο που η Κίνα συμπεριφέρεται στους Ουιγούρους. Υπάρχει επίσης κίνδυνος Δυτικοί απόδημοι και ΜΚΟ που δραστηριοποιούνται στην Τουρκία –ιδιαίτερα αυτές που αντιτίθεται στις συνεχιζόμενες τουρκικές επιχειρήσεις στη Συρία ή γενικότερα στην τουρκική πολιτική έναντι των Κούρδων ενόπλων – θα μπορούσαν να έρθουν αντιμέτωποι με σκληρές αντιδράσεις. Και αν και οι πιθανότητες είναι μακρινές, είναι δυνατόν να πραγματοποιηθούν ακόμα και άμεσες επιθέσεις σε αμερικανικούς κυβερνητικούς ή εμπορικούς στόχους, όμως όταν κάποιοι πυροβόλησαν κατά της αμερικανικής πρεσβείας στην Τουρκία τον Αύγουστο του 2018.
Το κράτος δείχνει τον δρόμο
Την ίδια ώρα, η κυβέρνηση της Τουρκίας δεν θα έχει και πολλές επιλογές από το να εκκινήσει μια επίσημη απάντηση στις αμερικανικές ενέργειες, ακόμα και αν η επίπτωση είναι περιορισμένη. Για παράδειγμα, η Τουρκία αντέγραψε γρήγορα τις αμερικανικές κυρώσεις κατά δυο τούρκων αξιωματούχων τον Αύγουστο του 2018, επιβάλλοντας κυρώσεις σε δυο αμερικανούς αξιωματούχους, και πιθανότατα θα πράξει το ίδιο αν οι ΗΠΑ επιβάλλουν παρόμοιες, πιο μακροχρόνιες κυρώσεις σε ξεχωριστές τουρκικές αρχές. Για παράδειγμα, ο Λευκός Οίκος επέβαλε καθυστερημένες ποινές κατά της Τουρκίας για την αγορά των ρωσικών S-400, αν όμως προκύψουν πράγματι κυρώσεις που να συνδέονται με την Πράξη Αντιμετώπισης των Αντιπάλων της Αμερικής Μέσω Κυρώσεων (CAATSA) τότε η Τουρκία πιθανότατα θα απαντούσε αναλόγως, παίρνοντας τουλάχιστον συμβολικά μέτρα κατά των αμερικανικών αμυντικών εταιρειών.
Δεδομένης της οικονομικής ανισότητας μεταξύ των δυο χωρών, τα άμεσα τουρκικά αντίποινα δεν θα έβλαπταν την αμερικανική οικονομία, θα έβλαπταν όμως συν τω χρόνω τις αμερικανικές και δυτικές επιχειρήσεις που έχουν έκθεση στις τουρκικές αγορές. Θα μπορούσαν επίσης να οδηγήσουν σε περισσότερα αμερικανικά αντίποινα, προκαλώντας μια αντεκδικητική κλιμάκωση. Αν αυτά τα μέτρα παραμείνουν σε ισχύ μακροπρόθεσμα, αυτό θα έβλαπτε την ικανότητα οποιασδήποτε τουρκικής ή αμερικανικής επιχείρησης να διενεργεί κανονικά τις δραστηριότητές της στην άλλη χώρα.
Αναζητώντας αμυντικές εναλλακτικές
Οι κυρώσεις της Δύσεις είναι πιθανόν να διαταράξουν ακόμα περισσότερο τους αμυντικούς δεσμούς Δύσης-Τουρκίας, όμως σε αντίθεση με άλλες πτυχές της σχέσης της Τουρκίας με τη Δύση, η Άγκυρα δεν θα έχει πολλούς λόγους να προβεί σε αντίποινα κατά των εταίρων στην αμυντική βιομηχανία, αφού η Τουρκία εξακολουθεί να εξαρτάται σε πολύ μεγάλο βαθμό από τέτοια προϊόντα: η Τουρκία εισάγει το 60% των όπλων της από της ΗΠΑ και ακολουθούν η Ισπανική Navantia (για την κατασκευή αμφίβιων πολεμικών πλοίων) και η ιταλική Leonardo (για ραντάρ και ηλεκτρονικό εξοπλισμό). Ακόμα και πέραν των χωρών αυτών, άλλες μεγάλες εταιρείες είναι βασικοί εταίροι, όπως η βρετανική BAE Systems και η Rolls-Royce (για την ανάπτυξη αεροσκαφών), και οι νοτιοκορεατικές Hyundai Rotem και Hanwha Techwin (για το τανκ Altay και το ολμοβόλο T-155 Firtina). Τεράστιος προμηθευτής είναι και η Γερμανία, με την MTU Friedrichshafen GmbH και την Rheinmetall να προμηθεύουν νέα τανκ και αυτοκινουμενα όπλα στην Τουρκία, την Mercedes-Benz και την MAN SE να παρέχουν πωλήσεις και υποστήριξη στρατιωτικών φορτηγών και την HDW να βοηθά στην κατασκευή υποβρυχίων.
Η Τουρκία θα ελπίσει πως αυτές οι αμυντικές εταιρείες θα πιέσουν τις κυβερνήσεις τους να περιορίσουν τις επιπτώσεις των κυρώσεων και να μην προβούν σε μέτρα που θα διαταράσσουν περαιτέρω τους αμυντικούς δεσμούς της Άγκυρας. Ωστόσο, η αβεβαιότητα θα ενισχύσει τις ιδέες της Τουρκίας περί της ανάγκης για ανεξαρτησία από τη Δύση: στον απόηχο της εκστρατείας κυρώσεων, η Τουρκία θα εργαστεί για να βελτιώσει τη δική της αμυντική βιομηχανία και να διαφοροποιήσει περαιτέρω τους εταίρους της στην αμυντική βιομηχανία προκειμένου να μειώσει την έκθεσή της στη μελλοντική δυτική επιρροή. Αυτό, τελικά, αποτελεί μια βραδέως κινούμενη απειλή για τις αμυντικές εταιρείες με δεσμούς με την Τουρκία, καθώς η Άγκυρα αναζητά τρόπους για να αντικαταστήσει ορισμένες από τις δραστηριότητές της με εγχώριες εταιρείες στην Τουρκία και νέους εταίρους στο εξωτερικό. Ωστόσο, πολύ πριν συμβεί αυτό, αμερικανικές και δυτικές εταιρείες που δραστηριοποιούνται στην Τουρκία είναι πιθανόν να αντιμετωπίσουν δυσκολίες αν το Κογκρέσο των ΗΠΑ επιλέξει να εντείνει της πιέσεις στην Άγκυρα για τις ενέργειές της στη βορειοανατολική Συρία.
Ξεκίνησα κατά τις 9πμ να πάω στο πανεπιστήμιο να παρακολουθήσω το πρώτο μάθημα του Βενιζέλου σε μεταπτυχιακό της Νομικής αλλά δεν με πήραν τρία λεωφορεία του ΟΑΣΘ που πέρασαν απο τη στάση Γεωργίου και γύρισα πίσω.
Το γεγονός μου δίνει αφορμή για μερικά σχόλια που νομίζω πως είναι ενδιαφέροντα.
1.-Παρακολούθησα, χθες, ένα μέρος της εκδήλωσης της εφημερίδας “Μακεδονία” για τη Θεσσαλονίκη, τα προβλήματά της και το μέλλον της. Η εκδήλωση ήταν επιτυχημένη απο κάθε πλευράς. Δεν ξέρω αν έταμε το κύριο ζήτημα για το οποίο πραγματοποιήθηκε (αν, δηλαδή, υπήρξε κοινός τόπος φορέων και κομμάτων) διότι κάποια στιγμή έφυγα. Απο το κλίμα που εισέπραξα όμως, μάλλον, καταγράφηκαν διαφωνίες και αδιέξοδα.
2.-Οι Θεσσαλονικείς είναι ένα παράξενο είδος ανθρώπων και δεν ξέρω αν έχει σημασία να τους επισημάνει κανείς ότι θα πρέπει να κρατήσουν με νύχια και με δόντια τη μοναδική εφημερίδα που τους απέμεινε. Για χίλιους λόγους αλλά θα αναφέρω έναν που νομίζω πως θα τους ενοχλήσει: θα γίνουν καταγέλαστοι στην Ελλάδα. Ακόμη και ο πιο μικρός νομός της χώρας έχει περισσότερες της μιας εφημερίδες με μεγαλύτερη κυκλοφορία. Και η “Μακεδονία” είναι αξιόλογη.
3.-Άκουσα στο χρόνο που έμεινα στην εκδήλωση τον πρόεδρο του ΟΑΣΘ να μιλά για την κατάσταση του Οργανισμού. Μου ήρθε να κλάψω (τρόπος του λέγειν) με όσα έλεγε. Θα αναφέρω δύο. α)Υπάρχει μια κουλτούρα του “δεν πληρώνω” που έχει καθηλώσει τα έσοδα του Οργανισμού. Πράγματι η πλειονότητα των επιβατών δεν πληρώνει. Ιδίως κάποιοι νέοι θεωρούν ντροπή να πληρώσουν. Εμείς γιατί ποτέ δεν σταματήσαμε να πληρώνουμε; Διότι είμαστε κορόϊδια. Δεν υπάρχει άλλη εξήγηση. Και επειδή ο Σύριζα και ο Τσίπρας πρωταγωνίστησαν σ αυτήν την κουλτούρα μου είναι ιδιαιτέρως αντιπαθείς. β). Ό,τι μπαίνει στα ταμεία του Οργανισμού, κατάσχεται απο την Εφορία και άλλους φορείς στους οποίους ο Οργανισμός οφείλει τα μαλλιοκέφαλά του. Έτσι, μετά απο αυτά που άκουσα αποφάσισα να μη ρωτάω καν τον οδηγό πότε θα περάσει λεωφορείο που θα πάρει και εμάς τους δύσμοιρους. Πάω με τα πόδια ή γυρνάω σπίτι.
4.- Ο Συριζα φέρει μεγάλες ευθύνες για τη σημερινή κατάσταση του ΟΑΣΘ. όπως και οι πολλές κυβερνήσεις του ΠΑΣΟΚ. Παλαιότερα υπήρχε μια συμφωνία κυρίων των μετόχων του ΟΑΣΘ με κομβικά πολιτικά πρόσωπα να μην υπάρξει εναλλακτική συγκοινωνία. και φτάσαμε σήμερα στο σημείο η δεύτερη πόλη της χώρας να μην έχει αστική συγκοινωνία..
Ευθύνες, βεβαίως, έχει και η κυβέρνηση Μητσοτάκη. Δεν μας ενδιαφέρει το παρελθόν. Θέλουμε αστική συγκοινωνία και τη θέλουμε τώρα. Τα υπόλοιπα είναι φιλολογίες.
5.-Τέλος θα κάνω ένα bulling στο Βενιζέλο. Και το bulling είναι ότι θα του δώσω μια συμβουλή, γνωρίζοντας πως έχει αντιπάθειες στις συμβουλές.
Είναι λάθος για το prestige του το γεγονός ότι έκανε ακαδημαϊκό μάθημα στην αίθουσα Τελετών της Παλιάς Φιλοσοφικής.
Θα μπορούσε να το κάνει στο ιστορικό, απο κάθε άποψη, αμφιθέατρο της Νομικής. Δοξασμένο ως προς τους επισκέπτες του. Μάθημα σε μεταπτυχιακούς φοιτητές κάνει. Επιτρέπεται σε τέτοια μαθήματα να παρακολουθούν και άλλοι πολίτες αλλά ο τύπος πρέπει να κρατηθεί. Ας το έχει υπόψη του. Και εγώ πιστεύω πως ο Βενιζέλος δεν θα κάνει τα κλασικά ακαδημαϊκά μαθήματα αλλά είναι καλό να κρατηθεί μια ακαδημαϊκή ισορροπία.
Τίρανα και Σκόπια έκαναν ένα μεγάλο λάθος. Πίστεψαν ότι αρκεί η επίκληση της απειλής της ρωσικής, τουρκικής η κινεζικής διείσδυσης, ο κίνδυνος αποσταθεροποίησης της κυβέρνησης Ζάεφ και Ράμα για να πεισθούν οι Ευρωπαίοι ηγέτες να αποδεχθούν την έναρξη ενταξιακών διαπραγματεύσεων, που σε δυο, τρία η τέσσερα χρόνια θα προσέδιδαν στους πρωθυπουργούς της Αλβανίας και της Βόρειας Μακεδονίας ισότιμη ψήφο και δικαίωμα απόφασης για το μέλλον της Ευρώπης με τους ηγέτες της Γερμανίας, της Γαλλίας και των άλλων χωρών της Ε..Ε.
Και ο κ. Ζάεφ ακόμη χειρότερα πιστεύει ότι αρκούσε η υπογραφή της Συμφωνίας των Πρεσπών για να ανοίξει ο δρόμος της Ευρώπης για την χώρα του. Αυτή η σιγουριά των κυβερνήσεων στα Σκόπια και στα Τίρανα υπονόμευσε τις ευρωπαϊκές φιλοδοξίες των δυο χωρών, καθώς παραμερίσθηκε και υποβαθμίστηκε πλήρως η υποχρέωση εκπλήρωσης των Κριτηρίων της Κοπεγχάγης αλλά και υλοποίησης των μεταρρυθμίσεων που απαιτούνται προκειμένου μια χώρα να περάσει το κατώφλι της Ε.Ε…
Η αντίληψη ότι το γενικό και εντελώς αφηρημένο γεωστρατηγικό αφήγημα, θα αποκρύψει και θα συγκαλύψει τα σοβαρά προβλήματα της δημοκρατικής διακυβέρνησης, του κράτους δικαίου, των δικαιωμάτων, της διαφθοράς, της σχέσης του οργανωμένου εγκλήματος με την πολιτική εξουσία, είναι που έχει υπονομεύσει τελικά την ευρωπαϊκή πορεία των δυο χωρών και όχι η «λόξα» του Μακρόν.
Γιατί ο Γάλλος πρόεδρος απλώς ζητά το αυτονόητο. Η έναρξη ενταξιακών διαπραγματεύσεων με μια χώρα να μην είναι το «έπαθλο» για κάποιο γενικό γεωπολιτικό αντάλλαγμα (π.χ. η Συμφωνία των Πρεσπών από τα Σκόπια), αλλά να είναι αποτέλεσμα τω προσπαθειών που έχει κάνει η συγκεκριμένη χώρα προκειμένου να κάνει δικό της κτήμα το κοινοτικό κεκτημένο και τις ευρωπαϊκές αρχές.
Η απόφαση για έναρξη ενταξιακών διαπραγματεύσεων χωρίς να έχουν εκπληρωθεί οι όροι και οι προϋποθέσεις που προβλέπονται, δεν οδηγούν σε σταθεροποίηση των χωρών, όπως λανθασμένα υποστηρίζεται, αλλά στην διάσωση κυβερνήσεων που κυρίως ευθύνονται για την μη εκπλήρωση των όρων αυτών.
Ο κ. Ζάεφ θεώρησε ότι αρκούσε η υπογραφή της Συμφωνίας των Πρεσπών για να πάρει λευκή επιταγή για την ευρωπαϊκή πορεία της χώρας του. Τα σκάνδαλα τα οποία συνεχίζονται επί της δικής του πρωθυπουργίας , η απουσία αξιόπιστου δικαστικού συστήματος στην χώρα, η προβληματική λειτουργία των θεσμών, θεωρήθηκε ότι θα ξεχασθούν κάτω από τους διθυράμβους για την επίλυσή της διαφοράς με την Ελλάδα.
Ίσως ο κ. Ζάεφ θεώρησε ότι αρκούσε η υλοποίηση της εντολής της κ. Μέρκελ για σφράγισμα των συνόρων με την Ελλάδα -στο οποίο οφείλεται σε έναν βαθμό και η ασφυξία της χώρας μας από τις μεταναστευτικές ροές- για να εξασφαλισθεί η έναρξη των ενταξιακών διαπραγματεύσεων. Όμως όλα αυτά δεν είναι αρκετά.
Ο κ. Ράμα στα Τίρανα είναι αυτός που ενοχλήθηκε λιγότερο γιατί απλώς παίρνει ακόμη μια παράταση ώστε να συνεχίσει να κυβερνά χωρίς ενοχλήσεις από τις Βρυξέλλες, σε μια χώρα που η αντιπολίτευση απέχει από τις εργασίες της Βουλής, το ναρκεμπόριο ανθεί, το οργανωμένο έγκλημα συνυπάρχει με την πολιτική εξουσία, το δικαστικό σύστημα είναι πλήρως υποταγμένο στην εκτελεστική εξουσία.
Είναι χαρακτηριστικό ότι «δεν ίδρωσε το αυτί» του κ. Ράμα ο οποίος μάλλον συνεχίζει να είναι ευτυχής χωρίς την πίεση της Ε.Ε., ενώ η αντιπολίτευση απέχει από τις εργασίες της Βουλής, η δικαιοσύνη συνεχίσει να χειραγωγείται από τον ίδιο και φυσικά συνεχίζεται η υλοποίηση του σχεδίου υφαρπαγής των ελληνικών περιουσιών στο παραθαλάσσιο μέτωπο.
Στα Σκόπια ο κ. Ζάεφ επέλεξε να παίξει τα ρέστα του ,αναγγέλλοντας πρόωρες εκλογές. Ελπίζει ότι με το δίλημμα «μαζί μου για την Ευρώπη ή περιπέτειες με το VMRO» θα μπορέσει να αναστρέψει το αρνητικό κλίμα που υπάρχει στην Βόρεια Μακεδονία αλλά και το κλίμα απογοήτευσης από την μη έναρξη ενταξιακών διαπραγματεύσεων.
Ο κ. Ζάεφ στήριξε εδώ και δυο χρόνια την πολιτική πορεία του στο επιχείρημα ότι η επίλυση του ονοματολογικού αρκεί για το άνοιγμα της ευρωατλαντικής πορείας της χώρας του. Έτσι κατόρθωσε αν και το κόμμα του ήταν δεύτερο στις εκλογές να συνεργασθεί με τα αλβανικά κόμματα για τον σχηματισμό κυβέρνησης ,να κερδίσει την πλειοψηφία ώστε να διαπραγματευθεί την Συμφωνία των Πρεσπών και να περάσει τις συνταγματικές αλλαγές και έστω και με προβληματικό τρόπο να επιτύχει την έγκριση της Συμφωνίας στο δημοψήφισμα.
Ο κ. Ζάεφ τώρα βρίσκεται στην δύσκολη θέση να πρέπει να εξηγήσει σε μια καχύποπτη και δύσπιστη κοινή γνώμη, ότι η Συμφωνία των Πρεσπών δεν ήταν η πανάκεια για την ευρωπαϊκή πορεία της χώρας, όπως υποστήριζε μέχρι τώρα.
Παρά το γεγονός ότι και η αντιπολίτευση στα Σκόπια, το VMRO -DPMNE δεν έχει υποσχεθεί ,παρά τις εθνικιστικές κραυγές, την ακύρωση της Συμφωνίας των Πρεσπών ,ενδεχομένη ήττα του Ζάεφ στις εκλογές, θα οδηγήσει σε μια εξαιρετικά ιδιόρρυθμη κατάσταση, όπου σε Αθήνα και Σκόπια θα υπάρχουν δυο κυβερνήσεις που πολέμησαν την Συμφωνία των Πρεσπών και θα καλούνται να την υλοποιήσουν…
Και καθώς σε ευρωπαϊκό επίπεδο δεν είναι η Συμφωνία των Πρεσπών και η υλοποίηση της το κριτήριο για την αλλαγή στάσης του Εμ. Μακρόν η ενδεχόμενη νίκη της αντιπολίτευσης στις πρόωρες εκλογές θα θέσει σημαντικές προκλήσεις για την Ελλάδα λόγω της απροθυμίας του VMRO να εφαρμόσει πλήρως την Συμφωνία.
Και ενώ σήμερα η Ελλάδα δηλώνει την στήριξη της στην Βόρεια Μακεδονία, θα είναι εξαιρετικά δύσκολο να αποφύγει μια σύγκρουση και με τα Σκόπια και με τους εταίρους εάν μια νέα κυβέρνηση του VMRO επιχειρήσει να παγώσει την Συμφωνία των Πρεσπών και να κερδίσει μια απόφαση για έναρξη ενταξιακών διαπραγματεύσεων με την Ε.Ε. απλώς και μόνο επειδή ο κ. Μακρόν άλλαξε στάση η επειδή έπεισε το επιχείρημα της δημιουργίας «αναχώματος» στην ρωσική διείσδυση.
Στρατιώτες των Ηνωμένων Πολιτειών στη βόρεια Συρία. Πρόκειται για μόλις 1.000 από τους 170.000 Αμερικανούς στρατιώτες που είναι διεσπαρμένοι σε διάφορα σημεία του πλανήτη.
Με μία παραλλαγή του «οίκαδε» για τον ελληνικό στρατό που ήταν στη Μικρά Ασία το 1922, ο Ντόναλντ Τραμπ αποφάσισε την επιστροφή των Αμερικανών στρατιωτών που βρίσκονται στη Συρία. Πρόκειται για μόλις 1.000 από τους 170.000 Αμερικανούς στρατιώτες που είναι διεσπαρμένοι σε διάφορα σημεία του πλανήτη. Οι απίστευτες συνθήκες υπό τις οποίες απομακρύνονται, όμως, διευκολύνει το αφήγημα του Αμερικανού προέδρου στις επερχόμενες προεδρικές εκλογές του Νοεμβρίου 2020: έφερα πίσω τα παιδιά μας από μία σύγκρουση που μας πέφτει μακριά και μας είναι αδιάφορη.
Η επιλογή του είχε καταστροφικές συνέπειες παγκοσμίως για τη δημόσια εικόνα της Αμερικής ως υπερδυνάμεως. Οπως σχολίασε και η Σώτη Τριανταφύλλου: «Δεν πρέπει να κατεβαίνεις στο πηγάδι με αμερικανικό σχοινί». Πώς να μετρήσεις τον λόγο Αμερικανών αξιωματούχων (όπως του Πομπέο) όταν ξέρεις ότι ο πρόεδρός του μπορεί ανά πάσα στιγμή να τους αγνοήσει; Σε αυτή τη φάση πάντως, οι βασικές επιλογές των ΗΠΑ δεν αλλάζουν. Δεν πρόκειται για τη Βρετανία που ανακάλυψε το 1946 ότι δεν είχε πλέον τις οικονομικές δυνατότητες να χρηματοδοτήσει τις φιλοδοξίες και τις ανά τον κόσμο επιλογές και υποχρεώσεις της. Η πλειοψηφία του αμερικανικού πολιτικού συστήματος ομνύει στην παγκοσμιότητα των συμφερόντων των ΗΠΑ και έχει τη δυνατότητα να τα στηρίξει. Ισως τα πράγματα αλλάξουν μετά τις εκλογές, εάν επιβραβευθεί η πολιτική Τραμπ στη Συρία.
Η κίνηση του Αμερικανού προέδρου απεδείχθη μοιραία για την κατάσταση στη Συρία που ήταν στάσιμη επί περίπου 18 μήνες. Οι δυνάμεις του Ασαντ προσπαθούσαν να ανακαταλάβουν κάποιους θυλάκους με ισλαμιστές που υποστηρίζονται από την Τουρκία με κυριότερο αυτόν του Ιντλίμπ στη δυτική Συρία. Οι Κούρδοι είχαν δημιουργήσει στο 28% του κατοικημένου συριακού εδάφους (εκτός δηλαδή της ερήμου) αυτόνομες δομές που ονόμαζαν Ροζάβα, που σημαίνει στη γλώσσα τους «Δύση», διότι πρόκειται για το δυτικό Κουρδιστάν. Οι Τούρκοι και οι τζιχαντιστές μισθοφόροι του τουρκικού στρατού είχαν καταλάβει τις πόλεις Τζαραμπλούς (2016) και Αφρίν (2018). Το πράσινο φως που έδωσε ο Τραμπ στον Ερντογάν να επιτεθεί, δεν οδήγησε σε νίκη των Τούρκων. Οι Κούρδοι, προκειμένου να αποφύγουν τη σφαγή, επέλεξαν να συνεννοηθούν με τον Ασαντ. Μπορεί να φαίνεται περίεργο, αλλά στους σχεδιασμούς του Ερντογάν δεν είχε ληφθεί σοβαρά υπ’ όψιν αυτή η παράμετρος. Αφ’ ης στιγμής εισήλθαν στο πεδίο οι Σύροι του Ασαντ, η μεγαλύτερη μετά το 1974 τουρκική στρατιωτική επιχείρηση είχε ουσιαστικά τελειώσει. Οι Τούρκοι δεν θα συγκρούονταν με τις υποστηριζόμενες από τους Ρώσους δυνάμεις του Ασαντ.
Η συμφωνία εκεχειρίας μεταξύ του Αμερικανού αντιπροέδρου Πενς και του Ερντογάν ήταν ένα ακόμη αμερικανικό δώρο προς τον Τούρκο πρόεδρο. Του έδωσε μία ευπρόσωπη διέξοδο στην αποτυχία του να καταλάβει μία ζώνη βάθους 30 χλμ. και μήκους 480 χλμ. Οι μοναδικές περιοχές που βρέθηκε να κατέχει είναι οι δύο κωμοπόλεις Ταλ-Αμπιάντ και Ρας Αλ-Αΐν δίπλα στα τουρκοσυριακά σύνορα. Οπως προκύπτει ρητώς από το κείμενο της συμφωνίας, σε αυτές μόνον τις περιοχές περιορίζεται η εφαρμογή της εκεχειρίας. Βεβαίως, ο Ερντογάν θα μπορεί βασίμως να ισχυρισθεί ότι με την υπαγωγή τους στον Ασαντ οι Κούρδοι έχασαν το καθεστώς αυτονομίας που απολάμβαναν έως την προηγούμενη εβδομάδα. Δεν αρκεί, όμως, αυτό για έναν ηγέτη που ασφυκτιούσε στα σύνορα της Συνθήκης της Λωζάννης…
Ο Ασαντ φαίνεται ότι ανέκτησε σε λίγες ώρες το 28% της Συρίας. Απομένει να φανεί υπό ποίους όρους οι Κούρδοι δέχθηκαν να υπαχθούν εκ νέου στον παλαιό τους τύραννο. Η εικόνα πάντως είναι ότι ο Ασαντ κερδίζει τον πόλεμο. Ο μεγάλος κερδισμένος σε στρατηγικό επίπεδο από όλα αυτά υπήρξε η Ρωσία. Στο ερώτημα ποια είναι η υπερδύναμη με την οποία συζητάς την κατάσταση στη Μέση Ανατολή, ο Τραμπ απάντησε: η Ρωσία!
Τι σημαίνουν όλα αυτά για εμάς; Ενας Ερντογάν με τσαλακωμένη την υπεροψία του πώς θα αντιδράσει στην Ανατολική Μεσόγειο; αναρωτιούνται πολλοί. Η πραγματικότητα είναι ότι η επίθεση στη Συρία και οι γεωτρήσεις στην Ανατολική Μεσόγειο προχωρούσαν παράλληλα. Η Τουρκία έχει επενδύσει πάνω από 1 δισ. δολάρια για να σταματήσει το ενεργειακό πρόγραμμα της Κύπρου και να δώσει υπόσταση στις παράνομες διεκδικήσεις του επί της κυπριακής ΑΟΖ και της ελληνικής υφαλοκρηπίδας. Ο σχεδιασμός θα προχωρήσει. Το καλό είναι ότι ο Ερντογάν έχει αρχίσει και ενοχλεί διεθνώς όλο και περισσότερο. Ελλάδα και Κύπρος μπορούν να το εκμεταλλευθούν.
* Ο κ. Αγγελος Συρίγος είναι αναπλ. καθηγητής Διεθνούς Δικαίου και Εξωτερικής Πολιτικής. Βουλευτής της Ν.Δ. στην Α΄ Αθηνών.
[Είναι χρόνια τώρα που το Χόλιγουντ-ιδίως μετά την εξαφάνιση του υπέροχου ιταλικού κινηματογράφου – κατέστη πολιτιστική…πρωτεύουσα του κόσμου! Επηρεάζει συνειδήσεις, διαμορφώνει αισθητική, μέχρι και πολιτικές πεποιθήσεις. Είναι όμως όντως πνευματικό «προϊόν» ό,τιδήποτε μας σερβίρει η κινηματογραφική του παραγωγή; Μήπως οι παράγοντές του «ως επικάλυμμα έχοντες της κακίας την ελευθερία» (Πέτρου Α’, Β-16) κερδοσκοπούν αδιαφορώντας για τις ηθικές επιπτώσεις; Το σκάνδαλο Χάρβεϊ Γουαϊνστάιν – και αυτό είναι η κορυφή του παγόβουνου – ενισχύει τη δυσπιστία μας. Τελικά, δεν θα προστατεύσουμε τη νεολαία μας και θα την παραδώσουμε βορά στις διαθέσεις των εμπόρων ψυχών και σωμάτων; Ο καθένας μας είναι ελεύθερος να πάει να δει την ταινία. Αλλά να μην ξεχνάμε ποτέ ότι οι μέλισσες διαλέγουν ανάμεσα σε λουλούδια, ενώ οι μύγες όχι…Ε.Δ.Ν.]
Η νέα κινηματογραφική εκδοχή του Τζόκερ είναι παρωθητική, καθώς ένας ανυπολόγιστος αριθμός ανθρώπων του συστημικών μέσων ενημέρωσης φαίνεται να φοβούνται ότι αυτό το έργο θα μπορούσε να παρακινήσει κάποιους ανυπόληπτους χαβαλάκηδες να περάσουν σε δράση.
Η υπερβολή ως σωτήρια κάθαρση
Ένας φόρος τιμής στην υπερβολή στην καρδιά της καθημερινότητας των “διαταραγμένων μυαλών”, αυτή η νέα χολυγουντιανή παραγωγή φαίνεται να στήνει ένα στρογγυλό τραπέζι για μια δίκη σύμφωνα με τους κανόνες της μεταβιομηχανικής μας κοινωνίας. Η κοινωνία του φαίνεσθαι, όπου οι πιο αδύναμοι τίθενται επιδέξια σε καραντίνα, περιμένοντας την ευθανασία τους. Σε αυτό το πλαίσιο, η εμβληματική στο εξής μορφή του Τζόκερ, μας ελέγχει, λες και το “συνηθισμένο κακό” που κοιμάται στα στάσιμα νερά της Αμερικής κατέληξε να δημιουργεί «απροσάρμοστους» [misfit] που αποτελούν κίνδυνο για την ασφάλεια των Φαρισαίων εξουσιαστών.
Ένας κριτικός στο διαδίκτυο μιλάει για τη νέα ενσάρκωση του Τζόκερ από τον ηθοποιό Χοακίμ Φίνιξ απεικονίζοντάς τον ως “… ένα τύπο που τα παίρνει στο κρανίο αφού έχει φάει το ξύλο της χρονιάς του…”. Στην πραγματικότητα, η καινούργια εκδοχή αυτής της επικής ιστορίας, παρουσιάζει έναν Τζόκερ που προσωποποιεί όλους τους απροσάρμοστους της αργυρώνητης κοινωνίας μας βυθισμένους στα βαθύτερα των αδιάλυτων αντιφάσεών τους. Το κακό και το καλό δεν υπάρχουν πια. Μόνο η συνήθης τρέλα, που προκαλείται από την καθημερινή δυστυχία, αναγαλλιάζει μέσα σε ένα σαδιστικό και διονυσιακό καρναβάλι. Το αίσθημα κακουχίας καταλήγει στο να διυλίζει τους πλέον φυσιολογικούς ανθρώπους μέσα από τα αιμοφόρα αγγεία μιας κοινωνίας που μοιάζει με ένα τεράστιο στρατόπεδο ψυχιατρικού εγκλεισμού.
Εγκλεισμός και βασανιστήρια ως τρόπος λειτουργίας
De facto, η εξαιρετική έλξη που δημιουργείται από τους αντιήρωες της ιδιοσυγκρασίας ενός Τζόκερ προέρχεται από το γεγονός ότι προσωποποιούν μια υποθετική εκδίκηση που αναλαμβάνουν όλα τα θύματα των ψυχιατρικών, παραστρατιωτικών, μαφιόζικων και ψευδο-θρησκευτικών εντολών, υπακούοντας στις επιταγές του μεγάλου έργου της σφαγής της αθωότητας με τη στενή έννοια. Αυτό που γοητεύει τα πλήθη έναν και πλέον αιώνα τώρα είναι ακριβώς αυτό το φαινόμενο το σχετιζόμενο με τη λίμπιντο.
Η αιματηρή εκδίκηση του τρελού που ευνουχίστηκε χημικώς, που τον ξεδόντιασαν και του έκαναν ηλεκτροσόκ , καταβεβλημένος μέσα στον ζουρλομανδύα του και εξευτελισμένος στην ψυχή του, αυτός ο καυγάς που οδηγεί σε συμπλοκή κυριολεκτικά βυθίζει τα κινηματογραφόφιλα πλήθη σε μια εκστατική κατάσταση. Και, αυτή τη φορά, φαίνεται ότι ο επίσημος Τύπος στριμωγμένος δεν εκτίμησε καθόλου αυτό, την άθλια σκηνοθεσία, φοβούμενος μήπως ένα μεγάλο μέρος του κοινού καταλήξει να μιμηθεί τον Τζόκερ. Καθώς ο εγκλεισμός και τα βασανιστήρια αντιπροσωπεύουν, τελικά, τον τρόπο λειτουργίας μιας κοινωνίας δομημένης στο πρότυπο μιας μηχανής για να παράγει όλο και περισσότερη αλλοτρίωση.
Αντίστροφη λύτρωση
Η πιο πρόσφατη κινηματογραφική έκδοση του Τζόκερ, η οποία σκηνοθετήθηκε από τον Toντ Φίλιπς και τον συνεργό του Χοακίμ Φίνιξ, είναι περισσότερο ρεαλιστική και εμπνέεται από το στυλ των αστυνομικών έργων του Σκορτσέζε τη δεκαετία του 1970. Μόνο με αυτή την ιδέα μπορούμε εύκολα να αντιπαραβάλουμε τον Τζόκερ του Toντ Φίλιπς με τον Οδηγό Tαξί του Σκορτσέζε σε ένα περιβάλλον όπου το σύμπαν των μεγαλουπόλεων δημιουργεί τους δικούς του εκφυλισμένους. Έτσι, η τρέλα, πολύ περισσότερο αν αναγαλλιάζει μπροστά σ’ ένα όργιο επιβολής ποινών, αντιπροσωπεύει ένα είδος θεϊκής εκδίκησης, τελικής κάθαρσης που δρα ως αντίστροφη λύτρωση.
Ένα τεράστιο υπαρκτικό κενό
Εάν πρέπει να εξαγοράζουμε τα εγκλήματα αυτής της κοινωνίας, το καλύτερο είναι να πληρώνουν οι αποδιοπομπαίοι τράγοι που το αξίζουν στο κάτω-κάτω. Αυτό φαίνονται να υπαινίσσονται τα δυο αμερικανικά έργα σκηνοθετώντας ανισόρροπους που δρουν ως «εν υπνώσει» παράγοντες, θανατηφόρες δυνάμεις που περίμεναν τη στιγμή τους για να αναλάβουν δράση και να αφαιρέσουν τα απομεινάρια της σεμνοτυφίας μιας φαινομενικής ηθικής σκηνοθετημένης από τους δημίους της Κοινωνίας του θεάματος. Δυστυχώς, όταν η εξιλέωση μεταφράστηκε σε ανεξέλεγκτο λουτρό αίματος και η κάθαρση ξεθύμανε, δεν μένει τίποτα άλλο παρά ένα τεράστιο υπαρξιακό κενό.
Αφού καθαρίστηκε από τη φιλαργυρία της, την ακολασία της και τον σύμφυτο χρηματισμό, η κοινωνία αρχίζει και πάλι τις καλές παλιές συνήθειες και η «συνηθισμένη βία» μπορεί να επιστρέψει σε λειτουργία ανεπαίσθητα μέσα από τους τροχούς μιας εμπορικής ορδής που ρυθμίζει όλες τις ανθρώπινες σχέσεις . Όλο το μεγαλείο ενός Σκορτσέζε είναι να εστιάζει τον φωτισμό στους δικηγορίσκους, τους κακοποιούς και τις κυρίες της καλής κοινωνίας για να μας τους δείξει ολόγυμνους. Όπως οι κατσαρίδες, οι παράγοντες αυτής της κοινωνίας του παιχνιδιού και της γαστριμαργίας αρχίζουν να τρέχουν προς όλες τις κατευθύνσεις αμέσως μόλις ένας δικαστικός διαψεύσει ότι προτίθεται να τους καλέσει.
Ελλείψει αγάπης, καθαρίστε το κακό
Φυσικά, αυτή η κάθαρση κάνει ευτυχή τον κινηματογραφόφιλο, πολύ πρόθυμο να ξεφύγει από τις δικές του ευθύνες για να καταφύγει σε αυτή τη ολέθρια νέμεση. Και όμως, η “συνηθισμένη βία” των ομοίων μας αξίζει, αν φυτέψουμε στο μυαλό των κινηματογραφόφιλων, μερικά ολέθρια αντίποινα … έτσι ώστε μια χούφτα συνένοχων των αδικημάτων αυτής της αποτρόπαιης κοινωνίας να πληρώσει για την αυταρέσκειά τους. Ωστόσο, πίσω από όλη αυτή την εκδικητική και δολοφονική τρέλα κρύβεται το φάντασμα του εμφυλίου πολέμου. Και, επειδή επιθυμούν να καθαρίσουν το κακό, είναι η ζωή στα ευτελέστερα στοιχεία της που τα υφίσταται!
Βρίσκουμε πίσω από όλη αυτή την εκδικητική δίψα κάτι καθαρά πουριτανικό, τυπικά αμερικανικό. Δεν προκαλεί έκπληξη ότι οι κύριοι του Χόλιγουντ συναίνεσαν να παραγάγουν αυτή την, εκτός πεπατημένης, εκδοχή του Τζόκερ, για να ξανοιχτούν στον κοινωνικό ξεπεσμό μιας Αμερικής που το μόνο που παράγει είναι μίσος και βία. Μια πραγματική μηχανή δολοφονίας των μαζών, το Gotham City δεν είναι πλέον η νεομεσαιωνική πόλη που απεικονίζεται στο DC Comics, αλλά μοιάζει πολύ με τις κρύες τρέχουσες μεγαλουπόλεις μας. Δεν διαμορφώνουν πλέον ελεύθερους πολίτες σ’ αυτή, αλλά απροσάρμοστους, ανίκανους να αναλάβουν οποιαδήποτε ευθύνη, αφού δεν έχουν τίποτα να πουν. Η υποτονικότητα και ο πόνος των μαζών παράγουν τους δημίους τους, έχουμε τον πειρασμό να προσθέσουμε.
Τέλος στους “απόβλητους”
Ο Τζόκερ αντιπροσωπεύει τον πρώην πολίτη της παραστρατημένης πόλης που μεταμορφώθηκε σε απροσάρμοστο όσο προχωρεί η εμπορευματοποίηση σωμάτων και ψυχών. Εχοντας αποφασίσει οι κυβερνώσες ελίτ να τελειώνουν με τους «απόβλητους», βρίσκουν καλό να στερήσουν το κοινό των θνητών και από το τελευταίο κομμάτι ελευθερίας. Απομονωμένοι οι φορολογούμενοι σε σπίτια ανθυγιεινά και ανίκανοι να τα βγάλουν πέρα περιμένουν, υπομονετικά, να θυσιαστούν από τους καινούριους δήμιους.
Αυτή τη φορά, παρ’ ό,τι θα περιμέναμε, οι δήμιοι δεν είναι πλέον ο Στάλιν, ο Χίτλερ ή ο Μάο, αλλά οι απροσάρμοστοι άγνωστοι, οι οποίοι, αφού «τα πήραν στο κρανίο», αναλαμβάνουν να καθαρίσουν την ανθρωπότητα από την πλεονάζουσα υποκρισία της. Αλλά, αντί να τα βάζουν με τους υπεύθυνους της αλλοτρίωσής τους, όλοι οι Τζόκερ των φρικιαστικών κοινωνιών μας αρκούνται να σκοτώνουν τα “σιωπηλά αρνιά” που κατοικούν στις μητροπόλεις μας. Ο Τζόκερ κάνει τη βρώμικη δουλειά της ολιγαρχίας με την καθιέρωση συλλογικών λουτρών αίματος ως τελετουργικό εξιλέωσης του 21ου αιώνα.
Civilians flee the Turkish bombardment of Ras al-Ain in northeast Syria on October 9. (Delil Souleiman/AFP)
The intensifying Turkish military campaign in northern Syria could lead to the forced displacement of more than a million Kurds and to the killing of scores of Kurdish civilians, according to a leading analyst who has spent considerable time in the area.
…
Born in the UK and living today in Jerusalem, Jonathan Spyer is one of Israel’s leading experts on the Kurdish nation, having spent much time on the ground, including during the period of the Syrian civil war during which 11,000 Kurds were killed. He has created an extensive network of Kurdish contacts throughout Turkey, Iraq and Syria.
How dangerous is Turkey’s current military operation for the Kurdish population in the area?
It depends on how far the Turks want to go. Right now, there’s been shelling all the way across the border, from Tell Abiad in the west, all the way to a place called Derik, which is right on the Syrian-Iraqi border.
If the intention of the Turks is, as President Erdogan stated at the UN General Assembly, genuinely to push forward and create a 20-mile deep buffer area all the way across that border, then the potential for the displacement of population, at the very least, is extremely high. Because that would basically involve the Turks conquering more or less the entirety of the main Kurdish population areas in northern Syria.
Turkish President Recep Tayyip Erdogan lays out his settlement plan in a September 24 address to the UN General Assembly.
That is to say, Tell Abiad and Derik and also Kobani and the city of Qamishli. Up to a million could potentially be displaced, at the very least. And [the likelihood of] an outcome that is probably worse, given the nature of some of the people the Turks are working with in this campaign, is very high indeed.
But we don’t yet know the intentions of the Turks, and indeed the Turks themselves may not yet know. It seems that Erdogan chose to act very quickly, following Trump’s announcement on Sunday, presumably with the intention of testing American and international resolve.
If there is now very strong international reaction against the Turks, they may have to settle for a more limited set of goals. They may have to settle, for example, for just taking control of an area between Tell Abiad and Ras al-Ayn. And if that’s the case, then we’re talking of course about a much smaller threat to the Kurdish population. We already saw Kurdish civilians leaving those areas since the commencement of the Turkish shelling.
We also saw the killing of 109 Kurdish fighters on Wednesday and Thursday, according to the Turks.
That’s Turkish information. The Kurdish information talks about much fewer casualties. They’re talking about 16 Kurds killed at the present time, and 33 wounded.
Jonathan Spyer
This is really a kind of fog of war situation right now, because there’s very little international reporting possible in the area.
CNN’s Clarissa Ward is in there, but I don’t think any other international crews are. So we’re basically dependent on information coming from the SDF or the Turkish army, and that’s obviously a very difficult situation in terms of information. I’d recommend to be very skeptical about all the figures right now.
Syrian Observatory of Human Rights are always worth checking for that stuff. They seem to be skeptical about some of the Turkish claims so far. The Turks were claiming to make territorial advances and to have conquered villages close to Tell Abiad. And the Observatory was saying that’s not accurate. There’s a lot of disinformation right now, that’s part of war.
There are concerns not only about displacement of Kurds but about a potential massacre if Erdogan’s army aggressively tries to capture territory.
The Turkish army itself, the regular forces of Erdogan, I think will be under pretty clear orders not to carry out massacres. But they’re carrying out indiscriminate shelling right now against populated areas. There has been a hospital in Ras al-Ayn that was struck.
Left: Screenshot from a video of Turkish-backed Arab fighters executing a Kurd. Right: the lifeless body of Kurdish politician Hevrin Khalef, who was dragged from her car and shot.
Secondly, the Syrian-Turkish allies the Turks are working with, and who look to be providing a lot of the ground fighters for this mission, is a thing they call the Syrian National Army [which is also known as Free Syrian Army].
What is that in fact? It’s an amalgamation of a whole bunch of the remnants of the Syrian-Arab rebellion from northern Syria, including very extreme Sunni-jihadi elements, who in their own propaganda regularly refer to the PKK [Kurdistan Workers’ Party] and the Kurds as apostates, atheists and communists and all that kind of stuff. This is not a particularly disciplined force. It’s a deeply sectarian, and Sunni-Islamist force with a deep and verifiable hostility to the Kurdish population.
So if those guys get to interact with the Kurdish population, then the results could be deeply worrying. And we know about that because we kind of have a precedent, which is Operation Olive Branch [which Turkey and the Ankara-backed Syrian National Army carried out in early 2018], when the Turks destroyed the Kurdish Afrin Canton.
“This [isn’t] a disciplined NATO army … the guys on the ground [are] Syrian Sunni Islamist militiamen.”
This resulted in the displacement of 200,000 people. There wasn’t a huge massacre, because the population left in time. But there was widespread looting and cases of civilians being murdered.
People talk about Turkey as a NATO member. We should not imagine this as a disciplined NATO army about to walk into these places. It’s not that. They [Erdogan’s troops] will be the artillery and the air power, but the guys on the ground will be Syrian Sunni Islamist militiamen, with all the potential that that contains.
Do you expect the current Operation Peace Spring to be worse in terms of casualties?
It’s much more widespread; it’s a much bigger area and it’s taken in a potentially much larger Kurdish population in the area that they apparently want to conquer. So in that sense it has the potential for being much worse.
The Kurds must “hold fast across the border until the international mood changes against Turkey.”
But as I said, it depends very much on the actual dimensions that the operation ends up consisting of. Everything is still wide open. And there is a possibility that, as a result of international pressure and of SDF resistance, [things could play out in a different way].
It’s absolutely crucial for them to hold fast across the border until the international mood changes against Turkey. If they hold fast and the international diplomats turn against Turkey, which they may; and if the Americans move to talking about a no-fly zone over the area, keeping the Turkish aircraft out, then Turkey will have to start thinking again about the dimensions of the operation.
If they’re allowed to keep pushing on ahead, then it’s going to be a lot bigger than what took place in Afrin, and what took place there was by no means small. It was under-reported, but the movement of 200,000 people from their homes as refugees is no small thing.
Let’s talk about the Kurds in northern Syria, who must be feeling terribly abandoned. How are they dealing with the developments of the last few days?
I am in touch with people there; I was chatting with some people last night in Kobani and elsewhere. And even though we saw those very distressing scenes that CNN filmed, of civilians leaving and so on, this is a population that is used to war. They’re familiar with war. They’ve been through the experience of ISIS heading towards them, and then being stopped in 2014.
Kurds strike back: a building in Akcakale, Turkey, damaged by an SDF mortar.
So I don’t think there’s panic or despair. But I do think, based on what I am hearing from the people I know who are involved in the military, media and political sides of things, there’s a great deal of anger, frankly, against the West and against the United States. And a very profound sense of betrayal. That really comes through.
I reported a lot from the ground during the Syrian war and also from that area. And I remember, in the summer of 2014, the YPG [the mainly Kurdish People’s Protection Units, the most important component of the Syrian Democratic Forces] were burying fighters five at a time. There wasn’t time to give everyone their own funeral. Around 11,000 people were killed. So they remember that; it was only a few years ago. They do have a very profound sense of having been betrayed, frankly, by their key ally.
What’s Israel’s role in all this? And what do you make of the statements of Israeli politicians, some of whom are calling for Kurdish statehood or want to send humanitarian aid there?
As far as I am aware, there are no official relations of any kind between Israel and the Autonomous Administration of North and East Syria, as they currently call themselves, which is the de-facto authority there.
Israeli New Right MK Ayelet Shaked (left) is calling for Kurdish statehood. Prime Minister Benjamin Netanyahu has offered humanitarian aid to Syrian Kurds.
There may be some kind of unofficial communication, but there isn’t the kind of traditional close relations that did pertain and do pertain between Israel and the [Masoud] Barzani-dominated Kurdish regional government in northern Iraq. The Israelis and the Barzanis go back a long way to the 1960s, in terms of cooperation. And that’s not the case with the particular Kurds who control the Syrian Kurdistan entity now.
Having said that, having spent a lot of time in the area and knowing many of the people well, the people’s sentiments are broadly pro-Israeli. People are broadly, in their sentiments, pro-Israeli. And that actually includes a lot of the officials there, even though they probably wouldn’t want to say it publicly.
“I don’t think anybody expects the Israeli air force to come by and enforce a no-fly zone.”
So there is a warm sentiment there, but I don’t think anybody expects the Israeli air force to come by and enforce a no-fly zone or anything like that.
But I would think that the hope, at least, is that Israeli officials use whatever influence they might have on the United States administration and on the US legislature — Congress — in order to try to leverage a changed American position, to change or even reverse the position that came out on Sunday.
Back to a much tougher position, [that says] “Turkey has to stop, we don’t support this operation, and if Turkey goes too far, and things we discussed earlier happen, there will be severe consequences for Turkey.” Obviously the demand for a no-fly zone is the most immediate demand.
So I would have thought that the Kurdish hope would be that, insofar as Israel has a voice in the important forums in Washington, this voice would be raised at this time. I would think that will probably happen, because my sense is that Israeli officials are deeply concerned about this.
Syrian Kurds gather around a soon-to-depart US armored vehicle on the outskirts of Ras al-Ain on October 6, 2019. (Delil Souleiman/AFP)
Not only because it raises the issue of, “Well, the Americans are not going to stand by their Kurdish friends, what does that mean for their other friends?” It’s not anything quite as nebulous as that, actually.
It’s something much more concrete: the area of control of the Autonomous Administration [is located] in Eastern Syria is basically an American-Kurdish protectorate right now. That means it’s a de-facto barrier against the Iranians. It’s not a 100 percent sealed one, because down in the South there is Abu Kamal, but it basically cuts off the greater part of eastern Syria from the prospect of Iranian penetration.
“The de-facto result is that this area will become open to Iran.”
And if the result of the current situation is that the Americans abandon the Kurds, the Kurds are terrified of the Turkish advance, and the Assad regime and the Russians and the Iranians then come east of the Euphrates to try to resist any kind of Turkish advance, and the Kurds surrender to them, then the de-facto result is that this area will become open to Iran. And that’s directly against the interest of Israel.
So Israel has a very concrete and clear tactical interest in the preservation of this area in its current from. And I would have thought that that point would have been made by Israelis in the relevant forums now.
Jonathan Spyer is director of the Middle East Center for Reporting and Analysis, and is a fellow at the Middle East Forum and at the Jerusalem Institute for Security and Strategy.
Ο σπουδαίος Μάνος Ελευθερίου έγραψε ένα συγκλονιστικό κείμενο στην Επιθεώρηση Ποιητικής Τέχνης «Ποιείν» για τη δολοφονία της Ελένης Παπαδάκη.
Ακολουθεί το κείμενο:`
Στη μνήμη του θαυμάσιου Πολύβιου Μαρσάν
Διάβασα για …εικοστή φορά στη ζωή μου όσα έγραψε κάποτε ο Δημ. Μυράτ για τη δολοφονία της Ελένης Παπαδάκη και αναδημοσιεύτηκαν στην εφ. «ΤΑ ΝΕΑ» στις 6-7 Σεπτεμβρίου 2014. ΕΔΩ. Υπάρχουν ασάφειες, κενά και, δυστυχώς, ηθελημένες παραλείψεις. Σʼ αυτά θέλω να απαντήσω τελείως τηλεγραφικά, έστω κι αργά, ό,τι μπορώ. Αλλού είναι η θέση τους με τις απαραίτητες παραπομπές
Πρώτα πρώτα πώς του ʼρθε του Μυράτ να γράψει «γιʼ αυτό» ύστερα από τόσα χρόνια. Ήταν έξυπνος, μορφωμένος και έγραφε θαυμάσια. Ηθοποιός δεν ήταν και το ήξερε. Τι τον έσπρωξε όμως να δημοσιεύσει αυτό το καυτό θέμα μάλλον στο παλαιό περιοδικό «Ευθύνη»; Τι λέπια και λεκέδες ήθελε νʼ αποτινάξει από πάνω του στο περιορισμένο κοινό ενός λαμπρού μεν αλλά «άγνωστου» περιοδικού; Γιατί τον έτρωγε το «θέμα», ύστερα από τόσα χρόνια, αφού ο ίδιος ήθελε να πιστεύει τον εαυτό του τελείως αθώο του αίματος της Παπαδάκη;
Εντύπωση κάνει επίσης ότι αποφεύγει να αναφέρει το όνομα της αδελφής του Μιράντας, από άλλη μητέρα, όταν εκείνα τα χρόνια και οι πέτρες ακόμη βοούσαν για το θανάσιμο μίσος της προς τη μεγάλη ηθοποιό, πριν, και την υποτιθέμενη συμμετοχή της στη δολοφονία της, μετά. Υπάρχουν δημοσιεύματα της εποχής που αναφέρουν ολοκάθαρα ονόματα και περιστατικά. Σʼ αυτά ουδείς απάντησε και ουδείς έσυρε ποτέ κάποιον στα δικαστήρια γιʼ αυτή την τρομερή προσβολή και συκοφαντία.
Η Μιράντα Μυράτ, την οποία δεν αναφέρει ποτέ ο Δημήτρης ή Τοτός Μυράτ, ανήκε κι αυτή, όπως και ο αδελφός της και ολόκληρη σχεδόν η Ελλάδα στο ΕΑΜ. Υπάρχουν φωτογραφίες της από διαδηλώσεις να βρίσκεται στην πρώτη γραμμή με σηκωμένο χέρι και ασφαλώς να φωνάζει «θάνατος στους φασίστες». Ο πιο εύστοχος τίτλος μιας τέτοιας φωτογραφίας θα ήταν τότε «Η παρασυρθείσα κόρη».
Όσο για τη σχέση της με την Πολιτοφυλακή Πατησίων –εκεί που κατέληξε η Παπαδάκη–είναι ότι έμενε δύο τετράγωνα παρακάτω, στο σπίτι μιας Γεωργιάδου. Αυτό αρκούσε για να γραφεί στο τάκα τάκα ένα μονόπρακτο.
Μετά τα Δεκεμβριανά ακολούθησε τους χιλιάδες εαμίτες στην υποχώρησή τους στην παγωμένη ελληνική επαρχία, χωρίς να προφθάσει να μετακινηθεί προς τις ανατολικές χώρες και επέστρεψε στην Αθήνα. Εκεί την έκρυψε από τους κακούς ανθρώπους η μητέρα της, ηθοποιός Κυβέλη, σύζυγος του πρωθυπουργού Γεωργίου Παπανδρέου, του επιλεγόμενου τότε «παπατζή».
Λίγο καιρό μετά έκανε δήλωση μετανοίας καταδικάζοντας τον κομουνισμό και για τον εαυτό της γράφει ότι όλα όσα έκανε και όσα είπε τα έκανε ως «παρασυρθείσα». Έτσι προσελήφθη και στο Εθνικό Θέατρο, τον δημόσιο οργανισμό, που εκείνα τα χρόνια και για να πιεις νερό χρειαζόσουν από την αστυνομία χαρτί νομιμοφροσύνης. Πάει κι αυτό.
Η αίτησή της στο Εθνικό Θέατρο για να επαναπροσληφθεί ως υγιώς και εθνικώς πλέον σκεπτομένη έχει χαθεί.
Ο Μυράτ αποφεύγει ακόμη να αναφέρει τον πόλεμο, τον παροξυσμό και τις λυσσαλέες επιθέσεις που δεχόταν η Παπαδάκη στα δύο τελευταία χρόνια της επίγειας ζωής της και από συναδέλφους και από τα φύλλα μιας κατάπτυστης «εθνικόφρονης» εφημερίδας. Αυτά τα ήξερε και τα διάβαζε. Ποιος τα χαιρόταν όμως και ποιος τα υπαγόρευε; Και βέβαια θα ήξερε τις τελείως αντισυναδελφικές, πρόστυχες, μοχθηρές, εκδικητικές πράξεις της Ασπασίας Παπαθανασίου (η ίδια η Ασπασία τα γράφει χαρτί και καλαμάρι σε βιβλίο της) και της Αλέκας Παΐζη, επάνω στη σκηνή, τις ώρες της παράστασης, όταν η Παπαδάκη υποδυόταν την Εκάβη στο Εθνικό Θέατρο, του Δεκέμβρη 1943, και οι δύο κυρίες, νεαρές τότε, συμμετείχαν στο Χορό της ίδιας τραγωδίας! Παραλείπω τα κείμενα γιατί θα στενοχωρηθούμε όλοι.
Και επειδή η Παπαδάκη συνελήφθη στο σπίτι του Μυράτ (το ίδιο βράδυ τη δολοφόνησαν στο έρημο, τότε, Γαλάτσι) και επειδή την άλλη μέρα το μεσημέρι κατόρθωσε η θεία του Μαρίκα Κοτοπούλη, αδελφή της μητέρας του, να στείλει το αυτοκίνητο του Ερυθρού Σταυρού, με τον ίδιο τον διευθυντή μέσα, τον ελβετό Λαμπέρ, στο σπίτι του στα Πατήσια, στην οδό Ιακωβίδου, και να τον μεταφέρουν σώο στο Κολωνάκι, αποφάσισε να μην πάει στην κηδεία της ένα μήνα μετά (τότε βρήκαν το πτώμα της). Οι γονείς του πήγαν και φυσικά η «θεία» Μαρίκα.
`
Τώρα πώς κατόρθωσε το αυτοκίνητο του Ερυθρού Σταυρού, με τους τεράστιους κόκκινους σταυρούς σε όλες τις πλευρές του, να διασχίσει την εαμοκρατούμενη Αθήνα είναι μυστήριο. Ίσως οι εαμίτες συμμορφώθηκαν για λόγους «ανθρωπισμού» στην παράκληση των Άγγλων να μην πυροβολούν τα αυτοκίνητα και να «σεβαστούν το διεθνές σήμα».
Στις 11 Δεκεμβρίου 1944 ρίχτηκαν από αέρος χιλιάδες προκηρύξεις μʼ αυτή την παράκληση. Ενδεικτικά αναφέρω την κατακλείδα της σπάνιας προκήρυξης: «Παρακαλούμεν άπαντας να σεβασθούν το διεθνές σήμα του Διεθνούς Ερυθρού Σταυρού και να μην πυροβολούν κατά των μεταγωγικών αυτών αυτοκινήτων, τα οποία μεταφέρουν φαρμακευτικά είδη εις τους πληγωμένους και τρόφιμα εις τον Λαόν των Αθηνών».
Γιʼ αυτό το επεισόδιο ο Μυράτ δεν λέει τίποτε. Ή έγραψε και το ʼσκισε μετά ή κάπου ακόμα λανθάνει και περιμένει τη νεκρανάστασή του. Αρκεί να πέσει σε χέρια σοβαρών ερευνητών.
Αρχίζοντας ο Μυράτ μας λέει ότι λίγο πριν αρχίσουν τα άγρια όργανα είπε στην Παπαδάκη να εξαφανιστεί «για να μην τη βρει κακό». Πώς γνώριζε ότι κινδύνευε; Εκείνη θύμωσε και τον αποπήρε. Μέγα και βλακώδες λάθος της. Υπολόγιζε ότι θα παρουσιαζόταν σε κάποιο «πολιτισμένο» δικαστήριο και με δυο δικηγόρους για να αποστομώσουν τους εχθρούς της, αν συνέβαινε κάτι άσχημο και παρατραβηγμένο. Εκτός αυτού είχε ντοκουμέντα. Είχε σημειώματα και επιστολές για να τρέξει και να βοηθήσει. Πράγματι βοήθησε και έσωσε τριάντα δύο (32) κρατούμενους είτε από το εκτελεστικό απόσπασμα είτε να αποφυλακιστούν. Είχε επιστολές από τον ποιητή Άγγελο Σικελιανό, τη συγγραφέα Λιλίκα Νάκου, τον ενδυματολόγο Αντώνη Φωκά. («Άραγε τους ξέρει κανείς σήμερα αυτούς τους ανθρώπους;) Είχε «άκρες». Κυρίως στον Αρχιεπίσκοπο, στο δήμαρχο Αθηναίων Γεωργάτο, στον ίδιο, το μισητό πρωθυπουργό Ράλλη, κολλητό φίλο του πατέρα της.
Ακόμη κι όταν κάποιο άγιο χέρι ενός αγνώστου έριξε κάτω από την πόρτα της σημείωμα που τη συμβούλευε να εξαφανιστεί αμέσως γιατί την κυνηγούν να τη δολοφονήσουν, εκείνη το αγνόησε. Ευτυχώς δεν το αγνόησε ο λαμπρός συνάδελφος και φίλος της Νίκος Δενδραμής και σώθηκε. Υπάρχουν δύο κυρίες σήμερα οι οποίες γνωρίζουν τίνος ήταν εκείνο το χέρι που έστειλε αυτά τα δύο σημειώματα, με κίνδυνο της ζωής του, και το κρύβουν μέχρι τώρα για άγνωστους λόγους. Πιθανόν εθνικούς! Δεν γράφω επίθετα και σχόλια γιατί θʼ αποκτήσω ακόμη δύο εχθρούς. (Όμως κάτι με βασανίζει. Έχει γούστο, λέει, να ήταν το χέρι του Μυράτ!)
Την Παπαδάκη τη συνέλαβαν πράγματι στο σπίτι των Μυράτ, απόγευμα της 21 Δεκεμβρίου 1944. Αυτός που τη ζήτησε ήταν ο φοιτητής Ιατρικής Κ.Μ., αργότερα γνωστός γιατρός της Αθήνας, κάτοικος κι αυτός της περιοχής Πατησίων, οδός Χρυσοστόμου Σμύρνης, πάροδος Καυτατζόγλου, γιος εφοριακού– (είχαν κάνει μαζί κάμποσες συλλήψεις, ίσως για να εκδικηθεί το θάνατο του αδελφού του από τους γερμανούς). Κάποτε που τον ρώτησα στο τηλέφωνο για κείνο το «περιστατικό» μου είπε ότι έφαγε τόσο ξύλο από τους δεξιούς (τα Χερουβείμ δηλαδή της πατρίδας γιατί οι άλλοι ήταν τα Σεραφείμ) που δεν θυμόταν τίποτε. Τον πιστεύω ακόμη. «Έφυγε» κι αυτός αλλά αργά!
Μαζί του έσερνε έναν αστυφύλακα με πολιτικά, «δικό μας» πια, ονόματι Θεόδωρο Μιχαλόπουλο και τον υποβολέα του θεάτρου Δημήτρη Σούλη. Αυτόν κι αν γνώριζαν όλοι οι θεατράνθρωποι. Όπως γνώριζαν και τους συναγωνιστές και φίλους τους στην Πολιτοφυλακή Πάνο Καραβουσάνο, ηθοποιό τετάρτης κατηγορίας και τον μπάσο της Λυρικής Σκηνής Εμμανουήλ Δουμάνη. Αυτοί όλοι ήταν μόνιμοι κάτοικοι της Πολιτοφυλακής Πατησίων.
Η Παπαδάκη συνοδευόμενη από τη φίλη της Αιμίλια Καραβία και τον Δ. Μυράτ, οδηγήθηκε πρώτα στα γραφεία της Λαϊκής Επιτροπής του ΕΑΜ, επί της οδού Πατησίων 314, για να αναφερθεί όπως ορίζει η στρατιωτική τάξη ότι η διαταγή τους εξετελέσθη (αυτό «ξέχασε» να το αναφέρει ο Μυράτ, καίτοι πολύ σημαντικό) και εν συνεχεία όλοι μαζί πήγαν στην Πολιτοφυλακή της γειτονιάς τους, η οποία στεγαζόταν στην επιτεταγμένη έπαυλη Παπαλεονάρδου, οδός Πολυλά και Ροστάν.
Εκεί την υποδέχεται ο Καραβουσάνος με χειροφίλημα! Ούτε αυτό αναφέρει ο Μυράτ. Αναφέρει όμως ότι εκδιώκονται «με το άγριο». Από ποιους άγριους και πόσο άγρια απέναντι σʼ ένα γνωστό τους γραμματέα του ΕΑΜ, στρατιωτικά ανώτερό τους, ο οποίος μπαινόβγαινε διαρκώς στην Πολιτοφυλακή και τον γνώριζαν όλοι. Και δεν ήταν ύποπτος που συνόδευε μια επικίνδυνη ύποπτη;
(Να σκεφτεί μόνο κανείς ότι ο Καραβουσάνος ήταν στο πάνελ των ηθοποιών οι οποίοι διαγράψανε τους συναδέλφους τους –δίπλα στον «συνάδελφό» τους, τον μέγα Αιμίλιο Βεάκη– και ίσως ακολούθησε, μαζί με τον μπάσο της Λυρικής Σκηνής, το εκτελεστικό απόσπασμα έως τον ορισμένο τόπο για να πιστοποιήσει ιδίοις όμμασι τον «θάνατο της πουτάνας». Αυτός ήταν ο τίτλος που της απονεμήθηκε στα συνέδρια των ηθοποιών, από τους ίδιους τους αφιονισμένους ηθοποιούς. Εδώ ονόματα δεν λέμε).
Και συνεχίζει ο Μυράτ: «Σαν ήρθε ο καπετάν Ορέστης…»
«Καλλιτεχνικό» ψευδώνυμο ενός νέου 23 χρόνων, διοικητή της Πολιτοφυλακής Πατησίων από τα αισχρά και εγκληματικά λάθη της ηγεσίας του Κόμματος, ο οποίος και λόγω της ηλικίας του είχε το κουσούρι να κυνηγάει μόνο γυναίκες. Έκανε «όργια» λέει ο Μυράτ (για σκέψου , για σκεφθείτε τι όργια!) ο οποίος έγραψε κάποτε ότι και ο ίδιος ήταν «λάτρης» του ποδόγυρου. Έτσι ακριβώς, αλλά φαίνεται χωρίς όργια. Ενώ αν ο Ορέστης κυνηγούσε άντρες όλα θα ήταν ομαλά, ρόδινα και δίχως όργια.
Ενδιαφέρον μεγάλο παρουσιάζει ο αμέσως επόμενος, μετά τον Ορέστη, διοικητής της Πολιτοφυλακής Πατησίων, ο οποίος καταθέτει τέσσερις μήνες αργότερα, στο 16ο αστυνομικό τμήμα, ότι ο Ορέστης «επεδίδετο μετά γυναικών εις ακολάστους πράξεις»!
Δηλαδή τι άλλο έκανε ένας φυσιολογικός νέος 23 χρόνων από εκείνα όπου κάνουν επί εκατομμύρια χρόνια οι άνθρωποι στον πλανήτη. Το όνομα του νέου διοικητή: Νίκος Ανδρικίδης. Θα τον βρούμε παρακάτω, κολλητό φίλο, κι αυτόν, του Μυράτ.
[Ο Δημήτρης Μυράτ]
Ο Ανδρικίδης συνέλαβε και εκτέλεσε τον Ορέστη (τα γράφει αυτά ο Μυράτ χωρίς να αναφέρει το όνομα του φίλου του Ανδρικίδη) διότι εκτός από τις «ακόλαστες πράξεις» κατάκλεβε όλους τους «αντιδραστικούς» που συνελάμβανε. Έκλεβε δηλαδή τις βέρες, τους σταυρούς και ό,τι χρυσαφικό και λίρες είχαν κρύψει στις ραφές των ρούχων τους και είτε τα κρατούσε ο ίδιος είτε τα χάριζε στις γκόμενες και δεν τα παρέδιδε στους ανωτέρους του «για τις ανάγκες του κόμματος». Έτσι ακριβώς ήταν η κατηγορία και γιʼ αυτό η ηγεσία έστειλε τον Ανδρικίδη στα Πατήσια για να βάλει τάξη. (Ο Ορέστης πήρε το δαχτυλίδι και το ρολόι της Παπαδάκη).
Τώρα πώς το άσπιλο Κομμουνιστικό Κόμμα Ελλάδος είχε αλισβερίσι με τους μαυραγορίτες και τους απατεώνες σαράφηδες της αγοράς, οι οποίοι εξαργύρωναν βέρες, ρολόγια και χρυσαφικά με λίρες Αγγλίας είναι μια άλλη πονεμένη ιστορία.
Σε κάποια δίκη του Ανδρικίδη που αναφέρθηκε το όνομα του Ορέστη (η γελοιότητα όλων ανεξαιρέτως δεν έχει όρια: ουδείς «γνώριζε» το πραγματικό του όνομα –το οποίο βρήκα πολύ αργότερα!) και η εκτέλεσή του «για να μη θρηνήσουμε και άλλα θύματα» όπως κατέθεσε αιφνιδίως ο ουρανοκατέβατος μάρτυρας υπεράσπισης του Ανδρικίδη, Δημήτρης Μυράτ, μια ηθοποιός, Ολυμπία Παπαδούκα ονόματι, έγραψε ότι στη δίκη «προσκομίστηκαν επίσημα χαρτιά (τα οποία πήραν πίσω αυτοί που τα προσκομίσανε) στο δικαστήριο, που αποδείχνανε (!) ότι ο νεαρός Ορέστης ήταν έμμισθος πράχτορας της Ιντέλιντζες Σέρβις! Γιʼ αυτό ακριβώς το λόγο έστειλε την Παπαδάκη στο απόσπασμα για να κηλιδωθεί το ΚΚΕ και το ΕΑΜ».
«Πράχτορας» λοιπόν ο αλητάμπουρας, όπως λίγο αργότερα καραμπινάτοι πράχτορες ήταν ο άγιος Νίκος Πλουμίδης και ο έξοχος Κώστας Καραγιώργης και πάλι λίγο αργότερα ο ίδιος, ο διαβόητος Νίκος Ζαχαριάδης και ο Τρότσκι και εκατομμύρια στρατιωτικοί και πολίτες της Σοβιετικής Ένωσης, ο ανθός της μεγάλης Επανάστασης και πολλοί δικοί μας, αγνοί ιδεολόγοι, που πήγαν άδικα των αδίκων.
Εδώ πρέπει να σκεφτούμε αυτά τα επίσημα χαρτιά, ίσως σε περγαμηνή, σαν διπλώματα Ανωτάτων Σχολών, με υπογραφές και σφραγίδες της Βρετανικής Αυτοκρατορίας. Όλα αυτά τα λέγανε και τα γράφανε κιόλας ηλικιωμένοι και γνωστότατοι δημοσιογράφοι χωρίς ίχνος ντροπής.
Ώρα μία μετά τα μεσάνυχτα της 21 Δεκεμβρίου 1944 ο διοικητής της Πολιτοφυλακής Πατησίων, Ορέστης, πρέπει να είναι κατάκοπος, αφού από τα χαράματα της προηγούμενης μέρας είναι στο πόδι. Θα σέρνεται από την κούραση κι ας είναι μόνο 23 χρόνων. Στην Πολιτοφυλακή επικρατεί χάος και το ίδιο πρέπει να συμβαίνει και στις υπόλοιπες Πολιτοφυλακές της Αθήνας.
Συνεχώς καταφθάνουν νέοι κρατούμενοι. Τους περισσότερους μετά από μια σύντομη ανάκριση στα όρθια, τους «περιποιούνται» στο Γαλάτσι μʼ ένα χτύπημα στο κεφάλι για να μην ακούγονται οι πυροβολισμοί. Όλοι είναι εξαγριωμένοι καθώς τους ερεθίζει το χυμένο αίμα και τους κάνει πιο επικίνδυνους, σαν τους καρχαρίες.
Οι πολίτες κατηγορούνται είτε για συνεργάτες των γερμανών, δοσίλογοι και αντιδραστικοί είτε για τροτσκιστές. Οι μισοί από τα στελέχη της Πολιτοφυλακής που μύρισαν την επέλαση της ήττας τους και την επικείμενη σύλληψή τους, τα στρατοδικεία που θα πετούνε σε λίγο τις θανατικές ποινές σαν στραγάλια, έχουν ήδη φύγει πρώτα για τη Θήβα, παίρνοντας μαζί τους εκατοντάδες ομήρους, με σκοπό να προωθηθούν στους παραδείσους των ανατολικών χωρών.
Το να θυμάται όμως ο Ορέστης (όπως γράφει ο Μυράτ) μέσα σʼ εκείνο τον πανικό και την αναστάτωση το όνομα της Παπαδάκη, που πρώτη φορά άκουγε στη ζωή του, ότι ήταν εκείνη την οποία διέγραψε και ουσιαστικά καταδίκασε σιωπηρά σε θάνατο το εαμοκρατούμενο, εκείνη την περίοδο, Σωματείο Ελλήνων Ηθοποιών, δύο μήνες ακριβώς νωρίτερα, στις 23 Οκτωβρίου, φαίνεται εντελώς ηλίθιο. Απλώς τη θυμήθηκε διότι μόλις πριν από λίγες στιγμές του ʼδειξαν το χαρτί της διαγραφής και του τό ʼτριψαν στα μούτρα. Ποιοι;
Κανείς δεν υποπτεύεται όμως ότι τις κινήσεις του Ορέστη τις παρακολουθεί κρυφά, τις ελέγχει και τις βαθμολογεί εδώ και τρεις μέρες, ΠΡΙΝ από τη σύλληψη της Παπαδάκη, ο Νίκος Ανδρικίδης, μέχρι προχτές διοικητής Πολιτοφυλακής Παγκρατίου, Βύρωνα, Καισαριανής, με δεκάδες συλλήψεις και εκτελέσεις στη μερίδα του. (Το τρελό είναι ότι μόνο για ένα φόνο καταδικάστηκε!) Ίσως τότε τον γνώρισε ο Μυράτ.
Στην επίσημη κατάθεσή του ο Ανδρικίδης τον Απρίλιο 1945 τα ξερνάει όλα, αλλά πρέπει να σκεφτόμαστε πόσα άλλα του χρεώσανε οι αρχές και με ποιες τρομακτικές συνθήκες δόθηκε η κατάθεση. Τις ξέρουμε, τις ξέρουμε από αιώνες πώς γίνονται αυτές οι καταθέσεις. Εδώ να σημειώσω ότι κάποτε εμπιστεύτηκα σε κάποιον ηλίθιο αυτή τη μοναδική κατάθεση, σε φωτοτυπία, η οποία αποκτήθηκε με κόπο και χρήμα, κι εκείνος την ανακοίνωσε στο διαδίκτυο!!
Εκεί λοιπόν αναφέρει ότι διετάχθη να παρακολουθεί κρυφά τον Ορέστη διότι, συν τοις άλλοις, δηλαδή τις γυναίκες, «έκλεβε ασύστολα τα θύματά του προς ίδιον όφελος» όπως είπαμε «και όχι για τις ανάγκες του Κόμματος».
Το όνομα της Παπαδάκη δεν το αναφέρει διότι απλούστατα δεν το είχε ακούσει κι αυτός ποτέ στη ζωή του.
Επομένως: από τις 18 Δεκεμβρίου, όπως γράφει και ο Πολ. Μαρσάν, τρεις μέρες δηλαδή πριν από τη σύλληψη της Παπαδάκη, που άρχισε ο Ανδρικίδης την έρευνά του, είχε μάθει για τις εν τω μεταξύ συλλήψεις και εκτελέσεις και δεν έκανε τίποτε για να τις σταματήσει.
Όταν μετά την εκτέλεση του Ορέστη ανέλαβε τη διοίκηση Πολιτοφυλακής Πατησίων ο Ανδρικίδης, εξακολούθησε με τη συμμορία του «προδότη» Ορέστη, όσους απόμειναν, να συλλαμβάνει και να εκτελεί πολίτες μέχρι τις 5 Ιανουαρίου 1945, ώσπου τό ʼσκασε κι αυτός, πήγε στη μέση της Ελλάδας, τον συνέλαβαν, τον φέρανε στην Αθήνα και πέρασε από δίκη. Με βασικό μάρτυρα υπεράσπισης τον Δημήτρη Μυράτ.
Είπε ο Μυράτ στο δικαστήριο: «Δεν έπρεπε να οδηγηθεί στο εδώλιο του κατηγορουμένου, μια και ενήργησε έτσι με το πέρασμά του από τα Πατήσια, ώστε να γλιτώσουν ασφαλώς όλοι οι αθώοι».
Γιʼ αυτά όλα όμως δεν έχει ούτε μία λέξη στο κείμενό του για την Παπαδάκη.
Ο Νίκος Ανδρικίδης (1914-2002) από τη Μικρά Ασία κι αυτός (!) έμεινε στη φυλακή 28 χρόνια. Απολύθηκε τον Ιανουάριο 1964. Στις 31 Οκτωβρίου 1986 του δόθηκε σύνταξη 9.600 δραχμών «ως παθών αγωνιστής της Εθνικής Αντίστασης»! Δυστυχώς είχε τυφλωθεί.
Με τον Δημήτρη Μυράτ έμεινε κολλητός φίλος έως το τέλος. Τι συνέβη, πώς συνέβη, γιατί συνέβη άδηλον. Εις τους θεούς ευρίσκονται τα πέραν.
Ιδού μία από τις επιστολές του Μυράτ προς τον Ανδρικίδη με ημερομηνία 31.12.1978:
`
Αγαπητέ Νίκο, Χρόνια Πολλά. Ευτυχισμένος ο Καινούριος Χρόνος. Σʼ ευχαριστώ για τη φωτοτυπία. Μόλις ησυχάσω θα σου γράψω περισσότερες λεπτομέρειες για την περιβόητη σύλληψη [της Ελένης Παπαδάκη, φυσικά. Εσωκλείω δύο διπλές προσκλήσεις, που ισχύουν για οποιαδήποτε μέρα, ελεύθερες από κάθε επιβάρυνση. Θα ήταν άδικο να πληρώσης το θέατρο του φίλου σου. Χαίρω που ξέμπλεξες με τα συνταξιοδοτικά.
Γιατί να πάνε τόσοι ωραίοι αγώνες, όπως ο δικός σου και των άλλων παληκαριών, χαμένα; Ακόμα κι ο δικός μου απειροελάχιστος και μηδαμινός σαν Γραμματέα ΕΑΜ θεάτρου;
Τι έφταιξε και βρισκόμαστε πάλι στην ίδια κοινωνική κατάσταση της προμεταξικής περιόδου; Κρίμα!
Με φιλία κι εκτίμηση
Δ. Μυράτ
`
Εδώ με πόνο καρδιάς θέλω να σημειώσω ότι τα περισσότερα στελέχη της Πολιτοφυλακής Πατησίων και Παγκρατίου, ακόμη και ο προσωπικός εκτελεστής της Παπαδάκη, Βλ. Μ., είχαν γεννηθεί στη Σμύρνη ή στα προάστιά της! Πώς η «Καλλίστη πασών», αγαπητέ μου κύριε Κωνσταντίνε Δεσποτόπουλε, έβγαλε τέτοια τέκνα;
`
Τελειώνοντας καταγράφω ορισμένα χρήσιμα στοιχεία για την προϊστορία αυτού του δράματος. Στις 20 Οκτωβρίου 1944, λίγες μέρες δηλαδή μετά την Απελευθέρωση, στη συνεδρίαση του Σωματείου Ελλήνων (αυτό προπάντων) Ηθοποιών (κι αυτό προπάντων) ο αριστερός ηθοποιός του μουσικού θεάτρου Σπύρος Πατρίκιος κατόπιν πιέσεως και διαταγής, όπως λέγεται, του Κόμματος, αναγκάστηκε και μίλησε στους ηθοποιούς που μαζεύτηκαν στα γραφεία του Σωματείου τους, Σατωβριάνδου 52α, ως εξής:
`
«Θλιβερό καθήκον μας αναγκάζει να μιλήσουμε για τη στάση ωρισμένων, ευτυχώς ελαχίστων, ηθοποιών που πολλοί απʼ αυτούς δεν είναι ευτυχώς Έλληνες, που πρόδωσαν τον τίμιον αγώνα με πράξεις κακές και που το παράδειγμά τους θα ʼχε ανυπολόγιστες συνέπειες και συμφορές αν δεν ήσαν ευτυχώς τόσο λίγοι. Προτείνω να διαγραφούν από το Σωματείο και να στερηθούν κάθε δικαιώματος να εργάζονται στο ελληνικό θέατρο και να γίνη για κάθε προτεινόμενο αμέσως συζήτησις και να παρθή απόφασις».
`
*********************************************************
ΟΙ ΠΡΟΔΟΤΑΙ ΗΘΟΠΟΙΟΙ
[Ο τίτλος και τα ονόματα, χωρίς κανένα σχόλιο, όπως δημοσιεύτηκαν στην εφημερίδα «Απελευθερωτής», 25 Οκτωβρίου 1945]
`
Η επικύρωση των ονομάτων έγινε δύο μέρες πριν, στο θέατρο «Διονύσια» της Πλατείας Συντάγματος.
Το προεδρείο: Αιμίλιος Βεάκης, Θεόδωρος Μορίδης, Σπύρος Πατρίκιος, Χρήστος Τσαγανέας, Πάνος Καραβουσάνος.
Προσωρινός επίλογος
Στην εξεταστική επιτροπή, πίσω από το θλιβερό τραπεζάκι στη μέση της σκηνής των θεάτρων (ασφαλώς το πιο άθλιο σκηνικό που εμφανίστηκε στο ελληνικό θέατρο) τον κεντρικό ρόλο του μεγάλου ιεροεξεταστή Τορκουεμάδα τον έπαιζε ο μεγαλύτερος Έλληνας ηθοποιός του 20ού αιώνα, και γιατί όχι και του 21ου, ο Αιμίλιος Βεάκης. Επέζησε ως το 1951.
Με τον Στρατιωτικό Σύνδεσμο στην αρχή, άγριος Βενιζελικός μετά και υμνητής του Εθνάρχη, στη συνέχεια φανατικός οπαδός κάθε δικτάτορα και της βασιλείας και υμνητής του βασιλιά Κωνσταντίνου, στη συνέχεια υμνητής του δικτάτορα Ιωάννη Μεταξά, ώσπου ετελεύτησε το βίο του ως φανατικός αριστερός.
Μια μικρή παρένθεση. Ανάμεσα στους εχθρούς της ΟΠΛΑ, τους οποίους εκτελούσε συνεχώς κατά τη διάρκεια της Κατοχής (και τους χρεώνονταν οι Ούννοι) και ιδιαίτερα τον άγριο Δεκέμβρη 1944, ανάμεσα λοιπόν στους στρατιωτικούς, τους αστυνομικούς –κυρίως χωροφυλάκια του γάλακτος– τους κραγμένους μαυραγορίτες, τους γνωστούς συνεργάτες των γερμανών, ήταν και οι «περίφημοι» Τροτσκιστές, οπαδοί του δολοφονημένου, από άνθρωπο του Στάλιν, Λέον Τρότσκι. Αυτοί οι τελευταίοι ήταν το κόκκινο πανί όχι μόνο του δικού μας ΚΚΕ αλλά όλων των ΚΚ και οπαδών απανταχού της οικουμένης, ακολουθώντας τυφλά τη «σοβιετική γραμμή» εκείνων των χρόνων.
Δίπλα, λοιπόν, στον Βεάκη, για να επανέλθω, που καθόταν ως κριτής (στο τέλος έβγαλε έξω την ουρά του και δεν ψήφισε τη διαγραφή κανενός, γιατί θα κατάλαβε το ρεζιλίκι του!) ήταν και ο ηθοποιός Χρήστος Τσαγανέας, ο πολιτικά «θανάσιμος εχθρός όλων»! Αυτόν διάλεξε το Κόμμα, λένε, αφού το Κόμμα, πάλι λένε, οργάνωσε αυτή την τελετή του θανάτου.
Άγνωστο παραμένει με ποιο τρόπο την είχε σκαπουλάρει έως εκείνη τη στιγμή από τα ακονισμένα νύχια των παιδιών (κυριολεκτώ) της οργάνωσης και δεν βρισκόταν το πτώμα του σʼ ένα χαντάκι. Αναρωτιέται κανείς πώς τον άντεχαν οι υπόλοιποι τέσσερις δίπλα τους και οι έξαλλοι αριστεροί ηθοποιοί της πλατείας και των θεωρείων. Ένας τέτοιος τροτσκιστής και με τέτοιο λαιμό έπρεπε να εξαφανιστεί αμέσως. Αλλά δεν… Επέζησε όλων και η γυναίκα του περισσότερο αφού έθαψε όλους και όλες που έπαιξαν μαζί της στο βίο της εκτός από τη Σμάρω Στεφανίδου που τους την έφερε.
Το περίεργο με τον Τσαγανέα είναι ότι ενώ ως νέος ήταν άσχημος και άχαρος όταν γέρασε έγινε συμπαθής με τους αβανταδόρικους ρόλους που έπαιξε στον κινηματογράφο.
Φανατική τροτσκίστρια ήταν και η γυναίκα του, επίσης ηθοποιός, Νίτσα Τσαγανέα, η οποία σε πρώτο γάμο είχε παντρευτεί τον Γιώργο Βιτσώρη (προσωπικος φιλος του Τρότσκυ) , αδελφό του ζωγράφου Μίμη Βιτσώρη, και ηθοποιού και ποιητη Τίμου Βιτσώρη, και η οποία είχε παίξει μερικές φορές σε δεύτερους ρόλους, δίπλα στην Ελένη Παπαδάκη.
Πώς κατόρθωσαν όμως (και ποιος άραγε απʼ όλους) να πλησιάσουν και να πείσουν αυτό το βουνό, τον Αιμίλιο Βεάκη, τον οποίο όλοι οι ασήμαντοι θεωρούσαν «συνάδελφό» τους, αν είναι δυνατό, να «ηγηθεί» μιας τέτοιας κατάπτυστης κατάστασης. (Εδώ ο Μυράτ, στο θέμα του «δικαστηρίου» δικαίως εξανίσταται). Τι μπορεί να του έταξαν και πώς τον έφεραν τούμπα; Μήπως του υποσχέθηκαν τιμές και δόξες, που δεν αξιώθηκε κανείς ως τώρα, μήπως του υπενθύμισαν τις μετάνοιες που έκανε σε κάθε κάλπη στρατιωτικό και πρωθυπουργό; Μήπως τον εκβίασαν για κάτι που κανείς ως σήμερα δεν γνωρίζει ή τον απείλησαν στα ίσα ότι αν δεν λάβει μέρος στην «επιτροπή» κινδυνεύει και ο ίδιος και η οικογένειά του; Άγνωστο.
Πρέπει, διάβολε, να κατάλαβε, γιατί ήταν πλέον ηλικιωμένος, ότι όλοι αυτοί οι ασήμαντοι και άσημοι τον ήθελαν ως όνομα, για κράχτη με λίγα λόγια για να δείξουν και να αποδείξουν στο «λαό» ότι εκείνη την κρίσιμη στιγμή το κίνημα ήταν ενωμένο και γερό σαν μια γροθιά.
Μέσα σʼ εκείνη τη φονική σιωπή δυστυχώς δεν ακούστηκαν δύο μεγάλες γυναικείες φωνές, ισάξιες του Βεάκη: της Μαρίκας Κοτοπούλη και της Σαπφώς Αλκαίου. Ήταν οι τρεις ηθοποιοί μπροστά στους οποίους εκείνες τις φαρμακωμένες ώρες, όλοι και όλες στέκονταν προσοχή θέλοντας μη θέλοντας. Ήταν, όπως και να το κάνουμε, αυτό που συνηθίζεται να λέγεται για τέτοιες προσωπικότητες «ιερά τέρατα». Σαν κι αυτούς δεν ξανάβγαλε το ελληνικό θέατρο. Να σημειώσω ακόμη δύο: τον Ευάγγελο και Γιώργο Μαμία.
`
Και μερικά ακόμη για τους περίεργους και τους σχολαστικούς. Μετά τη διαγραφή της έστειλε επιστολή, με ημερομηνία 7 Νοεμβρίου 1944, στον υπουργό Θρησκευμάτων και Εθνικής Παιδείας, ως αρμόδιο περί τα καλλιτεχνικά.
Η κατηγορία ήταν: «Προδοτική στάση την περίοδο της Κατοχής». Χωρίς λεπτομέρειες.
Ανάμεσα σε άλλα γράφει στον υπουργό: «Μία απόφασις τοιούτου περιεχομένου μη κοινοποιηθείσα δε εις τους ενδιαφερομένους και ήτις απόφασις θα έδει να ληφθή μόνον κατόπιν τηρήσεως ωρισμένων νομίμων τύπων και γνωστοποιήσεως ημίν… με αναγκάζει να προσφύγω εις Υμάς και να διαμαρτυρηθώ εντονότατα…»
Και προς το Σωματείο: «Δια των εφημερίδων επληροφορήθην ότι διεγράφην από το ημέτερον Σωματείον. Παρακαλώ υμάς όπως εναρεστηθήτε να μου γνωρίσητε εγγράφως επί τη βάσει τίνων στοιχείων, μαρτυριών ή άλλων αποδείξεων ελήφθη η ανωτέρω απόφασις».
Ο υπουργός έστειλε αμέσως επιστολή στο Σωματείο και ζητούσε εξηγήσεις. Ούτε στον ένα ούτε στον άλλο απάντησε το Σωματείο. Στις 24 Νοεμβρίου η Παπαδάκη στέλνει δεύτερη επιστολή. Ανάμεσα σε άλλα γράφει:
«…Νομίζω ότι πάσα άμυνα επί τόσον αναρμόστως συντεταγμένου εγγράφου, πλήρους αορίστων και αβασίμων εναντίον μου στοιχείων και συκοφαντικών δυσφημίσεων, οικοδομήματος ασυστόλων κατηγοριών βασιζομένων μόνον επί «εντυπώσεων», ως ρητώς αναφέρει το απόσπασμα των πρακτικών [άρα υπήρχαν πρακτικά στο αρχείο της δεν βρέθηκαν ούτε στα γραφεία του ΣΕΗ] μία τοιαύτη άμυνα, θʼ απετέλει ύβριν εναντίον εμού της ιδίας, απρεπούς ήδη δια της αποφάσεως καθυβρισθείσης και δια τρόπου απάδοντος, ως φρονώ εις Σωματείον ευσεβούμενον εαυτό και τας αποφάσεις του.
»Κατά πόσον η όλη στάσις μου κατά το διάστημα της κατοχής υπήρξεν «αντεθνική, αντισυναδελφική, εγωιστική και απρεπής» δύνανται καλλίτερον από εμέ να διαφωτίσουν την Συνέλευσιν πολλοί εκλεκτοί συνάδελφοι».
Και τελειώνει την επιστολή καταθέτοντας τα όπλα εξαντλημένη και κατά κράτος νικημένη: «Οπωσδήποτε η Συνέλευσις υμών ας αποφασίση ό,τι νομίζει». Και υπογράφει: «Μετά πάσης τιμής». Σε ποιον και σε ποιους;
`
Είναι αλήθεια ότι ο αριθμός των θυμάτων της ανθρωποθυσίας στην Ελλάδα είναι ασήμαντος μπροστά στους ανατριχιαστικούς αριθμούς που μας παραδόθηκαν, μετά τον πόλεμο, από την Ιταλία και τη Γαλλία. Ίσως, λένε ορισμένοι, ως ποσοστά εν σχέσει με τον πληθυσμό κάθε χώρας είναι μάλλον ο ίδιος.
Αν εξαιρέσουμε τους μαυραγορίτες όλα τα άλλα θύματα ήταν της πείνας. Της πείνας ήταν και οι δολοφόνοι. Πρέπει όμως κάπως να κλείσουμε τούτο το παράπονο με τη δραματική διαπίστωση του Δ. Μυράτ: «Όπως το αίμα του [Ίωνος] Δραγούμη κατέστρεψε τον [Ελευθέριο] Βενιζέλο, έτσι πιστεύω πως το αίμα της Παπαδάκη κατέστρεψε το ΕΑΜ». Όχι όμως μόνο της Παπαδάκη.
ΥΣΤΕΡΟΓΡΑΦΟ
Θα ήταν άδικο να κλείσω τούτο το μνημόσυνο χωρίς μερικά ακόμη λόγια. Μόλις ησύχασαν, λοιπόν, κάπως τα πράγματα, μετά τον Φεβρουάριο 1945, ο Μυράτ αναγκάστηκε να εργαστεί ξανά για τον επιούσιο. Επειδή φοβήθηκε όμως ότι μπορούσε να βρεθούν μερικοί φανατισμένοι που είχαν μνήμη ανάμεσα στους θεατές και να τον ρωτήσουν δυνατά από την πλατεία, την ώρα της παράστασης, για την «περίπτωση», απευθύνθηκε σε φίλους του να πηγαίνουν στις παραστάσεις του για να επιβάλλουν σιωπή. Αψευδής μάρτυρας ο φίλος του φαρμακοποιός Σπύρος Λεκατσάς, οδός Πατησίων 336. Για να ʼχει όμως το κεφάλι του ήσυχο και να καλοπιάσει λίγο αργότερα τους «απέναντι» έγραψε ότι «ο Δεκέμβρης μύριζε ξένη προβοκάτσια»!
Ακόμη κάτι απαραίτητο. Αντιγράφω από το αρχείο μου δύο παραγράφους από το αυθεντικό χειρόγραφο άλμπουμ που έφτιαξε ο ίδιος ο Αιμίλιος Βεάκης, όταν τέλειωσαν οι παραστάσεις του έργου «Ταπεινοί και καταφρονεμένοι», που παίχτηκε σε δική του διασκευή στο Εθνικό Θέατρο.
Έχει ημερομηνία 20 Μαΐου 1934 (δέκα χρόνια πριν από το «συμβάν») και αφιερώνεται στην Ελένη Παπαδάκη:
«Στη μεγάλη μου συνάδελφο κι ευγενική φίλη Ελένη Παπαδάκη με την ευγνωμοσύνη μου για την αριστοτεχνική ενσάρκωση του ρόλου της Νατάσας».
Και απόσπασμα από την εισαγωγή του, πάλι χειρόγραφο: «Μην ξεχάσεις» της λέει «ποτέ σου αυτό το θρίαμβο, γιατί η θύμησή του θα σου φέρνει στο νου, για αιώνιο μάθημα, πως εκείνο που αξίζει θριαμβεύει πάντα στο πείσμα των ανάξιων και των μοχθηρών».
Μάνος Ελευθερίου
Υ.Γ. 2 Και όλα αυτά, όλα, «εξαιτίας κάποιας φημολογούμενης σχέσης με τους γερμανούς ορισμένων από εκείνους που μετείχαν στην παράσταση» της Εκάβης. Έτσι γράφει η τραγωδός Ασπασία Παπαθανασίου.
Παρακολούθησα, χθες Κυριακή, την εξαιρετική ημερίδα για τον “Κόσμο το 2020” που συνδιοργανώνουν κάθε χρόνο στη Θεσσαλονίκη η “Πολιτιστική Εταιρεία Επιχειρηματιών Βορείου Ελλάδος” σε συνεργασία με το Δίκτυο “Ναυαρίνο”.
Ένας απο τους ομιλητές ήταν ο απερχόμενο Επίτροπος Μετανάστευσης της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Δημήτρης Αβραμόπουλος.
Είπε αρκετά ενδιαφέροντα.
Το πρώτο πως αν συνεργάζονταν οι υπηρεσίες των χωρών δεν θα είχαμε τόσα θύματα απο τρομοκρατικές επιθέσεις.
Δεύτερον-και σημαντικό για την Ελλάδα- πως αν λειτουργούσε καλά ο κρατικός μηχανισμός θα είχαν επιστρέψει στην Τουρκία, σύμφωνα με την κοινή δήλωση Τουρκίας Ε.Ε., 36.000 μετανάστες. Τώρα, έχουν επιστρέψει 1500.
Τι φταίει και δεν λειτουργεί ο κρατικός μηχανισμός;
Φταίει ο κρατικός μηχανισμός ή δεν υπήρξε κυβερνητική βούληση;
Και επειδή, κάποτε, πρέπει να αρχίσει να λειτουργεί ο κρατικός μηχανισμός, γιατί τον πληρώνουμε;
Για να μην αποδίδει;
Τέλος, υπήρξε από ορισμένους ομιλητές σύνδεση της εθνικής ταυτότητας με το λαϊκισμό και τα φαινόμενα τύπου Όρμπαν στην Κεντρική Ευρώπη.
Χρειάζεται μεγάλη ιδεολογική τύφλωση υπέρ της αποδόμησης για να κάνεις αυτήν την ταύτιση.
Μέχρι την Πέμπτη το βράδυ η Ρωσία, η Συρία και οι Κούρδοι βάδιζαν μαζί στα πεδία των επιχειρήσεων, και τα συριακά στρατεύματα, συνοδευόμενα από τμήματα στρατονομίας του ρωσικού στρατού, είχαν εισέλθει και είχαν θέσει υπό τον έλεγχό τους την πόλη και την περιοχή της Ιεράπολης/Μένπετζ, του Κομπάνι, της Αΐν Ισά, της Ράκας, της Χασάκα και του Κάμισλο.
Οι μόνες περιοχές που δεν κατόρθωσαν να θέσουν υπό τον έλεγχό τους, ήταν αυτές των επαρχιών Γκίρε Σπι (Τελ Αμπιάντ) και Σερεκάνιγιε (Ρας αλ Αΐν), που είχαν καταληφθεί από ομάδες ισλαμιστών τρομοκρατών του ISIS και της Αλ Κάιντα, που υποστηρίζονται από τον τουρκικό στρατό και οι οποίες υποστηρίζονταν από ομάδες της Διοίκησης Ανορθόδοξου Πολέμου (Μπορντό Μπερελί) και τεθωρακισμένα του τουρκικού στρατού.
Μάλιστα, την Πέμπτη, Κούρδοι των Δημοκρατικών Δυνάμεων της Συρίας, υποστηριζόμενοι από τμήματα του συριακού στρατού, επιχείρησαν και ανακατέλαβαν ορισμένα χωριά νότια της πόλης Σερεκάνιγιε, δείχνοντας ότι η αντεπίθεση αυτή θα συνεχιστεί τις επόμενες ημέρες.
Αντεπίθεση επίσης και ανακατάληψη ορισμένων χωριών, νότια και πολύ κοντά στο Γκίρε Σπι, είχαμε μόνο από τις δυνάμεις των Κούρδων την Τετάρτη και την Πέμπτη, τις ίδιες ώρες που Σύροι και Ρώσοι έθεταν υπό τον έλεγχο και την προστασία τους την ηρωική πόλη Κομπάνι, εγκαθιστώντας φυλάκια καθ’ όλο το μήκος των συνόρων με την Τουρκία.
Ενώ συνέβαιναν όλα αυτά και ενώ το ρεπορτάζ αλλά και το φωτογραφικό υλικό από τη συνάντηση του αντιπροέδρου των ΗΠΑ Πενς με τον Πρόεδρο της Τουρκίας Ερντογάν μιλούσε για ψυχρό κλίμα μεταξύ των δύο ανδρών, στη συνάντηση των αντιπροσωπειών των δύο χωρών που ακολούθησε άλλαξαν όλα.
Όχι ότι το κλίμα έγινε θερμότερο, αλλά οι δύο πλευρές κατέληξαν σε συμφωνία δεκατριών σημείων, η οποία, υπό το πρίσμα των συνθηκών που επικρατούσαν τη στιγμή που υπογράφηκε, για τον Ερντογάν αποτελεί στην κυριολεξία «σανίδα σωτηρίας».
Τα θετικά για την Τουρκία, που μένει να επαληθευθούν στο έδαφος, είναι ότι η Τουρκία με τη συμφωνία αυτήν κατά κάποιον τρόπο κατοχυρώνει τον έλεγχο στα εδάφη που έχει καταλάβει μέχρι στιγμής σε ένα μήκος περίπου 120 χλμ κατά μήκος των συνόρων, ενώ εγγράφει υποθήκες για τη δημιουργία ζώνης ασφαλείας που θα είναι υπό τον έλεγχο του τουρκικού στρατού, στα όρια που αυτή είχε σχεδιάσει από την αρχή (μήκος 440 χλμ). Μόνο που την επέκταση της ζώνης στο Κομπάνι, την Ιεράπολη/Μένπετζ και το Κάμισλο, και την αποχώρηση των Κούρδων από κει, θα την συζητήσει με τη Ρωσία.
Επίσης, μένει να δούμε αν οι Κούρδοι τελικά δεχτούν να αποχωρήσουν οι στρατιωτικές τους δυνάμεις από περιοχές που κατέχουν οι ίδιοι και να επιτρέψουν τον έλεγχό τους από τον τουρκικό στρατό.
Όσον αφορά τη «σανίδα σωτηρίας», η συμφωνία αυτή είναι σωτήρια για τον Ερντογάν για τέσσερις λόγους:
Ο πρώτος είναι γιατί του δίνεται η δυνατότητα να παρουσιάσει στο ακροατήριό του τη συμφωνία ως μια νίκη, τη στιγμή που η επιχείρηση οδηγούνταν σε αδιέξοδο ή ακόμα και σε ήττα για τον ίδιο.
Ο δεύτερος είναι γιατί του δίνει τη δυνατότητα να ασκήσει πιέσεις για να διευρύνει τη ζώνη ασφαλείας από τα 120 που κατέχει τώρα στα 440 χλμ που είναι ο αρχικός σχεδιασμός.
Ο τρίτος είναι ότι η συμφωνία δίνει τη δυνατότητα απεγκλωβισμού της Τουρκίας από έναν διπλωματικό κλοιό καταδίκης της από χώρες, διεθνείς θεσμούς, μαζικές οργανώσεις, προσωπικότητες και ΜΜΕ, και
Ο τέταρτος είναι ότι η συμφωνία αυτή ενδεχομένως να λειτουργήσει κατευναστικά στις ΗΠΑ και να σταματήσουν ή να μη βρουν τη στήριξη που είχαν ως τώρα από Ρεπουμπλικανούς και Δημοκρατικούς πρωτοβουλίες για διεύρυνση των κυρώσεων εναντίον της Τουρκίας, ενώ αν ο Ερντογάν είναι «καλό παιδί», οι κυρώσεις που έχουν ήδη αποφασιστεί θα παγώσουν και δεν θα εφαρμοστούν.
Για τους τέσσερις παραπάνω λόγους, ο Ερντογάν έχει κάθε λόγο να είναι ευχαριστημένος από την συμφωνία, ενώ μένει να δούμε πώς θα εξελιχθεί η συνάντησή του με τον Πούτιν, η οποία τελικά θα γίνει την προσεχή Τρίτη στο Σότσι.
Το παράλογο είναι ότι τη συμφωνία αυτή με την Τουρκία την έκαναν οι ΗΠΑ για μια περιοχή από την οποία απέσυραν τα στρατεύματά τους, άρα δεν είχαν κανένα δικαίωμα ή λόγο να κάνουν. Εκτός και αν η συμφωνία αυτή αποτελέσει λόγω αλλαγής της απόφασης και επιστροφής των Αμερικανών στρατιωτών σε ορισμένες περιοχές μέσα στη «ζώνη» αλλά και εκτός αυτής, όπως για παράδειγμα στις πετρελαιοπηγές της Ντερ εζ Ζορ.
Το γράψαμε και προχθές ότι με βάση την προτεραία κατάσταση, κερδισμένος είναι ο Πούτιν που εδραιώνει τη θέση του στη Συρία και τη Μέση Ανατολή, καθώς και ο Άσαντ, ο οποίος ανακτά τον έλεγχο μέρους των εδαφών που μέχρι προχθές δεν ήλεγχε.
Φυσικά η συμφωνία είναι ένα πισωγύρισμα και για τη Ρωσία και για τον Άσαντ, αφού περίπου νομιμοποιείται η εισβολή και δίνεται κι άλλος χώρος στην Τουρκία στο έδαφος της Συρίας, εκτός κι αν υπάρχει μια άλλη συμφωνία μεταξύ ΗΠΑ και Ρωσίας, που θα μάθουμε στο μέλλον.
Ο μεγάλος χαμένος της υπόθεσης είναι οι Κούρδοι, των οποίων το όνειρο για δημιουργία αυτόνομου κουρδικού κράτους στη ΝΑ Συρία, απομακρύνεται.
Γενικό συμπέρασμα.
Η Τουρκία είναι μια υπολογίσιμη ανυπάκουη επεκτατική δύναμη, η οποία όμως για να επεκταθεί, έχει ακόμη ανάγκη την υποστήριξη μιας μεγάλης δύναμης και την ανοχή της άλλης.
Όσον αφορά Κύπρο και Ελλάδα, τα συνεχή πισώπλατα μαχαιρώματα που τρώνε οι Κούρδοι, στους οποίους χρωστούν οι ΗΠΑ, η Ρωσία, ο Άσαντ και η ΕΕ, αφού χωρίς αυτούς το Ισλαμικό Κράτος θα αποτελούσε ευρωπαϊκή και παγκόσμια απειλή, μας δίνουν ένα δίδαγμα: Καλές οι συμμαχίες και οι υποσχέσεις, όμως την επιβίωσή μας ως κράτος και ως έθνος πρέπει να την εξασφαλίζουμε με τις δικές μας δυνάμεις και να μην την εμπιστευόμαστε ποτέ σε κανέναν, όσο στενός σύμμαχος και να φαίνεται ότι είναι.
Η τουρκική εισβολή στην Τουρκία ανέδειξε για άλλη μια φορά την αδυναμία της Ευρώπης να παρέμβει αποφασιστικά στις εξελίξεις που επηρεάζουν μια ευρύτερη περιοχή συμφερόντων της. Διαπραγματεύονται τρίτες δυνάμεις ερήμην της ενώ η ίδια περιορίζει κάθε φορά την παρέμβασή της στην ανακοίνωση αποφάσεων. Ούτε καν κυρώσεις με ισχυρό αντίκτυπο μπορεί να επιβάλλει, όπως π.χ. στην Τουρκία για την εισβολή της στη Συρία και τη δραστηριότητά της στην Ανατολική Μεσόγειο λόγω των ανταγωνιστικών συμφερόντων των ισχυρών κρατών μελών της. Όμως, όταν η συριακή κρίση αποτελεί την πηγή ενός εκ των σοβαροτέρων προβλημάτων της, του προσφυγικού, είναι δυνατό η ΕΕ να συμβιβάζεται με την περιθωριοποίησή της;
Έτσι για άλλη μια φορά είναι ολοφάνερο ότι η εμβάθυνση της ΕΕ αποτελεί τη μοναδική οδό ώστε να ανακοπεί η απαξίωσή της και να συμμετέχει ενεργά στα δρώμενα παγκοσμίως. Γιατί δεν συντελείται λοιπόν το αυτονόητο; Είναι χαρακτηριστικά όσα συνέβησαν στην τελευταία σύνοδο κορυφής της ΕΕ με αφορμή την έναρξη των ενταξιακών διαπραγματεύσεων για την Αλβανία και τη Βόρεια Μακεδονία. Η Γερμανία, που το 1991 είχε την πρωτοβουλία για τη διάλυση της Γιουγκοσλαβίας, προσπαθεί από το 2014 με την ονομαζόμενη “Διαδικασία του Βερολίνου” να εντάξει στην ΕΕ τα κρατίδια που προέκυψαν από τη διάλυση της και λειτουργούν ήδη ως προτεκτοράτα της, όπως αποδείχθηκε στο προσφυγικό με την κατασκευή φραχτών, για να διευρύνει περαιτέρω την επιρροή της στην ΕΕ.
Αν συντελεστεί αυτό, τότε το Βερολίνο θα ηγείται μιας ‘Γερμανικής αυτοκρατορίας” στα όρια της ΕΕ που θα περιλαμβάνει πέραν των Δυτικών Βαλκανίων, τα κράτη της Βαλτικής και της Ανατολικής Ευρώπης περιθωριοποιώντας τους ανταγωνιστές της, ιδιαίτερα τη Γαλλία. Αντίθετα, η Γαλλία αντιδρά στην περαιτέρω ανατροπή των συσχετισμών σε βάρος της εντός της ΕΕ, γιαυτό προέβαλε βέτο στην έναρξη των ενταξιακών διαπραγματεύσεων για τις δύο χώρες.
Οι ενστάσεις της Γαλλίας (αλλά και της Ολλανδίας και της Δανίας) εδράζονται σε ισχυρά επιχειρήματα: Είναι τα προαπαιτούμενα που δεν πληρούνται, αλλά πώς μπορούν να τα πληρούν κράτη που απετέλεσαν φυτώρια μαχητών της ISIS, όπως βέβαια και η Βοσνία και το Κόσσοβο, το οποίο πέραν των άλλων κυβερνάται από πολιτικούς που κατηγορούνται για εγκλήματα πολέμου (Θάτσι, Χαραντινάι);
Είναι και υπαρξιακά ζητήματα που έθεσε ο πρόεδρος Μακρόν και αφορούν τη δυνατότητα νέας διεύρυνσης. Υπάρχει ο απαιτούμενος χώρος για νέα κράτη μέλη στην ΕΕ; Ο πρόεδρος Μακρόν κατά την πρώτη ομιλία του στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο στις αρχές του 2018, τάχθηκε σαφώς κατά της ένταξης των κρατιδίων των Δυτικών Βαλκανίων στην Ε.Ε., λίγες ώρες μάλιστα αφότου η Κομισιόν είχε προτείνει την έναρξη των ενταξιακών διαπραγματεύσεων με την ΠΓΔΜ και την Αλβανία και ενώ διεξήγαγε ήδη ενταξιακές διαπραγματεύσεις με τη Σερβία και το Μαυροβούνιο. «Θα υποστηρίξω τη διεύρυνση μόνο αφότου υπάρξει εμβάθυνση και μεταρρύθμιση της Ευρώπης» είχε πει και για να ενισχύσει την άποψή του πρόσθεσε: «…δεν θέλω μια Ευρώπη που, ενώ λειτουργεί με δυσκολία με 28 και αύριο με 27μέλη, αποφασίζει παρ’ όλα αυτά να καλπάσει με 30 ή με 32 μέλη κρατώντας τους ίδιους κανόνες».
Βέβαια το γεγονός ότι η συντριπτική πλειοψηφία των κρατών μελών της ΕΕ συναίνεσαν να ορισθεί ημερομηνία έναρξης των διαπραγματεύσεων για τη Βόρεια Μακεδονία οριοθετεί χρονικά την επιτυχία των μελλοντικών αντιδράσεων της Γαλλίας στη νέα διεύρυνση. Γιαυτό ο Μακρόν εξ αρχής με την εκλογή του ως προέδρου το 2017 είχε ζητήσει την μεταρρύθμιση της Ευρωζώνης και τη δημιουργία κοινοβουλίου των κρατών μελών της στο όνομα της “σύγκλισης” και της “αλληλεγγύης”, που απορρίφθηκε από τη Γερμανία. Διότι η Άγκελα Μέρκελ δεν επιθυμεί να διαμοιράσει μέρος της γερμανικής ισχύος στα κράτη μέλη της Ευρωζώνης ενώ ο Εμανουέλ Μακρόν προσπαθεί, προωθώντας τη σύγκλιση να αφαιρέσει τμήμα της ευρωπαϊκής ισχύος από το Βερολίνο.
Όμως ο ανταγωνισμός ανάμεσα σε Γαλλία και Γερμανία έχει ενταθεί αφού το Βερολίνο εποφθαλμιά και το τελευταίο οχυρό της γαλλικής επιρροής που της απόμεινε μετά το 1945: Τη θέση του μονίμου μέλους στο Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ. Τον Ιούνιο του 2018 η καγκελάριος πρότεινε τη διάθεση του γαλλικού βέτο στο Συμβούλιο Ασφαλείας σε δέκα ευρωπαϊκά κράτη «εναλλάξ» και σε συνεργασία με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Ενώ έξη μήνες μετά ο αντικαγκελάριος Oλαφ Σολτζ, επανήλθε προτείνοντας τη μετατροπή της μόνιμης έδρας της Γαλλίας στο Συμβούλιο Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών σε έδρα της Ευρωπαϊκής Ένωσης, με υποβολέα προφανώς το Βερολίνο.
Είναι ολοφάνερο ότι η βαθμιαία αποδυνάμωση της επιρροής της Γαλλίας στην ΕΕ θα οδηγήσει αναπόφευκτα σε ρήξη με τη Γερμανία. Γιαυτό, η πιθανότερη προοπτική που διαγράφεται μακροπρόθεσμα για την ΕΕ, όσο οι συσχετισμοί θα επιδεινώνονται σε βάρος της Γαλλίας, δεν είναι η εμβάθυνση και η ενοποίηση αλλά η διάσπασή της στην Γερμανική Ευρωπαϊκή Αυτοκρατορία με την πληθώρα των δορυφόρων της και σε μια μικρότερη ομάδα δυσαρεστημένων κρατών με επικεφαλής τη Γαλλία. Γιαυτό το θέμα της ένταξης των Δυτικών Βαλκανίων στην ΕΕ είναι μείζον θέμα. Ίσως αποτελέσει την αφετηρία καταλυτικών εξελίξεων στην Ευρώπη.
Vladimir Putin, photo via Office of the President of the Russian Federation
BESA Center Perspectives Paper No. 1,316, October 22, 2019
EXECUTIVE SUMMARY: There have been hints over recent months of improvement in Russian-Western relations that could have major implications for the balance of power in the Eurasian landmass.
The Ukraine crisis of 2014 was a watershed moment in modern Russian-Western relations as it marked the critical divide between the powers. Anti-Russian sanctions imposed by the West, though not working perfectly, have succeeded in limiting Russian advances in eastern Ukraine.
Over the past several months, however, hints in the European media as well as practical foreign policy moves point to a new scenario: a rapprochement between Europe and Russia.
The Parliamentary Assembly of the Council of Europe (PACE), Europe’s top human rights body, recently confirmed that Russia is returning as a member following its five-year suspension over the annexation of Crimea in 2014. Many French, German, and other European politicians have grown more open about finding common ground with Moscow.
Nor is this sudden rapprochement one-sided. There is a discernible increase in the willingness of the Russian government to improve relations with troubled neighbors Ukraine, Moldova, and Georgia.
Over the past three months, numerous meetings have been held between Moscow and Kyiv officials, prisoners of war have been exchanged, and significant progress has been made on the holding of elections in Donbas and Luhansk – and perhaps even on giving special status to the two breakaway regions. A deal announced by Ukrainian president Volodymyr Zelenskiy triggered protests in Ukraine and praise from the Kremlin. In Moldova, the Russian government cooperated with pro-Western political parties to bring down the corrupt government of Vlad Plahotniuc. Changes are taking place even with Georgia. On September 26, the Georgian and Russian FMs (David Zalkaliani and Sergey Lavrov, respectively) met for the first time since the Russian invasion in 2008.
Though these moves might seem local, they represent a broader shift in which Moscow is taking the geopolitical initiative. Over the past several months, Western resolve to keep a unified position on Russia has significantly weakened.
German chancellor Angela Merkel will be retiring soon and French president Emmanuel Macron is set to take a leading position in the EU. France has long desired a bigger role in the international arena, and there is now a correlation of geopolitical developments that benefit Paris.
Macron took the initiative of welcoming Vladimir Putin to the Fort of Brégançon in France, an invitation many politicians deemed unnecessary. The meeting might have passed largely unremarked had not Macron draped it in messianic geopolitical messages. “We cannot rebuild Europe without rebuilding a connection with Russia; otherwise Russia will move closer to other powers,” he said, adding that a unified vision of Europe from Lisbon to Vladivostok should be revisited.
A few days later, he went further, stating that new sanctions are not in Europe’s best interests and that “pushing Russia from Europe is a profound strategic error.” Europe’s “weaknesses and mistakes” have pushed Russia to boost its alliance with China and revive its influence in Syria, Libya, and Africa, he said.
This message perfectly encapsulates the grand strategic shift that has taken place over the past several years in Eurasia. As BESA rightly forecast last year, Russia was likely to find itself in a position in which the West and China were competing with one another for its favors.
For the Russian political elite, the nascent West-China confrontation offers a chance to enhance its weakening geopolitical position throughout the former Soviet space. Moscow is correct in thinking both the West and China dearly need Russian support, and this logic is driving its noncommittal approach toward Beijing and Washington. As a matter of cold-blooded international affairs, Russia wishes to position itself to encourage the US-Chinese rivalry for its alliance.
In allying itself with China, Russia would expect to increase its influence in Central Asia, where Chinese power has grown exponentially since the break-up of the Soviet Union in 1991. Moscow has never voiced official concerns about this matter, but that is not to deny the existence of such concerns within the Russian political elite.
However, if Moscow chooses the US, the American concessions could be more significant than the Chinese. Moscow would certainly demand a freer hand in Ukraine and the South Caucasus as well as guarantees that NATO’s expansion into the Russian “backyard” be stalled.
The surfeit of geopolitical activity from the European side reflects the changing American strategic vision of the role of the US in the world. As Washington withdraws from a number of global responsibilities and its relations with Turkey, Iran, and China worsen, Europe has to act more robustly to compete effectively with Russia and a rising China.
Though recent Western moves and statements could mean Russia’s pivot to the east is producing the desired result (a Western fear that Russia will be lost to China), Moscow’s positions in Ukraine are unlikely to return to those of the pre-2014 crisis period.
True, anti-Russian sanctions are unlikely to be bolstered and could even be scrapped entirely, and Moscow might get some concessions in the former Soviet territories, such as tacit recognition of its rule over Crimea. But overall, the West will have gotten more out of the Ukrainian crisis than Russia. Up to 90% of Ukraine’s territory is now associated with the European single economic market. Military actions by Russia to bring Ukraine and other former Soviet states back into the fold will not bring about the desired results, as rising state institutions and nationalism among local populations will be tough to subdue in the long run.
Even in immediate terms, there will be difficulties for Russia. For example, though Ukraine has agreed to change its constitution, this will happen only if all armed formations have left the area and Ukraine regains control over about 400 kilometers of borderland with Russia. “There cannot be and will not be elections held at gunpoint,” Ukrainian president Zelenskiy said.
The geopolitical landscape is changing fast across the Eurasian landmass. As it did over the centuries, Russia will continue to position itself at a distance from the rising warring camps of China and the Western powers. Each needs Moscow, and the Kremlin knows it. Chaos in the super-continent could usher in an era of a much stronger Russian role in northern Eurasia, though it would have a more limited scope than that envisioned among the Kremlin elites.
Emil Avdaliani teaches history and international relations at Tbilisi State University and Ilia State University. He has worked for various international consulting companies and currently publishes articles on military and political developments across the former Soviet space.
Emil Avdaliani
Emil Avdaliani specializes on former Soviet space and wider Eurasia with particular focus on Russia’s internal and foreign policy, relations with Iran, China, the EU and the US. He teaches history and international relations at Tbilisi State University and Ilia State University (Georgia). He has worked for various international consulting companies and regularly publishes various works with BESA on military and political developments across Eurasia. He can be reached at [email protected].
euro2day.gr/stratfor
Του Νίκου Μελέτη 
Turkish President Recep Tayyip Erdogan lays out his settlement plan in a September 24 address to the UN General Assembly.
Jonathan Spyer
Left: Screenshot from a video of Turkish-backed Arab fighters executing a Kurd. Right: the lifeless body of Kurdish politician Hevrin Khalef, who was dragged from her car and shot.
Kurds strike back: a building in Akcakale, Turkey, damaged by an SDF mortar.
Israeli New Right MK Ayelet Shaked (left) is calling for Kurdish statehood. Prime Minister Benjamin Netanyahu has offered humanitarian aid to Syrian Kurds.
Syrian Kurds gather around a soon-to-depart US armored vehicle on the outskirts of Ras al-Ain on October 6, 2019. (Delil Souleiman/AFP)
Ο σπουδαίος 
Παρακολούθησα, χθες Κυριακή, την εξαιρετική ημερίδα για τον “Κόσμο το 2020” που συνδιοργανώνουν κάθε χρόνο στη Θεσσαλονίκη η “Πολιτιστική Εταιρεία Επιχειρηματιών Βορείου Ελλάδος” σε συνεργασία με το Δίκτυο “Ναυαρίνο”.
του Δημήτρη Μακροδημόπουλου
