Στις 28 Αυγούστου, ένας πρώην βουλευτής του Κόμματος Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης του Ερντογάν, ο Metin Külünk, δημοσίευσε έναν χάρτη της «Μεγαλύτερης Τουρκίας», στον οποίο απεικονίζεται η έκταση των ρεβιζιονιστικών φιλοδοξιών της Τουρκίας. Περιλαμβάνει περιοχές της Ελλάδας, της Βουλγαρίας, της Κύπρου, της Συρίας, του Ιράκ, της Γεωργίας και της Αρμενίας.
Σε μια παρόμοια απειλητική δήλωση, ο Τούρκος υπουργός Άμυνας Hulusi Akar συμβούλεψε με προκλητικό τρόπο την Ελλάδα να παραμείνει σιωπηλή «ώστε να μην γίνει μεζές στα συμφέροντα άλλων».
Ο πέμπτος πόλεμος του Ερντογάν δεν θα έχει νικητές. Ωστόσο, η Τουρκία του Ερντογάν θα είναι η μεγάλη ηττημένη.
Η Τουρκία εκτοξεύει πρωτοφανή μεγάλο αριθμό απειλών. Ο πρόεδρος Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν δήλωσε πρόσφατα: «… Η Τουρκία έχει την πολιτική, οικονομική και στρατιωτική δύναμη να σχίσει ανήθικους χάρτες και έγγραφα που της επιβλήθηκαν. Είτε θα το καταλάβουν αυτό με τη γλώσσα της πολιτικής και της διπλωματίας είτε θα το υποστούν με οδυνηρό τρόπο στο πεδίο της μάχης… Πριν από έναν αιώνα, άλλους τους θάψαμε στη γη και άλλους τους πετάξαμε στη θάλασσα…» Στη φωτό: ο Ερντογάν σε ομιλία του στην Άγκυρα στις 17 Σεπτεμβρίου 2020. (Φωτό του Adem Altan/AFP μέσω Getty Images)
Κατά τον 20ό αιώνα, οι Τούρκοι και οι παραδοσιακοί αντίπαλοί τους στο Αιγαίο, οι Έλληνες, πολέμησαν σε τέσσερις συμβατικούς πολέμους: στον πρώτο Βαλκανικό Πόλεμο (1912-1913), στον πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο (1914-1918), στον Ελληνοτουρκικό πόλεμο (1919-1922) και στον πόλεμο της Κύπρου (1974). Δεν είναι λοιπόν η πρώτη φορά κατά τη διάρκεια μιας ειρηνικής περιόδου που οι εφημερίδες σε ολόκληρο τον κόσμο λένε στους αναγνώστες τους ότι το Αιγαίο πέλαγος βρίσκεται στα πρόθυρα του πολέμου. Η «ειρήνη» στο Αιγαίο ήταν πάντα εύθραυστη ―έως πολύ εύθραυστη― εκτός από σύντομες περιόδους σχετικής ύφεσης. Φαίνεται λες και οι Τούρκοι και οι Έλληνες ζουν σε γειτονικά σπίτια χτισμένα πάνω σε μια βεντέτα που διαρκεί αιώνες.
Ο Charles King, στο βιβλίο του Midnight at the Pera Palace: The Birth of Modern Istanbul, έγραψε για τα πρώτα μετα-οθωμανικά χρόνια της Κωνσταντινούπολης και τις προσπάθειες οικοδόμησης του έθνους της νεοσύστατης Δημοκρατίας της Τουρκίας:
«Οι μη μουσουλμανικές μειονότητες της Κωνσταντινούπολης μειώθηκαν από 56% το 1900 σε 35% στα τέλη της δεκαετίας του 1920. Άλλες πόλεις είχαν πιο δραματικές μειώσεις. Το Izmir, η πρώην Σμύρνη, από 62% μη μουσουλμανική έγινε κατά 14% μη μουσουλμανική… Αλλά η δημογραφική επανάσταση άλλαξε σχεδόν τα πάντα στις παλιές μειονοτικές γειτονιές της Κωνσταντινούπολης. Πάνω στη βιασύνη τους να φύγουν, Έλληνες, Αρμένιοι και Εβραίοι εγκατέλειψαν το περιεχόμενο των σπιτιών και των διαμερισμάτων τους στα παλιατζίδικα, ελπίζοντας να πάρουν τουλάχιστον λίγα μετρητά πριν επιβιβαστούν σε κάποιο πλοίο ή τρένο…
Η Τουρκία στο σύνολό της έγινε πιο μουσουλμανική και πιο τουρκική, πιο ομοιογενής και πιο αγροτική από ποτέ ―λόγω της φυγής των μη μουσουλμανικών μειονοτήτων από τις πόλεις. Κάποιες οικογένειες που θα γίνονταν στήριγμα της οικονομίας της Κωνσταντινούπολης ανέβηκαν στην επιφάνεια… έχοντας στον νου να αλλάξουν μοίρα και να μετατρέψουν τις πολιτικές διασυνδέσεις τους σε οικονομικό πλεονέκτημα όταν οι ελληνικές και άλλες μειονοτικές επιχειρήσεις πωλήθηκαν. Δεν υπήρχε τίποτα απαραιτήτως ανέντιμο στις συναλλαγές τους, αλλά στηρίχθηκαν σε μια μαζική μεταφορά πλούτου του οποίου η προέλευση έγκειται στην προτίμηση της δημοκρατίας για εθνική αγνότητα έναντι του παλαιού κοσμοπολιτισμού της αυτοκρατορικής πρωτεύουσας».
Μετά από τρεις πολέμους στις αρχές του αιώνα, οι Τουρκοελληνικές εντάσεις θα εκραγούν στη συνέχεια στην Κύπρο, όπου οι Τουρκοκύπριοι και οι Ελληνοκύπριοι ζούσαν δίπλα-δίπλα και ειρηνικά μέχρι τη δεκαετία του 1950, όταν άρχισαν να αλληλοσφάζονται. Οι εθνικές διαμάχες οδήγησαν στην τουρκική στρατιωτική επιχείρηση τον Ιούλιο του 1974 που είχε ως κατάληξη την κατοχή του ενός τρίτου του νησιού στα βόρεια. Η Κύπρος έκτοτε παραμένει διαιρεμένη με εθνικές γραμμές.
Το 1996, ο τουρκικός και ο ελληνικός στρατός κόντεψαν να εμπλακούν σε θερμό στρατιωτικό επεισόδιο για τα κυριαρχικά δικαιώματα ενός μικροσκοπικού νησιού στο νότιο Αιγαίο. Λίγα χρόνια μετά την επιτυχή διαμεσολάβηση των ΗΠΑ που απέτρεψε τον πόλεμο, λίγοι Τούρκοι ή Έλληνες θυμούνται το όνομα αυτού του νησιού έκτασης 40 στρεμμάτων: Ίμια (Kardak στα Τουρκικά).
Οι σημερινές εντάσεις, που εκτείνονται από το Αιγαίο έως την Ανατολική Μεσόγειο, φαίνονται πιο σοβαρές από τη διεκδίκηση ενός βράχου από δύο έφηβους.
Όταν ο επικεφαλής της ισραηλινής Μοσάντ, Yossi Cohen, φέρεται να δήλωσε τον Αύγουστο ότι «η εξουσία του Ιράν είναι πιο εύθραυστη, αλλά η πραγματική απειλή έρχεται από την Τουρκία», είχε δίκιο. Αυτές τις ημέρες, η Τουρκία εκτοξεύει πρωτοφανή μεγάλο αριθμό απειλών.
Σε πρόσφατη ομιλία του στην Κωνσταντινούπολη, ο ισλαμιστής πρόεδρος της Τουρκίας, Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, έκανε όχι και τόσο λεπτούς υπαινιγμούς σχετικά με τις αλυτρωτικές απόψεις του, με ιδιαίτερη αναφορά στη Συνθήκη των Σεβρών του 1923, (σ.σ.μάλλον Λωζάνης ήθελε να γράψει ο συντάκτης του άρθρου) η οποία, μαζί με άλλες συνθήκες, καθόρισε τα σύνορα της σύγχρονης Τουρκίας:
«Θα καταλάβουν ότι η Τουρκία έχει την πολιτική, οικονομική και στρατιωτική δύναμη να σχίσει ανήθικους χάρτες και έγγραφα που της επιβλήθηκαν. Είτε θα το καταλάβουν αυτό με τη γλώσσα της πολιτικής και της διπλωματίας είτε θα το υποστούν με οδυνηρό τρόπο στο πεδίο της μάχης… Πριν από έναν αιώνα, άλλους τους θάψαμε στη γη και άλλους τους πετάξαμε στη θάλασσα. Ελπίζω να μην πληρώσουν με τον ίδιο τρόπο τώρα».
Ο Robert Ellis, ο οποίος γράφει για την Τουρκία, υπενθύμισε στο κοινό τι είχε δηλώσει ο Abdullatif Şener, ένθερμος σύμμαχος του Ερντογάν κάποτε και τώρα βουλευτής της αντιπολίτευσης, σε μια συνέντευξη πριν από έξι χρόνια: ο Ερντογάν θα μπορούσε μέχρι και να σύρει την Τουρκία σε εμφύλιο πόλεμο για να παραμείνει στην εξουσία.
Ο Metin Külünk, πρώην βουλευτής του Κόμματος Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης του Ερντογάν, στις 28 Αυγούστου δημοσίευσε έναν χάρτη της «Μεγαλύτερης Τουρκίας», στον οποίο απεικονίζεται η έκταση των ρεβιζιονιστικών φιλοδοξιών της Τουρκίας. Περιλαμβάνει περιοχές της Ελλάδας, της Βουλγαρίας, της Κύπρου, της Συρίας, του Ιράκ, της Γεωργίας και της Αρμενίας.
Σε μια παρόμοια απειλητική δήλωση, ο Τούρκος υπουργός Άμυνας Hulusi Akar συμβούλεψε με προκλητικό τρόπο την Ελλάδα να παραμείνει σιωπηλή «ώστε να μην γίνει μεζές στα συμφέροντα άλλων».
Όλη αυτή η εμπρηστική συζήτηση περί πολέμου έστειλε πολλά μηνύματα σε διαφορετικά μήκη κύματος στη δυτική πλευρά του Αιγαίου και πέρα από αυτήν. Η Ελλάδα δήλωσε ότι ενισχύει το στρατιωτικό της οπλοστάσιο και τα στρατεύματά της ώστε να είναι προετοιμασμένη για ανοιχτή σύγκρουση με την Τουρκία. Στις 13 Σεπτεμβρίου, ο Έλληνας πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης δήλωσε ότι η Ελλάδα θα αγοράσει 18 νέα γαλλικά μαχητικά Rafale για να αντικαταστήσει τα παλιά μαχητικά Mirage 2000, θα αγοράσει τέσσερα ναυτικά ελικόπτερα και τέσσερις νέες φρεγάτες, και θα ανακαινίσει άλλες τέσσερις φρεγάτες. Ο Μητσοτάκης δήλωσε επίσης ότι η κυβέρνησή του σκοπεύει να παρατείνει την υποχρεωτική στρατιωτική θητεία στους 12 μήνες από τους εννέα μήνες που ισχύουν μέχρι σήμερα.
Μια ανοιχτή σύγκρουση εντός και γύρω από το Αιγαίο είναι ενάντια στα δυτικά συμφέροντα. Τα δυτικά κράτη, ωστόσο, έχουν δίκιο όταν δεν παραμένουν αδιάφορα ή υποτακτικά στις τουρκικές απειλές. Την 1η Σεπτεμβρίου, η Ουάσινγκτον ανακοίνωσε ότι άρει μερικώς ένα 33χρονο εμπάργκο όπλων στην (Ελληνική) Κυπριακή Δημοκρατία, μια κίνηση που καταδικάστηκε αμέσως από την Τουρκία. Σε σχετική κίνηση, ο υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ Mike Pompeo ταξίδεψε στην Κύπρο στις 12 Σεπτεμβρίου σε μια προσπάθεια μεσολάβησης για την εξεύρεση ειρηνικής λύσης στις εντάσεις με την Τουρκία στην ανατολική Μεσόγειο.
«Μας ανησυχούν βαθιά οι συνεχιζόμενες έρευνες της Τουρκίας για φυσικούς πόρους σε περιοχές ελληνικής και κυπριακής δικαιοδοσίας στην ανατολική Μεσόγειο», δήλωσε στους δημοσιογράφους ο Pompeo στη Λευκωσία. Κατά τη διάρκεια της επίσκεψής του, οι κυβερνήσεις των ΗΠΑ και της Κύπρου υπέγραψαν ένα μνημόνιο συμφωνίας το οποίο κατήγγειλε αδικαιολόγητα η Άγκυρα, ισχυριζόμενη ότι ενδεχομένως θα βλάψει την ειρήνη και τη σταθερότητα στην Ανατολική Μεσόγειο.
Η σύγκρουση στο Αιγαίο και οι επιπτώσεις της αφορούν επίσης την Ευρωπαϊκή Ένωση. Η σύνοδος κορυφής των χωρών του νότου της Ευρωπαϊκής Ένωσης (MED7), που διοργανώθηκε στις 10 Σεπτεμβρίου από τη Γαλλία, εξέφρασε την πλήρη υποστήριξη και την αλληλεγγύη της προς την Ελλάδα και την Κύπρο σχετικά με τις επανειλημμένες παραβιάσεις των κυριαρχικών δικαιωμάτων τους από την Τουρκία. Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο θα συνεδριάσει στις 24-25 Σεπτεμβρίου για να συζητήσει εάν θα επιβληθούν κυρώσεις στην Τουρκία.
Η Ελλάδα έχει επίσης την υποστήριξη δύο άλλων ισχυρών χωρών της Μεσογείου, της Αιγύπτου και του Ισραήλ, καθώς επίσης και την υποστήριξη της Σαουδικής Αραβίας, των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων και της Ιορδανίας.
Ο Ερντογάν μπορεί να κερδίσει τον πέμπτο πόλεμο μόνο μέσα στη χώρα του. Εάν αποφύγει μια στρατιωτική σύγκρουση, θα έχει αποτρέψει έναν χαμένο πόλεμο για την Τουρκία. Μέσα στη χώρα του, η αποφασιστική εξωτερική πολιτική του, οι σκληροπυρηνικοί τρόποι και η ρητορική πρόκλησης προς πάσα κατεύθυνση ενδεχομένως να του φέρουν μερικές ακόμη ψήφους και επιπλέον δημοτικότητα. Ο πέμπτος πόλεμος του Ερντογάν δεν θα έχει νικητές. Ωστόσο, η Τουρκία του Ερντογάν θα είναι η μεγάλη ηττημένη.
Ο Burak Bekdil, ένας από τους κορυφαίους δημοσιογράφους της Τουρκίας, πρόσφατα απολύθηκε από την πιο γνωστή εφημερίδα της χώρας μετά από 29 χρόνια, επειδή έγραψε στο Gatestone τι συμβαίνει στην Τουρκία. Είναι μέλος του Middle East Forum.
Μια περιφερειακή δύναμη με τεράστια φιλοδοξία, η Τουρκία του Ερντογάν χλευάζει το Κρεμλίνο και τον Λευκό Οίκο
Η υποστήριξη της Άγκυρας στην επίθεση του Αζερμπαϊτζάν στο Ναγκόρνο-Καραμπάχ δείχνει πώς μια μεσαία δύναμη μπορεί να εγκλωβίζει τις μεγάλες ρωσικές και αμερικανικές δυνάμεις.
Χρονογράφημα. Δεν φοβάται ούτε τη Μόσχα ούτε την Ουάσιγκτον. Απρόβλεπτη έκρηξη στη διεθνή σκηνή, ο Τούρκος Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, με τεράστια όρεξη και μυϊκό θράσος, προκαλεί τους μεγάλους αυτού του κόσμου. Απεικονίζει στον Καύκασο μία από τις πραγματικότητες της στιγμής : τα μεσαία βάρη διατηρούν τον έλεγχο των βαρέων βαρών.
Πού είναι η αμερικανική ηγεσία, όταν ένα από τα μέλη του ΝΑΤΟ, η Τουρκία, ξυπνά, χωρίς να προειδοποιεί τους «συμμάχους» της, το πολεμικό μέτωπο του Ναγκόρνο-Καραμπάχ; Πού βρίσκεται η ρωσική υπεροχή στην παραδοσιακή «ζώνη επιρροής» της, όταν, υποστηριζόμενη από την Τουρκία, μια πρώην σοβιετική δημοκρατία, το Αζερμπαϊτζάν, χτυπάει μιαν άλλη, την Αρμενία; Περιφερειακή δύναμη με τεράστια φιλοδοξία, η Τουρκία του Ερντογάν χλευάζει το Κρεμλίνο και τον Λευκό Οίκο. Από τον Βλαντιμίρ Πούτιν έως και τον πυρετώδη Ντόναλντ Τραμπ.
Οι μάχες που άρχισαν στις 27 Σεπτεμβρίου 2020 από το Αζερμπαϊτζάν, συνεχίζονταν έως και αυτήν την βδομάδα. Το Στεπανακέρτ, η «πρωτεύουσα» του Ναγκόρνο-Καραμπάχ, θύλακας με πλειοψηφία Αρμενίων στην περιοχή των Αζέρων, βομβαρδίζεται καθημερινά από τις δυνάμεις του Μπακού. Το Ναγκόρνο-Καραμπάχ, η αυτοανακηρυγμένη ανεξάρτητη δημοκρατία, υποστηρίζεται από τη γειτονική Αρμενία – για να μην πούμε ότι είναι μέρος αυτής. Στις συγκρούσεις της δεκαετίας του 1990, οι αρμενικές δυνάμεις χάραξαν γύρω από τον θύλακα αυτόν και, για να τον προστατεύσουν, ζώνες ασφαλείας από τις οποίες εκδιώχθηκαν βίαια δεκάδες χιλιάδες Αζέροι.
Η Μόσχα παρατηρεί
Ποιος είναι ο στόχος του Μπακού; Προσπαθεί να ανακτήσει ένα μέρος του εδάφους που παραχωρήθηκε στις μάχες του περασμένου αιώνα; Επανέναρξη μιας διεθνούς διαπραγμάτευσης για το καθεστώς του Καραμπάχ; Η Μόσχα παρατηρεί, καλεί για εκεχειρία, εν ολίγοις, διστάζει στο τι θα κάνει. Η επίθεση των Αζέρων προμελετήθηκε, προετοιμάστηκε εκ των προτέρων από δυνάμεις που παραδοσιακά εξοπλίζονται από τη Ρωσία. Μεταξύ του Μπακού και της Μόσχας, οι δεσμοί είναι επίσης συναισθηματικοί : ο σύντροφος «papa» Aliev, ο Heydar, πατέρας του σημερινού προέδρου των Αζέρων, Ilham Aliev, ήταν μέλος του Πολιτικού Γραφείου (Politburo) της ΕΣΣΔ. Δεσμοί σφραγίστηκαν, με ένα ποτήρι βότκα στο χέρι, τραγουδώντας την κομμουνιστική Διεθνή. Τούτο δεν είναι ασήμαντο.
Γνώριζε ο Πούτιν τις προθέσεις του Aliev του νεότερου ; Μπορούμε πάντα να αποδώσουμε στον μεγάλο στρατηγό του Κρεμλίνου κάποια μακιαβελικά κίνητρα ότι θα αφήσει τον πόλεμο να ξαναρχίσει για λίγο στην περιοχή. Είναι δύσκολο βέβαια να δούμε το όφελός του. Από την άλλη πλευρά, η Ρωσία είναι ακόμη πιο παρούσα : συνδέεται με την Αρμενία με μια αμυντική συμφωνία που δεν καλύπτει το Ναγκόρνο-Καραμπάχ. Οπλίζει τις δυνάμεις του Ερεβάν. Έχει μια στρατιωτική βάση στο έδαφος της Αρμενίας. Η Ρωσία είναι κατά κάποιο τρόπο στο σπίτι της, τόσο στο Μπακού όσο και στο Ερεβάν.
Συνήθως, το Κρεμλίνο κηρύσσει το τέλος των μαχών μεταξύ Αρμενίων και Αζέρων. Και ο καθένας υπακούει στον προμηθευτή του όπλων. Μόνο που αυτή τη φορά το Μπακού μπορεί να ποντάρει στην Τουρκία του Ερντογάν για να διαθέτει μια μεγαλύτερη αυτονομία ελιγμών. Η άποψη του τουρκόφωνου Αζερμπαϊτζάν στο Καραμπάχ έγινε και άποψη του Τούρκου προέδρου. Ο δεύτερος ισχυρότερος εθνικός στρατός του ΝΑΤΟ, δηλαδή ο τουρκικός, υποστηρίζει, με τον έναν ή τον άλλο τρόπο, την επίθεση των Αζέρων : με drones και Άραβες στρατιώτες – με έντονο ισλαμικό χρώμα – στρατολογημένους από την Άγκυρα, ίσως ακόμη και με αεροπορική υποστήριξη.
Οι New York Times ανέφεραν αυτήν την εβδομάδα το περιεχόμενο μιας συζήτησης μεταξύ του πρωθυπουργού της Αρμενίας Νικόλ Πασινιάν και του Ρόμπερτ Ο’Μπριέν, του επικεφαλής του Συμβουλίου Ασφαλείας του Λευκού Οίκου. Γιατί οι Ηνωμένες Πολιτείες επιτρέπουν σε ένα μέλος του ΝΑΤΟ, την Τουρκία, συμμάχου της Ουάσινγκτον, ρωτούσε ο Πασινιάν, να βομβαρδίζει με αμερικανικά F-16 έναν πληθυσμό Αρμενικής καταγωγής σε μια αμφισβητούμενη περιοχή ; Η Άγκυρα διαψεύδει, όχι την υποστήριξή της για την επίθεση του Μπακού, αλλά ότι τουρκικά F-16 βομβαρδίζουν τον Στεπανακέρτ.
Στο Κογκρέσο των ΗΠΑ, το οποίο χαρακτήρισε γενοκτονία τη σφαγή των Αρμενίων από την Τουρκία στην αρχή του 20ού αιώνα, δεν εκτιμούν καθόλου ότι ο Τούρκος σύμμαχος του ΝΑΤΟ συμμετέχει σε μια επίθεση εναντίον των Αρμενίων του Καραμπάχ. Εκτιμούν ότι η ιστορία υποχρεώνει την Τουρκία να έχει κάποιο είδος μίνιμουμ ουδετερότητας – μεταξύ του Αζερμπαϊτζάν και της Αρμενίας. Αλλά ο Τραμπ έχει μια αδυναμία για τον Ερντογάν. Υπάρχει στον ισχυρό άνδρα του Βοσπόρου αυτός ο παρορμητικός και αυταρχικός τρόπος, αυτό το θράσος και αυτός ο τρόπος να χλευάζει τους εμπειρογνώμονες που αρέσει τον Αμερικάνο.
Περιφερειακός επεκτατισμός
Τέλος, από τη στιγμή που οι Ηνωμένες Πολιτείες εκτιμούν ότι η διατήρηση της Τουρκίας στο ΝΑΤΟ δικαιολογεί την ανεκτικότητα όλων των παραλογισμών του Ερντογάν, ο τελευταίος έχει λυμένα τα χέρια να ακολουθεί την περιφερειακή επεκτατική πολιτική του – στον Καύκασο, στη Μέση Ανατολή, στο Μαγκρέμπ και την Ανατολική Μεσόγειο. Οι Ηνωμένες Πολιτείες σίγουρα λυπούνται, αλλά συμφωνούν.
Η Ρωσία δεν είναι σε καλύτερη θέση. Εάν ο Πούτιν πίστευε ότι είχε κερδίσει την αναγνώριση του Τούρκου προέδρου, πουλώντας του πέρυσι, τους αντι-αεροπορικούς πυραύλους S-400, έκανε λάθος. Σήμερα, ο μεγάλος στρατηγός του Κρεμλίνου βρίσκεται απέναντι στην Τουρκία και στις δυνάμεις της σε τουλάχιστον δύο από τα μέτωπα που τον πονάνε : στη Συρία, όπου η Άγκυρα κατέχει ένα μέρος της χώρας. Στη Λιβύη, όπου οι Τούρκοι και οι Ρώσοι βρίσκονται σε αντιμαχόμενα στρατόπεδα. Για να μην αναφέρουμε τον Καύκασο, όπου ο Ερντογάν τροφοδοτεί τις μάχες μεταξύ των δύο από τους προστατευόμενους του Κρεμλίνου …
Το 1956, όταν ο Πρόεδρος Dwight Eisenhower, ενοχλήθηκε και πήρε την έγκριση, στην περίπτωση αυτή, από την ΕΣΣΔ, διέταξε τους Βρετανούς, τους Γάλλους και τους Ισραηλινούς να τερματίσουν την αποστολή τους στην Αίγυπτο, και εισακούστηκε. Στις αρχές της δεκαετίας του 1990, όταν οι Ηνωμένες Πολιτείες επέβαλαν ειρήνη στα Βαλκάνια, με τη συγκατάθεση της Μόσχας, τα κανόνια σιώπησαν. Οι μεγάλες δυνάμεις ασκούσαν ακόμη επιρροή. Σήμερα, ο μεσαίος Ερντογάν «δουλεύει» και τον Πούτιν και τον Τραμπ.
Σύμφωνα με τις στρατιωτικές αναφορές του Αζερμπαϊτζάν, τα στρατεύματα αυτής της δημοκρατίας κερδίζουν όλο και περισσότερες νίκες στο Ναγκόρνο-Καραμπάχ και καταλαμβάνουν ολοένα και νέες κατοικημένες περιοχές. Ωστόσο, ποια είναι η επιχειρησιακή κατάσταση στο Καραμπάχ αυτήν τη στιγμή, ποιες πραγματικές επιτυχίες είχε ο στρατός του Αζερμπαϊτζάν και πού αναγκάστηκε να υποχωρήσει λόγω της σθεναρής υπεράσπισης του Ναγκόρνο-Καραμπάχ;
.
Στον πόλεμο της πληροφορίας, το Μπακού ξεπερνά σαφώς το Στεπανακέρτ και το Ερεβάν. Ωστόσο, από την άποψη του τι πραγματικά συμβαίνει κατά τη διάρκεια των εχθροπραξιών, δεν είναι όλα τόσο προφανή.. Πρώτα απ’ όλα, αξίζει να σημειωθεί ότι η πλευρά του Αζερμπαϊτζάν επανέλαβε απολύτως το σενάριο του Απριλίου 2016 (οι συγκρούσεις στο Καραμπάχ που είναι γνωστές ως “Πόλεμος του Απριλίου”) μόνον που έχει συγκεντρώσει πολύ μεγαλύτερες δυνάμεις για μια παρόμοια επιχείρηση. Η λογική των γεγονότων που λαμβάνουν χώρα στο Ναγκόρνο-Καραμπάχ μπορεί να συντεθεί ως εξής.
. Οι σεμνοί στόχοι του Αζερμπαϊτζάν
. Πρώτον, το Αζερμπαϊτζάν δεν στοχεύει να καταστρέψει εντελώς το Ναγκόρνο-Καραμπάχ. Ο στρατός του Αζερμπαϊτζάν, με όλη την αριθμητική και ποιοτική ανωτερότητά του, δεν είναι ικανός για αυτό χωρίς εξωτερική βοήθεια.Όπως και το 2016, οι Αζέροι επιτέθηκαν όχι στην κεντρική κατεύθυνση (δηλαδή μέσω του Ağdamκαι του Askeranπρος το Στεπανακέρτ), αλλά περιορίστηκαν σε τοπικές επιχειρήσεις στο νότιο (πόλεις Jabrayil και Füzuli) και βόρειο, βορειοανατολικό (προς την κατεύθυνση Goranboy και Tartar) τμήμα του μετώπου.
.
Πιθανότατα, οι συγκρούσεις θα τελειώσουν μόλις τα στρατεύματα του Αζερμπαϊτζάν μπορέσουν να καταλάβουν οποιοδήποτε σημαντικό οικιστικό κέντρο, και αυτό θα ανακοινωθεί από το Μπακού ως μια μεγάλη νίκη. Ορισμένες πηγές αποκαλούν την πόλη Füzuli ως έναν τέτοιο στόχο. Αυτό είναι το μέγιστο σημείο μιας πιθανής προόδου του Αζερμπαϊτζάν προς τη νότια κατεύθυνση, το οποίο μπορεί να επιτευχθεί με ανεκτές για την κοινωνία του Αζερμπαϊτζάν απώλειες Αζέρων στρατιωτών.
.
Αλλά πρέπει να θυμόμαστε ότι κανείς δεν ζει πλέον στους οικισμούς της πρώτης γραμμής, είναι απλώς ένας σωρός από ερείπια. Σε μια τέτοια κατάσταση, οι μάχες για κάποιες άγνωστες κορυφές μετατρέπονται γρήγορα σε υπερτιμημένες αξίες από την άποψη της προπαγάνδας.Έτσι, για παράδειγμα, συνέβη με την κορυφή του λόφου Lalatapaκοντά στην πόλη Horadizπου βρίσκεται στην νότια κατεύθυνση. Την είχαν κερδίσει οι Αζέροι από τους Αρμένιους το 2016, μετά την έχασαν και τώρα καταλαμβάνεται εκ νέου από τα στρατεύματα του Αζερμπαϊτζάν. Από στρατηγικής απόψεως, το Lalatapaδεν έχει αξία, αλλά απ’ αυτό μπορεί κανείς να δει την Horadizκαι πολλά μεγάλα χωριά του Αζερμπαϊτζάν, στα οποία οι πρόσφυγες επέστρεψαν αμέσως επιδεικτικά και άρχισαν να αναρτούν προπαγανδιστικά βιντεάκια. Η νίκη στο Lalatapaαυτή τη στιγμή είναι ένα από τα πιο σημαντικά πολιτικά επιτεύγματα του στρατού του Αζερμπαϊτζάν. Στο Μπακού, εξέδωσαν ακόμη και γραμματόσημο για το γεγονός αυτό.
. Δεύτερον, ακόμα κι αν το Αζερμπαϊτζάν το ήθελε, δεν μπορεί να υπολογίζει σε έναν παρατεταμένο πόλεμο. Εάν, σε ένα μήνα, δεν επιτευχθεί κάποια σημαντική επιτυχία στην επίθεση, η ιστορία αυτή θα πρέπει κάπως να τελειώσει.Στην περιοχή αυτή το καλοκαίρι είναι πολύ ζεστό και ο χειμώνας πολύ κρύος.Την άνοιξη λειώνουν τα χιόνια.Το φθινόπωρο είναι η τέλεια εποχή για πόλεμο.Δεν πετύχαμε μέχρι να έλθουν τα κρύα, τέλος- ήρθε η ώρα για αναδίπλωση.
.
Επιπλέον, τα στρατιωτικά αποθέματα του Αζερμπαϊτζάν εξαντλούνται. Έχουν ήδη αναφερθεί ελλείψεις πυρομαχικών.Και στον κεντρικό τομέα του μετώπου (δηλαδή, εκεί όπου η μάχη είναι λιγότερο έντονη), βρέθηακαν θωρακισμένα οχήματα του 4ου Σώματος Στρατού του Αζερμπαϊτζάν.Πρόκειται για τις πλέον ύστερες στρατηγικές εφεδρείες, στην πραγματικότητα είναι η φρουρά του Μπακού, η οποία είναι επίσης έχει και το πιο ολιγάριθμο προσωπικό.
. Τρίτον, το Αζερμπαϊτζάν επέδειξε και πάλι αδυναμία στη μάχη του πεζικού. Ένα παράδειγμα μπορεί να δοθεί από τις μάχες για τα χωριά Madagizκαι Talyshστην κατεύθυνση Goranboy–Tartar, καθώς και από τα όσα συνέβησαν στην οροσειρά Murovdağ και κοντά στο χωριό Agdere. Τα χωριά Madagizκαι Talyshθεωρούνται στο Γενικό Επιτελείο Στρατού του Αζερμπαϊτζάν σχεδόν σαν “το κλειδί για τον Καραμπάχ”. Όπως και το 2016, και τώρα ο στρατός του Αζερμπαϊτζάν συγκέντρωσε μεγάλες δυνάμεις τεθωρακισμένων σε μια μικρή παρέλαση στο φαράγγι Tartarαπέναντι από το χωριό Madagiz, που επιτέθηκε στις αρμενικές θέσεις στα ύψη γύρω από το χωριό. Μετά από αρκετές ημέρες μάχης και έχοντας χάσει έναν άγνωστο αριθμό αρμάτων μάχης, οι Αζέροι κατέλαβαν αυτά τα ύψη. Ωστόσο, το πεζικό, αφού μπήκε στο Madagiz, δεν προσπάθησε καν να κατοχυρώσει τις θέσεις του – και την επόμενη μέρα απλά έφυγε..
. Η επιτυχία της αρμενικής άμυνας και η απειλή για τις επικοινωνίες
.
Το πιο επικίνδυνο για την αρμενική πλευρά είναι οι μάχες προς την βορειοανατολική κατεύθυνση – Goranboy–Tartar. Εάν οι Αζέροι καταφέρουν να φτάσουν στο Martakert από το βορρά, αυτό θα δημιουργήσει μια πραγματική απειλή για την Αρμενία στον κεντρικό τομέα του μετώπου, όπου επί του παρόντος πραγματοποιούνται μόνο μονομαχίες πυροβολικού.
.
Μια ξεχωριστή ιστορία με μάχες στη βόρεια κατεύθυνση έχει λάβει χώρα στην κορυφογραμμή του Murovdag. Το 1994, οι αρμενικές μονάδες κατέλαβαν τα περάσματα και τα ύψη του Murovdag – πρόκειται για το φυσικό γεωγραφικό σύνορο που χωρίζει το βορειοδυτικό Αζερμπαϊτζάν από το Καραμπάχ και την περιοχή Kalbajar. Στα βόρεια της είναι η κοιλάδα του ποταμού Kura με μεγάλες πόλεις του Αζερμπαϊτζάν, συμπεριλαμβανομένων των Yevlakh και Ganja. Υπάρχει πάντα χιόνι στα περάσματα και στις κορυφές υπάρχουν οχυρωμένες αρμενικές θέσεις από τα μέσα της δεκαετίας του ’90. Η πλευρά του Αζερμπαϊτζάν συγκέντρωσε κολοσσιαίες δυνάμεις πυροβολικού σε αυτόν τον τομέα του μετώπου, που της επέτρεψε να κτυπήσει από πολλές θέσεις μονάδες του 10ης αρμενικής ορεινής μεραρχίας πεζικού. Οι αρμενικές θέσεις στον κομβικό οικισμό του Agdere περικυκλώθηκαν σχεδόν εντελώς. Οι Αζέροι τους έδωσαν την δυνατότητα να παραδοθούν, αλλά οι Αρμένιοι δεν παραδόθηκαν και δεν έφυγαν από το Agdere, κάτι που δείχνει και το υψηλό ηθικό του λαού του Καραμπάχ.
.
Στην κεντρική κατεύθυνση (Ağdam–Askeran), πραγματοποιούνται πυκνές βολές πυροβολικού με εκπληκτική υπεροχή της αρμενικής πλευράς. Μέσα σε λίγες μέρες μετά την έναρξη του ενεργού σταδίου των εχθροπραξιών, και οι δύο πλευρές άρχισαν να μεταφέρουν ενισχύσεις πιο κοντά στην πρώτη γραμμή. Σύμφωνα με όλους τους στρατιωτικούς κανόνες την ίδια ώρα, τα πυρά του πυροβολικού μεγάλου βεληνεκούς, των MLRS και των συστημάτων υψηλής ακρίβειας, στόχευσαν αμέσως από την πρώτη γραμμή βαθιά στη γραμμή του εφοδιασμού.
.
Και οι δύο πλευρές βάλλουν επιτυχώς κατά των εχθρικών επικοινωνιών, αλλά η πλευρά του Αζερμπαϊτζάν στόχευσε απευθείας στο Στεπανακέρτ και στον κοντινό μικρό οικισμό του Aygestan (Ballidzha), όπου, εκτός από το διάσημο εργοστάσιο του κονιάκ, βρίσκονται θέσεις του αρμενικού πυροβολικού μακράς εμβέλειας. Όλα αυτά οδήγησαν στην καταστροφή του οικιστικού τομέα και σε απώλειες του άμαχου πληθυσμού. Το αρμενικό πυροβολικό πυροβολεί σε μικρούς οικισμούς βαθιά στον κεντρικό τομέα της άμυνας του Αζερμπαϊτζάν, κατά μήκος του πρώην αυτοκινητόδρομου Ağdam-Μπακού, προκειμένου να αποφευχθεί η μεταφορά οπλισμού κατά μήκος ενός ευθύ δρόμου.
.
Από το 1994, έχουν κατασκευαστεί αρκετές στρατηγικές εθνικές οδοί στο Ναγκόρνο Καραμπάχ με τα χρήματα της αρμενικής διασποράς. Συγκεκριμένα, έχουν κατασκευαστεί αυτοκινητόδρομοι στο βορρά και στο άξονα βορρά-νότου (Mardakert – Drbon – Aygestan – Στεπανακέρτ – Krasnyi Bazar – Hadrut), σε βραχώδεις περιοχές, οι οποίοι επίσης υπόκεινται τακτικά σε στρατηγικές βολές από το πυροβολικό του Αζερμπαϊτζάν.Ο βομβαρδισμός από το Αζερμπαϊτζάν του στρατηγικά σημαντικού διαδρόμου Lachin [που συνδέει την Αρμενία με το Ναγκόρνο Καραμπάχ] δεν έχει ακόμη επιφέρει αποτελέσματα και οι τρύπες στις γέφυρες του αυτοκινητόδρομου επιδορθώνονται αποτελεσματικά.
.
Μία από τις σημαντικές επιτυχίες του Αζερμπαϊτζάν στο βόρειο τμήμα του μετώπου ήταν όχι μόνο η κατάληψη κορυφών στην οροσειρά Murovdag, αλλά και το κλείσιμο του δρόμου Vardenis-Agdere. Όχι μόνο αυτή η εναλλακτική διαδρομή βάλλεται από τους Αζέρους, αλλά και το ίδιο το Vardenis (περιοχή της ίδιας της Αρμενίας) δέχτηκε βομβαρδισμό.Τώρα ακόμη και η τακτική τροφοδοσία της περιοχής αυτής μέσω του Lachin είναι προβληματική.
.
Ο χρόνος επιστράτευσης που είχε εκπονήσει αρχικώς το Αρμενικό Γενικό Επιτελείο εν μέρει δεν πέτυχε, αλλά τελικά ο αριθμός των στρατιωτών που έπρεπε να κινηθεί από την Αρμενία για να κρατήσει τον Καραμπάχ έχει ήδη σταλεί. Πρόκειται για 40 έως 45 χιλιάδες άτομα, εξαιρουμένου του αρμενικού τομέα του μετώπου κοντά στο Berd. Και η αζερική πλευρά, φαίνεται, ότι έχει φτάσει επίσης στη μέγιστη δυνατότητα επιστράτευσης 120-150 χιλιάδων ανθρώπων, η οποία σαφώς δεν είναι αρκετή για να επιτεθεί στη δεύτερη γραμμή της αρμενικής άμυνας.Στα βουνά αυτό θα ήταν αυτοκτονία.
.
Η μόνη πραγματική πηγή κινδύνου για την αρμενική πλευρά παραμένει τώρα η θέση στη βορειοανατολική κατεύθυνση γύρω από τη ζώνη Madagiz-Talish-Tonashen. Δεδομένων των προβλημάτων με τη λήψη ενισχύσεων και προμηθειών σε αυτό το τμήμα, όλα αυτά μπορεί να είναι αρκετά επικίνδυνα.Μακροπρόθεσμα, η κατάσταση παραμένει ανησυχητική ακόμη και στην πιο φαινομενικά σταθερή κατεύθυνση – την κεντρική, καθώς μπορεί να υπάρξουν επίσης προβλήματα
επιμελητείας, και η τακτική του Αζερμπαϊτζάν συνίσταται κυρίως στον πόλεμο εκ του μακρόθεν.
. Στρατηγικό μειονέκτημα
.
Είναι ήδη σαφές ότι η δυναμική της επίθεσης του Αζερμπαϊτζάν στο νότο έχει εξαντληθεί και μπορεί απλώς να την κλείσει κινούμενο προς το Füzuli. Για την αρμενική πλευρά, η παράδοση του Füzuli είναι πολιτικά απαράδεκτη, καθώς καταστρέφει το ίδιο το σύστημα της «ζώνης ασφαλείας», το οποίο δημιουργήθηκε από το 1994. Αλλά καθώς οι Αρμένιοι ενισχύονται με νέες δυνάμεις σε αυτήν την περιοχή, η πίεση της πλευράς του Αζερμπαϊτζάν θα μειωθεί και θα καταστεί στρατηγικό μειονέκτημα το ίδιο το σχέδιο της διμέτωπης επίθεσης. Εν πάση περιπτώσει, η λεγόμενη «γραμμή Ογκανιάν» (η πρώτη γραμμή άμυνας του Καραμπάχ, που πήρε το όνομά της από έναν από τους οργανωτές της) δεν έχει καταρρεύσει.
.
Υπάρχουν άνθρωποι στο Ερεβάν που πιστεύουν ότι το σχέδιο του Αζερμπαϊτζάν (η συγγραφή του αποδίδεται στους Τούρκους) [για επίθεση από βορρά και νότο] είναι μόνο για παραπλάνηση. Η μεταφορά του 4ου Σώματος Στρατού του Αζερμπαϊτζάν από το Μπακού στο Ağdamυποδεικνύει ότι η κύρια επίθεση έχει σχεδιασθεί να εκδηλωθεί στον κεντρικό τομέα – για εβδομάδες οι μονάδες του Αζερμπαϊτζάν καταστρέφουν τη 10η Ορεινή Μεραρχία του Καραμπάχ και την αναγκάζουν να αποσύρει ενισχύσεις από τον κεντρικό τομέα στα βόρεια και νότια, στο Tartarκαι στο Füzuli. Ωστόσο, δεδομένης της περίεργης τακτικής πεζικού των Αζέρων, την συχνή τους παγίδευση σε ενέδρες και σε ναρκοπέδια της πρώτης γραμμής, με αδικαιολόγητες απώλειες, είναι δύσκολο να πιστέψουμε σε μια τέτοια πονηρή τουρκική ιδέα.
.
Ίσως οι επόμενες μέρες να είναι καθοριστικές για μία νέα φάση της στρατιωτικής σύγκρουσης για το Ναγκόρνο-Καραμπάχ. Αυτό που θα καθορίσει την κατάσταση είναι οι εξελίξεις στο Madagiz, στο Agdere και η πορεία του εφοδιασμού του Καραμπάχ από την Αρμενία.Για το Μπακού είναι επίσης εξαιρετικά σημαντικό να καθορίσει την κατεύθυνση της νέας επίθεσης, αφού μετά την υποχώρηση των Αρμενίων στην περιοχή Jabrayil, τα μέσα στο νότο έχουν εξαντληθεί.
.
πηγή: https://vz.ru/world/2020/10/7/1064196.html sotiriosdemopoulos
Recep Tayyip Erdogan with member of the Turkish Army behind him, image via Wikipedia
BESA Center Perspectives Paper No. 1,772, October 8, 2020
EXECUTIVE SUMMARY: After the infamous Mavi Marmara incident of May 2010, Turkish president Recep Tayyip Erdoğan and then foreign policy tzar Ahmet Davutoğlu (later PM and now an Erdoğan opponent) pledged to internationally isolate Israel. This was intended to help them advance their Islamist agenda and augment an emerging unity in the umma, preferably under Turkish leadership. A decade later, pragmatic Arab states are lining up to normalize relations with Israel, leaving state actors Iran and Turkey as well as non-state actor Hamas in a punishing position of international isolation—exactly where Turkey wanted to push Israel.
Neither the Ottoman nor the modern Turkish language has ever been short of racist proverbs denigrating Arabs and their culture. No more, said Recep Tayyip Erdoğan, the Islamist leader who has been at the helm in Turkey since 2002. He made it a habit to publicly refer to Arabs, including his then regional nemesis Syrian president Bashar Assad, as “my Arab brothers.” His goal was to build a Muslim-Arab pact, a modern umma under Turkish leadership as in Ottoman times, to challenge Israel in the region and, more broadly, Western civilization. In 2010, Turkey’s state broadcaster TRT even launched an Arabic language channel, TRT Arabi. Sadly for Erdoğan, his attempt to fuse Islam and anti-Zionism seems to have fallen apart.
Turkish diplomats officially said the recent normalization deal between the UAE and Israel meant Abu Dhabi was betraying the “Palestinian cause.” This response from Ankara looked ridiculous, as it appeared to have forgotten that Turkey itself has had diplomatic relations with Israel since 1949. Turkish Islamists apparently do not care about looking ridiculous.
In its September 10 edition, Yeni Akit, a staunchly pro-Erdoğan and Islamist militant newspaper, said the “Saudis were competing with the UAE in treason [against the ‘Palestinian cause’].” Yeni Akit was referring to the decision by Saudi Arabia and Bahrain, in a landmark change of policy, to allow all flights to and from Israel to use their airspace. The trouble with that criticism is that there too, Israel is one of the 138 countries with which Turkey has mutual accords for the use of airspace.
According to this logic, diplomatic relations with Israel and flights using the airspace of both countries are privileges that should be accorded to one Muslim country alone: Turkey. If other Muslim countries sign identical accords with Israel, it’s treason.
This rhetoric reflects Turkey’s increasing loneliness in the Muslim/Arab world (with the sole exception of Qatar) after several years of loneliness within the NATO alliance. Turkey can thus claim the bizarre title: “Odd man out in both NATO and the Muslim world.”
This state of affairs has been coming on for years, but Erdoğan has stubbornly refused to recalibrate his policy.
In early 2019, six nations, including the Palestinian Authority (Erdoğan’s ideological next of kin), agreed to found the Eastern Mediterranean Gas Forum. At a July 2019 meeting in Cairo, the energy ministers of Egypt, Cyprus, Greece, Israel, Italy, and the PA, as well as a representative of the energy minister of Jordan, said they would form a committee to elevate the Forum to the level of an international organization that respects the rights of its members to their natural resources. Erdoğan privately felt betrayed by this act of treason from his “Palestinian brothers,” comforting himself that the traitors were not members of his beloved Hamas.
In October 2019, the Arab League condemned Turkey’s cross-border military operation in northeast Syria as an “invasion of an Arab state’s land and an aggression on its sovereignty.” The League would consider taking measures against Turkey in the economic, investment, and cultural sectors, including tourism and military cooperation. It also called on the UN Security Council to “take the necessary measures to stop the Turkish aggression and [enforce] the withdrawal from Syrian territory immediately.” To Ankara’s deep embarrassment, its closest regional ally, Qatar, did not block the League’s communique condemning Turkey.
Turkey’s reaction was characteristically childish. Fahrettin Altun, Erdoğan’s communications director, said the “Arab League do not speak for the Arab world.” An angry Erdoğan said, “All of you [Arab nations] won’t make one Turkey.” That’s quite a drift from his “our Arab brothers” rhetoric.
Apparently in the Turkish world of make-believe, only Turkey’s Islamists or those with a seal of approval from Ankara can speak for the Arab world. Worse, Erdoğan et al believe this idea can sell on the Arab street if it is dressed up in nice anti-Zionist, pro-Hamas rhetoric.
On September 9, the Arab League condemned Turkey (along with Iran) for “interference in the region and the Palestinian cause.” At the League’s foreign ministers’ meeting, Egypt’s FM Sameh Shoukry said Cairo “will not stand motionless in face of the Turkish greed that is especially being shown in northern Iraq, Libya, and Syria.” Once again, Ankara “totally rejected” all the decisions taken at the meeting.
Murat Yetkin, a prominent Turkish journalist and editor of Yetkin Report, recently wrote: “With the exception of [currently ambiguous] Libya and Qatar, what unites the Arabs now is no longer anti-Israeli sentiment but anti-Turkish sentiment.”
That’s quite a long political journey to travel, and a tough destination for Erdoğan.
Καλύτερα να δώσουμε μεγάλη προσοχή στο ντιμπέιτ των αντιπροέδρων, έλεγαν όλοι μέχρι την Τετάρτη το βράδυ, αναφερόμενοι στην τηλεοπτική συζήτηση μεταξύ Μάικ Πενς και Κάμαλα Χάρις. Η ηλικία των δύο υποψηφίων για την προεδρία θα προσέδιδε μεγαλύτερη βαρύτητα στη σύγκρουση των συνυποψηφίων τους.
Αλλά η πραγματικότητα διέψευσε τους αναλυτές. Ακόμη και σε αυτή τη διόλου συνηθισμένη χρονιά, επιβεβαιώθηκε ότι η συζήτηση των «δεύτερων» δεν μπορεί να συναγωνιστεί εκείνη των «πρώτων». Ο Πενς έκανε προσπάθειες, διακόπτοντας συχνά τη Χάρις, αλλά γρήγορα απέδειξε ότι ανήκει σε μικρότερη κατηγορία από εκείνη του προέδρου Τραμπ.
Αντίθετα όμως από το χάος που επικράτησε στο ντιμπέιτ μεταξύ Τραμπ και Μπάιντεν, το ντιμπέιτ των αντιπροέδρων έριξε φως στις διαφορετικές ιδεολογίες και προτεραιότητες. Η Χάρις επέμεινε στην ανικανότητα της κυβέρνησης απέναντι στην πανδημία, που έχει στοιχίσει ως τώρα περισσότερες από 200.000 ζωές, ενώ ο Πενς υποστήριξε ότι ο αριθμός αυτός είναι πολύ καλύτερος από τις προβλέψεις για δύο εκατομμύρια θανάτους στο πρώτο στάδιο της πανδημίας. Δήλωσε ακόμη υπερήφανος για τις θέσεις του ίδιου και του Τραμπ εναντίον των αμβλώσεων. Η Χάρις, πάλι, τόνισε ότι αν περνούσαν τα σχέδια του Τραμπ, οι άνθρωποι με υποκείμενα νοσήματα θα έχαναν κάθε προστασία.
Η μόνη στιγμή που φάνηκε να τραβάει το ενδιαφέρον των τηλεθεατών πάντως ήταν όταν μια μύγα κάθισε στο κεφάλι του Πενς και αρνιόταν επί δύο λεπτά να αποχωρήσει.
Ο Τζον Ανταμς, ο πρώτος πολιτικός που κατέλαβε αυτό το αξίωμα, είχε πει κάποτε: «Είμαι αντιπρόεδρος. Στη θέση αυτή δεν είμαι τίποτα, αλλά μπορεί να είμαι τα πάντα». Για κανέναν αντιπρόεδρο στη σύγχρονη εποχή δεν μπορεί να πει κανείς ότι δεν ήταν τίποτα. Η επιρροή τους βαίνει αυξανόμενη, αν και εξαρτάται πάντα από τον πρόεδρο. Για τον συνηθισμένο Αμερικανό, όμως, οι αντιπρόεδροι βρίσκονται πιο κοντά στο «τίποτα» παρά στο «τα πάντα».
Ακόμη κι εκείνοι που φτάνουν στην αντιπροεδρία με σημαντικά προηγούμενα επιτεύγματα και λαμπρά δημόσια προφίλ – από τον Λίντον Τζόνσον μέχρι τον Νέλσον Ροκφέλερ και τον ίδιο τον Μπάιντεν – τείνουν να χάνουν τη λάμψη τους στη θέση αυτή. Ο Πενς ήταν κυβερνήτης και η Χάρις είναι γερουσιαστής από τη μεγαλύτερη πολιτεία. Και οι δύο είναι δεινοί ρήτορες που δεν αισθάνθηκαν καμιά αμηχανία στη σκηνή. Κι όμως κανείς δεν έκανε τους θεατές να αναρωτηθούν «μα γιατί δεν είναι εκείνος/η υποψήφιος/α για την προεδρία;»
Η Χάρις δεν απάντησε στην κατηγορία του Πενς ότι είχε κάποτε προτείνει να απαγορευθεί η υδρορηγμάτωση (φράκινγκ), αρκούμενη να επαναλάβει ότι ο Μπάιντεν δεν υποστηρίζει μια τέτοια απαγόρευση. Επιβεβαίωσε έτσι ότι οι απόψεις των αντιπροέδρων δεν μετράνε όταν συγκρούονται με τις απόψεις των προέδρων. Ο Πενς το ξέρει καλά, και το έχει ζήσει περισσότερο από κάθε άλλον.
Η συντονίστρια της συζήτησης Σούζαν Πέιτζ, από τη USA Today, κατέβαλε προσπάθειες να κρατήσει τη συζήτηση σε πολιτισμένα επίπεδα. Η τεχνική της ήταν να λέει συνεχώς «Ευχαριστώ, ευχαριστώ», κάτι που φαίνεται πως εξέλαβε ο Πενς ως έκφραση ευγνωμοσύνης γι’αυτά που έλεγε και συνέχιζε να μιλάει. Η επιθετικότητά του ερχόταν σε αντίθεση με την ήπια εν γένει συμπεριφορά του τα τελευταία χρόνια.
(*) O Tζον Χάρις είναι ιδρυτής της ιστοσελίδας Politico
Από την πρώτη στιγμή τονίσαμε, πως είναι λάθος να εκλαμβάνεται ως «αποκλιμάκωση» ένας κατ’ εξοχήν επιθετικός τακτικισμός (και τέτοιος ήταν η υπαγορευμένη προσωρινή απόσυρση του ORUC REIS αλλά και του ΓΙΑΒΟΥΖ από τις Ελληνικές και τις Κυπριακές θάλασσες)…
Τονίσαμε επίσης,πως η επιμονή των κυρίαρχων του πολιτικού συστήματος, να εκλαμβάνουν ως εκδήλωση «συμμαχικής αλληλεγγύης» την διαμεσολάβηση των Ευρωατλαντικών δομών στην επίτευξη αυτής της «αποκλιμάκωσης», συνιστά θεμελιώδη στρατηγική αστοχία. Δυστυχώς, οι εξελίξεις και αυτή την φορά, δεν άργησαν να μας επιβεβαιώσουν…
Η υποτιθέμενη «αποκλιμάκωση», στην λογική της οποίας παγιδεύτηκε η Ελλάδα, είναι μεταξύ άλλων, μια προσωρινή μεταβατική κατάσταση απολύτως απαραίτητη, τόσο για την προώθηση των Αμερικανικών στρατηγικών σχεδιασμών στην περιοχή, όσο και για την αποτελεσματικότερη διαχείριση των Τουρκικών περιφερειακών επιδιώξεων. Αποδεικνύεται όμως εξόχως καταστροφική…
KAI για το διπλωματικό περιβάλλον το οποίο διεμβολίζεται επιμελώς και συστηματικά από την Τουρκική μαξιμαλιστική ατζέντα…
Αλλά ΚΑΙ για την βίαιη ανακοπή των πρώιμων προσπαθειών που παρατηρήθηκαν τις ημέρες της κρίσης, και συντήρησαν ελπίδες για μια ουσιαστική διεύρυνση στην Ελληνική στρατηγική σκέψη. Οι προσπάθειες αυτές τελικά ΔΕΝ τελεσφόρησαν,ΟΥΤΕ στο επίπεδο της διαχείρισης των συνεργασιών, αλλά ΟΥΤΕ και σε αυτό των αναγκαίων στρατηγικών αναπροσανατολισμών που έχει ανάγκη ο τόπος.
Για τους Αμερικανούς, η επιχειρησιακή επάνοδος στην ΝΑ Μεσόγειο, αποδεικνύεται πως είναι μια διαδικασία περισσότερο σύνθετη σε σχέση με το παρελθόν, αφού και οι ίδιοι βρίσκονται πλέον αντιμέτωποι με μια σειρά από καινούρια τετελεσμένα και νέες διαχειριστικές προκλήσεις…
Η Ρωσία έχει ισχυροποιήσει την θέση της, «χτίζοντας» το νέο της εφαλτήριο πάνω στα ερείπια που άφησαν οι στρατηγικές αποτυχίες των Αμερικανών κατά την διάρκεια της προηγούμενης δεκαετίας με προεξάρχον αυτό της «Αραβικής Άνοιξης»…
Η Κίνα αν και αθόρυβη, εν τούτοις υπήρξε αποτελεσματική και με θετικό απολογισμό σε καινούριες θέσεις που διασφάλισε μέσω της ήπιας διείσδυσης σε κομβικούς τομείς της Δυτικής οικονομίας. Την ίδια στιγμή σήκωσε το γάντι σε σειρά προκλήσεων στις ζώνες αυξημένου στρατηγικού ενδιαφέροντος, διαμηνύοντας προς πάσαν κατεύθυνση ΚΑΙ την αυξημένη ετοιμότητά της να διαχειριστεί ευκαιρίες, αλλά ΚΑΙ την δεδομένη αποφασιστικότητά της να καταφύγει ακόμη και στην χρήση πραγματικής ισχύος, εάν και εφ’ όσον αυτό κριθεί αναγκαίο από τους Κινέζους επιτελείς.
Η Τουρκία έχει διευρύνει σημαντικά και εν τέλει έχει θεμελιώσει τον γεωστρατηγικό της απογαλακτισμό από την στρατηγική των ΗΠΑ, ακροβατώντας μεταξύ περισσότερων του ενός ισχυρών δρώντων. Πρόκειται για έναν ρόλο τον οποίο εμφανίζεται διατεθειμένη να πουλήσει ακριβά σε κάθε ενδιαφερόμενο, διεκδικώντας για τον εαυτό της συγκεκριμένα ωφελήματα με αυξημένο ειδικό βάρος στην γεωπολιτική σκακιέρα. Επιχειρεί έτσι να επιβάλει στην πράξη τον αυτοτελή περιφερειακό της ρόλο, έχοντας όμως το βλέμμα στραμμένο στην θέση που θεωρεί ότι νομιμοποιείται να διεκδικεί, ως μέρος της ελίτ των ισχυρών του πλανήτη. Επιδιώκει να εργαλειοποιεί αντιθέσεις, ενώ δείχνει ιδιαιτέρως απρόθυμη να εργαλειοποιείται η ίδια, ακόμη και στο πλαίσιο των παραδοσιακών συμμαχικών δομών, και όλο αυτό συνιστά μια καινούρια εξέλιξη, που για την ίδια προϋποθέτει διαρκή και αναβαθμισμένη στρατηγική υποστήριξη των επιλογών της, ενώ για τους Αμερικανούς δημιουργεί πρόσθετες δυσκολίες στην διαχείριση των παραμέτρων της.
Οι παραδοσιακοί προσεταιρισμοί στο σύνολό τους επαναπροσδιορίζονται και η διαχείρισή τους παρουσιάζει αυξημένη δυσκολία, όχι μονάχα μεταξύ μικρών αλλά και μεταξύ ισχυρών δρώντων, ακόμη και στο πλαίσιο των παραδοσιακών συμμαχικών δομών (Ε.Ε, ΝΑΤΟ κοκ) κάτι που μέχρι χθες φάνταζε μάλλον αδιανόητο.
Η Τουρκία, σε πείσμα όλων αυτών που θεωρούν ότι μπορούν να την εντάξουν στην εξίσωση της «αποκλιμάκωσης», οργανώνει και υποστηρίζει επιχειρησιακά τον σχεδιασμό της, στο πλαίσιο της επιδίωξής της να καταστεί ισχυρή αεροναυτική δύναμη με περιφερειακό και διεθνές στρατηγικό αποτύπωμα.
Η εμπλοκή της στην σύγκρουση του Καυκάσου, δεν είναι μονάχα εμφανής αλλά εκ των πραγμάτων προκύπτει πως ήταν και πλήρως προσχεδιασμένη. Οι επιχειρησιακές ανάγκες αυτής της εμπλοκής, πιστοποιούν και έναν από τους λόγους που η Τουρκία χρειαζόταν το μεταβατικό καθεστώς της «αποκλιμάκωσης» στην ΝΑ Μεσόγειο. Φροντίζει ωστόσο να υπενθυμίζει στους πάντες, και πρώτα απ’ όλα στους αφελείς της Αθήνας, πως στην διπλωματική της επίθεση, ακόμη και μέσα στο ευρωατλαντικό περιβάλλον, δεν υπάρχει κανενός είδους αποκλιμάκωση. Υπάρχει διαρκής πίεση και επιθετική εναπόθεση καινούριων απαιτήσεων, που «χτίζουν» τις θέσεις της εν όψει των εξελίξεων της επόμενης μέρας.
Προφανώς δεν πρόκειται για μια τυχαία εμπλοκή. Άλλωστε τα διαδραματιζόμενα στον Καύκασο δεν προσφέρονται για αυτοτελείς και αποσπασματικές αναγνώσεις. Είναι μέρος μιας δυνητικής ανάφλεξης που απειλεί να συμπαρασύρει μια ευρύτερη περιοχή, ενώ η Τουρκία στο πλαίσιο του Ηγεμονισμού της, διεκδικεί ρόλο στις εξελίξεις και δυνατότητα μόνιμης επιρροής στους τουρκογενείς πληθυσμούς. Αυτή η παράμετρος την καθιστά σήμερα μέρος του προβλήματος, αλλά η ίδια διεκδικεί να αποτελέσει αύριο και μέρος της λύσης του. Πρόκειται λοιπόν για μια «επένδυση» στις αντιθέσεις, η οποία με την σειρά της τροφοδοτεί αντιθέσεις ευρύτερες.
Αυτό είναι το περιβάλλον των εξελίξεων μέσα στο οποίο ενσωματώθηκε η Τουρκία σε ένα σκηνικό δήθεν «αποκλιμάκωσης» στο Αιγαίο και στην ΝΑ Μεσόγειο. Και το γεγονός ότι ενσωματώθηκε προσχηματικά, ενώ την ίδια στιγμή κλιμακώνει τις παράλογες διεκδικήσεις της σε βάρος της Ελλάδας και ενεργοποιεί «παγωμένους» σχεδιασμούς δεκαετιών στην κατεχόμενη Κύπρο, έχοντας εξασφαλίσει την ουσιαστική ασυλία των «διαμεσολαβητών» και κατά τα λοιπά «συμμάχων» μας, είναι αποκαλυπτικό της καινούριας κατάστασης με την οποία θα βρεθεί αντιμέτωπη η χώρα, όταν καταρρεύσει και τυπικά το πέπλο των ψευδαισθήσεων που συντηρούνται από το πολιτικό της προσωπικό.
Η Ελλάδα «σπρώχτηκε» στο παραμυθένιο σκηνικό της «αποκλιμάκωσης», εγκαταλείποντας έτσι κάθε συζήτηση γύρω από τις επίκαιρες στρατηγικές προκλήσεις με τις οποίες είχε υποχρέωση να ασχοληθεί, στην βάση των καινούριων δυνατοτήτων και ευκαιριών που ανέδειξε η κλιμάκωση της Τουρκικής επιθετικότητας και αυτό είναι έγκλημα. Η πολιτική τάξη της χώρας, αναζητώντας εναγωνίως έναν σχετικά αξιοπρεπή συμβιβασμό στην λογική του «ΜΗ πολέμου», διείδε στο περιβάλλον της «αποκλιμάκωσης», ΟΧΙ τις πραγματικές παγίδες και τα στρατηγικά πισωγυρίσματα που της επέβαλαν οι «σύμμαχοι», αλλά την ευκαιρία για την συνέχιση της απροβλημάτιστης πολιτικής διαχείρισης και νομής της Εξουσίας. Παρέδωσε έτσι και πάλι την χώρα στην αυταπάτη του παρασιτικού προστατευτισμού, ανακόπτοντας κάθε συζήτηση που θα μπορούσε να δρομολογήσει την γεωπολιτική της χειραφέτηση.
Η χώρα με δυο λόγια εργαλειοποιήθηκε, για να προωθηθεί η κυρίαρχη επιδίωξη των Ευρωατλαντικών μας εταίρων, που ΔΕΝ είναι η διαφύλαξη ενός περιβάλλοντος σεβασμού των διεθνών Συνθηκών και συνακόλουθα της Εθνικής μας κυριαρχίας, αλλά η δημιουργία ενός περιβάλλοντος ανάσχεσης της Ρωσίας, προκειμένου να ανακοπεί η ισχυροποίηση της θέσης της στην ευρύτερη περιοχή.
Παράλληλη επιδίωξη βεβαίως είναι και η δημιουργία ενός περιβάλλοντος ανάσχεσης και της Κινεζικής διείσδυσης, η οποία κατ’ απαίτηση των Αμερικανών, προϋποθέτει πως οι «πρόθυμοι» του εταιρικού κλαμπ, δημιουργούν γεωπολιτικά αναχώματα στην Κινεζική τεχνολογική και οικονομική επέλαση, βαθαίνοντας έτσι την μονομερή τους εξάρτηση αλλά και εκχωρώντας σημαντικό μέρος της Εθνικής τους κυριαρχίας, στο όνομα της υποτιθέμενης ασφάλειας της Δυτικής Αρχιτεκτονικής.
Η πολυσυζητημένη «αποκλιμάκωση» επομένως, για την οποία υπήρξαν κύκλοι που επεδίωξαν να μας πείσουν πως πρέπει να είμαστε ευγνώμονες απέναντι στους Αμερικανούς και Γερμανούς διαμεσολαβητές, δεν είναι παρά ένα μέρος της συνολικότερης προσπάθειας να επιβληθούν καινούριοι κανόνες αλλά και ένα πακέτο από καινούριες παραδοχές, απολύτως αναγκαίες στην προσπάθεια ανακατανομής ρόλων στο πλαίσιο της νέας ισορροπίας ισχύος που τελεί υπό διαμόρφωση.
Σε αυτό το διαχειριστικό περιβάλλον, η διασφάλιση μιας Ελληνοτουρκικής συμφωνίας που θα καταστήσει ελεγχόμενες τις μεταξύ τους εντάσεις έστω και με εργαλείο την υπέρτατη επιδιαιτησία, θεωρείται απαραίτητη για την ευόδωση των Αμερικανικών σχεδιασμών. Εδώ όμως είναι που αρχίζουν και τα δύσκολα για την χώρα.
Η στρατηγική παράλυση στην οποία ουσιαστικά σύρθηκε εκβιαζόμενη η πατρίδα μας, επιχειρείται να συγκαλυφθεί πίσω από τις γνωστές «αναπτυξιακές» φανφάρες για την Μακεδονία και την Θράκη… Πίσω από το φανταχτερό δήθεν προστατευτικό περιτύλιγμα με το οποίο συγκαλύπτεται η επέκταση της Ελληνοαμερικανικής συμφωνίας στρατιωτικής συνεργασίας που μετατρέπει την Ελλάδα σε αμερικανικό στρατηγικό προγεφύρωμα απολύτως υποτελές και εν δυνάμει αναλώσιμο… Και φυσικά πίσω από το φανταχτερό deal με πρωταγωνιστή την Microsoft, που στην ουσία του και πέρα από τα ταρατατζούμ, συμβάλει έτι περαιτέρω στην παραγωγική αποδιάρθρωση της Ελληνικής οικονομίας, αποδεικνύοντας παράλληλα το πόσο φτηνά εξαγοράζεται η εθνική αξιοπρέπεια, όταν υπάρχει πολιτικό προσωπικό πρόθυμο να την διαπραγματευτεί άνευ όρων.
Αυτή η στρατηγική παράλυση ως συνώνυμο της ολοκληρωτικής στρατηγικής αποδυνάμωσης της χώρας, προδιαγράφεται πως θα συνοδευτεί από ανεπίτρεπτες και απαράδεκτες εθνικές υπαναχωρήσεις που θα κληθούν να εκμαιεύσουν τον τουρκικό εξευμενισμό. Τόσο οι δηλώσεις Στόλτενμπεργκ, όσο και οι διόλου τυχαίες διαρροές από το παρασκήνιο των συζητήσεων, όσο κυρίως οι επίσημες τουρκικές ανακοινώσεις που δυστυχώς ΔΕΝ διαψεύδονται, προδιαθέτουν για πολύ αρνητικές εξελίξεις.
Κάτω από το επικοινωνιακό πυροτέχνημα περί της δήθεν απόφασης των Αμερικανών να μην επιτρέψουν πολεμική σύγκρουση μεταξύ δύο «συμμάχων», αποκρύπτεται συστηματικά πως η διασφάλιση καθεστώτος ΜΗ σύγκρουσης, προϋποθέτει εκούσιες υπαναχωρήσεις, ανεπίτρεπτες εθνικές εκπτώσεις, και ένα περιβάλλον συμφωνηθέντων τα οποία ουδέποτε και καμία κυβέρνηση θα αποτολμούσε να προσυπογράψει στο παρελθόν.
Στον αντίποδα όλων αυτών που αφορούν στην παραμυθιαζόμενη πατρίδα μας, υπάρχει ο Τουρκικός μαξιμαλισμός που δεν υποστέλλει το εύρος των επιθετικών – αναθεωρητικών του διεκδικήσεων, ούτε εν μέσω της κατ’ ευφημισμόν «αποκλιμάκωσης» και προφανώς δεν επηρεάζεται ως προς τούτο, από τις αυξημένες απαιτήσεις που επιβάλει η ευθεία εμπλοκή της Τουρκίας, στην εν εξελίξει σύγκρουση στον Καύκασο.
Και το χειρότερο όλων, είναι πως Τουρκική πολιτική ηγεσία, στηρίζοντας αναφανδόν την λογική του Παντουρκισμού και με δεδηλωμένη την πρόθεσή της να αξιοποιήσει πλήρως τις δυνατότητες του πολιτικού Ισλάμ ως κρίσιμο γεωπολιτικό εργαλείο, προϊδεάζει ΚΑΙ την Ελλάδα ΚΑΙ την Ευρώπη για τα πολύ χειρότερα που είναι μπροστά, όσο οι αφελείς θα συνεχίσουν να επενδύουν σε «αποκλιμάκωση» και σε λοιπές αποπροσανατολιστικές αηδίες…
US Secretary of State Mike Pompeo and Greek Prime Minister Kyriakos Mitsotakis visit the Naval Support Activity base at Souda, Crete, Greece on September 29, 2020. (Reuters)
US Secretary of State Mike Pompeo has paid a visit to the eastern Mediterranean, where he met Greek leaders. He was also in Cyprus on September 12. Turkey has been threatening Greece and Cyprus and causing tensions in the eastern Mediterranean. Ankara’s challenge has caused Greece, Cyprus, Egypt and Israel to work together more closely.
Pompeo’s trip appeared to illustrate a new US commitment to listening to Athens and Nicosia, rather than appeasing Ankara’s aggression. The trip raised eyebrows in Ankara where leaders have gotten used to bashing the US while also having a direct line to the White House.
Most recently, Pompeo aimed criticism at Turkey for fueling tension in Azerbaijan and Armenia because Turkey had said it could support Azerbaijan militarily. He also expressed concern that Syrian mercenary fighters, many of them wanted for looting in Afrin and Libya and known for religious extremism, had been recruited by Ankara to fight Armenia.
The US appears to be confronting Turkey over its fueling of conflicts across the region.
For the first time, the US appears to be confronting Turkey over its fueling of conflicts across the region. In the last year Turkey has invaded Syria, bombed Iraq, forced refugees across its border with Greece, stoked tensions in Idlib, signed deals with Russia, sent arms and Syrians to Libya illegally, threatened to “liberate” Jerusalem from Israel’s control, threatened the UAE, bashed the Israel-UAE deal, hosted Hamas terrorists, encouraged war between Azerbaijan and Armenia, and continued to put journalists and opposition politicians in prison.
Pompeo has a mixed record on Turkey’s role. On the one hand, his State Department has pushed pro-Turkish envoy James Jeffrey on the region. This resulted in the US misleading Kurdish civilians in eastern Syria in 2019, to the extent that days before a Turkish invasion US officials were telling Kurdish activists such as Hevrin Khalaf that Ankara would not attack them. Days later, on October 12 she was dead, murdered by Turkish-backed extremists.
Ankara’s media called her murder a successful “neutralization.”
However, the Secretary of State has also been critical of Turkey over its turning of the historic church and museum, Hagia Sophia, back into a mosque. He has also said Ankara would not be allowed to slaughter Kurds. The State Department also critiqued Turkey’s President for hosting Hamas terrorists.
The recent trips to Cyprus and Greece seem to have caused Turkey to wonder if Pompeo has finally changed tack on Turkey.
Instead of the double game where the US coddles Turkey with some diplomats but expresses concern with others, the trip purposely avoided meeting Turkish officials. Over the years Ankara’s officials have gotten used to meeting with Russia and Iran while always bashing European and Western leaders. Turkey does not take the West seriously and thinks slandering the US, France, Germany, Austria, Holland and other countries is how to get progress from Western officials. Turkish pro-government media for instance, regularly bashes the US while not critiquing Russia and Iran the same way.
Turkish Foreign Minister Mevlut Cavusoglu
Mevlut Cavusoglu, Turkey’s foreign minister, recently threatened US Speaker of the House Nancy Pelosi. Turkey has also bashed Joe Biden for critical comments. Cavusoglu has called Europe “spoiled, racist children” and threatened to “crash and kick out to sea” critics in Greece. It is hard to find a week in the last year that Turkish officials have not attacked some Western country, while at the same time demanding they work with Turkey.
Now the top US diplomat, who is also one of the key figures in the Trump administration and central to the US’s role in the world today, is more critical of Turkey. That the US State Department has slammed Ankara for hosting Hamas and also for sending Syrians to Azerbaijan, appears to show that Washington understands that Turkish aggression is harming US interests and allies.
For years the pro-Ankara lobby in Washington sold the White House on a theory that Turkey would work with the US against Iran. However, Turkey supported trade with Iran and opposed US sanctions, and wanted the Iran Deal to remain. Turkey regularly hosts Iranian delegations and greets them warmly. Turkey works with Iran and Russia in Syria to sideline the US. Ankara accuses the US of working with “terrorists” in Syria but has never used similar language against Iran. It may be that the US State Department is merely playing both sides, but Pompeo’s high level visits to Greece and Cyprus appear to show a shift in attitude.
Turkey has sunk political support into bashing Biden and supporting Trump. It has gambled since 2016 that it could interfere in US domestic politics to get the results it wanted. When the Turkish President visited the US in 2017 Turkish security even beat up US peaceful protesters in Washington, a sign that Ankara felt it controlled Washington.
Ankara’s efforts to control US foreign policy may be slipping away.
To show the US who was boss Ankara harassed a US soldier at an airport in Turkey, detained a US pastor on false charges, and imprisoned a US consular employee, as well as harassing US journalists. Ankara believed the US would appease its policies and get into line. Now Ankara’s attempt to control US foreign policy may be slipping away.
Seth Frantzman is a Ginsburg-Milstein Writing Fellow at the Middle East Forum and senior Middle East correspondent at The Jerusalem Post.
Κύριε Μητσοτάκη μόλις τελειώσετε τον αντιφασιστικό σας αγώνα, (με τα απομεινάρια ενός ιζήματος που μόλις ανακατέψατε και θα βρείτε μπροστά σας), μήπως μπορείτε να δείτε τι πρακτικό θα κάνετε με τον Αττίλα 3 που ξεκινά με το Βαρώσι η Τουρκία;
Η ασυλία τέρμα. Μέχρι εδώ ήταν.
Η τραγωδία για πολλούς Έλληνες είναι ότι δεν έχουν τι να επιλέξουν μετά απο εσάς στο πολιτικό σκηνικό.
Γι αυτό η παρακμιακή Ελλάδα δεν έχει μέλλον.
Μια πολιτική ανάσα, έστω και εκτός Αθηνών, δεν φαίνεται, δυστυχώς. Τι ακριβώς, πέραν του αντιφασιστικού αγώνα που ξεκίνησε στον μεσοπόλεμο, προτείνουν ο Τσίπρας, ο Κουτσούμπας, η Φώφη κι ο Μητσοτάκης; Ποιό όραμα έχουν για τη χώρα; Την αναπαραγωγή της εξουσίας στα χέρια μιας νέας πολιτικής, διακομματικής νομενκλατούρας που διαμορφώθηκε εν μέσω οικονομικής κρίσης;
Το, επίσης, τραγικό είναι ότι το παρακμιακό πολιτικό σύστημα του αθηναϊκού κράτους δεν έχει κανένα αφήγημα για να αναπαράγει την εξουσία του. Και ανακάλυψε ξαφνικά το φασισμό με τα απομεινάρια της απεχθούς, πράγματι, “Χρυσής Αυγής”.
Το φίδι δεν ξύπνησε. Πέθαινε. Και επειδή πέθαινε φρόντισαν να το αναστήσουν. Αδύναμο, σχεδόν ανύπαρκτο αλλά θα το κυνηγούν (το φίδι) για να αποχαυνώνουν την ελληνική κοινωνία ότι μάχονται για τη δημοκρατία. Υπονομεύοντας τους θεσμούς της.
Είναι τρομερό το ελληνικό πολιτικό σύστημα και η ελληνική κοινωνία να αναπαράγονται με ιδεολογήματα του μεσοπολέμου.
Ας ελπίσουμε σε κάποιον απο μηχανής θεό στην τραγωδία που ζούμε.
[Ηρθε η ώρα να διαπιστώσουμε πόσο επικίνδυνη είναι η Ευρωπαϊκή Ενωση για την εθνική μας επιβίωση καθώς είναι αυτή που εξέθρεψε τον ναζιστικό «λύκο της στέπας» μας και οι κυρώσεις εναντίον των επιθετικών του ενεργειών παραπέμφτηκαν στις ελληνικές καλένδες. Τι έγινε αυτή η «ευρωπαϊκή οικογένεια» με την οποία μας βαυκάλιζαν οι «προοδευτικοί» πολιτικοί όλων των αποχρώσεων; Η ΕΕ (Περισσότερα δες Ανιχνεύσεις, ΕΕ: Ναζιστικό το σχέδιο, αμερικανική η σφραγίδα ) δεν ενδιαφέρεται για την κοινή άμυνα, ούτε για την οικονομική ενοποίηση των κρατών-μελών της – είναι γνωστό ότι ο Νότος της συσσωρεύει ελλείμματα και ο Βοράς της πλεονάσματα. Όπως προκύπτει από την πρόσφατη ομιλία της Προέδρου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής κας Ursula Von der Leyen στόχος είναι η δημιουργία μιας «ευρωπαϊκής κοινωνίας» με βάση τα προτάγματα της Νέας Εποχής…Ε.Δ.Ν.]
Η προώθηση της «ατζέντας ΛΟΑΤΚ+» έχει προτεραιότητα στους στόχους της Ευρωπαϊκής Επιτροπής
Η ομιλία στις 16 Σεπτεμβρίου της Προέδρου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ursula Von der Leyen, σχετικά με τη «γενική κατάσταση της Ένωσης», σηματοδοτεί μια σημαντική εξέλιξη στον μεγάλο ευρωπαϊκό διακρατικό σχεδιασμό: εκφράζει τη βούληση για την οικοδόμηση πέραν της ενιαίας αγοράς, μιας «ευρωπαϊκής κοινωνίας», με κοινές «αξίες».
Αυτό δείχνει το τέλος αυτής της ομιλίας, αφιερωμένο στα «δικαιώματα των μειονοτήτων». Πρέπει να «αγωνιστούμε κατά των διακρίσεων», να καταπολεμήσουμε τις «ασυνείδητες προκαταλήψεις» και, υπό αυτή την προοπτική, υπόσχεται η Von der Leyen, να εφαρμόσει μια «στρατηγική με στόχο (…) την αμοιβαία αναγνώριση των οικογενειακών σχέσεων στην ΕΕ» ( γάμος ομοφυλοφίλων, ομοφυλογονικότητα, θεωρία φύλου στην εκπαίδευση …). Σε μια Ευρώπη όπου ο καθένας πρέπει να μπορεί να ζει σύμφωνα με την «ταυτότητά του», σε κοινωνίες που χαρακτηρίζονται από τον «πλουραλισμό» και την αρχή της «μη διάκρισης», τα κοινωνικά ζητήματα δεν υπάγονται πλέον στην αποφασιστική αρμοδιότητα των κρατών. Πρέπει να γίνουν υπόθεση των εγγυητών της Ένωσης, και επομένως της Επιτροπής.
Αυτή η «κοινωνική» επίθεση δεν στοχεύει μόνο ορισμένα δύστροπα κράτη (Ουγγαρία, Πολωνία). Αφορά σε ολόκληρη την Ευρώπη και πρέπει, ως τέτοια, να τοποθετηθεί στο πλαίσιο μιας πιο γενικής αλλαγής. Αυτό συμβαίνει κάτω από τη μηχανική επίδραση δύο συμπληρωματικών – η μία απορρέει από την άλλη – τάσεων. Μια «ψυχο-ιστορική» και μια «νομο-πολιτική» τάση.
Η δυσφήμηση του πατριωτισμού
Η πρώτη τάση αντανακλά ένα γνωστό αξίωμα: «Ο εθνικισμός σημαίνει πόλεμος!» Σε μια Ευρώπη που χαρακτηρίζεται από τη φρίκη του 20ού αιώνα, η θυσία της αμετάκλητης πολλαπλότητας των ανθρώπινων κοινοτήτων στον βωμό της συλλογικής σωτηρίας, ο εθνικισμός – ή η ανάδειξη των εθνικών ιστορικών και πολιτιστικών ιδιαιτεροτήτων – δεν είναι πλέον επιλογή [σ.τ.μ.: Και βέβαια ο εθνικισμός είναι καταδικαστέος, αλλά η ανάδειξη ιστορικών και πολιτιστικών ιδιαιτεροτήτων είναι πατριωτισμός, και αναγκαία συνθήκη επιβίωσης ενός λαού]. Είναι απαραίτητο να αποβάλουμε το εκρηκτικό φορτίο και, για το σκοπό αυτό, να οικοδομήσουμε τους όρους μιας μεταπολιτισμικής ιθαγένειας, χωρίς ιστορική αγκύρωση, με βάση την αυστηρή προσκόλληση στις καθολικές αξίες που είναι εγγεγραμμένες στη συνταγματική τάξη. Αυτή η πρόταση, που προβλήθηκε τη δεκαετία του 1970 από το φιλόσοφο Jürgen Habermas** με το όνομα «συνταγματικός πατριωτισμός», καθιέρωσε και επηρέασε βαθιά τη φύση του δεσμού του πολίτη με το κράτος του. Έτσι, ο ισχυρισμός των κρατών ή των κομμάτων ότι υπερασπίζονται ένα όραμα της οικογένειας που εμπνέεται από μοναδικές εθνικές και πνευματικές παραδόσεις, ή ότι δίνουν προτεραιότητα στη συνοχή του έθνους από την επέλευση μιας «ανοιχτής» και πολυπολιτισμικής κοινωνίας δεν κρίνεται μόνο παρωχημένος, αλλά ένοχος ότι αντιβαίνει στους όρους του συμβολαίου που η μετα-Χίτλερ Ευρώπη υποσχέθηκε να μην παραβεί ποτέ.
Η απονομιμοποίηση του Εθνους
Η δεύτερη τάση, νομο-πολιτική, απορρέει από την πρώτη. Η απονομιμοποίηση του έθνους ως πολιτικής κοινότητας που βασίζεται σε μια συγκεκριμένη ταυτότητα όχι μόνο επιτάχυνε το «άνοιγμα» των ευρωπαϊκών κοινωνιών στην επέλευση άλλων, πιο φιλελεύθερων αξιών, αλλά προώθησε και τον μαύρο θρύλο της λαϊκής κυριαρχίας. «Δεν εκλέχτηκε ο Χίτλερ;», που ποτέ δεν θα θέλαμε να θυμόμαστε (σε αντίθεση, άλλωστε, με την πιο στοιχειώδη ιστορική πραγματικότητα);
Η λαϊκή κυριαρχία έχασε τη νομιμότητά της και, μαζί της, την εξουσία του καθορισμού της πολιτικής. Μια αρχή της πρόνοιας καθιερώνεται τώρα εναντίον οποιουδήποτε κόμματος ή καθεστώτος που ισχυρίζεται ότι ανταποκρίνεται στις φιλοδοξίες της πλειοψηφίας. Έτσι περάσαμε από τη δημοκρατία με βάση την ιδέα που διαδόθηκε από τη Γαλλική Επανάσταση της «κυριαρχίας του λαού» – και το επακόλουθο της: ο νόμος ως έκφραση της γενικής βούλησης – σε μια «νομική ιδέα της δημοκρατίας», συνοψίζει τον Marcel Gauchet***, η οποία θέτει στο επίκεντρό της τη διαφύλαξη και την επέκταση των ατομικών δικαιωμάτων και ελευθεριών που παλαιότερα παραβιάζονταν, προστατεύονται τώρα από το κράτος δικαίου· την ανάπτυξη ανεξάρτητων δικαστηρίων.
Η μεγάλη προσοχή που δόθηκε σε αυτά τα δικαιώματα και τις ελευθερίες διατρέχει ολόκληρο τον δυτικό κόσμο. Αλλά στην Ευρώπη συνδυάζεται με μια διαδικασία «αποεθνοποίησης» του δικαίου, συνυφασμένη με το ευρωπαϊκό σχέδιο «συνεχώς στενότερης ένωσης μεταξύ των λαών», το οποίο ευνοεί την έλευση ενός «υπερεθνικού κράτους δικαίου» του όπου οι πολίτες θεωρούνται ως χειραφετημένοι από το εθνικό πλαίσιο. “Επειδή τα δικαιώματα είναι παγκόσμια, πώς είναι δυνατόν να παρεμβάλουμε ενδεχομένως λίγο πολύ γεωγραφικά εμπόδια που δεν έχουν καμία σχέση με την ουσία τους; Αυτή είναι η διαδικασία που συνεπάγεται σιωπηρά η έννοια του κράτους δικαίου“, σημειώνει εύστοχα ο Gauchet. Δίκη του Κράτους, ως νόμιμου εκπροσώπου των συμφερόντων μιας ανθρώπινης συλλογικότητας ενωμένης κάτω από το λάβαρό του, και του Έθνους, ως ιστορικό πλαίσιο της δημοκρατίας.
Επίθεση σε Πολωνία και Ουγγαρία
Σε αυτήν την επιχείρηση επιβεβαίωσης μιας μεταπολιτισμικής ιθαγένειας, που εφευρέθηκε και ενισχύθηκε από το κράτος δικαίου, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει σημαντικούς συμμάχους, όπως η Ευρωπαϊκή Επιτροπή για τη Δημοκρατία μέσω του Νόμου – γνωστή ως «Επιτροπή της Βενετίας »- ή το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων (ΕΔΑΔ). Αν και εκτός της ΕΕ ( εξαρτώνται από το Συμβούλιο της Ευρώπης), αυτοί οι φορείς συμμετέχουν στην ενοποίηση των εθνικών νομικών συστημάτων και στην συγκεκριμενοποίηση των «αξιών» που περιλαμβάνονται στις συνθήκες. Στη γνώμη της σχετικά με το βαθμό συμβατότητας του ουγγρικού Συντάγματος – το οποίο, πρέπει να θυμόμαστε, αναφέρεται ρητά στις χριστιανικές ρίζες του έθνους – με την Ευρωπαϊκή Σύμβαση για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα, η Επιτροπή της Βενετίας ισχυρίζεται ότι «ένα σύνταγμα δεν πρέπει ποτέ να καθορίζει αξίες.” Τα κράτη, συνεχίζει, πρέπει να καθορίζονται «ανάλογα με τις περιστάσεις και τις ανάγκες του πληθυσμού τους». Απαιτείται από τα κράτη ένας σχετικισμός ο οποίος είναι αποφασιστικής σημασίες με τις εξειδικεύσεις του, όταν αυτές υιοθετούνται από το ΕΔΑΔ και αποκτούν, μέσω αυτού, ένα πολύ εξαναγκαστικό κανονιστικό πεδίο εφαρμογής. Συναφώς, αναφέρουμε ότι με βάση τη γνώμη της Επιτροπής της Βενετίας για την «κατάσταση στην Πολωνία», η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αποφάσισε, τον Μάρτιο του 2016, να θέσει υπό έλεγχο την χώρα της Αλληλεγκύης.
Εκφράζονται βάσιμες ανησυχίες ότι το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο θα κρίνει στο μέλλον και το νομότυπο των Συνταγμάτων των κρατών-μελών!
Το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο κατά της Δημοκρατίας;
Όπως δείχνει ο Σύμβουλος Επικρατείας Bertrand Mathieu, σε ένα έργο που πρέπει να διαβαστεί Το Δίκαιο κατά της Δημοκρατίας; (Le droit contre la Democratie?), η Επιτροπή της Βενετίας δεν αποκλείει ότι, αύριο, ο έλεγχος της συνταγματικότητας «να γίνει στοιχείο της κοινής συνταγματικής κληρονομιάς, σε ολόκληρη την ήπειρο ». Μετά την εξομοίωση των ηθών και των αξιών για την προώθηση της εμφάνισης μιας «ευρωπαϊκής κοινωνίας», η εξομοίωση των ελέγχων συνταγματικότητας ελέγχει, ώστε κανένα κράτος να μην μπορεί να υπερασπίσει τις ιδιαιτερότητες της συνταγματικής του τάξης ενώπιον του ευρωπαίου δικαστή; Το ΕΔΑΔ διαδραματίζει ήδη, στην πραγματικότητα, το ρόλο του ομοσπονδιακού δικαστή, στο βαθμό που η νομολογία του χρησιμοποιείται σήμερα σε μεγάλο βαθμό από τον εθνικό συνταγματικό δικαστή, ο οποίος στη συνέχεια την επιβάλλει στο Νομοθέτη. Ένας προβληματικός ρόλος, δεδομένου ότι το ΕΔΑΔ, το οποίο δεν είναι δημοκρατικό, εκλεγμένο σώμα, δίνει στον εαυτό του μια εξουσία ερμηνείας που δεν γνωρίζει όρια. Σκεφτείτε την απόφαση Marcks της 13ης Ιουνίου 1979, με την οποία το ΕΔΑΔ πιστεύει ότι η Ευρωπαϊκή Σύμβαση του 1950 για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα πρέπει να ερμηνευθεί «υπό το φως των σημερινών συνθηκών». Ας σκεφτούμε επίσης την απόφαση Rees της 17ης Οκτωβρίου 1986, με την οποία το ΕΔΑΔ**** έδωσε στον εαυτό του την εξουσία «να προσαρμόζει τα δικαιώματα που αναγνωρίζει η Σύμβαση στις αλλαγές των ηθών και των νοοτροπιών, ή ακόμα και της επιστήμης».
Η επιβεβαίωση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής στον τομέα των αξιών αποτελεί επομένως μέρος ενός ευρωπαϊκού θεσμικού τοπίου που αναδιαμορφώνεται συνεχώς από τις απόψεις και τις αποφάσεις που εκδίδονται στις κλειστές αίθουσες των δικαστηρίων. Με αυτήν την αργή και συνεχή αλλαγή, άλλαξε η φύση του κράτους δικαίου. Δεν είναι πλέον απλώς υπεύθυνο για τη διασφάλιση της προστασίας των θεμελιωδών δικαιωμάτων, στοχεύει να τα επεκτείνει, να «ανοίξει όσο το δυνατόν περισσότερο χώρο στις ατομικές ελευθερίες», υπενθυμίζει μια σχετική έκθεση της Εθνικής Συνέλευσης του 2018. Δεν επιφορτίζει απλώς τους δικαστές με το καθήκον να καθορίζουν το νόμιμο πεδίο παρέμβασης του πολιτικού, επεκτείνει το νόμιμο πεδίο παρέμβασης του δικαστή … σε σημείο να δίνει στον τελευταίο αποφασιστικό ρόλο στη διαδικασία οικοδόμησης συλλογικών προτύπων. Εκπαιδευμένος στο Πανεπιστήμιο Yale και καθηγητής νομικής και πολιτικής επιστήμης στο Πανεπιστήμιο του Τορόντο, ο Ran Hirschl πιστεύει ότι τα δυτικά καθεστώτα, μεταφέροντας «άνευ προηγουμένου εξουσία από αντιπροσωπευτικά όργανα σε δικαστικά συστήματα», έχουν καθιερώσει καθεστώτα «δικαιοκρατικής» φύσης, κυριαρχούμενα από έναν «συνασπισμό νεωτεριστών νομικών αυτονομημένων», που καθορίζουν «το ημερολόγιο, την έκταση και τη φύση των συνταγματικών μεταρρυθμίσεων» και τα οποία, «ενώ επιβεβαιώνουν ότι στηρίζουν τη δημοκρατία (… ), προσπαθούν να περιθωριοποιήσουν τους υπεύθυνους λήψης αποφάσεων από τις αντιπαραθέσεις της δημοκρατικής πολιτικής.» Σύμφωνα με τον συγγραφέα του Towards Juristocracy, το πεδίο των «αξιών» είναι ιδιαίτερα ευνοϊκό για την ανάπτυξη αυτών των καθεστώτων, τα οποία με δυο λόγια θα ορίσουμε με βάση το κίνημα που προαναγγέλλουν: το πέρασμα μέσω του δικαίου σε μια «εξουσία του δικαίου», με φόντο την αυξανόμενη σημασία των δικαστηρίων.
Πάρτε την περίπτωση της εξέλιξης του Συνταγματικού Συμβουλίου στη Γαλλία. Αυτό δεν είναι πλέον μόνο υπεύθυνο για τη λογοκρισία νόμων που θεωρούνται ασυμβίβαστοι με το Σύνταγμά μας, αλλά δίνει και «συνταγματική αξία» σε αφηρημένες αρχές, μετατρέπει ιδανικά σε δικαιώματα. Αυτό συνέβη ιδιαίτερα το 2018, όπου η αρχή της «αδελφωσύνης» ήταν συνταγματικά έγκυρη μετά από ένα «ζήτημα προτεραιότητας της συνταγματικότητας» (QPC) που υπέβαλαν ενώσεις βοήθειας σε μετανάστες και δύο πολίτες που είχαν καταδικαστεί ότι βοήθησαν ανθρώπους σε παράτυπη κατάσταση να μείνουν στη Γαλλία. Η συνταγματοποίηση της αρχής της «αδελφωσύνης» προστατεύει το άτομο που την επικαλείται, αλλά τι γίνεται με την εθνική κοινότητα; Στο βαθμό που η παράνομη διέλευση των συνόρων της δεν υπόκειται πλέον ουσιαστικά σε ποινική δίωξη, δεν αποδυναμώνεται; Η έννοια της «αδελφωσύνης» που επεκτείνεται έτσι στην ανθρωπότητα κάνει, χωρίς να το λέει, το δικαστή όχι πλέον τον προσεκτικό θεματοφύλακα του συνταγματικού γράμματος, αλλά μια δημιουργική δύναμη νέων ατομικών δικαιωμάτων και κανόνων που επηρεάζουν τομείς (όπως εδώ τη μετανάστευση) που παλαιότερα προορίζονταν για τους αντιπροσωπευτικούς θεσμούς του κυρίαρχου λαού.
Η κριτική του «δικαιοκρατισμού» – της επιβεβαίωσης στη Δύση (Καναδάς, Νέα Ζηλανδία, Ισραήλ, ΕΕ κ.λπ.) μιας πιο ιδεολογικής παρά νομικής αντίληψης του κράτους δικαίου – πρέπει να δίνει περισσότερη προσοχή στην πολιτική, και ιδιαίτερα στη Γαλλία. Όταν ο πρώην πρόεδρος του Tribunal de Grande Instance (TGI) του Παρισιού δηλώνει, όπως το 2014, ότι «εναπόκειται στους δικαστές να προσαρμόσουν τον νόμο στις προσδοκίες του κοινωνικού σώματος», θα θέλαμε να του απαντήσουμε ότι στη δημοκρατία αυτός ο ρόλος αρμόζει στην πολιτική, στους εκπροσώπους του λαού. Όταν το Ακυρωτικό Δικαστήριο δηλώνει, όπως το 2011, ότι τα δικαστήρια πρέπει στο εξής να ακολουθούν «κατά προτίμηση» τη νομολογία του ΕΔΑΔ έναντι των «εθνικών νόμων», τίθεται ένα ερώτημα: δεν είμαστε μάρτυρες της δόλιας επιβεβαίωσης ενός μετα-δημοκρατικού καθεστώτος, όπου η παραγωγή του κανόνα ξεφεύγει από τον έλεγχο των πολιτών; Όταν η Επιτροπή της Βενετίας επιβεβαιώνει ότι «η ορθή λειτουργία ενός δημοκρατικού καθεστώτος εξαρτάται από την ικανότητά του για μόνιμη εξέλιξη», δεν μπαίνουμε στον πειρασμό να παραφράσουμε τον φιλόσοφο José Ortega y Gasset*****, και να υπενθυμίσουμε ότι «το δικαίωμα της ιστορικής συνέχειας» είναι το πρώτιστο από τα ανθρώπινα δικαιώματα· ότι κάθε λαός στηρίζεται σ’ ένα βάθρο σταθερών εθίμων και αξιών;
José Ortega y Gasset: «Το δικαίωμα ιστορικής συνέχειας είναι το πρώτιστο ανθρώπινο δικαίωμα»
Η ευρωπαϊκή νομικοκρατούσα στροφή θέτει μια ιδιαίτερη πρόκληση για τα συντηρητικά κόμματα, που παραδοσιακά προτάσσουν συνήθως την πολιτική, την οικογένεια και την πολιτιστική κληρονομιά των κοινωνιών. Υπενθυμίζει σ’ αυτά τα κόμματα την ανάγκη να εγκαταλείψουν τη στάση του θεατή, αφού τους καταδικάζει να υφίστανται το «κίνημα», την «εξέλιξη», την «αλλαγή» που οι οργανωμένες μειονότητες (ενώσεις, ΜΚΟ κ.λπ.). θέτουν στην ατζέντα της «Προόδου».
Και το πιο ουσιαστικό: είναι το μέλλον της δημοκρατίας ως καθεστώς με θεμέλιο την καθολική ψηφοφορία την οποία αμφισβητεί η καθιέρωση του ευρωπαϊκού «δικαστικού Λεβιάθαν». Ας ξαναδιαβάσουμε σε αυτό το θέμα τα λόγια του πατέρα του ελέγχου της συνταγματικότητας στην Ευρώπη, Hans Kelsen, για τον οποίο η συντακτική εξουσία έπρεπε να αποφεύγει απολύτως τη «φρασεολογία», δηλ. τη «χρήση αόριστων αξιών και αρχών όπως ελευθερία, ισότητα, δικαιοσύνη ή ισότητα» που θα μπορούσαν να οδηγήσουν ένα συνταγματικό δικαστήριο να καταργήσει έναν νόμο με την αιτιολογία ότι είναι απλώς άδικος ή ακατάλληλος. ” Διότι τότε, κατέληγε, “η εξουσία του δικαστηρίου θα γινόταν τέτοια που θα θεωρούνταν απλώς αφόρητη.”
Από φόβο έναντι στην ιστορική δύναμη της πολιτικής, δημιουργήσαμε τη νέα δύναμη του δικαστηρίου. Δεν είμαι σίγουρος αν αυτό αποτελεί πρόοδο, ειδικά σε ένα ευρωπαϊκό πλαίσιο όπου οι λαοί παροτρύνουν τους ηγέτες τους να «πάρουν πίσω τον έλεγχο» («to take the control back», έλεγαν οι Βρετανοί την εποχή του Brexit), και στον πολιτιστικό τομέα, για να διατηρήσουμε τη συνοχή αυτών των διαφόρων τρόπων ευρωπαϊκής ύπαρξης που είναι τα έθνη μας.
*Διπλωματούχος του Ινστιτούτου ανώτερων ευρωπαϊκών σπουδών του Στρασβούργου.
** Είναι ο φιλόσοφος που είδε την επίθεση του ΝΑΤΟ στη Σερβία, στα τέλη του 20ού αιώνα, ως “άλμα στο δρόμο που οδηγεί από το κλασικό διεθνές δίκαιο των κρατών στο κοσμοπολίτικο δίκαιο μιας παγκόσμιας κοινωνίας των πολιτών“. Ελλείψει οργάνων επιφορτισμένων με τη διατήρηση της παγκόσμιας τάξης, το ΝΑΤΟ έπρεπε να λειτουργήσει ως “εργαλείο ενός ανώτερου νόμου”. (Δες, Ανιχνεύσεις, ΓΕΡΜΑΝΙΑ : Στοχαστές στην υπηρεσία της βαρβαρότητας)
***Ο Marcel Gauchet (γεν.1946) είναι Γάλλος φιλόσοφος και ιστορικός. Διετέλεσε Διευθυντής σπουδών στο Κέντρο Πολιτικής Έρευνας Raymond Aron, και είναι αρχισυντάκτης του περιοδικού Le Débat, ένα από τα κύρια γαλλικά πνευματικά περιοδικά.
**** Η διείσδυση δικαστών-ανθρώπων της «ανοιχτής κοινωνίας» του Σόρος στο ΕΔΑΔ δεν είναι άσχετη με αυτή την εξέλιξη. (Περισσότερα δες στο Ανιχνεύσεις: Το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο στα δίχτυα του Σόρος)
***** Ο Χοσέ Ορτέγα ι Γκασέτ (1883-1955) ήταν Ισπανός φιλόσοφος και δοκιμιογράφος, που άσκησε σημαντική επιρροή στην πνευματική και πολιτιστική αναγέννηση της Ισπανίας στο πρώτο μισό του 20ού αιώνα.
Με προβλημάτισε η ημέρα σήμερα. Δεν με ενδιαφέρει αν παρεξηγηθώ. Θα καταθέσω την άποψή μου.
Αυτοπροσδιορίζομαι και εγώ ως μέλος της κατηγορίας των συμπολιτών μας που τάσσονται κατά του φασισμού και του ναζισμού. Εγώ τοποθετούμαι και κατά του σταλινισμού.
Θα έλεγα κατά κάθε ολοκληρωτισμού.
Δεν θεωρώ, όμως, την σημερινή ημέρα ως ημέρα νίκης της δημοκρατίας. Αντιθέτως.
Οφείλουμε, κατ αρχάς έναν σεβασμό στην οικογένεια του αδικοχαμένου Παύλου Φύσσα. Και στον νεκρό. Ελπίζω να ένοιωσαν κάποια δικαίωση απο την καταδικαστική απόφαση κατά των ενόχων της δολοφονίας.
Ο άνθρωπος χάθηκε, δεν έρχεται πίσω αλλά θα ήταν πολύ χειρότερα αν οι δολοφόνοι του δεν εντοπίζονταν και δεν τιμωρούνταν.
Είχαμε, όμως να κάνουμε με μια δίκη. Και στις δημοκρατίες που ζούμε τις αποφάσεις στις δίκες τις παίρνουν οι δικαστές.
Σας ερωτώ: όταν έξω απο ένα δικαστήριο συγκεντρώνονται χιλιάδες ανθρώπων και υποδεικνύουν στους δικαστές τι να αποφασίσουν, υπάρχει περίπτωση να μείνουν ανεπηρέαστοι οι δικαστές;
Είναι αυτός τρόπος εκδίκασης; Τιμά τη χώρα ο τρόπος που διεξήχθη η δίκη;
Κατ αρχάς όπως λένε και οι δικαστικοί έλειπε απο την δίκη αυτό που λέμε ενότητα της διαδικασίας. Διεκόπτετο η διαδικασία, ξαναάρχιζε και τράβηξε ένα μεγάλο χρονικό διάστημα.
Θα μπορούσαν τα κόμματα και οι οργανώσεις που επιθυμούσαν να κηρυχθεί η “Χρυσή Αυγή” εγκληματική οργάνωση να συγκεντρωθούν κάπου αλλού μετά την έκδοση της απόφασης.
Απεχθάνομαι το φασισμό, το ναζισμό και τον σταλινισμό και ήθελα και εγώ να καταδικαστούν οι ένοχοι της δολοφονίας και η οργάνωση που τους κάλυπτε αλλά αυτό που είδαμε δεν είχε καμιά σχέση με την απονομή δικαιοσύνης.
Είναι τόσα τα κενά που μια προσφυγή στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων θα καταδίκαζε την Ελλάδα.
Και, μάλιστα, πριν την έκδοση της απόφασης υπήρξαν δηλώσεις πολιτικών, ακόμη και του πρωθυπουργού αλλά και συνταγματολόγων. Όλοι εκμεταλλεύθηκαν τη δημοκρατία για μια χούφτα ψήφους, δημοσιότητας ή αποδοχής. Τους θεσμούς της χώρας και τη δημοκρατία ποιός θα τους προστατέψει; Αυτό είναι το κράτος δικαίου που έχουμε;
Για την υποκρισία τους αυτή και τον καιροσκοπισμό τους μου είναι απεχθή όλα τα κόμματα. Οι ηγεσίες και τα στελέχη τους είναι μια οριζόντια διακομματική νομενκλατούρα.
Όσο για την “Χρυσή Αυγή” και τους οπαδούς της η αντιπαράθεση στις δημοκρατίες γίνεται πολιτικά. Η “Χρυσή Αυγή” είναι απεχθής και καταδικαστέα, πολιτικά, επειδή είναι ένα φασιστικό, ναζιστικό, ολοκληρωτικό μόρφωμα που επιβάλλει την άποψή της με εγκληματικό τρόπο. Όχι διότι καταδικάστηκε απο τα δικαστήρια. Εκεί θα δώσουμε τη μάχη. Πολιτικά και όχι επικαλούμενοι την απόφαση του δικαστηρίου.
Η τουρκική αποστολή στα Ηνωμένα Έθνη κατέθεσε το «Μνημόνιο Κατανόησης» που συνήφθη μεταξύ Ερντογάν και Sarraj στη Γραμματεία του Γενικού Γραμματέα Αντόνιο Γκουτέρες του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών.
Εκπρόσωπος της κυβέρνησης Αλ Βέφακ (της Τρίπολης) , ο Γκαλέμπ αλ Ζακλάι [غالب الزقلعي], ισχυρίστηκε ότι αυτή η κατάθεση ήταν «επίσημη κύρωση της θαλάσσιας συμφωνίας με την Τουρκία».
Συνηθίζεται τα Ηνωμένα Έθνη να παραχωρούν έναν αριθμό κατάθεσης (πρωτοκόλλου) σε οποιαδήποτε κατάθεση γίνεται και αυτό αποτελεί μια ειδοποίηση για την παραλαβή από τον διεθνή οργανισμό της συμφωνίας μεταξύ της Τουρκίας και της Τρίπολης ( της Al-Wefaq).
Ωστόσο, ο αλ Ζακλάι δήλωσε ότι η παραχώρηση των Ηνωμένων Εθνών σε αυτήν τη διαδικασία του αριθμού κατάθεσης- αριθμού πρωτοκόλλου (No. 69975) σημαίνει έγκριση αυτής και αποτροπή από οποιαδήποτε ακύρωση ή ακόμη και συζήτησης από τις επόμενες κυβερνήσεις!
Ο εκπρόσωπος της Al-Wefaq προχώρησε περισσότερο από αυτό λέγοντας ότι αυτή η πρωτοκόλληση έδωσε στη συμφωνία διεθνή νομική ισχύ, τονίζοντας ότι η Λιβύη επωφελείται από αυτήν στη Μεσόγειο. Τα ΜΜΕ της (Μουσουλμανικής) Αδελφότητας έδωσαν ευρεία δημοσιότητα επί δύο ημέρες σε αυτό, εξαπατώντας κυριολεκτικά το λαό για την κατάθεση αυτή, λέγοντας ότι τάχα η ‘Συμφωνία’ ήταν ένα απροσπέλαστο ουράνιο βιβλίο που δεν μπορεί να αγγιχθεί από κάποιο χέρι!
Η Απάτη!
Τόσο ο εκπρόσωπος της Al-Wefaq, όσο και τα μέσα ενημέρωσης της Μουσουλμανικής Αδελφότητας, περιέγραψαν με σκοπιμότητα αυτό που υπογράφηκε μεταξύ του αλ Σάρατζ και του Ερντογάν ως «Συμφωνία», αλλά η αλήθεια είναι ακριβώς το αντίθετο, καθώς η υπογραφείσα είναι σαφώς ένα «Μνημόνιο Κατανόησης».
Τα μέσα ενημέρωσης παραπλάνησαν σκόπιμα το λαό, επωφελούμενα από την έλλειψη ελέγχου του κειμένου που κατατέθηκε στα Ηνωμένα Έθνη. Καθώς το έγγραφο που κατατέθηκε από την Τουρκία στα Ηνωμένα Έθνη αναφέρεται ως «Memorandum of Understanding» και μεταφράστηκε ως (διακρατικό) «Μνημόνιο Συμφωνίας».
Η διαφορά μεταξύ Μνημονίου Κατανόησης και Μνημονίου Συμφωνίας
Σε αυτό το πλαίσιο, φαίνεται ότι τα μέσα ενημέρωσης της Al-Wefaq και ο εκπρόσωπος του Αλ Σάρατζ δεν καταλαβαίνουν την ουσιαστική διαφορά μεταξύ του «Μνημονίου Κατανόησης και της Συμφωνίας» ή ότι αντιλαμβάνονται τη διαφορά και επιμένουν να ‘περιφρονούν’ τους Λίβυους και να τους εξαπατούν.
Το μνημόνιο συμφωνίας είναι ένα επίσημο έγγραφο που περιλαμβάνει συμφωνία μεταξύ δύο ή περισσοτέρων μερών, και είναι μόνο μια προκαταρκτική συμφωνία. Ενώ το μνημόνιο κατανόησης περιλαμβάνει ένα πλαίσιο στο οποίο ορίζονται οι υποχρεώσεις κάθε μέρους και είναι απλώς μια ένδειξη της έναρξης εργασίας μεταξύ των μερών χωρίς νομική υποχρέωση.
Ως εκ τούτου, το Μνημόνιο Κατανόησης θεωρείται τιμητική συμφωνία που στερείται της υποχρέωσης επίσημων νομικών συμβάσεων και διακρίνεται από το ότι μπορεί εύκολα να τροποποιηθεί σε αντιστροφή συνθηκών και συμφωνιών και μπορεί επίσης να υπογραφεί χωρίς αναφορά στο κοινοβούλιο ή σε νομοθετικά όργανα και οποιοδήποτε μέρος μπορεί να αποσυρθεί από αυτό χωρίς να επιφέρει καμία υποχρέωση ή αποζημίωση στο άλλο μέρος.
Τι είναι η διακρατική Συμφωνία;
Όσον αφορά τη Συμφωνία, είναι μια διεθνής συμφωνία μεταξύ δύο κρατών για την επίτευξη οικονομικών, εμπορικών ή στρατιωτικών στόχων ή για τη διευθέτηση μιας διαφοράς μεταξύ των δύο μερών με επισήμανση των δικαιωμάτων και των προνομίων καθενός από αυτά και περιέχει γενικές διεθνείς αρχές και κανόνες που δεσμεύονται να τηρούν τα υπογράφοντα κράτη, φροντίζοντας έτσι ώστε να εγγυούνται τις υποχρεώσεις κάθε μέρους και καθορίζει το εφαρμοστέο δίκαιο.
Συμφωνείται, ακόμη, να προσφεύγουν σε διαιτησία όταν προκύψει οποιαδήποτε διαφορά, και κανένα μέρος δεν έχει το δικαίωμα να αποχωρήσει από αυτήν χωρίς να ενημερώσει το άλλο.
Επιπλέον, απαιτεί την έγκριση της νομοθετικής αρχής στη χώρα.
Παράδειγμα
Μία από αυτές τις συμφωνίες, για παράδειγμα, είναι η συμφωνία Λιβύης-Ιταλίας που συνήφθη το 2008 σχετικά με διάφορους τομείς, και παρόλο που υπογράφηκε από την κορυφή των δύο κρατών (Μπερλουσκόνι – Καντάφι), δεν τέθηκε σε ισχύ παρά μόνο μετά την έγκρισή της από το ιταλικό κοινοβούλιο και το Γενικό Λαϊκό Κογκρέσο της Λιβύης (Κοινοβούλιο).
Από την άλλη πλευρά, κατατέθηκε επίσης στη Γραμματεία των Ηνωμένων Εθνών με το όνομα (Μνημόνιο Κατανόησης) και όχι ενός Μνημονίου Συμφωνίας, και όλα αυτά δεν του έδωσαν τοπική ή διεθνή ασυλία, αλλά αντλεί την ασυλία της από τη δική της δύναμη και την έγκριση της νομοθετικής αρχής στις δύο χώρες σε αυτό. Ενώ με την πτώση του καθεστώτος εξέπεσε, παρά την προσπάθεια διαδοχικών ιταλικών κυβερνήσεων να την χειραγωγήσουν.
Το Μεγάλο Ψέμα
Λαμβάνοντας υπόψη όλα τα παραπάνω, είναι σαφές ότι αυτό που κατατέθηκε στη Γραμματεία των Ηνωμένων Εθνών από την Τουρκία και την Al-Wefaq είναι απλώς μια κοινοποίηση πρωτοκόλλου για τη σύναψη ενός απλού μνημονίου κατανόησης και αυτή η διαδικασία δεν του παρέχει -σύμφωνα με τους νόμους των Ηνωμένων Εθνών- διεθνή ή τοπική ασυλία, και επιπλέον δεν παρουσιάστηκε στο Κοινοβούλιο της Λιβύης για να αποκτήσει νομιμότητα. Έτσι έχει την ισχύ ενός απλού κυβερνητικού μνημονίου.
Κατά συνέπεια, κάθε νέα κυβέρνηση μπορεί να ακυρώσει αυτό το μνημόνιο απλά και εύκολα, πρώτα επειδή είναι μνημόνιο κατανόησης και στο οποίο οποιοδήποτε μέρος έχει το δικαίωμα να αποσυρθεί από αυτό χωρίς να ειδοποιήσει το άλλο και χωρίς να συνεπάγεται νομικές υποχρεώσεις,
και δεύτερον, επειδή συνήφθη από μια Λιβυκή αρχή (Συμβούλιο Προεδρίας) που παραβίασε το Σύνταγμα.
Τρίτον, ας υποθέσουμε, για να υποστηρίξουμε, ότι πρόκειται για συμφωνία – η οποία δεν είναι – καθώς δεν υποβλήθηκε στο Κοινοβούλιο της Λιβύης για έγκριση ως προϋπόθεση για την εγκυρότητα οποιασδήποτε συμφωνίας, η οποία την καθιστά ανύπαρκτη.
Το δημοσίευμα σημειώνει ότι ο λιβυκός λαός εξαπατήθηκε με κραυγαλέα ψέματα της Αδελφότητας, για ένα θέμα στο οποίο κάθε πολίτης που μπορεί να ερευνήσει μπορεί εύκολα να εντοπίσει την εξαπάτηση.
Vingt ans après la prise de Chouchi par les troupes arméniennes, le 9 mai 1992, le cessez-le-feu est plus précaire que jamais dans les montagnes du Haut-Karabakh. Le réarmement rapide de l’Azerbaïdjan depuis 2010 laisse craindre une reprise des combats aux conséquences incalculables pour l’ensemble du Caucase. Les deux peuples payent au prix fort l’impasse politique et diplomatique.
«Ne regardez pas plus de quinze secondes. Après, il faut baisser la tête. » Une meurtrière en béton permet d’apercevoir furtivement une rangée de fils de fer barbelés et, à moins de deux cents mètres, la première ligne de soldats azéris. Au fond de cette tranchée du secteur d’Askeran, côté arménien, tout rappelle une scène de la première guerre mondiale : de modestes casemates, des sacs de sable, un petit poêle à bois pour l’hiver et quelques dérisoires boîtes de conserve rouillées destinées à signaler une intrusion nocturne. Les trois soldats de ce poste ont 20 ans. Ils viennent d’Erevan. Leur officier trouve le front relativement calme aujourd’hui…
« Hier, l’ennemi a violé dix-huit fois le cessez-le-feu, et nous une fois », assure le lieutenant-général Movses Hakobian, ministre de la défense du Haut-Karabakh. Sur les trois cents kilomètres de la ligne de front, dès qu’une tête dépasse, ils peuvent tirer. Tous les jours, nous sommes en guerre. » Début juin, les échanges de tirs ont fait huit morts en deux jours. Après le dernier cessez-le-feu, signé à Moscou le 16 mai 1994, les lignes n’ont plus bougé ; les troupes se sont enterrées. A l’époque, les autorités de Bakou avaient accepté l’arrêt des combats pour éviter une déroute. Les Arméniens venaient d’arracher le contrôle de l’ancienne région autonome du Haut-Karabakh et de vastes territoires adjacents, soit environ 13 % du territoire de l’ancienne république soviétique d’Azerbaïdjan. Depuis, soldats et tireurs d’élite s’épient jour et nuit, parfois à moins de cent mètres les uns des autres.
Les escarmouches rythment les rencontres internationales. Elles se sont multipliées ces derniers mois, alors que la Russie avait organisé plusieurs sommets entre les présidents arménien et azerbaïdjanais. L’alliance entre l’Arménie et la Russie d’un côté, les liens étroits entre l’Azerbaïdjan turcophone et la Turquie de l’autre font de ce conflit un foyer de tension internationale majeur.
Une république qu’aucun pays ne reconnaît
En 1905, 1918, puis de 1991 à 1994, trois guerres ont opposé les montagnards arméniens aux « Tatars » des vallées, appelés désormais Azéris. Protestant contre leur rattachement à Bakou, en 1921, sur une décision du parti bolchevique, les Arméniens du Haut-Karabakh furent les premiers à soulever le couvercle de l’URSS, dès 1988. S’ensuivit la vague nationaliste dans les pays baltes, jusqu’à l’éclatement de l’Union soviétique. Sur un territoire à peine plus grand que le Luxembourg, cette poudrière inquiète autant à Washington qu’à Moscou. Lors du G20 au Mexique, en juin dernier, MM. Barack Obama, Vladimir Poutine et François Hollande ont avoué leur impuissance en rappelant que « les deux pays en conflit ne doivent pas retarder la prise des décisions importantes nécessaires pour parvenir à un règlement durable et pacifique ». Etats-Unis, Russie et France coprésident le groupe de Minsk, chargé depuis 1992 de trouver une issue à ce conflit.
En attendant d’être invités un jour à la table des négociations, les militaires du Karabakh roulent des mécaniques. Le 9 mai dernier, la capitale, Stepanakert (Khankendi pour les Azéris), accueillait une impressionnante parade pour fêter la prise de Chouchi (ou Choucha), ancienne place forte de l’artillerie azerbaïdjanaise. En mai 1992, ce fait d’armes avait permis aux rebelles de prendre le contrôle du corridor de Latchine (nommé Berdzor par les Arméniens), et de relier le Karabakh à l’Arménie. Dans l’imaginaire de nombreux Arméniens du monde entier, cette victoire contre les Azéris, assimilés aux « Turcs », résonne encore comme une revanche sur l’histoire.
Le Haut-Karabakh, de plus en plus solidement arrimé à l’Arménie
Philippe Rekacewicz
Après avoir dans un premier temps réclamé leur rattachement à l’Arménie soviétique, les Arméniens du Karabakh ont opté en 1991 pour l’indépendance. Cela permettait de présenter le conflit comme une lutte de libération nationale, et non comme un affrontement entre deux pays pour un territoire. Cette petite république de cent quarante mille habitants possède sa propre Constitution, son Parlement, son drapeau, son armée, ses institutions et son gouvernement. Mais en réalité, elle reste étroitement liée à sa « grande sœur ». Tout se décide à Erevan.
Applaudissant le défilé des chars, des avions sans pilote et des missiles de dernière génération, le président de l’Arménie, M. Serge Sarkissian, siégeait à la tribune officielle entre deux dignitaires de l’Eglise arménienne et à côté de M. Bako Sahakian, le président de la « République du Haut-Karabakh » que nul pays ne reconnaît. La démonstration visait à faire comprendre que le « peuple des montagnes » ne renoncerait jamais à son droit à l’autodétermination. « Nous pouvons dire que depuis vingt ans le Haut-Karabakh a enregistré beaucoup de réussites dans la mise en place d’institutions démocratiques selon les critères internationaux, nous affirme M. Sahakian, réélu en juillet dernier. Tôt ou tard, la communauté internationale reconnaîtra notre indépendance. Nous ne voulons pas revivre l’époque si amère de la guerre. Mais notre priorité reste la sécurité du pays. Nous sommes prêts à nous défendre, y compris en menant des actions préventives. »
Depuis la fin des combats, Stepanakert /Khankendi a beaucoup changé. La vitrine de la « cause arménienne » affiche son renouveau. Les bâtiments publics et les immeubles modernes en font une petite ville provinciale (cinquante mille habitants) beaucoup plus attrayante que les cités industrielles de l’Arménie postsoviétique. Les jeunes femmes aux tenues colorées descendent l’avenue principale pour faire les magasins en toute nonchalance, à vingt-cinq kilomètres du front ! Le revenu annuel par habitant (2 200 euros) dépasse celui de la plupart des régions d’Arménie. Stepanakert entretient une armée de quinze mille hommes, verse des pensions, construit des routes et des ponts, assume les frais de santé et de scolarité, contrôle un grand nombre d’entreprises. Et Erevan paye… Les deux tiers du budget sont pris en charge par l’Arménie.
« Thérapies de choc » plutôt que « choc des civilisations »
« L’Azerbaïdjan a le pétrole, les Arméniens ont la diaspora », aimait à dire l’ancien président du Karabakh, M. Arkadi Ghougassian. Une part importante de l’aide envoyée par les communautés arméniennes du monde entier arrive ici. C’est la moitié des dons gérés par le Fonds arménien de France, indique M. Michel Tancrez, son représentant à Stepanakert : « En 2000, lors de notre première campagne, environ 15 % des familles françaises d’ascendance arménienne connaissaient le Karabakh. Aujourd’hui, tout le monde est sensibilisé, et environ un quart des gens donnent. » Comme la manne pétrolière, cette prodigalité ne va pas sans effets pervers. Le journaliste Ara K. Manoogian dénonce régulièrement des gaspillages et des dérives (1). M. Tancrez préfère une litote : « Les plus dynamiques sur le plan politique sont aussi les plus dynamiques sur le plan économique. »
Changement d’ambiance à Chouchi, l’ancienne capitale historique. La cathédrale restaurée témoigne d’une apparente splendeur retrouvée. Mais la plupart des habitants vivent dans des immeubles délabrés de style brejnévien. A mille trois cents mètres d’altitude, le chauffage central ne fonctionne plus, faute d’entretien. Chacun se débrouille avec un poêle à gaz ou à bois, dont le tuyau passe par la fenêtre… De nombreux bâtiments témoignent encore de l’âpreté des combats de 1992. Les maisons azéries ont été détruites. Les deux grandes mosquées et l’ancien bazar sont laissés à l’abandon. Mixte avant la première guerre mondiale, la population d’environ dix mille habitants était majoritairement azérie sous le régime soviétique. La ville abrite maintenant environ trois mille Arméniens, dont beaucoup ont fui Soumgaït, la banlieue de Bakou, après le pogrom de février 1988.
Les chômeurs sont nombreux, se désole M. Laurent Ghoumanian, plusieurs fois blessé et médaillé : « A 20 ans, j’ai participé de manière active à tous les combats, explique-t-il. Aujourd’hui, j’ai 40 ans et je n’ai pas de travail. Ce sentiment d’inutilité est dur à vivre pour mes enfants. » Le repli sur soi s’est nourri de l’application des « thérapies de choc », source de désespoir dans les pays de l’ex-URSS, bien davantage que d’un prétendu « choc des civilisations ». « Sous le nationalisme gît la face cachée de l’iceberg social », estime l’avocat Sévag Torossian (2).
Les relations de voisinage démentent les schémas simplistes. L’Arménie chrétienne est militairement alliée à la Russie orthodoxe et aux pays musulmans d’Asie centrale au sein de l’Organisation du traité de sécurité collective (OTSC). Elle entretient des relations cordiales avec l’Iran chiite, lui-même très méfiant vis-à-vis de l’Azerbaïdjan chiite, qui se veut très proche de la Turquie sunnite et de la Géorgie orthodoxe, elle-même en conflit ouvert avec les Russes…
L’Iran a permis à l’Arménie de briser le blocus azéro-turc pour importer notamment du gaz et du pétrole. Téhéran s’inquiète du discours identitaire de Bakou, alors qu’une importante communauté azérie de quinze millions de personnes réside dans le nord-ouest de l’Iran. Arméniens et Iraniens craignent surtout les liens de plus en plus étroits entre Israël et l’Azerbaïdjan, scellés en février dernier par un accord de ventes d’armes de 1,2 milliard d’euros (3). Bakou a obtenu du matériel sophistiqué, notamment des drones, en échange de son pétrole et de quelques autres avantages : des responsables américains soupçonnent les Israéliens d’avoir « acheté un aérodrome » au sud de la capitale azerbaïdjanaise pour leur projet de bombardement des installations nucléaires de l’Iran (4). Les Arméniens redoutent qu’une telle attaque ne marque le signal d’une offensive au Karabakh.
En descendant vers l’ouest, deux infrastructures témoignent de la situation particulière de ce territoire, coupé de l’Arménie par un relief qui impose de franchir des cols routiers à plus de deux mille trois cents mètres d’altitude. Une ligne de chemin de fer reliait avant-guerre Stepanakert et son débouché naturel vers la plaine de la Koura, et plus loin Bakou. De cette ligne ne subsiste que le terrassement ; le reste a été démonté. Pas loin de l’ancienne gare, l’aéroport de Stepanakert a été inauguré il y a plus d’un an mais attend toujours ses premiers appareils en provenance d’Erevan. Les forces azerbaïdjanaises ont promis d’abattre tout avion qui se présenterait. Elles veulent rappeler que, à proximité, dans le village de Khodjali, de nombreux civils azéris furent tués lors de la première offensive arménienne de grande ampleur, le 26 février 1992.
Le bilan de la guerre est très lourd. Aux plus de vingt mille morts, il faut ajouter les blessés, les invalides et les très nombreux réfugiés. Selon le Haut-Commissariat des Nations unies pour les réfugiés (HCR), cinq cent soixante-dix mille personnes ont été déplacées à l’intérieur de l’Azerbaïdjan, qui a dû accueillir en outre deux cent vingt mille réfugiés venant d’Arménie (5). « J’ai visité les camps de réfugiés. Pour avoir connu ceux de Palestine, je peux dire que ceux d’Azerbaïdjan n’ont rien à leur envier ! », témoigne la sénatrice française Nathalie Goulet (6). L’Arménie a de son côté accueilli trois cent mille Arméniens qui vivaient en Azerbaïdjan.
Le grand exode économique des Arméniens
En arrivant sur les hauteurs d’Agdam, on entre dans les territoires qui n’appartenaient pas à l’ancienne région autonome : un secteur « occupé », selon le vocabulaire de la « communauté internationale ». Dès 1993, le Conseil de sécurité de l’Organisation des Nations unies (ONU) a demandé « que les forces d’occupation en cause se retirent immédiatement, complètement et inconditionnellement du district d’Agdam et de toutes les autres zones récemment occupées (7) ». Ce glacis militaire livré à la désolation comprend des dizaines de villages et plusieurs villes fantômes, comme Fizouli, Djebraïl ou Agdam, ancien centre commercial névralgique de la région. Seules quelques terres déminées ont été récupérées par des cultivateurs et surtout par des éleveurs arméniens. Des dizaines de milliers de maisons et des centaines d’immeubles, s’ils n’ont pas été détruits lors des affrontements, ont été systématiquement pillés par la suite. Meubles, charpentes, toitures, canalisations, fils électriques, tout ce qui pouvait être réutilisé a été volé ; ce qui pouvait brûler est parti en fumée. Ne restent que des lambeaux de murs.
Les Arméniens qui souhaitent occuper des terres vidées de leurs habitants cherchent des arguments légitimes pour pouvoir le faire : ils invoquent l’histoire… ancienne. A sept kilomètres au nord d’Agdam, ils ont trouvé un site majeur de l’époque hellénistique, vite rebaptisé Tigranakert. « Un renard avait creusé un terrier, raconte le gardien du site en se remémorant sa découverte, en 2005. Par ce trou, on apercevait un mur. Je l’ai montré à Hamlet Petrossian, le directeur de l’Institut d’archéologie. Ils ont creusé, et ils ont trouvé ces vestiges d’une basilique arménienne du VIe siècle. » Une grande enceinte du Ier siècle avant notre ère a également été mise au jour. Elle attesterait qu’il s’agit là d’une cité fondée à l’époque de Tigrane II le Grand (95-54 av. J.-C.), à l’apogée de l’Arménie antique.
Les discussions sur le respect de l’intégrité territoriale de l’Azerbaïdjan achoppent aussi sur la question des monastères, comme celui de Dadivank. On y parvient par une mauvaise route qui emprunte les gorges de la Tartar (ou Trtou). Accroché à la montagne, datant du Moyen Age, il abrite des khatchkars (pierres sculptées) du XIIIe siècle. Mais il est situé dans le district de Kelbadjar, administré par Bakou avant sa conquête par les fedaïs arméniens, en avril 1993.
Tout comme le corridor de Berdzor/Latchine au centre, la route du nord qui traverse le district de Kelbadjar était stratégique sur le plan militaire. Elle devint capitale sur le plan économique avec la mise en exploitation de mines à Drmbon, tout près du lac artificiel de Sarsang, au début des années 2000. Tout le district de Martakert regorge d’or, de cuivre et de molybdène. Premier employeur du Haut-Karabakh, la société Base Metals s’est engagée à refaire cette route, qui permettrait d’acheminer le minerai aux usines arméniennes de Vardenis, à moins de cent kilomètres. Les travaux ont commencé au printemps dernier.
L’annonce de ces investissements a suscité les protestations de l’Azerbaïdjan, qui craint de voir le statu quo se prolonger indéfiniment. Son président, l’autocrate Ilham Aliev, entend bien profiter de la manne pétrolière pour regagner du terrain : « Nous allons poursuivre nos efforts diplomatiques, mais dans le même temps nous utiliserons toutes les occasions pour restaurer notre intégrité territoriale (8). » Les dépenses militaires de l’Azerbaïdjan ont quintuplé depuis 2004, pour atteindre 2,5 milliards d’euros en 2011, contre 335 millions d’euros en Arménie (9). Ce déséquilibre croissant du rapport de forces alarme la « communauté internationale », alors que les contours d’une véritable négociation, présentés fin 2007 sous le nom de « principes de Madrid », apparaissent encore bien flous. Le groupe de Minsk s’est fixé pour objectif une solution pacifique reposant sur la restitution de tous les territoires occupés et le droit au retour, en échange d’une large autonomie locale pour les Arméniens, avec une garantie de sécurité incluant une opération de maintien de la paix et un corridor de liaison vers l’Arménie.
La solution juridique devra tenir compte de la géographie, notamment de la chaîne du Petit Caucase qui traverse la région. Au nord de la zone contrôlée par les Arméniens s’élèvent de hautes montagnes culminant à plus de trois mille mètres. Elles coupent le Haut-Karabakh de la région de Chahoumian, contrôlée par Bakou et abandonnée sans doute pour longtemps par sa population arménienne, qui avait souhaité elle aussi son rattachement à l’Arménie. Ces montagnes isolent surtout le secteur de Kelbadjar. Le gouvernement de Stepanakert encourage les Arméniens à s’y implanter. Environ quinze mille personnes habitent dans cette zone tampon et celle voisine de Berdzor/Latchine, tandis que les autres territoires conquis sont restés déserts.
Le président Aliev accepte l’idée d’un statut transitoire (de cinq ans) pour les districts de Kelbadjar et de Latchine, où il admet le principe d’un corridor (10). Il se dit prêt également à accorder une certaine indépendance aux territoires de l’ancienne région autonome. Mais il reste hors de question pour lui de transiger sur l’intégrité territoriale et sur le retour des personnes déplacées, y compris à Chouchi.
Pour les équipes dirigeantes des deux parties, le chemin du compromis apparaît d’autant plus difficile à trouver que le conflit leur a permis d’accaparer le pouvoir. « Tant en Azerbaïdjan qu’en Arménie, la question karabakhtsie est devenue le centre de gravité de toute la vie politique parlementaire et gouvernementale, explique le géopolitologue François Thual. Elle demeure incontournable et se trouve être à l’origine de toutes les tensions de politique intérieure (11). »
Depuis l’éviction en 1998 du président Levon Ter-Petrossian, accusé d’avoir bradé les intérêts arméniens en acceptant une solution graduelle, tous les leviers du pouvoir politique, voire économique, sont tenus à Erevan par des hommes du Karabakh. L’actuel président, M. Sarkissian, y fut ministre de la défense et sait très bien que le statu quo a également un prix élevé pour les Arméniens. Après l’échec de sa tentative de rapprochement avec la Turquie, il ne peut plus espérer desserrer le blocus et réduire la pression internationale sans affronter les blocages d’un système qu’il incarne.
Pôle de recherche scientifique et puissance industrielle dans la division du travail soviétique, la société arménienne a encaissé successivement les traumatismes du tremblement de terre (qui a fait plusieurs dizaines de milliers de morts en 1988), de la guerre et de la ruine de l’URSS. Pendant que les oligarques affichent leur opulence et leur arrogance dans les médias qu’ils contrôlent, la plupart des conglomérats ont définitivement fermé, plus du tiers des terres agricoles sont laissées en friche, et le pays en est réduit à vendre son sous-sol minier aux Russes les plus offrants. Lors des législatives de mai 2012, tous les candidats tenaient un discours de faucons. Mais beaucoup d’Arméniens ne votent plus…
Les vingt années d’indépendance resteront celles d’une tragédie silencieuse : le grand exode économique. On estime qu’entre sept cent mille et un million trois cent mille Arméniens ont quitté le Caucase depuis la fin de la décennie 1980 (12). La seule Russie en accueille en moyenne trente-cinq mille de plus chaque année (13). La population de résidents permanents serait réduite à deux millions huit cent mille personnes. La politique nataliste ne corrige que marginalement des perspectives démographiques très sombres.
Entre voisins, une confiance impossible
Pour trouver une note d’espoir, de retour à Erevan, il faut se rendre dans un square de General Avenue, au centre-ville. Depuis plusieurs mois, de jeunes protestataires bravent la police pour dénoncer la privatisation de ce lieu public et les passe-droits accordés à des commerçants. Ils entendent démontrer que la même chose se passe pour tous les biens communs à l’échelle du pays, pendant que la rhétorique nationaliste détourne l’attention.
Né dans la diaspora française et installé à Chouchi depuis huit ans, le jeune Armen Rakedjian pense que l’avenir passe par l’émergence d’une société civile, qu’il tente d’organiser à son échelle avec une association locale d’entraide. Dans l’immédiat, il faut selon lui commencer par instaurer un minimum de confiance en soi et envers les autres : « Dans mon quartier, une famille a eu son fils tué par les Azéris il y a un an. Tu ne peux pas expliquer à cette famille et à ses proches que les Azéris sont de bons voisins avec lesquels il faut faire la paix. » Le premier signe de détente ne pourra venir que du front : achever les échanges de dépouilles et de prisonniers, faire reculer les lignes, mettre en place un mécanisme de contrôle du cessez-le-feu, accepter de se parler autrement que dans les conférences diplomatiques.
(6) Journal officiel du Sénat, Paris, 15 avril 2010.
(7) Résolution 853 (PDF) du Conseil de sécurité des Nations unies, New York, 29 juillet 1993.
(8) Discours à l’occasion des vingt ans de l’indépendance, Bakou, 17 octobre 2011.
(9) Stockholm International Peace Research Institute (Sipri).
(10) Discours devant la communauté azérie du Haut-Karabakh, Bakou, 6 juillet 2010.
(11) François Thual, La Crise du Haut-Karabakh. Une citadelle assiégée ?, Presses universitaires de France – Institut de relations internationales et stratégiques, Paris, 2002.
Η Τουρκία εκτοξεύει πρωτοφανή μεγάλο αριθμό απειλών. Ο πρόεδρος Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν δήλωσε πρόσφατα: «… Η Τουρκία έχει την πολιτική, οικονομική και στρατιωτική δύναμη να σχίσει ανήθικους χάρτες και έγγραφα που της επιβλήθηκαν. Είτε θα το καταλάβουν αυτό με τη γλώσσα της πολιτικής και της διπλωματίας είτε θα το υποστούν με οδυνηρό τρόπο στο πεδίο της μάχης… Πριν από έναν αιώνα, άλλους τους θάψαμε στη γη και άλλους τους πετάξαμε στη θάλασσα…» Στη φωτό: ο Ερντογάν σε ομιλία του στην Άγκυρα στις 17 Σεπτεμβρίου 2020. (Φωτό του Adem Altan/AFP μέσω Getty Images)
Πρώτα απ’ όλα, αξίζει να σημειωθεί ότι η πλευρά του Αζερμπαϊτζάν επανέλαβε απολύτως το σενάριο του Απριλίου 2016 (οι συγκρούσεις στο Καραμπάχ που είναι γνωστές ως “Πόλεμος του Απριλίου”) μόνον που έχει συγκεντρώσει πολύ μεγαλύτερες δυνάμεις για μια παρόμοια επιχείρηση. 
του Κ. ΚΥΡΙΑΚΟΠΟΥΛΟΥ
Turkish Foreign Minister Mevlut Cavusoglu
