Η Άγκυρα έχει “μαλακώσει” την εξωτερική πολιτική της λόγω της οικονομικής πίεσης που βιώνει στο εσωτερικό της.

Η προσπάθεια του Τούρκου Προέδρου Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν να αποκαταστήσει τις σχέσεις της Τουρκίας με γειτονικές χώρες στη Μέση Ανατολή αντιμετωπίζεται με μια χλιαρή και αδιάφορη απάντηση, ενώ την ίδια ώρα η εγχώρια δημοτικότητά του συνεχίζει να μειώνεται.

Η Άγκυρα έχει δηλώσει δημόσια ότι θέλει να βελτιώσει τους δεσμούς της με το Ισραήλ και τη Σαουδική Αραβία, ενώ προγραμματίζεται διπλωματικό ταξίδι στις αρχές Μαΐου στην Αίγυπτο με τον ίδιο στόχο. Ωστόσο, οι χώρες της περιοχής έχουν ανάμεικτες αντιδράσεις απέναντι στα κελεύσματα της Τουρκίας.

Το τουρκικό κρατικό πρακτορείο ειδήσεων ανέφερε την Τετάρτη ότι η Σαουδική Αραβία θα κλείσει οκτώ τουρκικά σχολεία στην επικράτειά της, δύο ημέρες μετά την ανακοίνωση κορυφαίου αξιωματούχου του Ερντογάν που εξέφραζε την ελπίδα πως οι σχέσεις με το βασίλειο μπορούν να αποκατασταθούν.

Την ίδια ψυχρολουσία ένιωσε η Άγκυρα τον Μάρτιο όταν ανακοίνωσε ότι οι συνομιλίες είχαν ξαναρχίσει με την Αίγυπτο. Ωστόσο το κρατικό πρακτορείο ειδήσεων της Αιγύπτου υποβάθμισε τη σημασία της επικοινωνίας με την Άγκυρα.

“Αισθάνονται ενοχλημένοι και ειλικρινά φοβισμένοι από τον Ερντογάν”, δήλωσε ο Atilla Yesilada, οικονομολόγος με έδρα την Κωνσταντινούπολη. “Ο Ερντογάν για αυτούς είναι ένας επικίνδυνος επαναστάτης που του αρέσει να παρεμβαίνει στα εσωτερικά των άλλων χωρών”.

Για την Αίγυπτο, “κόκκινο πανί” αποτελούν μέλη της Μουσουλμανικής Αδελφότητας και Αιγύπτιοι δημοσιογράφοι που έχουν βρει ένα ασφαλές καταφύγιο στην Τουρκία, μακριά από το καθεστώς του Προέδρου Αμπντέλ Φατάχ ελ-Σίσι. Σε αυτούς τους Αιγύπτιους δημοσιογράφους, που έχουν έδρα την Τουρκία και ασκούν κριτική στον Σίσι, έδωσε εντολή ο Ερντογάν να σιωπήσουν, σε μια προσπάθεια να ρίξει γέφυρες φιλίας με το Κάιρο. Η Αίγυπτος, πάντως, δεν έχει πειστεί ακόμη πως ο Ερντογάν θα απεμπολήσει αυτούς τους δημοσιογράφους και τους υποστηρικτές της Μουσουλμανικής Αδελφότητας εάν πραγματοποιηθεί μια συμφωνία συνεργασίας μεταξύ των δύο χωρών.

Ο Yesilada, λοιπόν, πιστεύει ότι ο Ερντογάν θα περιμένει μέχρι το καλοκαίρι για να δει πώς θα εξελιχθεί η τουριστική περίοδος προτού αποφασίσει εάν θα αποβάλει μέλη της Μουσουλμανικής Αδελφότητας για να ευνοήσει την Αίγυπτο. Αραβικές χώρες, όπως η Αίγυπτος, θα ήταν επικερδείς πηγές άμεσων ξένων επενδύσεων, κάτι που απελπισμένα έχει ανάγκη η τουρκική οικονομία.

Ο Τούρκος πρόεδρος γνωρίζει πολύ καλά τον πολιτικό αντίκτυπο της οικονομίας μετά την ήττα του κόμματός του στις τοπικές εκλογές της Κωνσταντινούπολης το 2019. Μάλιστα, μια έρευνα της τουρκικής εταιρείας Metropoll, που κυκλοφόρησε την Τετάρτη, έδειξε ότι το 51,6% της τουρκικής κοινής γνώμης βλέπει αρνητικά τον Ερντογάν.

“Πρέπει πραγματικά να κάνει κάτι για να ανακτήσει το χαμένο έδαφος”, είπε ο Yesilada. “Κοινωνική αναταραχή, πρόωρες εκλογές, διάσπαση στο κόμμα, οτιδήποτε μπορεί να συμβεί”.

Αυτή η αίσθηση έκτακτης ανάγκης έχει γίνει ήδη σαφής από τη στιγμή που ο Ερντογάν ανακοίνωσε ένα εθνικό lockdown που θα διαρκέσει έως τις 17 Μαΐου. Η Τουρκία είναι μία από τις χώρες που καταγράφουν τα υψηλότερα ρεκόρ κρουσμάτων ημερησίως και μια συνεχιζόμενη αύξηση των μολύνσεων απειλεί να θέσει σε μεγάλο κίνδυνο τον τουρισμό, έναν κρίσιμο τομέα της οικονομίας.

Η δεινή κατάσταση στην οποία βρίσκεται η τουρκική οικονομία ανάγκασε επίσης την Τουρκία να προωθήσει τις θερμές σχέσεις με την Ευρωπαϊκή Ένωση, οι οποίες βρίσκονταν σε χαμηλό σημείο λόγω του ανταγωνισμού με την Ελλάδα για τα θαλάσσια δικαιώματα στη Μεσόγειο Θάλασσα. “Η Τουρκία γνωρίζει ότι χρειάζεται εισροή κεφαλαίων για να επιβιώσει και η ΕΕ εξακολουθεί να είναι ο μεγαλύτερος επενδυτής στην Τουρκία”, δήλωσε ο Hurcan Asli Aksoy, επικεφαλής των Τουρκικών Σπουδών στο Γερμανικό Ινστιτούτο Διεθνών Σχέσεων.

Η ανάγκη για βελτιωμένες σχέσεις με την Ευρώπη έγινε ιδιαίτερα αισθητή αφού αρκετοί από τους περιφερειακούς αντιπάλους της Άγκυρας, όπως η Αίγυπτος, η Ελλάδα και το Ισραήλ, συμφώνησαν να συνεργαστούν στην εξαγωγή φυσικού αερίου στην Ευρώπη.

Πολλοί αναλυτές πιστεύουν ότι η Τουρκία, με τη σειρά της, αισθάνθηκε εγκλωβισμένη, αλλά το αίσθημα της απομόνωσής της το έχει προκαλέσει η ίδια στον εαυτό της εξαιτίας της μονομερούς επιθετικής εξωτερικής πολιτικής της στη Συρία και τη Λιβύη.

Εν τω μεταξύ, οι προσπάθειες των Τούρκων να προσεγγίσουν το Ισραήλ δεν έχουν φέρει κανένα αποτέλεσμα. Η Τουρκία ήταν η μεγαλύτερη μουσουλμανική χώρα που συνεργαζόταν με το Ισραήλ, μια χώρα περιτριγυρισμένη από εχθρούς. Όλα άλλαξαν όμως στις τουρκοϊσραηλινές σχέσεις όταν το Τελ Αβίβ προσέγγισε αραβικές χώρες και κατηγόρησε την Άγκυρα πως υποστηρίζει την παραστρατιωτική οργάνωση Χαμάς.

“Μπορούμε εύκολα να δούμε πως η Τουρκία έχει χάσει τη γοητεία που ασκούσε στο Ισραήλ”, σχολίασε ο Aksoy.

Πηγή: TheMediaLine.org

Ο Τζο Μπάιντεν δεν είναι πρωτάρης στα διεθνή ζητήματα.

Έχοντας θητεύσει επί οκτώ χρόνια ως Αντιπρόεδρος, επί Μπαράκ Ομπάμα, και για δύο θητείες ως πρόεδρος της Επιτροπής Εξωτερικών Υποθέσεων της Γερουσίας, ο 46ος Πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών της Αμερικής ήξερε ακριβώς τι έκανε όταν έσπασε την τακτική των προκατόχων του αναγνωρίζοντας τη γενοκτονία των Αρμενίων το περασμένο Σάββατο.

Ο Μπάιντεν ήξερε ότι χρησιμοποιώντας τον όρο “γενοκτονία” για να περιγράψει την καταστροφή που έπληξε τους Αρμένιους της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας κατά τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο, θα κινδύνευε να δηλητηριάσει τις σχέσεις των ΗΠΑ με την Τουρκία και θα μπορούσε να αποτελέσει τροχοπέδη στη διπλωματική και στρατιωτική συνεργασία με την Άγκυρα.

Ο Πρόεδρος Μπάιντεν ξέρει πολύ καλά ότι η Τουρκία είναι μέλος του ΝΑΤΟ, πρώην προπύργιο του Ψυχρού Πολέμου ενάντια στην κομμουνιστική επέκταση, εταίρος στον Πόλεμο κατά της Τρομοκρατίας, μια γραμμή άμυνας ενάντια σε απειλές που προέρχονται από μια εχθρική περιοχή και μια χώρα που φιλοξενεί σημαντικές στρατιωτικές βάσεις που χρησιμοποιεί το ΝΑΤΟ.

Ωστόσο, ο Μπάιντεν τήρησε τη δέσμευση που έκανε προεκλογικά και αναγνώρισε τη Γενοκτονία των Αρμενίων εντός τριών μηνών από την προεδρία του και κατά τη διάρκεια ενός έτους χωρίς εκλογές – όχι ότι η πολιτική υποστήριξη των Αρμενίων της Αμερικής είναι καθοριστικός παράγοντας, ίσως εκτός από μερικές περιοχές στην Καλιφόρνια.

Η αναγνώριση της Αρμενικής Γενοκτονίας, και όσων βίωσε ο αρμενικός λαός από την Οθωμανική Αυτοκρατορία, ήταν το αποκορύφωμα της αναγνώρισης του γεγονότος πως η Τουρκία δεν αποτελεί πλέον στρατηγικό εταίρο των ΗΠΑ.

Πράγματι, οι πολιτικές της Άγκυρας κατά τα τελευταία 10 έως 15 χρόνια υπονομεύουν συνεχώς τα συμφέροντα των ΗΠΑ.

Θυμηθείτε το 2010, όταν Τουρκία, Βραζιλία και Ιράν συνήψαν μια συμφωνία για ανταλλαγή πυρηνικών καυσίμων. Ο Τούρκος πρωθυπουργός Ταγίπ Ερντογάν δήλωσε τότε ότι δεν βλέπει πλέον να υπάρχει ανάγκη επιβολής κυρώσεων στο Ιράν, ύστερα από τη συμφωνία. Το ίδιο δήλωσε και ο (τότε) Τούρκος υπουργός Εξωτερικών Αχμέτ Νταβούτογλου. Αυτή η συμφωνία είχε ως αποτέλεσμα οι ΗΠΑ να μείνουν ανίσχυρες να “περάσουν” από το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΝΑΤΟ αυστηρότερες κυρώσεις στο Ιράν.

Η τουρκική βοήθεια στο ιρανικό καθεστώς δεν σταμάτησε εκεί. Υπενθυμίζεται πως στις 3 Μαΐου δικάζεται σε ομοσπονδιακό δικαστήριο της Νέας Υόρκης η κορυφαία τουρκική τράπεζα Halkbank με βαρύτατες κατηγορίες για επιχείρηση που έστησε με σκοπό την παράκαμψη των αμερικανικών κυρώσεων στο Ιράν και με ένα κατηγορητήριο “βαρύ” σε αναφορές για εμπλοκή στην υπόθεση του γαμπρού του Ερντογάν, αλλά και του ίδιου του Τούρκου προέδρου.

Επίσης, ενώ η παγκόσμια κοινότητα παρακολουθούσε σοκαρισμένη την άνοδο και τις φρικαλεότητες των τζιχαντιστών, μελών του Ισλαμικού Κράτους, στο Ιράκ και τη Συρία, η Τουρκία έκλεινε τα μάτια στις δεκάδες χιλιάδες ξένων μαχητών και όπλων που διέσχιζαν τα σύνορά της για να φτάσουν στα χέρια του ISIS.

Όταν η Τουρκία εντάχθηκε τελικά στον συνασπισμό κατά του ISIS και ανέλαβε τον έλεγχο των συνόρων της, το έπραξε απρόθυμα και αντί να δώσει προτεραιότητα στην ήττα του ISIS, επικεντρώθηκε στην κατάκτηση εδάφους από τις μονάδες της κουρδικής πολιτοφυλακής (YPG) μέσω μιας σειράς στρατιωτικών παρεμβάσεων στη Συρία, μεταξύ 2016 και 2020.

Η Άγκυρα θεωρεί την κουρδική πολιτοφυλακή YPG και το PKK ως ένα και το αυτό. Ωστόσο, οι Κούρδοι αυτονομιστές του YPG δεν αποτελούν απειλή για τη Δύση και ήταν καθοριστικοί στον αγώνα κατά του ISIS. Με άλλα λόγια, η Τουρκία εμπόδισε την προσπάθεια του αμερικανικού συνασπισμού να νικήσει το ISIS.

Οι σχέσεις των ΗΠΑ με την Τουρκία έφτασαν στο χαμηλότερο σημείο τους το 2018, όταν η Άγκυρα φυλάκισε τον Αμερικανό πάστορα, Άντριου Μπράνσον, με την κατηγορία του γκιουλενιστή. Αυτή ήταν μια προσπάθεια της τουρκικής κυβέρνησης, στο πλαίσιο της “διπλωματίας ομήρων”, να πιέσει την Ουάσινγκτον να παραδώσει τον Φετουλάχ Γκιουλέν, ο οποίος κατηγορείται από τον Ερντογάν ως ηθικός αυτουργός του πραξικοπήματος το 2016. Τελικά, αντιμετωπίζοντας την οργή της Ουάσιγκτον και τις πιθανές κυρώσεις από τον τότε Πρόεδρο των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, η Άγκυρα απελευθέρωσε τον Μπράνσον.

Από το 2015, η Τουρκία επιδιώκει στενότερους δεσμούς με τη Ρωσία. Αυτό συνέβη παρά την απειλητική στάση της Μόσχας έναντι των ΗΠΑ και των δυτικών συμμάχων της με πράξεις όπως η εισβολή στην Κριμαία, οι κυβερνοεπιθέσεις εναντίον στόχων των ΗΠΑ και η φερόμενη παρέμβαση στις εκλογές των ΗΠΑ.

Ωστόσο, η Τουρκία επέκτεινε τους εμπορικούς δεσμούς της με τη Ρωσία, συνέχισε με τον αγωγό αερίου TurkStream και αγόρασε, παρά τις επανειλημμένες προειδοποιήσεις από τις ΗΠΑ, το πυραυλικό αμυντικό σύστημα S-400 της Ρωσίας. Η Ουάσιγκτον φοβάται ότι, εάν η Τουρκία θέσει σε λειτουργία τους S-400, θα επέτρεπε στη Μόσχα την πρόσβαση σε ευαίσθητο υλικό σχετικά με τη δύναμη πυρός των ΗΠΑ και του ΝΑΤΟ.

Οι φιλορωσικές επιλογές της Τουρκίας είχαν ως αποτέλεσμα την επιβολή αυστηρών κυρώσεων από την Αμερική και την έξωσή της από το αμερικανικό πρόγραμμα των μαχητικών αεροσκαφών F-35, μια κίνηση που επιβεβαιώθηκε από το Πεντάγωνο λίγες μέρες πριν η κυβέρνηση Μπάιντεν αναγνωρίσει τη Γενοκτονία των Αρμενίων.

Σε όλα αυτά προστέθηκε η ασεβής συμπεριφορά της Άγκυρας απέναντι στις ΗΠΑ τον Μάιο του 2017. Ενώ ο Πρόεδρος Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν επισκεπτόταν τις ΗΠΑ, οι σωματοφύλακές του χτύπησαν ειρηνικούς διαδηλωτές έξω από την κατοικία του Τούρκου πρέσβη. Εν τω μεταξύ, τα τουρκικά μέσα ενημέρωσης και τα σχολικά εγχειρίδια, τα οποία ακολουθούν τη γραμμή της κυβέρνησης, είναι γεμάτα με αντι-αμερικανικά μηνύματα και κατηγορούν τις ΗΠΑ για πολλά από τα προβλήματα της Τουρκίας.

Δεν χρειάζεται λοιπόν να αναρωτιόμαστε για ποιους λόγους ο πρόεδρος Μπάιντεν, όταν βρέθηκε μπροστά στο δίλημμα να τηρήσει την προεκλογική του υπόσχεση ή να υποστεί την όποια οργή του Προέδρου Ερντογάν (που για πάνω από μια δεκαετία ενεργεί ενάντια στα αμερικανικά συμφέροντα), επέλεξε το πρώτο.

Ο Αμερικανός πρόεδρος υπολόγισε πως, είτε αναγνώριζε ή όχι τη Γενοκτονία των Αρμενίων και παρά την “επίθεση φιλίας” της Τουρκίας σε Ισραήλ, Αίγυπτο, Ευρώπη και ΗΠΑ, θα είναι απίθανη οποιαδήποτε αληθινή υποστήριξη στα αμερικανικά συμφέροντα από την Άγκυρα.

Πηγή: haaretz.com

*Ο Δρ Simon A. Waldman είναι ένας από τους συγγραφείς του βιβλίου “The New Turkey and Its Discontents” (Oxford University Press, 2017)

infognomonpolitics.gr

Γράφει ο Παντελής Στεφ. Αθανασιάδης

        Τα ελληνοβουλγαρικά σύνορα, ήταν πάντα στο επίκεντρο του ενδιαφέροντος του λαού της Θράκης, γιατί προσδιόριζαν το επέκεινα ενός εχθρικού κόσμου, όπως αποδείχτηκε πολλές φορές στο παρελθόν. Πρόσφατη ήταν η φοβερή βουλγαρική κατοχή (πλην του νομού  Έβρου) των ετών 1941-44 και η παντοειδής στήριξη των Ελλήνων ανταρτών από το 1946 έως το 1949.

Στα σύνορα αυτά, είχε απλωμένα τα μάτια της η αμερικανική μυστική υπηρεσία CIA, επειδή μετά την επικράτηση των κομμουνιστών η Βουλγαρία είχε περιέλθει στο λεγόμενο τότε Σιδηρούν Παραπέτασμα. Αλλά και η ίδια η Βουλγαρία, που φοβόταν αποδράσεις πολιτών της στο εξωτερικό, αλλά και διεισδύσεις πρακτόρων στο εσωτερικό της, ενίσχυσε τη φύλαξη των συνόρων με κάθε τρόπο. Το ενδιαφέρον της CIA φαίνεται στα αρχεία της μυστικής υπηρεσίας που απελευθερώθηκαν.

Στις αρχές της δεκαετίας του 1950 οι κάτοικοι της Θράκης δεν είχαν γνώση για τις κινήσεις πρακτόρων στην περιοχή τους. Γνώριζαν ωστόσο την ενίσχυση της φύλαξης των συνόρων από την πλευρά της Βουλγαρίας. Είχε αποκτήσει διαστάσεις μύθου η περίφημη οργωμένη και φρεζαρισμένη ζώνη ώστε να φαίνονται οι πατημασιές δραπετών ή το πέρασμα ανεπιθύμητων ατόμων. Και η μυθοπλασία της εποχής εκείνης, ήθελε τους Έλληνες πράκτορες να κατασκευάζουν παπούτσια με ανάποδα καρφωμένες τις σόλες ώστε οι πατημασιές να δείχνουν έξοδο από τη χώρα, άρα δραπέτευση αντικαθεστωτικών και όχι παράνομη είσοδο αλλοδαπών πρακτόρων!!!

Η ανάλυση των αποφάσεων του Συμβουλίου Κορυφής στο Ελσίνκι τον Δεκέμβριο 1999 είναι, αναπόφευκτα, και ανάλυση ενός ευρύτερου πλέγματος θεμάτων, που αφορούν τις σχέσεις Ελλάδας – Κύπρου – Τουρκίας – Ευρωπαϊκής Ενωσης. Δεν μπορεί να εστιάσει κανείς σε αυτές χωρίς να εξετάσει το γενικότερο πλαίσιο μέσα στο οποίο λήφθηκαν, τι πέτυχαν και τι όχι, τι προηγήθηκε και τι ακολούθησε σε σχέση με την υλοποίησή τους, και ποια διεθνοπολιτικά ζητήματα τίθενται σήμερα για την Ελλάδα και την Κύπρο.

Οι αποφάσεις του Ελσίνκι και, κυρίως, η ένταξη της Κύπρου στην Ε.Ε. αποτέλεσαν μια εξέλιξη που μετέβαλε σε σημαντικό βαθμό την ισορροπία μεταξύ Ελλάδας – Κύπρου – Τουρκίας. Για την Τουρκία οι εξελίξεις εκείνες αποτέλεσαν έναν αιφνιδιασμό, καθώς για πρώτη φορά, μετά το 1974, άλλαζαν τους όρους με τους οποίος λειτουργούσε η εξωτερική της πολιτική. Στα χρόνια που ακολούθησαν, η Τουρκία επιδίωξε να ανατρέψει τις συνθήκες που την είχαν φέρει σε δύσκολη θέση και να υπερβεί τα δεδομένα που είχαν δημιουργήσει η ένταξη της Κύπρου και οι όροι του Ελσίνκι.
Στα τέλη του 2019, η Ελλάδα βρίσκεται αντιμέτωπη με μια εξέλιξη των σχέσεών της –όπως και της Ε.Ε.– με την Τουρκία, που πλέον χαρακτηρίζεται από σημαντικές διαφοροποιήσεις και αβεβαιότητες σε σχέση με τις αρχές της δεκαετίας του 2000. Πρώτον, οι σχέσεις Τουρκίας και Ε.Ε. είναι σε πολύ διαφορετικό σημείο απ’ ό,τι δεκαπέντε χρόνια πριν. Δεύτερον, η Τουρκία έχει ρίξει το βάρος της στις σχέσεις της με τις ΗΠΑ και τη Ρωσία, καθώς τα συμφέροντά της στη γεωπολιτική περιοχή της συναρτώνται άμεσα και με τις σχέσεις με τις δύο αυτές μεγάλες δυνάμεις. Τρίτον, τα πεδία αιχμής των συμφερόντων της Τουρκίας έχουν επεκταθεί στη Μ. Ανατολή, με αποτέλεσμα οι σχέσεις της με την Ευρώπη να έχουν μικρότερη προτεραιότητα και βάρος. Ειδικότερα, η απόφαση της Τουρκίας να συμμετάσχει με αποφασιστικό ρόλο στις ενεργειακές εξελίξεις στην Κύπρο και στον ευρύτερο χώρο της Ανατολικής Μεσογείου εκπέμπει το μήνυμα ότι αυτή δεν προσδοκά ενεργό υποστήριξη της Ε.Ε. στο θέμα αυτό. Τέταρτον, η εξωτερική πολιτική της Τουρκίας πέρασε σε πιο ενεργητική ή και επιθετική στάση, ανοίγοντας περισσότερα μέτωπα, όχι μόνο στην Ελλάδα και στην Κύπρο, αλλά και στη Μ. Ανατολή γενικότερα. Η στρατηγική αυτή δείχνει να κινείται ταυτόχρονα σε περισσότερους άξονες, με ευρύτερη στόχευση, μέσα στους οποίους Ελλάδα και Κύπρος αποτελούν μερικότερα σημεία.

Μέσα στο «δύστοπο» αυτό τοπίο, αποφάσεις για τις σκόπιμες πολιτικές επιλογές και τον τρόπο αντιμετώπισης των ελληνοτουρκικών σχέσεων προϋποθέτουν σαφείς απαντήσεις στο πρωταρχικό ερώτημα «τι επιδιώκει η χώρα», με ποια στρατηγική μπορεί να υλοποιήσει τις επιδιώξεις της και αν η στρατηγική αυτή θα προσβλέπει:

• Σε συναίνεση των δύο πλευρών για προσφυγή στους κανόνες του διεθνούς δικαίου και σε διεθνείς διαδικασίες, προκειμένου να λυθούν οι εντάσεις μεταξύ τους.

• Σε μια επίλυση με απευθείας διαπραγμάτευση και συμφωνία των δύο πλευρών για τα ζητήματα που θα συμφωνήσουν.

• Στη διαιώνιση των αμφισβητήσεων με αναπαραγωγή του σημερινού σκηνικού. Στην ουσία, αν στόχος είναι απλώς η διατήρηση του status quo, υπάρχει το πλεονέκτημα ότι, όσο διαρκεί το status quo, δεν δημιουργεί αναταράξεις. Ομως, δεν παύουν να ανακύπτουν τα εξής ερωτήματα ή σημεία:

1. Επηρεάζεται στην πράξη η δυνατότητα της Ελλάδας να προχωρήσει στην επέκταση της αιγιαλίτιδας ζώνης;

2. Επηρεάζεται η δυνατότητα πραγματικής άσκησης κυριαρχικών δικαιωμάτων, όπως η εκμετάλλευση της υφαλοκρηπίδας;

3. Δημιουργείται η δυνατότητα για την Τουρκία να προσθέτει συν τω χρόνω νέα ζητήματα ή να αξιοποιεί ευκαιρίες για να δημιουργεί τέτοια ζητήματα και να αυξάνει την επιθετικότητά της απέναντι στην Ελλάδα;
4. Δημιουργούνται ανάλογα περιθώρια και για την Ελλάδα;

5. Συντηρείται η δυνατότητα να υπάρξει κρίση, με πιθανότητες να ανατραπεί το status quo, οπότε το νέο ερώτημα είναι: Ποιες θα ήσαν οι συνέπειες για την Ελλάδα συγκρινόμενες με το αποτέλεσμα από μια διεθνή διαδικασία επίλυσης διαφορών;

6. Σε περίπτωση κρίσης, ιδίως με τη «στρατιωτικοποίηση» του θέματος, ποια θα ήταν η τελική κατάληξη, ανεξάρτητα από τη θετική ή αρνητική έκβαση ενός σύντομου θερμού επεισοδίου για μία από τις δύο χώρες; Μήπως η διεθνής παρέμβαση με πίεση και στις δύο χώρες για μια αναγκαστική παραπομπή των διαφορών τους στο Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης (ΔΔΧ) ή σε άλλες διεθνείς θεσμικές διαδικασίες θα οδηγούσε Ελλάδα και Τουρκία στο ίδιο αποτέλεσμα, όπως αν επιτυγχανόταν μια συναινετική προσφυγή στο ΔΔΧ; Μια τέτοια λύση δεν φαίνεται όμως να προκρίνεται από την Τουρκία. Συνεπώς, δεν θα είχε λόγο να επιλέξει μια στρατηγική που θα την οδηγούσε σε αυτήν, καθώς αυτό θα μπορούσε να το επιδιώξει και να το επιτύχει χωρίς να ξεπεράσει τα όρια.

Οι εξελίξεις δείχνουν ότι δεν υπάρχει στατικό status quo και ότι κάθε νέο status quo συνδέεται με νέα, μη προβλέψιμα προβλήματα, συσχετισμούς ισορροπιών και πιέσεις. Αν οι διαφορές είχαν παραπεμφθεί στο ΔΔΧ είκοσι χρόνια πριν, πιθανώς θα βρισκόμασταν σήμερα με ένα πιο ξεκάθαρο και σταθερό, ίσως όμως διαφορετικό, status quo. Ομως, στις διεθνείς σχέσεις, ούτε οι πιθανές εξελίξεις ούτε τα «αν» μπορεί να απαντηθούν με σιγουριά.
Το βασικό πρόβλημα είναι ότι η Τουρκία αντιμετωπίζει το θέμα της υφαλοκρηπίδας και της ΑΟΖ, και γενικότερα των διαφορών, από διαφορετική οπτική απ’ ό,τι η Ελλάδα. Αποτελεί η θέση αυτή διαπραγματευτική αφετηρία ή αμετακίνητη ακαμψία; Βρίσκεται σε συνάρτηση των διαπραγματευτικών θέσεων της Ελλάδας; Θα ήταν, από μακροχρόνια οπτική, για την Ελλάδα σκόπιμο να δεχθεί μια προσφυγή για ένα ευρύτερο πακέτο θεμάτων και ποιων; Ωστόσο, η Ελλάδα δεν θα μπορούσε να κάνει υποχωρήσεις σε θέματα στα οποία έχει το διεθνές δίκαιο με το μέρος της, ούτε και να τις διαπραγματευθεί με άλλα ζητήματα.

Η εμμονή της Τουρκίας στα στοιχεία της δύναμης, της αυθαιρεσίας, της γεωπολιτικής της σημασίας και των διμερών διαπραγματεύσεων εκφράζουν την ανησυχία ή και τη βεβαιότητά της ότι το διεθνές δίκαιο και τα διεθνή θεσμικά όργανα δεν θα ικανοποιήσουν τις διεκδικήσεις της. Είναι εμφανές ότι η Τουρκία κατανοεί ότι οι μονομερείς της ενέργειες δεν έχουν επαρκή θεσμική νομιμοποιητική βάση και γι’ αυτό δεν επιθυμεί να φέρει τις διεκδικήσεις της σε διεθνή θεσμικά όργανα. Επιδιώκει να αναγκάσει την Ελλάδα να συμφωνήσει σε ένα πακέτο διαφορών το οποίο θα είναι αντικείμενο διμερούς διαπραγμάτευσης, και από το οποίο θεωρεί ότι μπορεί να αποσπάσει κάποιο ευνοϊκό αποτέλεσμα.

Με βάση τη διαπίστωση αυτή, και παρ’ όλον ότι τα τεχνικά ζητήματα (που εν μέρει είναι και πολιτικά) για μια προσφυγή στο ΔΔΧ είναι πολύπλοκα και αλληλένδετα, σταθερή επιδίωξη της Ελλάδας πρέπει να είναι αφ’ ενός να επιτύχει μια συμφωνία με την Τουρκία για προσφυγή στο ΔΔΧ σε θέματα που θα συμφωνηθούν, αλλά, αφ’ ετέρου, να διατηρεί υψηλό το πολιτικό κόστος της Τουρκίας από την άρνησή της να παραπέμψει τις διαφορές της με την Ελλάδα στο ΔΔΧ.

Η σταθερή θέση της Ελλάδας για λύση με θεσμικές διαδικασίες προϋποθέτει ότι θα έκανε αποδεκτή μια απόφαση του ΔΔΧ πάνω στα θέματα για τα οποία θα είχε συμφωνήσει με την Τουρκία να παραπεμφθούν. Ετσι, επανερχόμαστε όχι στις ρυθμίσεις, αλλά στη λογική του Ελσίνκι, το οποίο, όμως, είκοσι χρόνια μετά, ανήκει στο παρελθόν. Σήμερα, πλέον, όταν η μία πλευρά προσφεύγει σε αυθαίρετες και παράνομες κινήσεις, ερμηνείες ή διεκδικήσεις, η άλλη πλευρά δεν μπορεί να παραμένει σε μια στρατηγική που δεν έχει καν επαρκές αποτρεπτικό αποτέλεσμα. Η στρατηγική των αναφορών στο διεθνές δίκαιο και στις διεθνείς Συνθήκες και στην ανάγκη σεβασμού των κανόνων τους είναι αναγκαίες και εξαιρετικά χρήσιμες, όμως αντιμετωπίζουν το πρόβλημα ότι η γειτονική χώρα ακολουθεί τη γραμμή ότι οι διεθνείς διαφορές δεν επιλύονται μόνο με το διεθνές δίκαιο αλλά και με τη δύναμη ή, μάλλον, με το διεθνές δίκαιο όπου εξυπηρετεί τα συμφέροντά της και με τη δύναμη όπου το διεθνές δίκαιο δεν τα εξυπηρετεί.

* Ο κ. Τάσος Γιαννίτσης είναι πρώην υπουργός. Το κείμενο αυτό είναι τμήμα που επιλέξαμε απότο άρθρο του στον συλλογικό τόμο «Η Στρατηγική του Ελσίνκι 20+1 χρόνια μετά», επιμ. Π. Τσάκωνα, εκδ. Ι. Σιδέρης, 2021.

ΠΗΓΗ: Kathimerini.gr

Η Τουρκία αποτελεί ήδη ένα παγκόσμιο πρόβλημα, απλώς ΗΠΑ, Ε.Ε. και Ρωσία, αρνούνται να αποδεχτούν αυτήν την πραγματικότητα.

Να εξηγήσουμε υπό ποια έννοια η Τουρκία αποτελεί παγκόσμιο πρόβλημα.

Ο κόσμος εγκατέλειψε τις ολοκληρωτικές ιδεολογίες, αφού αυτές αιματοκύλισαν την ανθρωπότητα. Φασισμός, ναζισμός, κομμουνισμός*, δοκιμάστηκαν και η Ιστορία τις κατέταξε στα αζήτητα.

Η μόνη ολοκληρωτική ιδεολογία που αντέχει στο χρόνο, είναι ο τουρκικός ρατσισμός, που στη διάρκεια του 20ού αιώνα πήρε διάφορες μορφές, όπως εθνικιστικός (και ισλαμιστικός) ρατσισμός των Νεοτούρκων, του Μουσταφά Κεμάλ και των Γκρίζων Λύκων, ενώ τον 21^ο αιώνα, επί Ταγίπ Ερντογάν, έχει αποκτήσει και έντονα ισλαμιστικά χαρακτηριστικά.

Αυτή η ολοκληρωτική ιδεολογία προκάλεσε τη γενοκτονία των χριστιανικών πληθυσμών της Ανατολίας, η οποία κορυφώθηκε την περίοδο από το 1914 μέχρι το 1923.

Όλοι γνωρίζουν τι έγινε τότε και κυρίως οι ΗΠΑ, αφού κορυφαίοι διπλωμάτες της όπως ο Χένρι Μοργκεντάου και ο Τζωρτζ Χόρτον κατέγραψαν στις εκθέσεις τους αλλά και σε βιβλία τα αιματηρά γεγονότα εκείνης της Εποχής.

Το γνωρίζει και η Αγγλία, η οποία, όταν μετά τη Συνθήκη του Μούδρου είχε υπό τον έλεγχό της την πρωτεύουσα της Οθωμανικής Αυτοκτατορίας, Κωνσταντινούπολη, κατ’ απαίτηση των Αρμενίων υποχρέωσε τον Σουλτάνο να στήσει στρατοδικεία για τους πρωταίτιους της γενοκτονίας. Μάλιστα, η Αγγλία, όταν μετά τις πρώτες καταδικαστικές αποφάσεις και τους απαγχονισμούς πρωταιτίων ξεσηκώθηκαν οι εθνικιστές στην Τουρκία, μετέφερε τους κατηγορουμένους στη Μάλτα, όπου συνεχίστηκαν οι δίκες. Μόνο που όταν η Αγγλία «τα βρήκε» με τον Μουσταφά Κεμάλ, σταμάτησε τις δίκες, ανταλλάσσοντας τους κατηγορουμένους με τέσσερις Άγγλους αξιωματικούς που συνέλαβαν οι δυνάμεις του Κεμάλ στην πόλη Βαν.

Πάντως, τα αρχεία από τις δίκες της Μάλτας τα έχει η Αγγλία και γνωρίζει καλύτερα από τον καθέναν τι έγινε τότε.

Η Αγγλία ήταν η χώρα που έπαιξε καθοριστικό ρόλο στη Συνθήκη της Λοζάνης, με την οποία ιδρύθηκε η Τουρκική Δημοκρατία, ήταν η χώρα που είχε ως ευνοούμενό της τον Μουσταφά Κεμάλ. Σύμφωνα με τους επικριτές του στην Τουρκία, οι οποίοι μάλιστα τον χαρακτηρίζουν πράκτορα του αγγλικού ιμπεριαλισμού, παρέβη των εθνικό όρκο, παρεχώρησε το Κιρκούκ και τη Μοσούλη στους Άγγλους, κατάργησε το Χαλιφάτο και έκανε την αποϊσλαμοποίηση της Τουρκίας, υπό το κάλυμμα του «κοσμικού κράτους». Άρα, ως χώρα που κατόπιν συμφωνίας με τους Μουσταφά Κεμάλ και Ισμέτ Ινονού ασκούσε επιρροή στην Τουρκία, δεν ήταν δυνατόν να θέσει θέμα ευθυνών για τη γενοκτονία Ελλήνων, Αρμενίων και Ασσυρίων.

Οι ΗΠΑ δεν ήταν συμβαλλόμενο μέρος και άρα δεν υπέγραψαν την Συνθήκη της Λοζάνης και σύμφωνα με την τουρκική βιβλιογραφία, μέχρι το 1927 αρνούνταν να αναγνωρίσουν την Τουρκική Δημοκρατία, ακριβώς λόγω των εγκλημάτων που είχαν διαπράξει νεότουρκοι και κεμαλικοί, λόγω του ότι το κράτος αυτό είναι αποτέλεσμα εγκλημάτων κατά της ανθρωπότητας. Ήταν τότε που ακόμα επικρατούσε στις ΗΠΑ το πνεύμα του Ουίλσον, το πνεύμα των πανανθρώπινων αξιών.

Όμως και οι ΗΠΑ, όταν μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο και την ίδρυση του ΝΑΤΟ παρέλαβαν από την Αγγλία τη σκυτάλη της άσκησης γεωπολιτικής επιρροής στην Τουρκία, «ξέχασαν» τα εγκλήματα και έκαναν τα στραβά μάτια στις γενοκτόνες και εθνοκτόνες πολιτικές που συνέχιζε να εφαρμόζει αυτό το κράτος.

Έτσι, πέρασε πάνω από ένας αιώνας με τη ιδεολογία αυτή, την ιδεολογία της μηδενικής ανοχής σε οτιδήποτε μη τουρκικό και μη μουσουλμανικό, την ιδεολογία που συνέχισε και συνεχίζει να διαπράττει εθνοκαθάρσεις και να επηρεάζει ακόμη και τα χαρακτηριστικά ενός ολόκληρου λαού.

Είναι τόσο σκληρό το σύστημα εξουσίας στην Τουρκία, που δεν επιτρέπει σε κανέναν να θέσει υπό αμφισβήτηση την ρατσιστική ιδεολογία του τουρκικού εθνικισμού, που αν και είχε πάντα την πτυχή του τζιχάντ, δηλαδή του ιερού πολέμου για το Ισλάμ, επί Ερντογάν ο τουρκικός ρατσισμός άρχισε να παίρνει σταδιακά χαρακτηριστικά ισλαμοφασισμού.

Γι’ αυτό όλα ανεξαιρέτως τα κόμματα στην Τουρκία, ακόμα και τα κόμματα της Αριστεράς, αν δεν υπερασπίζονται δεν αμφισβητούν αυτήν την ιδεολογία, με μοναδική εξαίρεση το Κόμμα της Δημοκρατίας των Λαών (HDP), που εκφράζει κυρίως τους Κούρδους.

Αν υπήρχαν άνθρωποι που θεωρούσαν την παραπάνω παράγραφο ως υπερβολή, διαπίστωσαν τώρα, μετά την αναγνώριση της γενοκτονίας που υπέστησαν οι Αρμένιοι από τους Τούρκους, ότι τα πράγματα είναι ακριβώς όπως περιγράφονται παραπάνω.

Όλα τα κόμματα της Τουρκίας καταδίκασαν τις ΗΠΑ για την αναγνώριση της γενοκτονίας, με εξαίρεση το HDP, που ζήτησε από την κυβέρνηση και το κράτος να αναγνωρίσουν αυτήν την ντροπιαστική πράξη.

Και όπως ήταν «φυσικό», όλα τα κόμματα, ακόμα και το κόμμα του μεταρρυθμιστή Μπαμπατζάν, που κατά τ’ άλλα υπόσχεται λύση του Κουρδικού, καταδίκασε το HDP, με κορυφαίο στέλεχός του να δηλώνει ότι «κι εσείς θα έχετε την ίδια τύχη, θα τελειώσετε».

Αν μελετήσει κανείς τις δηλώσεις των Τούρκων πολιτικών για το θέμα, δεν είναι δυνατόν να μην φρίξει στην κυριολεξία. Πλειοδοσία αγριότητας και βαρβαρότητας.

Ο ίδιος ο σύμβουλος Ιστορίας του Ερντογάν, ο ακαδημαϊκός Μουράτ Μπαρντακσί, έχει δηλώσει στο παρελθόν ότι υπάρχουν στα αρχεία στοιχεία ότι κατά τους εκτοπισμούς των Αρμενίων χάθηκαν 950 χιλιάδες άνθρωποι και ότι αυτό είναι γενοκτονία.

Τώρα που είναι σύμβουλος του Τούρκου Προέδρου, δεν μπορεί να μην του λέει την αλήθεια.

Άρα, ο Ερντογάν γνωρίζει.

Όπως γνωρίζουν πολύ καλά την αλήθεια για το σχέδιο της γενοκτονίας των Αρμενίων, που υλοποίησαν νεότουρκοι και κεμαλικοί, και όλοι οι Τούρκοι πολιτικοί και ακαδημαϊκοί.

Όμως παρ’ όλα αυτά, υπερασπίζονται με πάθος ένα έγκλημα κατά της ανθρωπότητας, ρίχνοντας μάλιστα τις ευθύνες στα θύματα, ότι δήθεν τα θύματα της γενοκτονίας… έφταιγαν που πέθαναν.

Όμως, όταν υπερασπίζεσαι ένα τέτοιο απεχθές έγκλημα κατά της ανθρωπότητας με τέτοιο απόλυτο τρόπο, αυτό δηλώνει ξεκάθαρα ότι είσαι έτοιμος να διαπράξεις και άλλα εγκλήματα που απειλούν την «καθαρότητα» του τουρκικού έθνους και της σουνιτικής μουσουλμανικής τουρκικής κοινωνίας.

Μιλάμε λοιπόν για ένα κράτος αμετανόητο, που έχει συστατικό στοιχείο της ίδρυσής του τον θάνατο και την καταστροφή, τη γενοκτονία και τις εθνοκαθάρσεις και δεν μπορεί να απαλλαγεί απ’ αυτό.

Αυτό που γίνεται σήμερα που γράφονται αυτές οι γραμμές στο Αφρίν, το Γκίρε Σπι και τη Σερεκάνιγιε εναντίον των Κούρδων, είναι πιστή αντιγραφή η πολιτική που εφαρμόστηκε στις άλλες γενοκτονίες και εθνοκαθάρσεις.

Αυτό που γίνεται σήμερα στη δίκη του Κομπάνι, στην Άγκυρα, εναντίον των Κούρδων, που συνέτριψαν τον ISIS και τους σφαγείς τρομοκράτες τζιχαντιστές, τους οποίους υποστήριζε ο Ερντογάν και το βάρβαρο κράτος του, είναι επανάληψη των πρακτικών του αιμοσταγούς παρελθόντος του τουρκικού κράτους.

Και οι απειλές που εκτοξεύουν οι Τούρκοι ακόμα και εναντίον των ΗΠΑ, για το θέμα αυτό, δείχνουν ότι η Τουρκία, όσο εμφορείται από αυτήν την ρατσιστική ιδεολογία, αποτελεί παγκόσμιο πρόβλημα.

Μια χώρα που όχι μόνο δεν απαρνείται το αιμοσταγές παρελθόν της, αλλά το συνεχίζει με πείσμα, με το πολιτικό σύστημα στο σύνολό του να στηρίζει αυτές τις πρακτικές,

Μια χώρα που επιτίθεται στις ΗΠΑ, την πρώτη δύναμη στον πλανήτη,

Μια χώρα που αντί να σκύψει το κεφάλι και να γονατίσει στη μνήμη εκατομμυρίων νεκρών που προκάλεσε η ίδια, αμφισβητεί ακόμα και την ύπαρξη του κράτους της Δημοκρατίας της Αρμενίας, λέγοντας ότι ιδρύθηκε σε κλεμμένα οθωμανικά εδάφη,

Μια χώρα που έχει εισβάλει στρατιωτικά στην Κύπρο, το Ιράκ, τη Συρία, τη Λιβύη, το Ναγκόρνο Καραμπάχ,

Μια χώρα που απειλεί ευθέως την Ελλάδα, με τη «Γαλάζια Πατρίδα» και τον μεγαλύτερο στόλο αποβατικών στον κόσμο, που έχουν ξεκάθαρα ως στόχο την κατάληψη ελληνικών νησιών, με το ΝΑΤΟ να κάνει ότι δεν καταλαβαίνει και ότι δεν… «τρέχει» τίποτα,

Ε τότε ναι, αυτή η χώρα αποτελεί παγκόσμια απειλή, αφού λόγω μεγέθους και λόγω του ενδεχομένου να συμπαρασύρει και άλλες μουσουλμανικές χώρες σ’ αυτήν την πολιτική τρέλα, απειλεί δεκάδες χώρες και λαούς, άρα απειλεί και την ίδια την ανθρωπότητα.

Ελπίζω μετά τις άγριες αντιδράσεις σύσσωμου του πολιτικού συστήματος, των ακαδημαϊκών και της ίδιας της τουρκικής κοινωνίας στην αναγνώριση από τον Μπάιντεν της γενοκτονίας που υπέστησαν οι Αρμένιοι από τους Τούρκους, να έχουν πειστεί και οι πιο δύσπιστοι στη διεθνή κοινότητα και στην Ελλάδα.

Αν και αμφιβάλλω για τον κ. Ηρακλείδη, τις κ.κ. Ρεπούση και Γιανακκάκη και τον κ. Φίλη.

Υ.γ. Δεν πιστεύω η κ. Γιαννακάκη να έστειλε κανένα συλλυπητήριο τηλεγράφημα για το θέμα της αναγνώρισης στον Τούρκο πρέσβη στην Αθήνα; Γιατί στο παρελθόν πρωτοστάτησε μαζί με ό,τι πιο ρατσιστικό, φιλοκεμαλικό και απάνθρωπο υπάρχει στην Ελλάδα, στο να μην συμπεριληφθεί η γενοκτονία των Ελλήνων της Ανατολής στο αντιρατσιστικό νομοσχέδιο που ποινικοποιούσε την άρνηση της γενοκτονίας.

Σημείωση: Η αναφορά σε ολοκληρωτικές ιδεολογίες δεν σημαίνει εξίσωσή τους. Άλλα πρέσβευαν ο φασισμός και ο ναζισμός, άλλα ο κομμουνισμός. Όμως, και οι τρεις χαρακτηρίζονται ως ολοκληρωτικές ιδεολογίες.

Δημοσιεύθηκε στην κυριακάτικη δημοκρατία και το pontosnews