Υψηλότεροι λογαριασμοί φυσικού αερίου και έλλειψη τροφίμων: Εκατοντάδες χιλιάδες καταναλωτές στη Μεγάλη Βρετανία βρίσκονται μπροστά σε έναν δύσκολο και ακριβό χειμώνα. «Τα φώτα δεν θα σβήσουν», δήλωσε με αυτοπεποίθηση ο υπουργός Οικονομικών Κουάσι Κουαρτένγκ. Αλλά είναι επίσης σαφές ότι εκατομμύρια άνθρωποι σύντομα θα νιώσουν την ενεργειακή κρίση στο πορτοφόλι τους. Οι σχολιαστές ήδη προειδοποιούν για μία επιστροφή στη δεκαετία του 1970 με ελλείψεις ηλεκτρικού ρεύματος και απεργίες, ενώ ο Κουαρτένγκ παραδέχτηκε ότι ορισμένες οικογένειες σύντομα θα βρεθούν αντιμέτωπες με το δίλημμα, θέρμανση ή φαγητό.

Συναγερμός για τη βιομηχανία

Η μεγαλύτερη βρετανική αλυσίδα σούπερ μάρκετ, Tesco, προειδοποιεί ήδη για αγορές εν μέσω πανικού, οι οποίες θα μπορούσαν μάλιστα να χαρακτηριστούν «πολύ χειρότερες» από ό,τι στην αρχή της πανδημίας του κορωνοϊού. Η προμήθεια τροφίμων στη χώρα βρίσκεται στην «κόψη του ξυραφιού», έγραψε η επικεφαλής της Εθνικής Ένωσης Αγροτών, Μινέτ Μπάτερς, σε επιστολή προς τον βρετανό πρωθυπουργό Μπόρις Τζόνσον, την οποία υπέγραψαν και αρκετές ενώσεις του κλάδου των τροφίμων. Η βιομηχανία τροφίμων δέχεται ήδη τεράστια πίεση: Λόγω των αυστηρών κανόνων μετανάστευσης μετά το Brexit, δεν υπάρχουν οδηγοί φορτηγών, οι προμήθειες δεν φτάνουν πάντα στην ώρα τους με αποτέλεσμα αρκετά ράφια σούπερ μάρκετ σε όλη τη χώρα να παραμένουν άδεια.

Πλέον οι αυξημένες τιμές φυσικού αερίου χειροτερεύουν ακόμη περισσότερο την κατάσταση – μια αλυσιδωτή αντίδραση που σοκάρει την πλειοψηφία των καταναλωτών: Επίκεντρό της, το διοξείδιο του άνθρακα (CO2). Οι βιομηχανίες τροφίμων και ποτών χρειάζονται το αέριο ως μέσο αναισθησίας στα σφαγεία και για να σφραγίσουν τις συσκευασίες αεροστεγώς. Το διοξείδιο του άνθρακα είναι ένα υποπροϊόν της κατασκευής λιπασμάτων και, επειδή ορισμένοι παραγωγοί αναγκάστηκαν να κλείσουν τα εργοστάσιά τους λόγω των υψηλών τιμών ενέργειας, η παραγωγή του μειώθηκε και οι τιμές των τροφίμων ενδέχεται να αυξηθούν.

Σε ό,τι αφορά τη θέρμανση: Τουλάχιστον 1,5 εκατ. άνθρωποι έχασαν ξαφνικά τον πάροχό τους τους επειδή πολλές μικρές εταιρείες ενέργειας γονάτισαν λόγω της κρίσης. Αυτές προσέφεραν στους πελάτες τους εξαιρετικά συμφέροντα συμβόλαια και προσφορές, όμως οι ίδιες δεν είχαν εξασφαλισμένη τη χρηματοδότηση. Ως αποτέλεσμα οι διαρκώς αυξανόμενες τιμές οδηγούν τις εταιρείες αυτές σε κατάρρευση.

Πιθανές και νέες αυξήσεις;

Μέχρι στιγμής, ο πρωθυπουργός της χώρας Μπόρις Τζόνσον, ο οποίος κάποτε ως υποστηρικτής του Brexit είχε ανακοινώσει πολύ χαμηλότερες τιμές στον τομέα της ενέργειας μετά την έξοδο από την ΕΕ, φαίνεται ακόμη χαλαρός στις δηλώσεις του. Σύμφωνα με τον ίδιο, πρόκειται για ένα παγκόσμιο πρόβλημα, ενώ η βιομηχανία αυτή τη στιγμή αναρρώνει από τις συνέπειες της πανδημίας του κορωνοϊού.

Αλλά τώρα η κυβέρνηση πρέπει να παραδεχτεί ότι το κόστος είναι απίθανο να μειωθεί ξανά σύντομα, ενώ ίσως να υπάρχει και μία ακόμη αύξηση – σύμφωνα με το χειρότερο σενάριο, όπως δήλωσε ο γ.γ. Οικονομικών Υποθέσεων, Πολ Σκάλλυ στο Sky News. Αυτό με τη σειρά του θα μπορούσε να οδηγήσει σε αύξηση του πληθωρισμό, ο οποίος είχε ήδη πρόσφατα σκαρφαλώσει από 2% σε 3,2 %, κατά τα σενάρια της βιομηχανικής ένωσης CBI.

Μέχρι στιγμής σχεδόν το μισό Ηνωμένο Βασίλειο βασίζεται στο φυσικό αέριο. Ωστόσο, οι εγκαταστάσεις όπου αυτό αποθηκεύεται είναι αρκετά πιο άδειες από ό,τι στην ΕΕ. Επιπλέον, υπάρχουν λιγότερες εγκαταστάσεις και μετά το Brexit δεν υπάρχει η προστασία από την ευρωπαϊκή ενεργειακή αγορά.

Μπένεντικτ φον Ίμπχοφ, dpa

Επιμέλεια: Χρύσα Βαχτσεβάνου

DW

Όταν ξέσπασε ο εμφύλιος πόλεμος στη Συρία το 2011, η τουρκική κυβέρνηση εμφανίστηκε γενναιόδωρη απέναντι σε όλους όσους προσπαθούσαν να ξεφύγουν από τη Συρία αναζητώντας άσυλο. Τότε η Άγκυρα θεωρούσε ότι το καθεστώς Άσαντ παραβιάζει ανθρώπινα δικαιώματα και ότι οι πρόσφυγες από τη Συρία έπρεπε να προστατευθούν. Παρά τις προειδοποιήσεις της τουρκικής αντιπολίτευσης, ο Τούρκος πρόεδρος Ταγίπ Ερντογάν υποστήριξε μια «πολιτική των ανοιχτών θυρών». Οι νεοαφιχθέντες από τη Συρία δεν απελαύνονταν, αλλά διέμεναν σε προσφυγικά κέντρα.

Οι περισσότεροι θέλουν να φτάσουν στην Κων/πολη

Το αποτέλεσμα αυτής της πολιτικής δεν μπορεί να αγνοηθεί. Σύμφωνα με στοιχεία του υπ. Εσωτερικών Σουλεϊμάν Σοϋλού τον περασμένο Αύγουστο βρίσκονταν στην Τουρκία 3,7 εκατομμύρια πρόσφυγες από τη Συρία -το μισό εξ αυτών παιδιά κάτω των 18 ετών. Μακράν ο πιο προσφιλής προορισμός είναι η Κωνσταντινούπολη. Εκεί ζουν περίπου 530.000 πολίτες της Συρίας με μεταναστευστικό υπόβαθρο. Ειδικοί και μέλη της αντιπολίτευσης βλέπουν επικριτικά την τουρκική προσφυγική πολιτική. «Η Τουρκία δεν ήταν σε θέση να υπολογίσει τον ακριβή αριθμό προσφύγων. Της έχει κοστίσει ακριβά. Οι πρόσφυγες γίνονται ολοένα περισσότερο πολιτικό ζήτημα» εκτιμά ο Χουσεΐν Μπαγκτσί, ειδικός στις Διεθνείς Σχέσεις από το Τεχνικό Πανεπιστήμιο της Εγγύς Ανατολής.

Η Τουρκία ως ενδιάμεσος σταθμός

Προσφυγικό κέντρο στο Κιλίς

Δεν άργησε ωστόσο να γίνει ξεκάθαρο τα προηγούμενα χρόνια, ότι χιλιάδες πρόσφυγες από τη Συρία ήθελαν να φτάσουν στην Ευρώπη.Σύμφωνα με στοιχεία της Κομισιόν μόνο το 2015 έφτασαν στη Ελλάδα 850.000 άνθρωποι. Η περίφημη προσφυγική συμφωνία ΕΕ-Τουρκίας απέβλεπε στη μείωση των προσφυγικών ροών μέσω των οδών της ανατολικής Μεσογείου. Bάσει αυτής, μετανάστες που έφταναν στην Ελλάδα χωρίς δικαίωμα ασύλου επαναπροωθούνταν στην Τουρκία από τις ελληνικές αρχές. Στο πλαίσιο της ίδιας συμφωνίας η Τουρκία έλαβε 6 δις ευρώ για την υποδοχή και περίθαλψη των προσφύγων. Αλλά αυτό δεν αρκούσε για τον Τούρκο προέδρο, ο οποίος επανειλημμένα τόνιζε ότι ήδη έχουν δαπανηθεί 40 δις ευρώ μέσα σε οκτώ χρόνια για τους πρόσφυγες από τη Συρία.

Ο Μπαγκτσί ασκεί κριτική και στις Βρυξέλλες:«Η ΕΕ υποθέτει ότι το πρόβλημα θα επιλυθεί με την αποστολή χρημάτων στην Τουρκία (…) Αλλά η Τουρκία από μόνη της δεν μπορεί να αντιμετωπίσει το βάρος». Την άποψη αυτή συμμερίζεται και ο Μουράτ Ερντογάν, ειδικός σε θέματα Μετανάστευσης από το γερμανο-τουρκικό Πανεπιστήμιο. Θεωρεί σημαντικότερη από την αποστολή χρημάτων, τη δημιουργία ενός «μηχανισμού υποστήριξης και συνεργασίας» για τους πρόσφυγες.

Στροφή Ερντογάν απέναντι στους πρόσφυγες

Πρόσφυγες ετοιμάζονται να επιστρέψουν στη Συρία

Στο μεταξύ η γενναιοδωρία του Ερντογάν προς τους πρόσφυγες φαίνεται ότι τελειώνει. Ο κύριος λόγος είναι ότι πλέον δεν υπάρχει η ίδια ανοχή σε σχέση με τα πρώτα χρόνια της προσφυγικής κρίσης, γεγονός που οφείλεται στη νομισματική και οικονομική κρίση που μαστίζει στην Τουρκία από το φθινόπωρο του 2018.

Σκληρότερη γλώσσα απέναντι στους πρόσφυγες χρησιμοποιεί όμως πλέον και το CHP, το μεγαλύτερο κόμμα της αντιπολίτευσης. Υπέρ των απελάσεων στις χώρες καταγωγής τους, τάχθηκε πρόσφατα ο επικεφαλής του, Κεμάλ Κιλιντζάρογλου. Η πίεση προς τον Ερντογάν είναι αισθητή. «Έχουμε επίγνωση των αναταραχών στην κοινωνία» δήλωσε πρόσφατα ο Τούρκος πρόεδρος, ενώ ο υπ. Εξωτερικών Μεβλούτ Τσαβούσογλου έκανε λόγο για ανάγκη διαβουλεύσεων με τον ΟΗΕ σχετικά με τον επαναπατρισμό προσφύγων στη Συρία.

Σύμφωνα με τον Μουράτ Ερντογάν το μεταναστευτικό χρησιμοποιείται τώρα από την αντιπολίτευση ως μοχλός πίεσης: «650.000 μωρά με καταγωγή από τη Συρία γεννήθηκαν στην Τουρκία. 770.000 παιδιά φοιτούν ήδη σε τουρκικά σχολεία (…) Δεν μπορεί κανείς να περιμένει ότι αυτοί οι άνθρωποι θα επιστρέψουν οικειοθελώς στη Συρία, δεν μπορεί κανείς να τους αναγκάσει να επιστρέψουν». Αντ’ αυτού ο Τούρκος ειδικός θεωρεί ως μόνη λύση την ένταξή τους στην τουρκική κοινωνία.

Χιλάλ Κοϋλού

Επιμέλεια: Δήμητρα Κυρανούδη

DW

«Οι Σοσιαλδημοκράτες γιορτάζουν τον Όλαφ Σολτς σαν Μεσσία. Ο 63χρονος πολιτικός, ο οποίος θεωρούνταν στο κόμμα του πάντοτε outsider κατάφερε πρώτα να προσπεράσει στις δημοσκοπήσεις τους Πράσινους και στη συνέχεια κατέκτησε στις εκλογές της Κυριακής την πρωτιά αφήνοντας στη δεύτερη θέση τους Συντηρητικούς του Άρμιν Λάσετ. Κανείς δεν πίστευε σε ένα τόσο μεγαλειώδες comeback, ούτε καν οι Σοσιαλδημοκράτες, εκτός βέβαια από τον ίδιο τον Όλαφ Σολτς.

Ο πρώτος λόγος για την επιτυχία του ήταν ότι έπεισε γρήγορα τους κομματικούς τους συντρόφους ότι είναι ο καταλληλότερος. Ο δεύτερος ήταν η συσπείρωση των Σοσιαλδημοκρατών, οι οποίοι στήριζαν τον υποψήφιο καγκελάριο ακόμα κι όταν στα τέλη Ιουλίου οι δημοσκοπήσεις τους έβλεπαν καθηλωμένους στο 15%. Σε αντίθεση με τους Συντηρητικούς οι Σοσιαλδημοκράτες εμφανίζονταν τους τελευταίους μήνες ως λιμάνι σταθερότητας.

Ενώ SPD, Πράσινοι και Φιλελεύθεροι ενίσχυσαν τα εκλογικά τους ποσοστά, οι Συντηρητικοί κατέγραψαν ιστορική ήττα μετά από 16 χρόνια στην εξουσία. Όλα δείχνουν ότι ανοίγει πλέον ο δρόμος για μια συγκυβέρνηση του λεγόμενου φωτεινού σηματοδότη, δηλαδή Σοσιαλδημοκρατών, Φιλελευθέρων και Πρασίνων. Πόσο μάλλον που 1,5 εκ. ψηφοφόροι μετακινήθηκαν από τους Συντηρητικούς στους Σοσιαλδημοκράτες. Πρόκειται για τη μεγαλύτερη μετακίνηση ψηφοφόρων στην ιστορία της ομοσπονδιακής Γερμανίας.

Η αποστολή του Όλαφ Σολτς κάθε άλλο παρά εύκολη είναι. Θα μπορούσε να δελεάσει στους Πράσινους επισπεύδοντας το τέλος της παραγωγής ενέργειας από άνθρακα και να υποσχεθεί στους Φιλελεύθερους το υπουργείο Οικονομικών. Όμως και ο Σολτς χρειάζεται άσους στο μανίκι, όπως για παράδειγμα η αύξηση του κατώτατου ωριαίου μισθού στα 12 ευρώ. Για να τα καταφέρει το κόμμα του θα πρέπει να του διασφαλίσει ευχέρεια κινήσεων».

Νικητής ο Σολτς μόνο αν καταφέρει να σχηματίσει κυβέρνηση

Η έδρα του SPD στο Βερολίνο

Η Süddeutsche Zeitung σχολιάζει: «Ο Όλαφ Σολτς θα αναδειχθεί πραγματικός νικητής των εκλογών μόνο όταν σχηματίσει κυβερνητικό συνασπισμό, του οποίου οι βουλευτές θα τον εκλέξουν καγκελάριο. Θα τον βοηθούσε αν είχε διασφαλίσει την επιλογή μιας πιθανής συγκυβέρνησης με Πράσινους και Αριστερά για να είναι σε θέση να ασκήσει πιέσεις στους Φιλελευθέρους να πουν το μεγάλο ναι. Από την άλλη είναι ίσως προτιμότερο στο δρόμο προς μια κυβέρνηση συνασπισμού τριών κομμάτων να μην υπάρξουν πιέσεις. Αρκεί τα τρία κόμματα να συνειδητοποιήσουν την ευθύνη τους έναντι του δημοκρατικού συστήματος γενικότερα και του εκλογικού αποτελέσματος ειδικότερα».

O Άρμιν Λασετ ενσαρκώνει ένα παρωχημένο είδος πολιτικού

Ιστορική ήττα για τους Συντηρητικούς με υπογραφή Λάσετ

«Μεγάλος χαμένος των εκλογών είναι ο υποψήφιος των Συντηρητικών Άρμιν Λάσετ. Διαβάστε εδώ πως συρρίκνωσε το προηγούμενο εκλογικό αποτέλεσμα κατά σχεδόν 9%», γράφει η Frankfurter Rundschau:

«Η αποτυχία του συντηρητικού υποψηφίου οφείλεται στον ίδιο. Ο προεκλογικός του αγώνας ήταν γεμάτος από γκάφες, λάθη και παραλείψεις, έτσι ώστε να ελπίζει κανείς ότι η οργανωτική επιτροπή του προεκλογικού του αγώνα έχει τώρα ψυχολογική υποστήριξη. Το γεγονός ότι ο Άρμιν Λάσετ δεν κατάφερε να ρίξει ούτε καν το ψηφοδέλτιο του στη κάλπη χωρίς να κάνει λάθος λέει δυστυχώς πολλά.

Όλα αυτά όμως δεν αρκούν για να εξηγήσουν το ναυάγιο. Ο Άρμιν Λάσετ ενσαρκώνει τη στασιμότητα και μια αντιδραστική πολιτική υπέρ των λόμπι που βλέπουν μόνο το δικό τους συμφέρον. Ενσαρκώνει ένα παρωχημένο είδος πολιτικού τόσο ως προς την παρουσίασή του, όσο και ως προ τα θέματα που επέλεξε να θέσει στο επίκεντρο του προεκλογικού του αγώνα. Δεν έπεισε ότι ενδιαφέρεται για την κλιματική αλλαγή, μιας και διατηρεί άριστες σχέσεις με ενεργειακούς κολοσσούς. Εκθείασε το κατώτατο επίδομα διαβίωσης Harz IV και δεν έκανε σχεδόν τίποτα για να καταπολεμήσει την παιδική φτώχεια από τη θέση του πρωθυπουργού της Βόρειας Ρηνανίας-Βεστφαλίας».

Στέφανος Γεωργακόπουλος

DW

Ο Μάρτιν Σμιτ είχε ετοιμάσει τα πάντα. Ο υποψήφιος των Πράσινων, ειδικός σε θέματα εργοθεραπείας, από την εκλογική περιφέρεια του Αρβάιλερ ήταν έτοιμος να πάρει το τρένο για το Βερολίνο. Αντ’ αυτού, το πρωί της Δευτέρας, βρίσκεται ακόμη στο γραφείο του στη μικρή πόλη του Άιφελ και όχι στο τρένο για την πρωτεύουσα, ως νεοεκλογείς βουλευτής. «Ναι, είναι μια απογοήτευση. Θα μπορούσα να είχα προσφέρει πολλά από το Βερολίνο» αναφέρει στην DW. Εάν οι Πράσινοι είχαν σημειώσει υψηλότερο ποσοστό στις ομοσπονδιακές εκλογές, ο Μάρτιν Σμιτ θα εκλεγόταν πιθανώς βουλευτής των Πρασίνων από τη Ρηνανία-Παλατινάτο. «Σίγουρα ελπίζαμε σε υψηλότερο ποσοστό, 3-5 μονάδες παραπάνω».

Οι Πράσινοι με ποσοστό περίπου 15%, καταγράφουν σίγουρα το υψηλότερο ποσοστό τους σε ομοσπονδιακές εκλογές. Ωστόσο πολλοί μέσα στο κόμμα νιώθουν όπως ο Σμιτ: η νίκη αυτή δεν μοιάζει με νίκη.

Η Μπέρμποκ παραδέχεται τα λάθη της στην αρχή της προεκλογικής εκστρατείας

Η Μπέρμποκ παραδέχεται τα λάθη της

Η υποψήφια καγκελάριος των Πρασίνων Αναλένα Μπέρμποκ δεν φάνηκε να το βλέπει ακριβώς έτσι. Χθες βράδυ εμφανίστηκε στο πάρτι των Πρασίνων σε κλίμα γιορτής. Τόνισε ωστόσο: «Θέλαμε περισσότερα. Δεν το καταφέραμε». Μόλις τον περασμένο Μάιο οι Πράσινοι έρχονταν ακόμη και πρώτο κόμμα σε δημοσκοπήσεις – τότε μάλιστα με ποσοστό που άγγιζε το 30%. Από αυτό δεν έλαβαν ούτε καν το μισό. «Εξαιτίας και των δικών μου λαθών στην αρχή της προεκλογικής εκστρατείας» ανέφερε χαρακτηριστικά η Αναλένα Μπέρμποκ. «Των δικών μου λαθών».

Η Μπέρμποκ αναφερόταν στον σάλο που είχε ξεσπάσει γύρω από το βιογραφικό της, το οποίο ήταν μάλλον υπερστολισμένο. Αυτό κλόνισε τη δημόσια εικόνα της υποψήφιας των Πρασίνων για την καγκελαρία ως άτεγκτου πολιτικού προσώπου. Αρκεί όμως αυτό για να εξηγήσει την αποτυχία των Πρασίνων να υπερβούν τους δύο μεγάλους πολιτικούς σχηματισμούς, CDU/ CSU και SPD; «Όχι» απαντά ο καθηγητής Πολιτικής Επιστήμης Όσκαρ Ντιτερμάιερ από το Ελεύθερο Πανεπιστήμιο του Βερολίνου. «Οι Πράσινοι δεν ήταν ποτέ λαϊκό κόμμα ούτε ως προς το πρόγραμμά, ούτε ως προς τα μέλη ή ως προς τους ψηφοφόρους\, στους οποίους απευθύνονταν» παρατηρεί. Οι Πράσινοι απευθύνονται κυρίως στο εξής τμήμα του εκλογικού σώματος: νέους, αστούς, ανθρώπους με πανεπιστημιακό μορφωτικό επίπεδο.

Μετατόπιση προς το κέντρο

Ο υποψήφιος βουλευτής των Πρασίνων Μάρτιν Σμιτ

Σύμφωνα με τον Νιντερμάιερ το δίδυμο Μπέρμποκ και Χάμπεκ στην συμπροεδρία του κόμματος, έφερε τους Πρασίνους από την αριστερά στο κέντρο του πολιτικού φάσματος. Στην αρχή του καλοκαιριού αυτή η μετατόπιση έφερε κι άλλους ψηφοφόρους κοντά στους Πρασίνους, μέχρι τη στιγμή που έγιναν λάθη. Οι Πράσινοι είχαν επίσης πολλά δεδομένα υπέρ τους: από τη μια πλευρά την πτώση των Σοσιαλδημοκρατών τα προηγούμενα χρόνια, τον μη δημοφιλή υποψήφιο της Χριστιανικής Ένωσης Άρμιν Λάσετ κι από την άλλη την ατζέντα για την κλιματική αλλαγή και την προστασία του κλίματος – ειδικά μετά τις φονικές πλημμύρες στη δυτική Γερμανία μέσα στο καλοκαίρι, οι οποίες έκαναν πιο αισθητό το μέγεθος του προβλήματος, σύμφωνα με τον Μάρτιν Σμιτ.

Αλλά γιατί τελικά οι Πράσινοι δεν τα πήγαν τόσο καλά; «Εμείς, οι Πράσινοι, είμαστε το κόμμα εκείνο που υποστηρίζει έντονα τις μεγάλες αλλαγές, ειδικά στο θέμα του κλίματος. Ζητούνται αλλαγές από το εκλογικό σώμα, τρομακτικές αλλαγές, οι οποίες ταυτόχρονα προκαλούν φόβο. Κι αυτό για μένα είναι ανθρώπινο». Αυτόν ακριβώς τον «φόβο των αλλαγών» εκμεταλλεύτηκαν οι πολιτικοί αντίπαλοι των Πρασίνων στις δικές τους προεκλογικές εκστρατείες. Ο Σμιτ πάντως δεν πτοείται. «Ξέρω ότι τα έδωσα όλα» λέει χαρακτηριστικά. Άλλωστε στη γερμανική βουλή θα υπάρχει πια μια ισχυρή κοινοβουλευτική ομάδα των Πρασίνων. Και επίσης πιθανώς θα είναι ένα από τα κόμμα της επόμενης συγκυβέρνησης.

Όσο για την Αναλένα Μπέρμποκ και το αν συνεχίσει να παίζει ηγετικό ρόλο στους Πρασίνους ή αν θα επισκιαστεί από τον Ρόμπερτ Χάμπεκ, ο Σμιτ θεωρεί ότι εν τέλει δεν έχει σημασία ποιος εκ των δύο θα υπουργοποιηθεί. Ζητούμενο είναι η «πράσινη» ατζέντα να παραμείνει στο προσκήνιο.

Πέτερ Χίλε

Επιμέλεια: Δήμητρα Κυρανούδη

DW

Τι ακριβώς πρεσβεύει ένας φιλελεύθερος; Στην πολιτική αντιπαράθεση ελάχιστοι όροι χρησιμοποιούνται με τόσο διαφορετικές έννοιες και κακοποιούνται τόσο συχνά. Στην Ελλάδα ο «νεοφιλελές» ρίπτεται στο πυρ το εξώτερον ως φετιχιστής του χρήματος. Στην Αγγλία ο φιλελεύθερος είναι ένας συμπαθής φιλοευρωπαίος, nice to have αλλά όχι επαρκής για να του ανατεθούν σοβαρές αποστολές όπως η διακυβέρνηση της χώρας. Στις ΗΠΑ ένας liberal είναι ολίγον αριστερός διανοούμενος ή, ακόμα χειρότερα, κρυπτοκομμουνιστής. Στο λεξικό διαβάζουμε ότι φιλελεύθερος είναι εκείνος που υποστηρίζει την ατομική ελευθερία και ιδιοκτησία, αλλά και «τον σεβασμό των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και των μειοψηφιών».

Ρούντι Ντούτσκε και Ραλφ Ντάρεντορφ συνομιλούν στη σκεπή ενός αυτοκινήτου…

Στη Γερμανία το «Κόμμα των Ελευθέρων Δημοκρατών» (FDP) ιδρύθηκε το 1948 και σύντομα βρέθηκε να συστεγάζει τρία κόμματα σε ένα: θιασώτες του κοινωνικού φιλελευθερισμού που προτάσσουν τις ατομικές ελευθερίες και τη στήριξη των (οικονομικά) αδύναμων, οπαδούς του οικονομικού φιλελευθερισμού που διατείνονται πως η «αόρατη χείρα» του Άνταμ Σμιθ θα διορθώσει τα πάντα, αλλά και κάποιους εθνικόφρονες παλαιάς κοπής που αναζητούσαν πολιτική στέγη. Παλαιότερη έρευνα του γερμανικού περιοδικού DER SPIEGEL έκανε λόγο για έναν συνωμοτικό κύκλο υπό τον Βέρνερ Νάουμαν, άλλοτε συνεργάτη του Γκέμπελς, ο οποίος στη δεκαετία του ‘60 επιχειρούσε να «ενισχύσει» τις τάξεις του FDP με πρώην γραφιάδες του ναζιστικού καθεστώτος, αλλά γρήγορα έγινε αντιληπτός από τις συμμαχικές δυνάμεις. Από την άλλη πλευρά βέβαια ο Τέοντορ Χόις, πρώτος πρόεδρος του FDP στην περίοδο 1948-49, καθώς και πολλά ακόμη στελέχη του κόμματος, είχαν υποστεί διώξεις από το ναζιστικό καθεστώς.

Οι «Νεότουρκοι» και ο Βίλυ Μπραντ

Σύντομα οι Φιλελεύθεροι έγιναν παρακολούθημα του χριστιανοδημοκράτη καγκελάριου Κόνραντ Αντενάουερ και πιστός σύμμαχός του για τη διασφάλιση κοινοβουλευτικής πλειοψηφίας. «Όχι πειράματα» ήταν ένα από τα αγαπημένα συνθήματα του Αντενάουερ. Σε εποχές ψυχρού πολέμου κάθε μετατόπιση προς τα αριστερά θα εγκυμονούσε κινδύνους, έλεγε. Ωστόσο όλα άλλαξαν, όταν εμφανίστηκαν οι «Νεότουρκοι», μία νέα γενιά φιλελεύθερων στελεχών με πρωτεργάτες τους Βάλτερ Σέελ και Βόλφγκανγκ Ντόρινγκ. Όπως οι πραγματικοί Νεότουρκοι είχαν ξεθεμελιώσει την παραπαίουσα Οθωμανική Αυτοκρατορία, έτσι κι εκείνοι θα αμφισβητούσαν τα «ιερά και τα όσια» του Φιλελευθερισμού της εποχής και κυρίως την σύμπλευση με τη Χριστιανοδημοκρατία. Γιατί να θεωρείται δεδομένος εταίρος το FDP, όταν υπάρχουν και άλλες, ίσως και καλύτερες επιλογές; Οριστική ρήξη επήλθε το 1969, όταν οι Φιλελεύθεροι συμμάχησαν με τους Σοσιαλδημοκράτες (SPD )- οι οποίοι βέβαια προ ετών είχαν αποκηρύξει τον μαρξισμό στο ιστορικό συνέδριο του Μπαντ Γκόντεσμπεργκ – με τον Βίλυ Μπραντ να γίνεται ο πρώτος σοσιαλδημοκράτης καγκελάριος στην ιστορία της Ομοσπονδιακής Γερμανίας.

Γκένσερ, Γκορμπατσόφ, Κολ σε συνάντηση κατά την επίσκεψη του καγκελάριου στη Ρωσία το 1990

Την εποχή εκείνη το άστρο του κοινωνικού φιλελευθερισμού θα οδηγούσε το FDP σε επιλογές ώριμες, με προσωπικότητες φωτισμένες και χαρισματικές, όπως ο Χαντ Ντίτριχ Γκένσερ, φυγάς από την Ανατολική Γερμανία που διέπρεψε στην ηγεσία των Φιλελευθέρων και παρά λίγο να σημειώσει …παγκόσμιο ρεκόρ παραμονής στο υπουργείο Εξωτερικών. Αξέχαστος ο διάλογος με τον Σοβιετικό ομόλογό του Αντρέι Γκρομίκο. «Λένε ότι ο μακροβιότερος υπουργός Εξωτερικών στη Δύση είναι ο Γκένσερ, αλλά αν δούμε συνολικά το ζήτημα πρέπει να πω ότι ο μακροβιότερος υπουργός Εξωτερικών είμαι εγώ» έλεγε ο Γκρομίκο. «Ναι, αλλά εγώ είμαι εκλεγμένος κιόλας», του απάντησε ο Γκένσερ. Με τους Φιλελεύθερους της εποχής συνδέθηκαν κορυφαίοι διανοητές, όπως ο Ραλφ Ντάρεντορφ, ο ιδεολόγος της Ελευθερίας, ο οποίος στα 15 του είχε συλληφθεί από την Γκεστάπο, στα 23 του είχε ολοκληρώσει το διδακτορικό του για τον Μαρξ στις ΗΠΑ, στα 35 του είχε δημοσιεύσει το κορυφαίο έργο του «Κοινωνία και Δημοκρατία στη Γερμανία». Λίγο αργότερα έγινε υφυπουργός Εξωτερικών στην κυβέρνηση Μπραντ, ενώ ενδιαμέσως, στο απόγειο των φοιτητικών εξεγέρσεων, είχε βρει τον χρόνο για να πλησιάσει τον ηγέτη του φοιτητικού κινήματος Ρούντι Ντούτσκε και να συνομιλήσει μαζί του …στη σκεπή ενός αυτοκινήτου.

Στροφή στην οικονομία μετά την Επανένωση;

Λιγότερους φόρους υποσχόταν στην προεκλογική του εκστρατεία ο Γκίντο Βεστερβέλε

Όσο πέτυχε η αριστερή στροφή του FDP το 1969, άλλο τόσο μεθοδικά προετοιμάστηκε η επιστροφή στο συντηρητικό στρατόπεδο το 1982, στο πλευρό του Χέλμουτ Κολ. Είχαν παραβλέψει όμως οι Φιλελεύθεροι ότι με την εδραίωση των «Πρασίνων» θα αποκτούσαν αντίζηλο στον χώρο της Αριστεράς και αναγκαστικά θα επέστρεφαν στον ρόλο του μικρού, δεδομένου εταίρου εντός της συντηρητικής παράταξης. Η ειρωνεία της ιστορίας είναι βέβαια ότι 30 χρόνια αργότερα ο επίδοξος καγκελάριος Όλαφ Σολτς θα εκθείαζε «το θετικό έργο που άφησε ο συνασπισμός Σοσιαλδημοκρατών-Φιλελευθέρων στην περίοδο 1969-1982», ενώ την ίδια στιγμή Φιλελεύθεροι και Πράσινοι καλούνται να διαπραγματευθούν τον σχηματισμό κυβέρνησης. Όμως ο «κοινωνικός φιλελευθερισμός» έχει υποχωρήσει, συμπαρασύροντας όνειρα, φιλοδοξίες και πολιτικές καριέρες. Το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι εκείνο της Σαμπίνε Λόιτχοϊζερ Σνάρενμπεργκερ, από τα πλέον προβεβλημένα στελέχη του κόμματος, που υπέβαλε την παραίτησή της από το υπουργείο Δικαιοσύνης το 1995 σε ένδειξη διαμαρτυρίας γιατί το FDP όχι μόνο αποδέχθηκε νομοθεσία που επιτρέπει νέες τεχνολογίες στην παρακολούθηση τηλεφωνικών συνδιαλέξεων, αλλά και την «άδειασε», ανατρέποντας με εσωκομματικό δημοψήφισμα αποφάσεις που η ίδια είχε υπογράψει ως υπουργός.

Ηχηρή φωνή κατά των προγραμμάτων διάσωσης ο Φρανκ Σέφλερ

Κάπου εκεί άρχισαν τα πέτρινα χρόνια των Φιλελευθέρων, τους οποίους πολλοί αντιμετώπιζαν πλέον ως ένα «κόμμα των πλουσίων». Γιατί να το ψηφίσεις, αν δεν είσαι και ο ίδιος πλούσιος; Σε 23 από τις 28 εκλογικές αναμετρήσεις που έγιναν σε κρατίδια της Γερμανίας στην περίοδο 1993-1999 το FDP δεν κατάφερε να περάσει το όριο του εκλογικού νόμου για να μπει στην τοπική Βουλή. Οι αρχηγοί του κόμματος άλλαζαν σαν τα πουκάμισα. Ξαφνικά τo 2009 ο Γκίντο Βεστερβέλε οδηγεί τους Φιλελεύθερους στο εκπληκτικό ποσοστό του 14,6%. Όμως η ευρω-κρίση δεν του επιτρέπει να εφαρμόσει τις προεκλογικές υποσχέσεις του, οι εσωκομματικές έριδες δεν τον αφήνουν να ολοκληρώσει το έργο του. Μόλις και μετά βίας θα καταπνίξει την «εξέγερση» του Φρανκ Σέφλερ και άλλων οπαδών της δημοσιονομικής ορθοδοξίας που απορρίπτουν την οικονομική διάσωση της Ελλάδας και άλλων χωρών του μεσογειακού Νότου. Αφήνει τα πρωτεία στον φιλόδοξο Φίλιπ Ρέσλερ, αλλά το 2013 οι Φιλελεύθεροι θα βρεθούν εκτός Ομοσπονδιακής Βουλής, για πρώτη φορά από το 1949.

Διψήφιο ποσοστό για το FDP υπό την ηγεσία του Κρίστιαν Λίντνερ

Κι έτσι ήρθε η ώρα του Κρίστιαν Λίντνερ. Είναι ευφραδής, φιλόδοξος, σκληρός διαπραγματευτής. Υπό την ηγεσία του το FDP κατάφερε, για πρώτη φορά στην ιστορία του, να επιτύχει διψήφιο ποσοστό σε δύο συνεχόμενες εκλογές για την Ομοσπονδιακή Βουλή, το 2017 και το 2021. Πριν τέσσερα χρόνια διαπραγματευόταν τη συμμετοχή του σε κυβερνητικό συνασπισμό με τους Χριστιανοδημοκράτες και τους Πράσινους υπό την Άνγκελα Μέρκελ. Αιφνιδιαστικά αποχώρησε από τη διαπραγμάτευση γιατί, όπως έλεγε αργότερα, «εάν έμενα, θα ήταν σαν να συνυπέγραφα μία αριστερή στροφή στη γερμανική πολιτική». Τώρα καλείται να διαπραγματευθεί με τους Πράσινους. Θα τους πείσει να κάνουν φιλελεύθερη στροφή στη δική τους πολιτική;

Γιάννης Παπαδημητρίου 

DW

Κάποιες φορές το μέλλον περνά μετά από λίγες μόνο ώρες. Το βράδυ των εκλογών ο πρόεδρος των χριστιανοδημοκρατών Άρμιν Λάσετ έκανε λόγο για την αναγκαιότητα σύστασης «κυβέρνησης συνασπισμού για το αύριο» από κοινού με τους Φιλελεύθερους και τους Πράσινους υπογραμμίζοντας: «Είμαι έτοιμος να αναλάβω αυτή την αποστολή». Την επομένη όλα έμοιαζαν διαφορετικά. Είναι σαφές ότι το κλίμα στους κόλπους των γερμανών Xριστιανοδημοκρατών μόνο καλό δεν είναι μετά το χειρότερο εκλογικό αποτέλεσμα για το CDU (24,1%) από ιδρύσεως της Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Γερμανίας το 1949. Από την πλευρά τους και οι Σοσιαλδημοκράτες του Όλαφ Σολτς δηλώνουν έτοιμοι για μια πιθανή συγκυβέρνηση με Πράσινους και Φιλελευθέρους. Κορυφαία στελέχη των χριστιανοδημοκρατών εξέφρασαν και την επομένη της εκλογικής αναμέτρησης απογοήτευση για τον κόλαφο στις εκλογές. Ο Πέτερ Αλτμάιερ, υπουργός Οικονομίας και δεξί χέρι της Μέρκελ, έκανε λόγο για «καταστροφή», ενώ ο Μίχαελ Κρέτσμερ, πρωθυπουργός της Σαξωνίας, μίλησε για «σεισμό», καθώς και «άνεμο αλλαγής που απομάκρυνε τους ψηφοφόρους από το CDU».

Σε δύσκολη θέση εσωκομματικά ο Άρμιν Λάσετ

Από τη πλευρά του ο νικητής των εκλογών Όλαφ Σολτς εμφανίστηκε στην πρώτη συνέντευξη Τύπου μετά την εκλογική αναμέτρηση ψύχραιμος και υπομονετικός. Κατέστησε σαφές ότι οι συνομιλίες για το σχηματισμό κυβέρνησης «δεν θα διεξαχθούν δημόσια». Αποκάλεσε μάλιστα «φίλους» τους πιθανούς κυβερνητικούς τους εταίρους Πράσινους και Φιλελεύθερους. Ο πρόεδρος των σοσιαλδημοκρατών αναφέρθηκε στην «σαφή λαϊκή εντολή» τονίζοντας ότι στόχος του είναι να ολοκληρωθούν μέχρι τα Χριστούγεννα οι διαπραγματεύσεις για το σχηματισμό κυβέρνησης.

Λίγες ώρες αργότερα ο αντίπαλός του Άρμιν Λάσετ παρουσίασε στον Τύπο την δική του ανάγνωση του εκλογικού αποτελέσματος, ανακοινώνοντας ότι στο προεδρείο του κόμματος επικρατεί σύμπνοια για μια πιθανή συγκυβέρνηση με Πράσινους και Φιλελεύθερους, τον αποκαλούμενο συνασπισμό Τζαμάικα, στα χρώματα της τζαμαϊκανής σημαίας. Ο πρόεδρος του CDU υπογράμμισε μάλιστα ότι από το εκλογικό αποτέλεσμα δεν προκύπτει εντολή σχηματισμού κυβέρνησης σε συγκεκριμένο κόμμα και ότι καγκελάριος θα εκλεγεί εκείνος, ο οποίος θα διασφαλίσει την στήριξη της πλειοψηφίας των βουλευτών. Δεν είπε λέξη για τις διενέξεις μετά την εκλογική ήττα στο προεδρείου του κόμματος, ούτε για τις επικρίσεις σε βάρος του από το αδελφό κόμμα των χριστιανοκοινωνιστών της Βαυαρίας.

Στη σκιά δύο μεγάλων κομμάτων, απευθύνθηκαν στους δημοσιογράφους και τα δύο μικρότερα κόμματα Φιλελεύθεροι και Πράσινοι, οι οποίοι διεκδικούν σαφώς ρόλο ρυθμιστή. Από τις δηλώσεις έγινε σαφές ότι ήδη τη βραδιά των εκλογών έγιναν πρώτες επαφές, τόσο με τους χριστιανοδημοκράτες του Λάσετ όσο και με τους σοσιαλδημοκράτες του Σολτς.

Ο σχηματισμός κυβέρνησης θα καθυστερήσει

Ο πρόεδρος των Φιλελευθέρων Κρίστιαν Λίντνερ ανακοίνωσε ότι Φιλελεύθεροι και Πράσινοι προτίθεται να πραγματοποιήσουν «αναγνωριστικές επαφές», προσθέτοντας ότι τα δύο κόμματα χωρίζουν «οι μεγαλύτερες διαφορές από όλα τα υπόλοιπα κεντρώα κόμματα». Από την πλευρά της η συμπρόεδρος των Πρασίνων Αναλένα Μπέρμποκ δήλωσε ότι θα υπάρξουν πρώτες επαφές με τους Φιλελευθέρους με μοναδικό σκοπό τον εντοπισμό κοινών σημείων. Για την υποψήφια καγκελάριο το ζητούμενο είναι συνομιλίες σε κλίμα εμπιστοσύνης: «Διαφορετικά οι όποιες διαπραγματεύσεις είναι καταδικασμένες εκ των προτέρων σε αποτυχία».

Όλα δείχνουν ότι ο σχηματισμός κυβέρνησης θα καθυστερήσει. Ας μην ξεχνάμε ότι η πολιτική είναι κάποιες φορές και πόλεμος νεύρων. Οι σοσιαλδημοκράτες διαθέτουν ηρεμία από τη σιγουριά της νίκης τόσο σε ομοσπονδιακό επίπεδο, όσο και την επικράτηση σε δύο τοπικές εκλογές. Από τη πλευρά τους οι Χριστιανοδημοκράτες εμφανίζονται μαχητικοί παρά τον εκλογικό κόλαφο.

Το κεφάλαιο των εκλογών έκλεισε. Παραμένουν ωστόσο ανοιχτές οι επιπτώσεις κυρίως για την ηγεσία των χριστιανοδημοκρατών. Θα καταφέρει να παραμείνει πρόεδρος το Άρμιν Λάσετ μετά το ταπεινωτικό εκλογικό αποτέλεσμα;

Κρίστοφ Στρακ

Επιμέλεια: Στέφανος Γεωργακόπουλος

DW