Ο χρυσός αποτελεί το ύστατο καταφύγιο σε δύσκολες καταστάσεις, όπως πόλεμοι, οικονομικές κρίσεις, αποκλεισμοί, πανδημίες, μεταξύ άλλων δεινών. Φαίνεται αυτό να είναι πολύ καλά γνωστό για χώρες που χρόνια προετοιμάζονται για τέτοιες καταστάσεις και αυτό διαπιστώνεται από τη στάση τους απέναντι στον χρυσό. Όσο και περίεργο να φαίνεται στους αναγνώστες, η τεράστια σημασία του χρυσού στα νομισματικά ζητήματα ήταν άμεσα αντιληπτή, τουλάχιστον μέχρι το 1971. Το έτος που υπό το βάρος της στασιμοπληθωριστικής κρίσης του 1970 κατέρρευσε το σύστημα των σταθερών ισοτιμιών με βάση τον χρυσό, που συμφωνήθηκε το 1944 στο Μπρέτον Γουντς των ΗΠΑ. Αυτό δεν σημαίνει όμως ότι ο χρυσός έπαψε να είναι σημείο αναφοράς για την οικονομία. Χαρακτηριστικά ότι από 35 δολάρια η ουγκιά το 1971 η τρέχουσα τιμή του χρυσού ανήλθε περίπου στα 1,871 δολάρια η ουγκιά, ενώ υπάρχουν χώρες που ακολουθούσαν, με τον έναν ή τον άλλο τρόπο, τον κανόνα χρυσού (π.χ. η Ελβετία μέχρι το 1999 και το θέμα επανήλθε το 2014, χωρίς όμως συνέχεια).
Ας δούμε το θέμα πιο αναλυτικά. Γνωρίζουμε, ότι ιστορικά ο κανόνας χρυσού δεν λειτούργησε ποτέ βάσει εγχειριδίου. Σε ομαλές καταστάσεις, δεν υπήρχε καμιά ανάγκη για μαζικές αγορές χρυσού και σε έκτακτες καταστάσεις καταργείτο ο κανόνας χρυσού. Να μην πάμε πολύ πίσω, το 1971 καταργήθηκε ο κανόνας (συναλλάγματος) χρυσού, δηλαδή το δολάριο έπαυσε να ανταλλάσσεται με χρυσό καθώς στον πόλεμο του Βιετνάμ αυξήθηκε η έκδοση δολαρίων και τα διογκούμενα ελλείμματα των ΗΠΑ ανησύχησαν τις πλεονασματικές χώρες (κυρίως Γερμανία και Γαλλία), οι οποίες ζήτησαν από τις ΗΠΑ να ανταλλάξουν τα δολάρια που είχαν στην κατοχή τους σε χρυσό, όπως προβλεπόταν από τις συμφωνίες Μπρέτον Γουντς, πράγμα που θα οδηγούσε σε τεράστια μείωση των αποθεμάτων χρυσού των ΗΠΑ, απειλώντας την κυριαρχία του δολαρίου. Επομένως, η κατάργηση του κανόνα χρυσού του 1971 ήταν μια αναγκαστική επιλογή των ΗΠΑ, πράγμα που της έδωσε μια σειρά από πλεονεκτήματα.[1]
Εσχάτως, η Ρωσία υιοθέτησε κανόνα χρυσού. Με άλλα λόγια, από 28 Μαρτίου μέχρι τις 30 Ιουνίου 2022 η Κεντρική Τράπεζα της Ρωσίας (ΚΤΡ) θα αγοράζει χρυσό στην τιμή 5.000 ρούβλια = 1 γραμμάριο χρυσού. Η εν λόγω ισοτιμία δεν είναι κατ’ ανάγκη κανόνας χρυσού, γιατί η ΚΤΡ αγοράζει μόνο στην ανωτέρω μέγιστη τιμή και δεν πουλά χρυσό στο κοινό ή σε άλλες τράπεζες. Επομένως, στις 28/3/22 η τιμή που αγοράζει σε ρούβλια (=ρ) εκτιμημένα σε δολάρια (η ισοτιμία ήταν 96,018ρ=1$) έχουμε: (5.000ρ/γρ)/(96,018ρ/$) =52,07$/γρ, ενώ η διεθνής τιμή την ίδια ημέρα ήταν 61,8$/γρ. Στις 10 Ιουνίου, που γράφεται το παρόν σημείωμα, έχουμε συναλλαγματική ισοτιμία ρουβλιού-δολαρίου 57.62ρ/$ συνεπώς έχουμε (5000ρ/γρ.)/(57,62ρ/$)=86.77$/γρ., ενώ η διεθνής τιμή του χρυσού είναι μόνο 60,16$/γρ., άρα η νομισματική πολιτική Πούτιν αποδίδει![2] Με άλλα λόγια, το ρούβλι ανατιμήθηκε και η τιμή του χρυσού μειώθηκε κατά τι. Η ανατίμηση αυτή έχει να κάνει εν μέρει με τον διπλασιασμό των επιτοκίων από 10% σε 20% ένα μήνα πριν την πρόσδεση του ρουβλιού στον χρυσό, αλλά το σημαντικότερο είναι ότι οι πληρωμές για εισαγωγές φυσικού αερίου των χωρών της ΕΕ εφεξής θα γίνονται σε ρούβλια. Οπότε οι ευρωπαίοι εισαγωγείς μπορούν να καταθέτουν τα δολάρια ή τα ευρώ τους σε ρωσικές τράπεζες και στη συνέχεια να αγοράζουν ρούβλια με τα οποία τελικά θα ξεχρεώνουν. Η ζήτηση για ρούβλια χωρίς την επιβολή των δύο αναγκαστικών αγορών θα ήταν περιορισμένη, το ρούβλι μέχρι τις 28/2/22 διαρκώς υποτιμάτο λόγω των κυρώσεων. Επομένως, η Ρωσία πετυχαίνει αφενός να στηρίξει το νόμισμά της χάρη στη ζήτηση για ρούβλια κυρίως των ευρωπαίων και να εξασφαλίζει συναλλαγματικά διαθέσιμα για τις δικές της περιορισμένες εισαγωγές. Ταυτόχρονα οι εμπορικές τράπεζες και ιδιώτες που ενδεχομένως δεν ήθελαν να πουλήσουν χρυσό στην Κεντρική Τράπεζα της Ρωσίας τώρα έχουν επιπλέον κίνητρο να το κάνουν.
Υπάρχει όριο στην ανατίμηση του ρουβλιού; Εναλλακτικά, υπάρχει όριο στην υποτίμηση του ευρώ και του δολαρίου σε σχέση με το ρούβλι; Τέλος, υπάρχει άνω φράγμα στον πληθωρισμό στις ΗΠΑ και ΕΕ; Η απάντηση είναι ότι θεωρητικά υπάρχει και έχει να κάνει κυρίως με τις ρωσικές εξαγωγές φυσικού αερίου, όσο συνεχίζονται και όλα τα υπόλοιπα παραμένουν τα ίδια, η διαδικασία ανατίμησης του ρουβλιού και πληθωρισμού στις ΗΠΑ και ΕΕ δεν μπορεί παρά να συνεχίζεται. Ωστόσο, θεωρούμε ότι ο χρονικός ορίζοντας της ανάλυσης δεν μπορεί να είναι μακρός, καθώς απειλείται η κυριαρχία του δολαρίου με ότι αυτό συνεπάγεται, γι’ αυτό ο αρχικός σχεδιασμός των Ρώσων δεν ξεπέρασε τους τρεις μήνες. Επομένως, συνιστούμε υπομονή μέχρι τις 30/6/22, οπότε αναμένεται επαναξιολόγηση και ενημέρωσή μας για νέο σοκ. Φαίνεται όλοι και όλα προς το παρόν να δουλεύουν υπέρ της Ρωσίας και ενισχύουν αντί να αποδυναμώνουν τον προσοδοθηρικό χαρακτήρα (αποκομίζει κέρδη χωρίς να παράγει) της ρωσικής οικονομίας.[3]
Οι μεταβολές στα αποθέματα χρυσού μιας χώρας είναι πολλές φορές αποκαλυπτικές βαθύτερων προθέσεων της ηγεσίας της. Χώρες που προετοιμάζουν ή προετοιμάζονται για πολέμους και οικονομικά δεινά μπορούν να εντοπισθούν από τις κινήσεις στα διαθέσιμα αποθέματα χρυσού τους. Στο Σχήμα 1 παρουσιάζουμε τριμηνιαία στοιχεία αποθέματος χρυσού σε τόνους ενός δείγματος χωρών με ιδιαίτερη βαρύτητα στα οικονομικά και πολιτικά δρώμενα διεθνώς και συμπεριλαμβάνει τις ΗΠΑ, την Γερμανία και την Ιαπωνία. Θεωρήσαμε ότι η λίστα θα πρέπει να συμπληρωθεί και με την Ελλάδα προκειμένου αφενός να προσελκύσουμε το ενδιαφέρον των αναγνωστών, αφετέρου να τροφοδοτήσουμε με υλικό προς περαιτέρω σκέψη και συζήτηση.
Σχήμα 1. Αποθέματα χρυσού ανά τρίμηνο σε τόνους, ΗΠΑ, Γερμανία, Ιαπωνία, και Ελλάδα, 2000-2022:1
Στο Σχήμα 1 διαπιστώνουμε στασιμότητα στα αποθέματα χρυσού που φαινομενικά συνάδει με την άποψη όλων όσων υποστηρίζουν την ορθόδοξη οικονομική θεωρία, σύμφωνα με την οποία ο χρυσός αποτελεί στην καλύτερη περίπτωση αντισταθμιστικό παράγοντα (hedging) στα περιουσιακά στοιχεία των Κεντρικών Τραπεζών ή στην χειρότερη περίπτωση, «λείψανο του παρελθόντος». Ετερόδοξοι οικονομολόγοι, εξακολουθούν να υποστηρίζουν την ιδιαίτερη σημασία που έχει ο χρυσός στα νομισματικά-οικονομικά και συνεπώς στα πολιτικά ζητήματα διεθνώς. Το ίδιο υποστηρίζουν (με τη στάση τους) και οι Κεντρικές Τράπεζες, καθώς δεν «αποχωρίζονται» τον χρυσό, τον οποίο φυλάσσουν με διακριτή προσοχή και επιμέλεια, όπως άλλωστε γίνεται αντιληπτό από μια ματιά στο Σχήμα 1.
Ωστόσο, δεν υπάρχει αμφιβολία πλέον ότι «εκεί έξω υπάρχει» και ένας άλλος υπό δημιουργία κόσμος που σχεδιάζει και δρα εντελώς διαφορετικά, πράγμα που αντανακλάται στα αποθέματα χρυσού που συσσωρεύει. Με αυτό το πρίσμα το Σχήμα 2 που ακολουθεί είναι αποκαλυπτικό ενός αναμφίβολα μακροχρόνιου σχεδιασμού της Ρωσίας, η οποία «χτίζει» ένα ισχυρό αποθεματικό νόμισμα βασισμένο ευθέως στον χρυσό, ώστε να προχωρήσει στη δικής νομισματική ολοκλήρωση με τις πρώην Σοβιετικές Δημοκρατίες, ενδεχομένως με την Κίνα, ίσως την Ινδία και το Ιράν. Δυστυχώς, τα ακριβή στοιχεία για το Ιράν σταματούν το 1982, αν και γνωρίζουμε ότι τα αποθέματα χρυσού της χώρας αυτής εκτινάχτηκαν στα ύψη την πρόσφατη δεκαετία. Θεωρούμε, πράγμα που είναι εμφανές από το Σχήμα 2, ότι από το 2014 η Ρωσική ηγεσία είχε αφήσει να διαφανούν οι προθέσεις της υπερδιπλασιάζοντας τα αποθέματα χρυσού της Κεντρικής της Τράπεζας. Οι προθέσεις αυτές φαίνεται ότι δεν έγιναν αντιληπτές από τις ΗΠΑ και την ΕΕ, ή υπήρχαν πολιτικές (ανοιχτές ή κεκαλυμμένες) που ξεφεύγουν από τον έλεγχο του γράφοντος. Προς την κατεύθυνση του «χτισίματος» υψηλών αποθεμάτων χρυσού κινούνται, τολμώ να πω, η Κίνα (τα διπλασίασε από το 2014) η Ινδία δεν απέχει από τον διπλασιασμό τους. Τέλος, η Τουρκία που μέχρι το 2014 τα αποθέματά της ήταν όσα περίπου και της Ελλάδας, τώρα σχεδόν τα έχει τετραπλασιάσει! Η κλιμακούμενη διεκδικητική ρητορική της ηγεσίας της χώρας αυτής δείχνει, αν μη τι άλλο, την ακαταμάχητη τάση φυγής από τις παραδοσιακές της συμμαχίες και διεκδίκησης μιας καθόλα ανεξάρτητης πορείας «παίζοντας την μια χώρα ενάντια άλλης». Στο πλαίσιο αυτό, η συμμετοχή σε νομισματικές ενώσεις με ένα νόμισμα «άγκυρα», όπως π.χ. το ρούβλι, προσδεμένο στον χρυσό, φαίνεται να μην είναι αντίθετο με τις φιλοδοξίες της τωρινής τουρκικής ηγεσίας.
Σχήμα 2. Αποθέματα χρυσού ανά τρίμηνο σε τόνους, Ρωσία, Κίνα, Ινδία, και Τουρκία, 2000-2022:1
Ακριβώς λόγω της διαρκώς αυξανόμενης ζήτησης για χρυσό από τις εν λόγω χώρες, αλλά και από άλλες, διαπιστώνουμε μίαν αύξηση της τιμής του χρυσού την πρόσφατη δεκαετία. Βέβαια η κίνηση προς το χρυσό είναι χαρακτηριστικό όλων των μεγάλων κρίσεων ιδιαίτερα για χώρες με πλεονασματικό εμπορικό ισοζύγιο, όπως οι προαναφερθείσες. Ωστόσο χώρες επίσης πλεονασματικές όπως η Γερμανία ή η Ιαπωνία διατηρούν τα αποθέματα χρυσού τους χωρίς αξιόλογες μεταβολές. Ενδεικτικό ότι στις εν λόγω χώρες ο χρυσός είναι το ύστατο καταφύγιο σε έκτακτες περιστάσεις.
Κανείς δεν μπορεί να προβλέψει το μέλλον, ωστόσο κάθε χώρα κάνει τους σχεδιασμούς της και οι σχεδιασμοί κατά κανόνα, αποτυπώνονται σε διεργασίες που ελάμβαναν χώρα στο παρελθόν. Η συσσώρευση χρυσού εκ μέρους αυτών των χωρών παραπέμπουν, κατά πάσα πιθανότητα, σε προσπάθεια δημιουργίας οικονομικής ζώνης. Είναι γεγονός ότι η αυτάρκεια στις ημέρες μας δεν (μπορεί να) έχει τα ίδια χαρακτηριστικά με αυτά του μεσοπολέμου. Σήμερα, αναγνωρίζεται, περισσότερο από ποτέ, η αλληλεξάρτηση και ο περιορισμός της δύναται να επιτευχθεί μέσω της δημιουργίας οικονομικών ζωνών, πράγμα που προϋποθέτει ένα κοινά αποδεκτό νόμισμα και ο συσσωρευμένος χρυσός είναι προϋπόθεση εκ των ων ουκ άνευ.
Σε μια αξιολόγηση της κατάστασης φαίνεται ότι τα μέτρα της Ρωσίας στις 28/2/22 και ιδίως στις 28/3/22 ήταν αμυντικού κυρίως χαρακτήρα και προφύλαξης τους ρουβλιού που βρισκόταν σε καθοδική πορεία χωρίς προηγούμενο. Οι κυρώσεις φαίνεται να είχαν αρχικά αποτελέσματα στα οποία απάντησε με σχετική επιτυχία η Ρωσική ηγεσία. Εδώ, να τονίσουμε δύο λάθη, ένα από κάθε πλευρά. Η μεν Ρωσία θεώρησε ότι θα τελειώσει με την Ουκρανία σύντομα (σε λίγες εβδομάδες) καταλαμβάνοντας εδάφη πλούσια σε πρώτες ύλες, εδραιώνοντας έτσι τις προσόδους της από πρώτες ύλες. Οι δε ΗΠΑ και ΕΕ θώρησαν ότι οι κυρώσεις είναι αρκετά ισχυρές ώστε να ανατρέψουν τα σχέδια τής Ρωσίας και να την αναγκάσουν, στη χειρότερη περίπτωση, να κάνει παραχωρήσεις. Από την ανάλυση προκύπτει ακόμη ότι υπάρχει έντονο ενδιαφέρον και ισχυρά κίνητρα για ένα νομισματικό σύστημα πολύ πιο αποκεντρωμένο που αν αυτό δεν είναι εφικτό, τότε οι οικονομικές ζώνες και η από-παγκοσμιοποίηση που βρίσκονται σε εξέλιξη θα έχουν εδραιωθεί τα επόμενα λίγα χρόνια.
[2] Οι συναλλαγματική ισοτιμία ρ/$ δίνεται https://www.exchangerates.org.uk/USD-RUB-exchange-rate-history.html. Ενώ η διεθνής τιμή του χρυσού https://goldprice.org/gold-price-today/2022-03-28
Η ζωή κάθε ανθρώπου βασίζεται εις την ισορροπία δύο συγγενικών εννοιών, η σχέση και η σημασία των οποίων υπέστη μία αδικαιολόγητη στρέβλωση. Είναι η ιδιοτέλεια και η δίδυμη αδελφή της ανιδιοτέλεια, όσο οξύμωρο και αν ακούγεται αυτό. Η αδυναμία του ανθρώπου να καταλάβει την σημασία της ισορροπίας αυτών των εννοιών έχει ως συνέπεια την δημιουργία κοινωνικών προβλημάτων και συγκρούσεων μεταξύ των ανθρώπων.
Η ιδιοτέλεια είναι η δύναμη της δραστηριότητας του κάθε ανθρώπου για την ανέλιξη του εις το προσωπικό του περιβάλλον, δηλαδή την ατομική του ζωή, την σταδιοδρομία του, κοινώς λεγόμενο την καριέρα του. Όμως σε όλη του την δράση και ανέλιξη, η συνείδηση του καθενός, άνευ όμως ουδεμίας εξωτερικής επιβολής, πιέσεων και κανόνων, θέτει ένα όριο, μία κόκκινη γραμμή. Αυτή η κόκκινη γραμμή είναι εκείνη που ανοίγει τα φτερά του ανθρώπου προς την πόρτα της ανιδιοτέλειας, να προσφέρει απρόσκλητα και εθελοντικά ένα μέρος των αγαθών της δραστηριότητάς του προς το κοινωνικό σύνολο, το οποίο είναι συνυφασμένο με τις έννοιες της Πατρίδος, των Φορέων αυτής και των Νόμων μίας συντεταγμένης λειτουργούσας κοινωνικής ενότητας, σύμπνοιας και αρμονίας. Η ενδυνάμωση αυτών των εννοιών δια της ανιδιοτέλειας του καθενός από εμάς έχει ως αποτέλεσμα, την ενίσχυση της Εθνικής Κυριαρχίας, η οποία όμως δεν μπορεί να υπάρχει, εάν αυτή δεν στηρίζεται εις την Οικονομική Ανεξαρτησία.
Εμείς οι Έλληνες αναδείξαμε τον μεγαλύτερο πολιτισμό δια της δημιουργίας μας, αλλά πολλές φορές και δια του διχασμού, αυτό το μοναδικό και ανεξήγητο εις την παγκόσμια ιστορία φαινόμενο. Άπειρα είναι τα παραδείγματα της μοναδικής εις την παγκόσμια ιστορία σύγκρουσης μεταξύ έριδας και δημιουργίας των Ελλήνων. Η πνευματική ανέλιξη των προγόνων μας και το αποκορύφωμα αυτής, και όλα τα έργα τους, ανεδείχθησαν, ως γνωστόν, εν μέσω και εμφυλίων συγκρούσεων όπως π.χ. και η τριακονταετής περίοδος σύγκρουσης μεταξύ Αθήνας και Σπάρτης τέλη του 5ου π. Χ. αιώνα, η οποία δίχασε την Ελλάδα σε 2 στρατόπεδα, ως γνωστόν εν μέσω πολέμου και αποκλεισμού της Αθήνας η συνέχιση των έργων εις την Ακρόπολη με τον Παρθενώνα, το Ερέχθειο, τον Ναό της Νίκης, τα Προπύλαια κ.α. μνημεία της αιωνιότητας του ελληνικού πνεύματος και δημιουργίας, προσφοράς των Ελλήνων προς την ανθρωπότητα και Παγκόσμιου τώρα θαυμασμού.
Η προσωπικότητα του Μεγάλου Αλεξάνδρου και του πατέρα του Φιλίππου του Β΄ είναι μία σύνθεση της στρατηγικής τους μεγαλοιδιοφυίας, αλλά συνάμα και της έκφρασης της δύναμης και υπεροχής του ελληνικού πνεύματος. Εκ του λόγου αυτού οι 46 φυλές της Ασίας, του τότε κόσμου, δεν ήσαν σε θέση να αντισταθούν απέναντι της ανωτερότητας των Ελλήνων. Σήμερα η εικόνα της ανθρωπότητας θα ήταν πολύ διαφορετική, εάν ο Μέγας Αλέξανδρος δεν υπέκυπτε τόσο νέος, μόλις 33 ετών, εις τον ανεξήγητο και αινιγματικό μοιραίο θάνατό του, που έβαλε τέλος και εις το μεγάλο όραμα των Ελλήνων για μια οικουμενική διακυβέρνηση της ανθρωπότητας.
Το όνειρο των αρχαίων προγόνων μας, οι οποίοι παρέμειναν αέναοι ονειροπόλοι έφηβοι, ήταν η εξερεύνηση του απέραντου σύμπαντος, ένα σύμπαν το οποίο για αυτούς ήταν ο κόσμος, δηλαδή το κόσμημα της ζωής τους. Μία ζωή με διαρκή ερωτηματικά και ανεξάντλητη θέληση για δημιουργία. Όμως η προσφορά των προγόνων μας, η δημιουργία και το έργο τους, η ανωτερότητά τους, ποτέ δεν απέπνεε απέναντι εις τους άλλους λαούς αλαζονεία, φθόνο, φόβο, τρόμο, αυταρχισμό, επιθετικότητα και απειλές, αλλά μόνο θαυμασμό, σεβασμό, εκτίμηση και διαχρονική αναγνώριση. Το ελληνικό πνεύμα μακροημέρευσε μέχρις σήμερα εις τις συνειδήσεις όλων των λαών της ανθρωπότητας. Αυτό είναι το μοναδικό εις την Παγκόσμια Ιστορία μέγα θαύμα των Ελλήνων. Ένα θαύμα ενός Λαού προσγειωμένου, νηφάλιου, νουνεχή, ανοιχτόμυαλου οραματιστή, δημιουργικού. που δεν θα ξαναζήσει ποτέ η ανθρωπότητα.
Η σημερινή κατάσταση που βιώνει η Πατρίδα μας, και η έξοδος από το κάδρο της κρίσης δύναται να αντιμετωπισθεί, μόνο όταν εμείς ξαναβρούμε τον δημιουργικό εαυτό μας, αποβάλλουμε την επιρρέπεια προς την απόλυτη σιωπή και βωβό κατήφορο, τον λήθαργο των τελευταίων δεκαετιών της αδιαφορίας, αδράνειας, απραξίας, αφασίας, ανευθυνότητας, ατολμίας και υποκρισίας, τιθασεύσουμε τα πάθη, ενώσουμε και πάλιν τις ηθικές και πνευματικές δυνάμεις μας, και αναλογισθούμε με εθνική συνείδηση και πίστη τις μεγάλες ευθύνες απέναντι της Ιστορίας μας, εις τα εθνικά ιδεώδη αυτού του Έθνους μας. Το οφείλουμε εις τους υπέροχους και μεγάλους προγόνους μας, εις τους εαυτούς μας, εις τα παιδιά μας, εις την υπέροχη και μοναδική Πατρίδα μας την οποία οφείλουμε να αγαπάμε, να σεβόμαστε, να προστατεύουμε, να υπηρετούμε, να υπερασπιζόμαστε με πίστη, αυταπάρνηση και ανιδιοτέλεια. Το οφείλουμε όμως, ως γνήσιοι απόγονοι των μεγάλων προγόνων μας, και εις τους άλλους Λαούς.
Ας φανούμε λοιπόν αντάξιοι απόγονοι εκείνων, οι οποίοι σε όλους τους αγώνες του Έθνους θυσίασαν εις την κάμινο της εθνικής ανάγκης τα πάντα και παρέσχον σε γενεές γενεών το ωραιότερο παράδειγμα της αγάπης προς την Πατρίδα, την Θρησκεία, την Ελευθερία, την Ιστορία, τις Παραδόσεις. την Οικογένεια και κλασσικές αξίες της φυλής μας. Και από το αθάνατο αυτό παράδειγμα ας αντλούμε όλοι μας την δύναμη της ηθικής αντοχής κατά της νέας μεγάλης δοκιμασίας. Αυτή η αξιολάτρευτη Πατρίδα με τις τόσες ανεκτίμητες παρακαταθήκες όλων μας, είναι η Ψυχή του Γένους μας και οφείλουμε να την προστατεύουμε με πίστη, αγάπη, αυτοθυσία και αυταπάρνηση.
Πιστέψτε με, κανείς, μα κανείς δεν μπορεί να λυγίσει την Πατρίδα μας, διότι επι χιλιετίες είναι εις την κορυφή της Παγκόσμιας Ιστορίας και Πολιτισμού. Η Ελλάδα είναι ο Φωτοδότης της Ανθρωπότητας, η πρωτοπόρος εκείνη δημιουργική Δύναμη, η οποία σκέφτηκε, δημιούργησε, ανέλυσε και προώθησε όλες τις πτυχές της Γνώσης, της Σκέψης και του Πολιτισμού. Είναι η Μήτρα των πάντων!
Σας παραθέτω ένα χαρακτηριστικό δημοσίευμα του Μαρτίου 1975 της μεγαλύτερης Εφημερίδας του κόσμου της New York Times για την ανεκτίμητη και μοναδική προσφορά των Ελλήνων εις την ανθρωπότητα με τον άκρως συγκλονιστικό τίτλο:
Οι Έλληνες έστησαν τον άνθρωπο εις τα πόδια του
«……Για χιλιάδες χρόνια παλαιότεροι πολιτισμοί, όπως αυτοί των Περσών, των Ασσυρίων, των Βαβυλωνίων, των Αιγυπτίων έβλεπαν τον άνθρωπο ως ένα απεχθές ον που σέρνονταν μπροστά σε θεότητες και δυνάστες. Οι Έλληνες όμως, πήραν τον άνθρωπο και τον έστησαν εις τα πόδια του. Τον δίδαξαν να είναι υπερήφανος.
Ο κόσμος είναι γεμάτος θαύματα, έλεγε ο Σοφοκλής, αλλά τίποτα δεν είναι πιο θαυμάσιο από τον άνθρωπο. Οι Έλληνες έπεισαν τον άνθρωπο, όπως ο Περικλής το τοποθέτησε, ότι ήταν δικαιωματικά ο κάτοχος και ο κύριος του εαυτού του και δημιούργησαν νόμους για να περιφρουρήσουν τις προσωπικές του ελευθερίες.
Οι αρχαίοι Έλληνες ενθάρρυναν την περιέργεια που είχε ο άνθρωπος για τον εαυτόν του και για τον κόσμο που τον περιτριγύριζε, διακηρύττοντας μαζί με τον Σωκράτη ότι μια ζωή χωρίς έρευνα δεν αξίζει τον κόπο να την ζούμε.
Οι Έλληνες πίστευαν εις την τελειότητα σε όλα τα πράγματα, για αυτό μας κληροδότησαν την ομορφιά, που φτάνει από τον Παρθενώνα και τα ελληνικά αγάλματα, τις τραγωδίες του Αισχύλου, του Ευριπίδη και του Σοφοκλή, την ποίηση του Ησίοδου και του Ομήρου, μέχρι τα ζωγραφισμένα αγγεία ενός απλού νοικοκυριού.
Χωρίς τους ‘Έλληνες μπορεί ποτέ να μην είχαμε αντιληφθεί τι είναι αυτοδιοίκηση. Αλλά, πολύ περισσότερο ακόμα και από την γλώσσα μας, τους νόμους μας, τη λογική μας, τα πρότυπά μας της αλήθειας και της ομορφιάς, χρωστάμε σε αυτούς την βαθιά αίσθηση για την αξιοπρέπεια του ανθρώπου.
Από τους ‘Έλληνες μάθαμε να φιλοδοξούμε χωρίς περιορισμούς, να είμαστε, όπως είπε ο Αριστοτέλης, αθάνατοι μέχρι εκεί που μας είναι δυνατό…».
Γεώργιος Εμ.Δημητράκης Υποσημείωση: Ο Συντάκτης κρητικής (Μαριού Νομού Ρεθύμνης) και θρακικής καταγωγής γεννήθηκε και διαμένει εις την Ξάνθη/Θράκη, τον Προμαχώνα της Ελλάδος. Σπούδασε Πολιτικές-Οικονομικές Επιστήμες και Κοινωνιολογία εις το Πανεπιστήμιο της Βόννης και Ιστορία και Πολιτιστική Κληρονομιά εις την Αθήνα. Διετέλεσε επί 30-ετίας Διπλωματούχος Ξεναγός για όλη την Ελληνική Επικράτεια
Αν αποδεχτούμε τη χρονολόγηση που καθιέρωσε ο βρετανός ιστορικός Έρικ Χομπσμπάουμ, σύμφωνα με τον οποίο ο «σύντομος 20ος αιώνας» ξεκίνησε το 1914 και ολοκληρώθηκε το 1989, ανάμεσα δηλαδή στην έναρξη του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου και στη διάλυση της ΕΣΣΔ, τότε θα πρέπει να αναγνωρίσουμε ότι έχουμε μπει στον 21ο αιώνα εδώ και τριάντα τρία χρόνια, διότι μια νέα εποχή εξελίξεων και συσχετισμών αναπήδησε με τη διάλυση της ΕΣΣΔ. Το στοιχείο που χαρακτηρίζει όλα αυτά τα τριάντα τρία χρόνια, τον 21ο αιώνα από την έναρξη του, κατά τον Χομπσμπάουμ, μέχρι σήμερα, είναι ένα: Ο αναθεωρητισμός των ΗΠΑ. Διότι είναι η νικήτρια του Ψυχρού πολέμου και προσδοκά να μεταφράσει τη νίκη της σε όσο το δυνατόν περισσότερα κέρδη σε όλα τα επίπεδα. Όμως, ο αναθεωρητισμός αποτελεί αναπόσπαστο στοιχείο των πολέμων ή για να είμαι σαφέστερος αποτελεί το κίνητρο των πολέμων. Ο αναθεωρητισμός, ήταν το κίνητρο των Βαλκανικών πολέμων αλλά και των δύο παγκοσμίων πολέμων, που πολλαπλασίασε εδαφικά την πατρίδα μας, ο αναθεωρητισμός του Ανατολικού Ζητήματος των Μεγάλων δυνάμεων διέλυσε την Οθωμανική Αυτοκρατορία, το όραμα του αναθεωρητισμού μας οδήγησε στην καταστροφή του 1922. Γιαυτό αμέσως μετά το τέλος του Ψυχρού πολέμου η Τελική Πράξη του Ελσίνκι για τον σεβασμό της εδαφικής κυριαρχίας των κρατών έγινε “κουρελόχαρτο”. Να ξεκινήσουμε από τη διάλυση της Γιουγκοσλαβίας; Ακολούθησαν οι δύο πόλεμοι του Κόλπου με τον σημερινό πρόεδρο Μπάιντεν που σήμερα υπεραμύνεται της ακεραιότητας της Ουκρανίας να είναι υπέρμαχος της τριχοτόμησης του Ιράκ. Σειρά είχαν το Αφγανιστάν, η διάλυση της Λιβύης, της Συρίας, οι εξελίξεις στην πρώην σοβιετική επικράτεια με τις “πολύχρωμες επαναστάσεις”, για να φθάσουμε στο 2014 στην πλατεία Μειντάν, το προοίμιο του σημερινού πολέμου στην Ουκρανία. Όμως αρκεί να δει κανείς τα όρια του ΝΑΤΟ το 1989 και τα όριά του σήμερα για να αντιληφθεί το μέγεθος του αναθεωρητισμού την μοναδικής πλέον υπερδύναμης. Γιαυτό ο Σάμιουελ Χάντινγκτον το 1999, όπως και ο Ρόμπερτ Τζέρβις, πρόεδρος της Αμερικανικής Ένωσης Πολιτικής Επιστήμης, το 2001, έγραφαν στο καθεστωτικό περιοδικό Foreign Affairs ότι «για μεγάλο μέρος του πλανήτη οι ΗΠΑ μετατρέπονται σε υπερδύναμη ταραξία…σε βασική απειλή για τις κοινωνίες τους».
Μέχρι πού θα φθάσει ο αναθεωρητισμός του νικητή του Ψυχρού πολέμου; Η έκταση και η διάρκεια του αναθεωρητισμού των ΗΠΑ είναι εντελώς απροσδιόριστη και οφείλεται στην ιστορική πρωτοτυπία που ανέδειξε ο Ψυχρός πόλεμος: Διότι, ενώ μέχρι τότε η ιστορική εμπειρία μας δίδαξε ότι η αναθεώρηση των συνόρων των κρατών συντελείται στην διάρκεια του πολέμου και επισφραγίζεται με τις συνθήκες ειρήνης που ακολουθούν τη λήξη των εχθροπραξιών, με τον Ψυχρό Πόλεμο συνέβη ακριβώς το αντίθετο. Δηλαδή, προηγήθηκε η “συνθηκολόγηση” της ΕΣΣΔ, η “συνθήκη ειρήνης”, με την υπογραφή της διάλυσης του Συμφώνου της Βαρσοβίας κατά τη σύνοδο κορυφής της ΔΑΣΕ το Νοέμβριο του 1990 στο Παρίσι και ακολούθησαν οι συγκρούσεις του θερμού πολέμου. Ενώ οι συνθήκες ειρήνης οριοθετούν το μέγεθος των συνεπειών του πολέμου, οι συνέπειες του Ψυχρού πολέμου έχουν ως αφετηρία το τέλος του, δηλαδή τη “συνθήκη ειρήνης” στο Παρίσι, γιαυτό είναι απροσδιόριστες και σε μέγεθος και σε διάρκεια και θα καθορίζουν τις διεθνείς εξελίξεις μέχρις ότου αναδειχθούν δυνάμεις που θα οριοθετήσουν τον αμερικανικό αναθεωρητισμό. Με άλλα λόγια, ενώ στους πολέμους ο αναθεωρητισμός προηγείται του τέλους των εχθροπραξιών και οριοθετείται χρονικά και εδαφικά από τη συνθήκη ειρήνης, στην περίπτωση του Ψυχρού πολέμου ο αναθεωρητισμός ακολούθησε το τέλος του.
Σε ένα τόσο ρευστό περιβάλλον όπου όλα αναθεωρούνται πότε είσαι με τη “σωστή πλευρά της ιστορίας”; Αυτό είναι εντελώς απροσδιόριστο διότι δεν εξαρτάται από τη θέλησή σου αλλά από τη συνολική εικόνα που έχει η Ουάσινγκτον για τα δικά της συμφέροντα που δεν οριοθετούνται στον δικό σου εθνικό χώρο. Είναι και συγκυριακό διότι οι εξελίξεις δεν είναι ευθύγραμμες αλλά μεταβαλλόμενες εξαρτώμενες και από απρόβλεπτους παράγοντες. Οι ΗΠΑ και κάθε μεγάλη δύναμη δεν θα διστάσει να αγνοήσει την κρίσιμη στιγμή τα συμφέροντα και τις εκκλήσεις σου για να προωθήσει τα ευρύτερα σχέδιά της και να ικανοποιήσει εταίρους της πολυτιμότερους στην επίτευξη των στόχων, λόγω της γεωπολιτικής θέσης τους και της ισχύος τους
Ως εκ τούτου σε αυτό το περιβάλλον με την απρόβλεπτη έκταση των εξελίξεων που υπαγορεύει ο αμερικανικός αναθεωρητισμός, όπως και φιλόδοξες περιφερειακές δυνάμεις, ο μοναδικός τρόπος να διαφυλάξουμε τα εθνικά μας συμφέροντα είναι η επίλυση των ελληνοτουρκικών διαφορών στη βάση του Διεθνούς Δικαίου, στο οποίο ορκιζόμαστε (τουλάχιστον επίσημα), τη μόνη δυνατότητα που θα κρατήσει τη χώρα μας στο απυρόβλητο.
Ο Χρήστος Ροζάκης, ομότιμος καθηγητής του Διεθνούς Δικαίου σε παλαιότερο πόνημά του (“Το Διεθνές νομικό καθεστώς του Αιγαίου και η Ελληνοτουρκική κρίση”), πρότεινε τη νομική επίλυση της διαφοράς για την υφαλοκρηπίδα του Αιγαίου (προφανώς και της Αν. Μεσογείου) με προσφυγή σε ένα διεθνές όργανο, που να εξασφαλίζει οριστική και υποχρεωτική επίλυση. Σε μια περίοδο που το Μέγαρο Μαξίμου προβάλλει μετ’ επιτάσεως την αναβαθμισμένη θέση της χώρας μας και την απομόνωση της γείτονος γιατί δεν το επιχειρεί; Είναι ο μόνος τρόπος να αποτρέψει τις επιπτώσεις του αναθεωρητισμού, οποθενδήποτε κι αν προέλθουν.
Ήπιαμε τον πρωινό μας καφέ με τον Παντελή Σαββίδη με αφορμή τη Σύνοδο Κορυφής για τη Συνεργασία στη ΝΑ Ευρώπη που έγινε αυτές τις ημέρες στη Θεσσαλονίκη, ένα δημοσιογράφο ο οποίος έζησε από κοντά τι βαλκανικές αναταράξεις όλων των προηγούμενων χρόνων
Δημοσιογραφικός ο σημερινός «πρωινός καφές». Τον ήπιαμε με αφορμή τη Σύνοδο Κορυφής για τη Συνεργασία στη ΝΑ Ευρώπη που έγινε αυτές τις ημέρες στη Θεσσαλονίκη με τον Παντελή Σαββίδη, ένα δημοσιογράφο που έζησε από κοντά τι βαλκανικές αναταράξεις όλων των προηγούμενων χρόνων. «Αν δεν περάσεις από τις χαράδρες των Βαλκανίων δεν καταλαβαίνεις τι είναι αυτές οι χώρες» μας είπε λίγο πριν ξεκινήσουμε τη συζήτηση, που περιείχε τα πάντα. Από Ανδρέα Παπανδρέου, Κίρο Γκλιγκόρωφ και εμφύλιους πολέμους μέχρι την εκτίμησή του για τον Ταγίπ Ερντογάν και τον Ολαφ Σολτς που μας ήρθε χτες για λίγες ώρες στη Θεσσαλονίκη. «Μέσα από την βαλκανική τραγωδία επαναθεώρησα τις αρχικές πολιτικές αντιλήψεις μου. Εγινα πιο ανεκτικός. Το δράμα του πολέμου σε κάνει να σκεφθείς», εξομολογείται.
Οσο για το μέλλον τονίζει: «Οι εθνοτικές εντάσεις στα βαλκάνια δεν έχουν εκλείψει και δεν θα εκλείψουν. Αλλά δεν πιστεύω πως οι βαλκανικοί λαοί θα ξαναπάρουν τα όπλα. Το αίμα που χύθηκε είναι, ακόμη νωπό».
-Πότε πίνει ένας δημοσιογράφος τον πρωινό του καφέ;
(Γελάει). Ο ενεργός και δραστήριος είναι ξάγρυπνος. Ο χρόνος του είναι συνεχής. Ο ύπνος είναι μέρος αυτής της συνέχειας. Η δημοσιογραφία δεν είναι επάγγελμα. Είναι τρόπος ζωής. Οπότε, δεν υπάρχει πρωϊνός καφές. Υπάρχει καφές.
-Τι είδους καφέ προτιμάς;
Έχω ζήσει μια κρίσιμη διετία, δηλαδή από το 1972 μέχρι το 74 στην Πάρμα της Ιταλίας, οπότε πήρα τις ιταλικές συνήθειες. Ετσι προτιμώ εσπρέσο. Έχω και τα σύνεργα για τον καφέ (γελάει).
-Υπάρχει ένας βαλκανικός καφές που σε έχει εντυπωσιάσει;
Ο μαύρος ελληνικός στα βαλκάνια ήταν πιο εύγευστος. Πίνουν πολύ μακιάτο. Μην ξεχνάς ότι η μάρκα του καφέ έχει σημασία για την γεύση του.
-Γεννήθηκες στην Αξιούπολη Κιλκίς. Τι θυμάσαι από τη ζωή στο χωριό;
Τα θυμάμαι όλα. Παρότι εμπειρίες σε μεγάλη ηλικία τις ξεχνώ, τις παιδικές τις θυμάμαι όλες και με λεπτομέρεια. Πως πήγαινα σχολείο, την μπάλα στον Εθνικό Αξιουπόλεως, τα λυκόπουλα και τους προσκόπους, την κορνέτα στη Μουσική του Δήμου Αξιουπόλεως, τις καλοκαιρινές διακοπές στην Λεπτοκαρυά, όπου η Μητρόπολη Πολυανής και Κιλκισίου είχε παραθεριστικό κέντρο, τα παιδικά παιχνίδια, τους δασκάλους, τους καθηγητές, το Ιερό της Εκκλησίας, ακόμη και το κατηχητικό. Βεβαίως και την δικτατορία του ΄67.
-Οι γονείς τι δουλειά έκαναν;
Οι γονείς μου ήταν και οι δύο έμποροι. Η μητέρα μου είχε κατάστημα με έτοιμα ενδύματα και ο πατέρας μου πουλούσε γεωργικά μηχανήματα. Είχε ένα φορτηγάκι με το οποίο τα μετέφερε. Το έχω, ακόμη, σε ένα κτήμα που διατηρώ έξω από την Αξιούπολη. Θυμάμαι, κυρίως, πως για να πάω σε ακριτικές περιοχές επί δικτατορίας, έπρεπε να πάρω άδεια από την αστυνομία. Και δεν μας έδιναν άδεια διαρκείας. Μόλις επέστρεφα από την μεταφορά ενός μηχανήματος και έπρεπε να μεταφέρω και κάποιο άλλο, χρειαζόταν και πάλι άδεια (γελάει). Ο πατέρας μου πριν την δικτατορία ήταν τοπικό στέλεχος της Ένωσης Κέντρου. Και αυτό μετρούσε στις ώρες που έπρεπε να περιμένω για να πάρω την αστυνομική άδεια. Αυτές οι μικρές εμπειρίες από τη δικτατορία και οι συζητήσεις στο σπίτι, κυρίως, με τον βενιζελικό παππού μου επηρέασαν και τον δικό μου πολιτικό προσανατολισμό.
Λεζάντα: Παρέλαση ως λυκόπουλο στην Αξιούπολη του Κιλκίς, όπου μεγάλωσε
-Δημοτικό που πήγες;
Και το δημοτικό και το εξατάξιο γυμνάσιο τα τελείωσα στην Αξιούπολη.
-Τι θυμάσαι από τις συζητήσεις στο σπίτι;
Ο παππούς και η γιαγιά μου ήταν πρόσφυγες από τον Πόντο. Ποτέ δεν ξέχασαν την ζωή τους εκεί. Οι συζητήσεις αφορούσαν τις εμπειρίες τους στον Πόντο και τα όσα τράβηξαν. Οι ιστορίες με τις οποίες μεγαλώσαμε δεν αφορούσαν τα γνωστά παραμύθια αλλά τους διωγμούς των Ελλήνων και τις τουρκικές θυριωδίες. Στην αρχή νόμιζα ότι επρόκειτο για παραμύθια σαν και αυτά που άκουγαν τα άλλα παιδιά. Απλώς, η γιαγιά μου δεν γνώριζε την κοκκινοσκουφίτσα και μας έλεγε για τον φρικτό Τοπάλ Οσμάν. Μεγάλωσα αρκετά για να συνειδητοποιήσω ότι ήταν πραγματικά γεγονότα. Ο παππούς μου ήταν βενιζελικός και στον Πόντο επειδή ήξερε λίγα γράμματα έκανε και τον δάσκαλο. Το αντίτιμο ήταν συνήθως αυγά. Είχε πολιτικό ένστικτο και διάβαζε καθημερινά τη «Μακεδονία». Από τη «Μακεδονία» διαβάζαμε και εμείς τα γεγονότα της εποχής.
Λεζάντα: Στην Παναγία Σουμελά με τον παππού και τη γιαγιά του που είχαν καταγωγή από τον Πόντο
-Οι πρώτες εικόνες από τη Θεσσαλονίκη; Πότε ήρθες εδώ;
Στη Θεσσαλονίκη ήρθα για πρώτη φορά το καλοκαίρι του 1971 για να κάνω φροντιστήριο στου Σταυριανίδη. Παρά το γεγονός ότι το Γυμνάσιο Αξιούπολης ήταν κλασικό -μην ξεχνάς ότι στις κωμοπόλεις δεν υπήρχαν πρακτικά γυμνάσια- είχα κλίση προς τις θετικές επιστήμες. Με είχε συνεπάρει η περιπέτεια του διαστήματος και ήθελα να γίνω αστροναύτης. Έμενα σε ένα διαμέρισμα συγγενικού μου προσώπου στην Ευελπίδων, στην Καλαμαριά. Όταν ήθελα να ξεκουραστώ, έβγαινα στην παραλία και παρακολουθούσα πως κατασκεύαζαν την μαρίνα. Τότε είχε αρχίσει η κατασκευή της.
-Τέλειωσες το γυμνάσιο. Μετά;
Η μητέρα μου θέλησε να με στείλει στην Ιταλία. Είχε αδελφό που σπούδασε γιατρός στην Πάρμα. Η ιταλική εμπειρία, μαζί με την δεκαπεντάχρονη, αργότερα, περιπλάνησή μου στα βαλκανικά, κεντρασιατικά και μεσανατολικά μέτωπα αποτέλεσαν τα σημαντικότερα στοιχεία που διαμόρφωσαν την οπτική μου για τον κόσμο.
-Η παραμονή σου στην Ιταλία σε επηρέασε;
Η Ιταλία, την δεκαετία του ’70 ήταν το σημαντικότερο πολιτικό εργαστήριο στην Ευρώπη. Οι καθημερινές εμπειρίες ήταν συγκλονιστικές. Γράφηκα στο Biennio di Ingegneria της Πάρμας για να σπουδάσω Ηλεκτρονικός Μηχανικός. Έμπλεξα, όμως, με τα αντιστασιακά και, κυρίως, το ΠΑΚ του Ανδρέα Παπανδρέου. Μετά από 2 χρόνια αντιλήφθηκα πως έπρεπε να φύγω. Έδωσα το 1974 εισαγωγικές εξετάσεις και ευτυχώς, πέρασα στο Μαθηματικό. Η περίοδος του Φροντιστηρίου στο Σύγχρονο ήταν, επίσης, καθοριστική εμπειρία.
Στη Θεσσαλονίκη εγκαταστάθηκα το 1974 και από τότε δεν έχω φύγει. Είμαι μόνιμος κάτοικός της.
Λεζάντα: Φαντάρος με το χαρακτηριστικό μουστάκι
-Χόμπι; Παρέες εκείνη την εποχή;
Αν υποθέσουμε πως η ασχολία μου ήταν να σπουδάσω μαθηματικά, το χόμπυ μου στην μεταπολίτευση ήταν η δημοσιογραφία και η πολιτική. Και οι παρέες, δημοσιογραφικές, φοιτητικές και πολιτικές. Οι μπουάτ, ο κινηματογράφος στον Αίαντα και οι υπόγειες ταβέρνες ήταν η διασκέδασή μας. Στις ταβέρνες λύναμε τα προβλήματα της ανθρωπότητας και προετοιμάζαμε την επανάσταση.
-Τι σε επηρέασε τελικά να γίνεις δημοσιογράφος;
Στο σπίτι, στην Αξιούπολη, διαβάζαμε καθημερινά τη «Μακεδονία». Η εφημερίδα, επί δικτατορίας συνήθιζε να βάζει ολόκληρους τους διαλόγους από τις δίκες των αγωνιστών κατά της δικτατορίας. Μια τέτοια δίκη αποτέλεσε η υπόθεση της σύλληψης του Πάνου Καϊσίδη. Θυμάμαι πως το καθημερινό μοτίβο στο σπίτι ήταν πως ο Καϊσίδης καταγόταν από την Αξιούπολη. Εγώ δεν τον γνώρισα. Η οικογένειά του, προφανώς, λόγω αριστερών φρονημάτων, είχε φύγει από την Αξιούπολη για τη Θεσσαλονίκη. Πολλοί αριστεροί έφευγαν τότε από χωριά και κωμοπόλεις για την Θεσσαλονίκη για να ησυχάσουν από τις καθημερινές διώξεις και ενοχλήσεις.
Θυμάμαι διάβασα με λεπτομέρειες την δίκη του. Είχε συλληφθεί σε μια γιάφκα πολύ κοντά στο σπίτι που εγκαταστάθηκα μετά τους σεισμούς. Και ζω μέχρι σήμερα.
-Τον συνάντησες μετά;
Μόλις πέρασα στο πανεπιστήμιο και ήρθα στη Θεσσαλονίκη επεδίωξα να τον βρω. Έμαθα πως ήταν ανταποκριτής της «Αυγής». Η «Αυγή», τότε, είχε γραφεία επί της Τσιμισκή. Τον αναζήτησα και τον βρήκα. Γνώριζε την οικογένειά μου. Θυμόταν τα πάντα από την Αξιούπολη. Ήξερε περισσότερα από μένα. Χάρηκε και αυτός.
Φεύγοντας, μου λέει: «Να περνάς να σε βλέπουμε». Περνούσα πολύ συχνά (Γελάει). Κάποια μέρα μου λέει πως θα εκδώσει μια εφημερίδα στο Κιλκίς, το «Δημοκρατικό Κιλκίς» και αν ήθελα να τον βοηθήσω. Με χαρά δέχθηκα. Η εφημερίδα τυπωνόταν στο τυπογραφείο του Σταύρου Ορφανίδη ο οποίος εξέδωσε και αυτός μια άλλη που κυκλοφορεί, ακόμη και σήμερα, στο Κιλκίς. Τον «Μαχητή του Κιλκίς». Η εφημερίδα είχε απαιτήσεις και ο Καϊσίδης δεν είχε συνεργάτες πέραν εμού που ήμουν άπειρος. Πολλές φορές καθυστερούσε η σελιδοποίησή της στο μάρμαρο και με έστελνε στα γραφεία της «Αυγής» να δώσω εγώ τις ανταποκρίσεις για τα διάφορα γεγονότα. Στην ουσία άνοιγα τους φακέλους που βρίσκονταν πάνω στο γραφείο και διάβαζα το περιεχόμενό τους σε ένα μαγνητόφωνο, στην Αθήνα. Αυτό ήταν το πρώτο βάπτισμα με την δημοσιογραφία. Μου άρεσε, έστω και έτσι. Άρχισε να με στέλνει και σε διάφορες αποστολές που δεν μπορούσε να πάει ο ίδιος.
-Γιατί τελικά σπούδασες Μαθηματικά;
Μαθηματικά σπούδασα γιατί με τραβούσε πολύ το διάστημα και η αστρονομία.
-Φοιτητικά χρόνια στη διάρκεια της χούντας. Πόσο εύκολα ήταν;
Η φοιτητική μου εμπειρία τον καιρό της δικτατορίας ήταν στην Ιταλία. Εντάχθηκα στο ΠΑΚ αφού προηγουμένως, επειδή δεν υπήρχε ΠΑΚ στην Πάρμα, είχα ενταχθεί στο ΠΑΜ.
-Τι θυμάσαι από τα χρόνια στο ΑΠΘ;
Από το ΑΠΘ θυμάμαι όλη την μεταπολίτευση. Μέχρι σήμερα μου κράτησε το ενδιαφέρον. Τώρα, αρχίζω να το εγκαταλείπω. Ίσως επειδή μεγάλωσα. Αλλά, μάλλον, διότι έχασα κάθε ελπίδα. Θυμάμαι τις φοιτητικές καταλήψεις αποχουντοποίησης που πήραν δικαίους και αδίκους και τον μακρόχρονο αγώνα των βοηθών και επιμελητών του να αλλάξουν τον νόμο για την Ανώτατη Παιδεία. Στην ουσία, τα θυμάμαι όλα διότι μετά το 1977, άρχισα να εργάζομαι στην εφημερίδα «Θεσσαλονίκη», μια εμβληματική εφημερίδα στον χώρο της Ανώτατης Εκπαίδευσης. Μου ανατέθηκε το φοιτητικό ρεπορτάζ. Μετά το ‘80 ο Αντώνης Κούρτης, διευθυντής τότε της εφημερίδας, μου ζήτησε να οργανώσω μια ομάδα που να ασχολείται με την ανώτατη παιδεία, διότι η εφημερίδα διαβαζόταν πολύ στο πανεπιστήμιο. Έτσι, λοιπόν, οργάνωσα μια ομάδα με πρόσωπα που άφησαν ή και αφήνουν, δυνατό αποτύπωμα στην δημοσιογραφία της Θεσσαλονίκης. Η Dream Team, λοιπόν, που εγκαταστάθηκε σε ένα μικρό δωματιάκι όπου, προηγουμένως, βρισκόταν ο τηλέγραφος της εφημερίδας, αποτελούνταν από τους: Μιχάλη Αλεξανδρίδη, Λάζαρο Χατζηνάκο, Κώστα Μπλιάτκα και Δημήτρη Αραβαντινό με εμένα επικεφαλής. Νομίζω η ομάδα άφησε εποχή στον χώρο της δημοσιογραφίας στη Θεσσαλονίκη.
-Πρώτος εργοδότης σου υπήρξε η «Αυγή» το 1974. Πώς ήταν η εμπειρία;
Και στην «Αυγή» η εμπειρία μου ήταν συγκλονιστική. Μετά την Τσιμισκή, η «Αυγή» μετακόμισε στην Αριστοτέλους 24Α, μαζί με την περιφερειακή οργάνωση του ΚΚΕ Εσ. Προδικτατορικά πρέπει να ήταν εκεί τα γραφεία της ΕΔΑ. Μετά από την Αριστοτέλους πήγε στην Μακένζυ Κίνγκ. Γωνία με την Ικτίνου. Εκεί έζησα και την εμπειρία των Ρηγάδων. Χωρίς να είμαι ενταγμένος. Η εφημερίδα στεγαζόταν σε ένα μικρό δωμάτιο και συνυπήρχε με την οργάνωση Ρήγα Φεραίος και άλλες οργανώσεις του ΚΚΕ εσ. Εκεί γνώρισα σημαντικά πρόσωπα που διαδραμάτισαν, και διαδραματίζουν, ρόλο στην δημόσια ζωή. Εκεί γνώρισα και εκτίμησα και τον Θωμά Βασιλειάδη.
-Θυμάσαι το πρώτο σου κείμενο;
Το πρώτο υπογεγραμμένο κείμενό μου ήταν η παρουσίαση από τον Ανδρόνικο των ευρημάτων της Βεργίνας. Η παρουσίαση έγινε σε ένα κατάμεστο αμφιθέατρο της Φιλοσοφικής Σχολής. Θυμάμαι, συνάδελφοί του αμφισβητούσαν τους ισχυρισμούς του. Μέχρι που παρουσίασε τα φημισμένα κεφαλάκια -αν θυμάμαι καλά Φίλιππος, Ολυμπιάδα, Αλέξανδρος- τα οποία, όπως είπε, είχε ανακαλύψει την προηγουμένη στις ανασκαφές. Τα κεφαλάκια άλλαξαν το κλίμα αλλά οι αμφισβητήσεις συνεχίστηκαν. Προηγουμένως έκανα και άλλα ρεπορτάζ για την «Αυγή». Εκείνο που μου έμεινε ήταν η επίσκεψη στο Αγιο Όρος, το 1975, με υπουργό τον Μάρτη και Πρόεδρο της Βουλής τον Παπακωνσταντίνου, για να καλύψω το γεγονός και τα εγκαίνια του εργοστασίου Ζάχαρης στην Ορεστιάδα. Θυμάμαι, τότε, ο Γιάννης Λιάπης μου είπε να δώσω στοιχεία από το ρεπορτάζ και στην «Ελευθεροτυπία». Αντιλαμβάνεστε τι σήμαιναν όλα αυτά για έναν 20χρονο δημοσιογράφο της εποχής εκείνης (γελάει).
-Στη συνέχεια στην εφημερίδα Θεσσαλονίκη, ποιο ήταν το πρώτο ρεπορτάζ;
Στην Θεσσαλονίκη πήγα φθινόπωρο του 1977. Πριν αναλάβω τα φοιτητικά που επιθυμούσα, ο Κούρτης, για να με δοκιμάσει, μου ανέθεσε ένα ρεπορτάζ για το ΙΚΑ. Του άρεσε και αυτό αποτέλεσε το εισιτήριο εισόδου μου στον προθάλαμο του χώρου. Αλλά στον δημοσιογραφικό θάλαμο μπήκαμε μετά τους σεισμούς του 1978. Εκεί έδωσα ρεσιτάλ. Έμενα στη Κρυστάλλη στην Πλατεία Αντιγονιδών. Το σπίτι, μετά τον σεισμό, χαρακτηρίσθηκε κίτρινο οπότε εγκαταστάθηκα στην εφημερίδα. Τα βράδια ένωνα δύο πολυθρόνες και κοιμόμουν. Ήμουν η σκιά του Βασίλη Παπαζάχου. Επί χρόνια μου είχαν κολλήσει το προσωνύμιο Παπαζάχος. Αντιδρούσα ενστικτωδώς. Οι κυβερνητικοί, τότε, μου δημιουργούσαν προβλήματα, αλλά ο Παπαζάχος, αριστερών πεποιθήσεων ο ίδιος, με συμπαθούσε. Ήμουν ο πρώτος που του πήρε συνέντευξη όταν ακόμη φιλοξενούνταν στο γραφείο του Μελέντη στο κτήριο της Φυσικομαθηματικής. Αμέσως, μετά, τον σεισμό του Μαίου, που προηγήθηκε του μεγάλου, τον Ιούνιο που συντάραξε τη Θεσσαλονίκη.
-Πόσο διαφορετική ήταν τότε η δημοσιογραφία απ’ ότι σήμερα;
Υπήρχε ένα πάθος για την έρευνα και την αποκάλυψη. Η είδηση και το ρεπορτάζ υπερίσχυαν της πολιτικής τοποθέτησης. Ήμασταν, ακόμη, στην εποχή των παραδοσιακών εκδοτών που για να πουλήσουν τις εφημερίδες τους έπρεπε να έχουν ύλη. Ειδήσεις, έρευνες, ρεπορτάζ, αναλύσεις. Δεν είχαν εισέλθει, ακόμη, οι εργολάβοι στον χώρο του τύπου που βεβήλωσαν τις παραδοσιακές αξίες του. Με τους εργολάβους δεν ενδιέφερε η είδηση. Αλλά η χειραγώγηση στην πολιτική που θα εξυπηρετούσε τα συμφέροντά τους.
Υπήρχε και μια άτυπη ιεραρχία στις εφημερίδες. Σεβόσουν τον παλιό. Αλλά, κυρίως, ακολουθούσες μια διαδικασία σκαλί σκαλί για να ανέλθεις. Ξεκινούσες από τα φαρμακεία και όπου κατέληγες. Σήμερα, κάποιος που γνωρίζει αγγλικά θεωρεί αδιανόητο να μην ενταχθεί, τουλάχιστον, στο εξωτερικό ρεπορτάζ με το καλημέρα που θα πει σε κάποιο ΜΜΕ. Και ας μην γνωρίζει που βρίσκονται οι χώρες στις οποίες αναφέρεται. Τότε, το πολιτικό ή το εξωτερικό ρεπορτάζ αποτελούσαν μια διαδικασία ωρίμανσης. Έφθανες σιγά σιγά και αφού μάθαινες και διδασκόσουν. Όταν αναλάμβανες ήσουν έτοιμος.
Για τα «πουλιά», όπως λέγαμε τους νεοεισερχόμενους συναδέλφους, στην εφημερίδα «Θεσσαλονίκη» υπήρχε, με το που άνοιγες το ασανσέρ, ένα μεγάλο τραπέζι. Εκεί κάθονταν όλα τα «πουλιά» Δεν είχαν γραφείο. Γραφείο θα έπαιρναν με τα χρόνια και αφού παρέμεναν στην δουλειά και αποχωρούσε κάποιος παλιός. Μόνο ο Γιώργος Σκαμπαρδώνης κάθισε στο μεγάλο γραφείο μαζί με όλα τα «πουλιά» ως το τέλος του κλασικού βίου της εφημερίδας «Θεσσαλονίκη» Έκλεισε, νομίζω το 1996.
-Παιδεία, πολιτικό ρεπορτάζ και βαλκανικά θέματα. Ποιο ερωτεύτηκες περισσότερο;
Την εποχή που έκανα φοιτητικό ρεπορτάζ δεν το άλλαζα με τίποτε. Η εφημερίδα «Θεσσαλονίκη» συνδιαμόρφωνε, τότε, τις εξελίξεις. Ήταν χαρακτηριστικό αυτό που έλεγαν: Ο Σαββίδης βρίσκεται με τους φίλους του, αυτός πάει και τα γράφει και οι άλλοι τα υλοποιούν στο πανεπιστήμιο. Η ομάδα αργότερα, περιείχε νέους, όπως ο Αλεξανδρίδης που διετέλεσε και πρόεδρος της ΦΕΑΠΘ. Οι άλλοι δύο από την τετράδα ανήκαν στην Β΄Πανελλαδική ο ένας και τις Συσπειρώσεις ο άλλος, ενώ ο τέταρτος της παρέας, στον Ρήγα Φεραίο. Ό,τι δεν εκφραζόταν από την τετράδα, προσπαθούσα να το αναπληρώσω εγώ. ΚΚΕ(μ-λ), (Μ-Λ) ΚΚΕ, διάφορα αλβανόφιλα ή κινεζόφιλα σχήματα, επαναστατικά ρεύματα και άλλα πολλά περνούσαν από εκείνο το μικρό δωματιάκι που έγραψε ιστορία. Ακόμη και σήμερα στελέχη του Συριζα που ανήκαν τότε στην Β΄Πανελλαδική μου λένε πως τους εξέφραζα με αυτά που έγραφα την περίοδο που ήμασταν φοιτητές.
Η εσωτερική πολιτική δεν με τράβηξε αλλά τα βαλκάνια μου διαμόρφωσαν συνείδηση. Μέσα από την βαλκανική τραγωδία επαναθεώρησα τις αρχικές πολιτικές αντιλήψεις μου. Εγινα πιο ανεκτικός. Το δράμα του πολέμου σε κάνει να σκεφθείς.
Λεζάντα: Mε σέρβους πυροβολητές. «Κάθε ημέρα στους σύγχρονους βαλκανικούς πολέμους ήταν συναρπαστική
-Εχεις καλύψει πολλούς πολέμους. Ποιος ήταν ο πιο σημαντικός;
Βασικά, κάλυψα τους σύγχρονους βαλκανικούς πολέμους. Βρέθηκα στην Αρμενία και στο Ναγκόρνο Καραμπάχ τα χρόνια της κορύφωσης της κρίσης, στην Γεωργία την εποχή του ακραίου εθνικιστή Γκαμσχαχούρντια και στα τουρκο-ιρακινά σύνορα -την Σιλόπι και το Ντιγιάρμπακιρ- το 2003 όταν οι Αμερικανοί ξεκίνησαν την εισβολή στο Ιράκ και οι Τούρκοι δεν τους επέτρεψαν την είσοδο από βορρά. Πολλοί δημοσιογράφοι από όλον τον κόσμο είχαν βρεθεί στη Σιλόπι για να ακολουθήσουν τους Αμερικανούς, αλλά έμειναν εκεί. Ο Ερντογάν δεν το επέτρεψε.
Λεζάντα: Στο αποκλεισμένο Σεράγεβο το 1995
-Ποιος ήταν ο πιο συναρπαστικός;
Οι σύγχρονοι βαλκανικοί πόλεμοι είχαν πολλές συναρπαστικές στιγμές. Θα έλεγα κάθε μέρα ήταν συναρπαστική. Η επιθυμία για ζωή εναλλασσόταν με την αγωνία του θανάτου. Βλέποντας την ταινία Last Castle άκουσα κάτι που μου ήταν οικείο σαν εικόνα. Δίπλα από τα χαλάσματα στη Βοσνία, ένας παππούς παίζει σκάκι με τον εγγονό του. Ένας μαχητής με το όπλο στον ώμο να φιλά στα σκαλιά του σπιτιού την σύζυγο ή την αγαπημένη πριν φύγει για το μέτωπο ήταν σύνηθες, καθημερινό, φαινόμενο. Δεν ήταν σίγουρο ότι θα επέστρεφε. Η αξέχαστη μυρωδιά της έντασης του πολέμου μόλις πλησιάζεις την πρώτη γραμμή είναι αξέχαστη εμπειρία. Το μακρύ οδοιπορικό από το Σπλιτ στο Σεράγεβο για να σπάσει η απομόνωση της πόλης, η αβεβαιότητα και οι κίνδυνοι που περιείχε η δεκαπενθήμερη διαδρομή, η πείνα και η δίψα, το ξενύχτι στις χαράδρες της Βοσνίας όπου ξέμενες, η αναζήτηση την επομένη ενός κομματιού ψωμιού, η θέα βομβαρδισμένων πόλεων και χωριών, η υποκρισία των ΟΗΕδων στη βοσνιακή πρωτεύουσα και η εκμετάλλευση των κατοίκων, οι αποκαλύψεις για τις δραστηριότητες των δυνάμεων του Οργανισμού στις οποίες προέβησαν οι 60 από τους 850 αρχικά, ακτιβιστές που μπήκαν στην πόλη, ο φόβος των σνάιπερς, οι συναντήσεις στα δημοσιογραφικά στέκια το βράδυ και η ανταλλαγή εμπειριών, η εμπειρία οργανωτικών δομών διοίκησης τοπικών κοινωνιών, οι παραδόσεις τους που θύμιζαν άλλες εποχές όπου ο Γέροντας έπαιζε τον σημαντικότερο λόγο, είναι στιγμές που διαμορφώνουν το είναι του δημοσιογράφου. Ίσως, όλα αυτά μαζί με την φράση «ήμουν και εγώ εκεί» να αποτελούν την απάντηση στο ερώτημα γιατί κάποιος να διακινδυνεύσει την ζωή του για να βρεθεί στην πρώτη γραμμή του μετώπου. Όσες απαντήσεις και να δοθούν το ερώτημα θεωρείται αναπάντητο. Ίσως, καλύτερα έτσι.
-Ένα περιστατικό που σου έρχεται από όλα αυτά τα χρόνια της δημοσιογραφικής εμπειρίας;
Κατά την διαδρομή από το Σπλιτ στο Σεράγεβο, το 1995, είδαμε τον χάρο με τα μάτια μας στο χωριό Γκόρνι Βακούφ όταν Κροάτες και Μουσουλμάνοι συγκρούονταν την ώρα που διασχίζαμε τον κεντρικό δρόμο του χωριού. Σταθήκαμε, απλώς, τυχεροί. Κανονικά και με τη λογική, έπρεπε να είμαστε στα θυμαράκια.
Λεζάντα: Με τον Ανδρέα Παπανδρέου: «Ηταν δεινός ρήτορας και γνώστης των αριστερών ρευμάτων»
-Μια συνάντηση που δεν ξεχνιέται εύκολα ήταν σίγουρα αυτή με τον Ανδρέα Παπανδρέου.
Η φωτογραφία με τον Ανδρέα Παπανδρέου είναι από το γιοτ της Κατερίνας Βελλίδη. Κάλυπτα για την εφημερίδα «Θεσσαλονίκη» τις επιχειρηματικές της δραστηριότητες και μου ζητήθηκε από το τότε διευθυντικό δίδυμο της εφημερίδας (Κούρτης-Πεκλάρης) να πάω το πρωί της 11ης Ιουνίου 1990 στο Πόρτο Καρράς, να εντοπίσω το γιοτ της όπου θα φιλοξενούνταν ο Ανδρέας Παπανδρέου με την Δήμητρα Λιάνη και να κάνω το ρεπορτάζ.
Έμεινε στη μνήμη μου η εμπειρία του γεύματος στο στενό τραπέζι του πλοίου με τον Ανδρέα, την σύζυγό, την Κατερίνα Βελλίδη και τον Γιάννη Χάσουλα.
«Ότι ακούς μένει εδώ», μου είπαν πριν καθίσω στο τραπέζι. Άκουσα αρκετά. Ρώτησα και εγώ. Θύμισα στον Ανδρέα τις ομιλίες του στην Μπολώνια το 1972-73 όταν ξεσήκωνε με τον επαναστατικό του λόγο ακόμη και τους κινεζόφιλους που με το καλημέρα σου έλεγαν πότε θα πάρουμε τα όπλα για να ρίξουμε τη δικτατορία. Δεινός ρήτορας και καλός γνώστης των αριστερών ρευμάτων ο Ανδρέας στεκόταν σε οποιαδήποτε αντιπαράθεση εκείνη την εποχή.
Ο Παπανδρέου πίστευε πως προδόθηκε πολιτικά. Περίμενε πιο ώριμο το πολιτικό κίνημα από αυτό που συνάντησε και έπρεπε να διαχειριστεί. «Δεν μας ακολουθούν» ήταν το παράπονό του. Σας λέω ό,τι υπέπεσε στη δική μου αντίληψη. Ήταν δεν ήταν έτσι ας το κρίνει η ιστορία.
Έμεινα μαζί τους μια ολόκληρη ημέρα. Έξω από το γιοτ ήρθαν και περίμεναν ανταποκριτές καναλιών και εφημερίδων. Ήθελαν να δουν τον Ανδρέα και να δώσει συνέντευξη. Το έκανε. Βγήκα και εγώ και την κάλυψα.
Αργά το βράδυ αναχώρησα. Έφυγε και η Κατερίνα Βελλίδη και άφησε τον Ανδρέα Με την Λιάνη στο γιώτ για μερικές ημέρες. Κατά τη διάρκεια της ημέρας ξεναγηθήκαμε σε εξαιρετικά όμορφους κολπίσκους της περιοχής που δεν είναι προσβάσιμοι με τα πόδια ή αυτοκίνητο.
Η Κατερίνα ήταν φίλη της Λιάνη και του Ανδρέα. Αυτήν την φιλία της, έλεγε η ίδια, πως πλήρωσε όταν αργότερα το συγκρότημά της πέρασε κρίση και ο Σημίτης αρνήθηκε να την βοηθήσει. Στο βιβλίο της «Ήταν βαρύς ο χειμώνας που γεννήθηκα» γράφει πως όταν είπε στον τότε διοικητή της Εθνικής Τράπεζας Θεόδωρο Καρατζά, ας βρούμε μια λύση κ. Διοικητά, πήρε την απάντηση: «Δεν υπάρχει πολιτική βούληση κ. Βελλίδη».
Λεζάντα: Με Γκλιγκόροφ: Περίμενα επί δίωρο στο προθάλαμο του γραφείου του. Τελικά δε μου έδωσε τη συνέντευξη και δε μου έκρυψαν το λόγο
-Μια συνέντευξη που δεν ξεχνιέται εύκολα;
Οι συνεντεύξεις που δεν ξεχνιόνται είναι πολλές. Θα τις συμπεριλάβω σε ένα βιβλίο με τις βαλκανικές εμπειρίες μου. Θα σας περιγράψω, όμως, το παρασκήνιο μιας συνέντευξης που, τελικά, δεν πήρα. Επεδίωξα να δω τον Γκλιγκόρωφ. Τον συναντούσα συχνά σε δεξιώσεις στα Σκόπια ή σε δημόσιες εκδηλώσεις. Με παρέπεμπε στην γραμματεία του να το διευθετήσω, αλλά ποτέ δεν μου έκλειναν ραντεβού. Υποψιαζόμουν γιατί, αλλά ήθελα να το επιβεβαιώσω. Στην αρθρογραφία μου είχα σαφή θέση στο θέμα της ονομασίας που δεν άρεζε στα Σκόπια. Με γνώριζαν και, μάλιστα, καλά. Η καταγωγή μου από την Αξιούπολη μου έδωσε τη δυνατότητα να συναντήσω στα Σκόπια αρκετούς συγχωριανούς. Πριν τον πόλεμο ήταν κάτοικοι Αξιουπόλεως και για τους γνωστούς λόγους έμειναν στα Σκόπια μετά τον Εμφύλιο. Ένας από αυτούς ήταν ο Θεόδωρος Σιμόφσκι, ή Θεόδωρος Σίμου για τους Αξιουπολίτες. Κάτοικος Πηγής Δήμου Αξιουπόλεως. Ο Σιμόφσκι είναι γνωστός σε όσους, διπλωμάτες, ιστορικούς ή πολιτικούς ασχολήθηκαν με τα Σκόπια. Ο Θεόδωρος Σιμόφσκι ανήκε σε αυτούς που θεωρούμε στην Ελλάδα ότι παραχάραξαν την ιστορία. Εργαζόταν στο Ινστιτούτο Εθνικής Ιστορίας. Στο μνημόσυνο που του έκαναν οι συνάδελφοί του στον τόπο εργασίας του, πήγα και το είδα. Ένα ινστιτούτο που δημιουργήθηκε ακριβώς γι’ αυτήν την δουλειά. Να γράψει τη δική τους ιστορία. Ο ίδιος μου διηγήθηκε μια φορά πως σε μια επίσκεψη του Καραμανλή στο Βελιγράδι, ο Έλληνας πρωθυπουργός διαμαρτυρήθηκε στον Τίτο για ορισμένες θέσεις του Σιμόφσκι. Ο Τίτο τον κάλεσε και μάλλον με χαμόγελο τον ρώτησε τι έγραψε. Εν πάση περιπτώσει ο Σιμόφσκι, ο οποίος ανήκε στην αιγαιακή, όπως αποκαλούνταν, νομενκλατούρα των Σκοπίων, μου έκλεισε μια συνάντηση με τον Γκλιγκόρωφ.
-Που τελικά δεν έγινε ποτέ;
Εργαζόμουν, τότε, στην ΕΡΤ3. Πήρα το συνεργείο και πήγα. Με άφησαν να περιμένω επί δίωρο στον προθάλαμο του γραφείου του Γκλιγκόρωφ, όταν στο τέλος, βγήκε η γραμματέας του και μου είπε πως ο πρόεδρος δεν θα δώσει συνέντευξη. Δεν μου έκρυψαν τον λόγο.
-Οι Ανιχνεύσεις στην ΕΡΤ-3 ήταν άλλος ένας σημαντικός σταθμός σου. Τι κρατάς από αυτήν την εμπειρία;
Οι «Ανιχνεύσεις» ήταν, και παραμένουν εμπειρία ζωής. Έγραψαν ιστορία στον δημοσιογραφικό χώρο, χωρίς, τότε, να το αντιλαμβάνομαι. Εκ των υστέρων το συνειδητοποίησα. Ακόμη και τώρα σημαίνοντα στελέχη της δημόσιας ζωής μου λένε πως οι πρώτες εμπειρίες τους στην πολιτική και γεωπολιτική αποκτήθηκαν από τις εκπομπές των «Ανιχνεύσεων». Ιστορία έγραψε και η ΕΡΤ3 μέχρι το ατυχές κλείσιμο της ΕΡΤ. Νομίζω πως οι «Ανιχνεύσεις» αποτέλεσαν σημαντική παράμετρο στην ταυτότητα που διαμόρφωσε η ΕΡΤ3. Την περίοδο των βαλκανικών πολέμων η ΕΡΤ3 και οι «Ανιχνεύσεις» ήταν παντού παρούσες. Τα οικονομικά της ΕΡΤ3 δεν ήταν πολύ ανθηρά για να δικαιολογούν μακροχρόνιες απουσίες στα πολεμικά μέτωπα με πλήρες συνεργείο. Η λύση που αναζητήθηκε ήταν με μια ατομική μικρή κάμερα, στην αρχή μια Sony Hi 8 και στη συνέχεια με μια Sony 150 dvd. Η δεύτερη ικανοποιούσε επαγγελματικές προδιαγραφές.
Λεζάντα: Με τον Μιλόσεβιτς στη διάρκεια της κρίσης της Γιουγκοσλαβίας
-Ποια περιστατικά θυμάσαι;
Την περίοδο των βομβαρδισμών του Βελιγραδίου, το 1999, ήμουν στην σερβική πρωτεύουσα. Από την αρχή ως το τέλος. Η καθημερινή ενημέρωσή μας γινόταν στην στρατιωτική λέσχη, στην κεντρική πλατεία του Βελιγραδίου. Μετά την ενημέρωση ο σερβικός στρατός, έβαζε λεωφορεία που μετέφεραν όσους δημοσιογράφους επιθυμούσαν να επισκεφθούν μια βομβαρδισμένη, το προηγούμενο βράδυ, περιοχή. Μια τέτοια μέρα μας μετέφεραν στο Κόσοβο όπου είχε βομβαρδισθεί ένα ανθρώπινο σερβικό κονβόι. Κάθισα στο λεωφορείο δίπλα από τον απεσταλμένο, τότε, του CNN που ήταν ο ανταποκριτής τους στη Ρώμη. Τον είδα να διαβάσει ένα κείμενο. Όταν τελείωσε τον παρακάλεσα, αν μπορούσα, να ρίξω και εγώ μια ματιά. Μου το έδωσε. Περιείχε ως ανάλυση και εκτιμήσεις όλο το παρασκήνιο των γεγονότων και των πιθανών εξελίξεων. Μου δόθηκε η εντύπωση ενός μπρίφινγκ από μυστικές υπηρεσίες. Μόλις φθάσαμε είδαμε μια ανείπωτη τραγωδία. Έβγαλα την κάμερα και με σφιγμένη την ψυχή τραβούσα πλάνα από διαμελισμένα σώματα. Κεφάλια μέσα σε ρόδες τρακτέρ, χέρια και άλλα μέλη πεταμένα δεξιά και αριστερά. Μου τηλεφώνησαν από την ΕΡΤ3 και προσπάθησα να περιγράψω με λόγια ό,τι έβλεπα. Μόλις τελείωσα, βλέπω τον ανταποκριτή του CNN να ανοίγει ένα κουτί, να βγάζει ένα σύστημα και να δίνει εικόνα στην βάση του. Μας άφησε άναυδους. Πρέπει να ήταν από τις πρώτες φορές που διεθνούς εμβέλειας μέσα ενημέρωσης είχαν αυτήν την τεχνική δυνατότητα.
Τέσσερα χρόνια αργότερα βρισκόμασταν στο Ντιγιάρμπακιρ περιμένοντας τους Αμερικανούς να εισβάλλουν στο Ιράκ από βορρά. Οι τούρκοι χρονοτριβούσαν μέχρι να αρνηθούν. Στο διάστημα αυτό ήρθε στο Ντιγιάρμπακιρ ο τούρκος Α΄ΓΕΕΘΑ Οζκιόκ μαζί με το σύνολο της στρατιωτικής ηγεσίας. Θα έδιναν συνέντευξη στους τούρκους και ξένους δημοσιογράφους στο αμφιθέατρο του στρατοπέδου της πόλης. Στην είσοδο υπήρχε ένας έλεγχος που δεν επέτρεπε επαγγελματικές τηλεοπτικές κάμερες στον χώρο της συνέντευξης πλην της TRT. Παραδόξως, δεν υπήρχε απαγόρευση για τις μικρές, όπως η Hi 8 που είχα πάντοτε μαζί μου.
Ο Οζκιόκ είπε ενδιαφέροντα πράγματα τα οποία κατέγραψα στην μικρή Hi 8. Τα είχα εγώ αλλά δεν τα είχε το CNN το οποίο θα τα έπαιρνε από την μετάδοση που θα έκαναν διεθνή πρακτορεία. Δεν είχα χρήματα, όμως, να κλείσω κύκλωμα μετάδοσης της εικόνας στη Θεσσαλονίκη. Και για την ΕΡΤ3 ένα τέτοιο έξοδο ήταν πολυτέλεια. Τα παρουσίασα σε μια από τις εντυπωσιακότερες εκπομπές των «Ανιχνεύσεων» όταν επέστρεψα.
Αυτού του είδους οι μικρές κάμερες είναι απαραίτητες για δημοσιογραφικές αποστολές όπου μετρά η εικόνα και όχι, τόσο, η ποιότητά της. Κατά την επίσκεψη του Σημίτη στην Κίνα το συνεργείο της ΕΡΤ δεν πρόλαβε να καταγράψει την εντυπωσιακή υποδοχή που του επιφύλαξαν οι εργαζόμενοι στο ξενοδοχείο όπου είχε καταλύσει με την παράταξή τους, εν στολή, και με κουζινικά στο χέρι να τα χτυπούν. Τα είχα καταγράψει, όμως, εγώ με την ταχύτητα και ευελιξία που μου έδινε η Sony 150 dvd. Αυτά και τα πλάνα από ένα τεϊοπωλείο στην παλιά πόλη του Πεκίνου ήταν αυτά που προκάλεσαν εντύπωση στην Ελλάδα. Τα έδωσα εγώ στον Μπιρσίμ να τα παίξει η κρατική τηλεόραση. Δεν τα πρόλαβε το επίσημο συνεργείο.
-Εκανες όλα τα είδη δημοσιογραφίας. Εφημερίδα, τηλεόραση, ραδιόφωνο, εσχάτως ιντερνετική τηλεόραση και πόρταλ. Που θεωρείς ότι παίζεις εντός έδρας; Που τελικά κτυπά η δημοσιογραφική σου καρδιά;
Ως το 1996 η καρδιά της δημοσιογραφίας και η δική μου χτυπούσαν στην εφημερίδα. Μετά, στην τηλεόραση. Σήμερα, σε ένα μίγμα διαδικτύου, διαδικτυακής τηλεόρασης και επίγειας τηλεόρασης. Μαζί με μια ομάδα πρώην διπλωματών, πρώην στρατηγών, καθηγητών ΑΕΙ και ορισμένων παλιών δημοσιογράφων έχουμε δημιουργήσει μια διαδικτυακή τηλεόραση, τις «Ανιχνεύσεις web tv». Συνοδεύεται και από ένα ιστολόγιο το www.anixneuseis.gr. Προσπαθούμε να καινοτομήσουμε.
-Τι είχες σκεφτεί στις 26 Φεβρουαρίου του 2020 όταν ανακοινώθηκε το πρώτο κρούσμα covid στη χώρα μας;
Δεν πολυσυνειδητοποίησα την νέα φάση στην οποία εισερχόμασταν. Δεν είμαι εξοικειωμένος με τα ιατρικά.
-Επί πανδημίας ζήσαμε σίγουρα πολλά. Ποιο είναι το δικό σου ρεζουμέ για τη χώρα;
Το ρεζουμέ μου για τη χώρα είναι η ρήση του Κολοκοτρώνη όταν τον κάλεσαν να μιλήσει σε ένα σχολείο: «Αυτό το μιλέτι δεν διορθώνεται». Σταματάει για λίγο και συνεχίζει: «Και δεν χαλιέται»
-Όταν στις 24 Φεβρουαρίου της φετινής χρονιάς άκουσες ότι η Ρωσία εισέβαλε στην Ουκρανία τι σκέφτηκες;
Ότι ο Πούτιν έκανε μεγάλη βλακεία. Ό,τι και να πετύχει θα είναι ελάχιστο μπροστά στα όσα υπέστη η χώρα του και θα υφίσταται για πολλά χρόνια.
-Βλέπεις γρήγορο τέλος του πολέμου; Ποια είναι η πρόβλεψή σου;
Τίποτε δεν δείχνει πως βρισκόμαστε σε διαδικασία αποκλιμάκωσης και διαπραγματεύσεων. Δεν μπορώ να φανταστώ ούτε το πλαίσιο. Η Ρωσία δεν πρόκειται να αποδεχθεί το status quo ante και η Ουκρανία δεν θα συμφωνήσει με την παραχώρηση εδαφών στην Ρωσία, Μερικοί ρεαλιστές στις ΗΠΑ κινούνται στην γραμμή Κίσιγκερ αλλά έχουμε ακόμη δρόμο.
Αυτές τις ημέρες πραγματοποιήθηκε στη Θεσσαλονίκη η Σύνοδος για τη Διαδικασία Συνεργασίας των χωρών της ΝΑ Ευρώπης. Τι άποψη έχεις για τέτοιες συναντήσεις; Εχουν αποτελέσματα;
Συγκεκριμένα αποτελέσματα δεν έχουν. Είναι, όμως, διαδικασίες που φέρνουν σε επαφή τους βαλκανικούς λαούς. Και κάθε επαφή δίνει δυνατότητα κατανόησης και διαλόγου. Οι εθνοτικές εντάσεις στα βαλκάνια δεν έχουν εκλείψει και δεν θα εκλείψουν. Αλλά δεν πιστεύω πως οι βαλκανικοί λαοί θα ξαναπάρουν τα όπλα. Το αίμα που χύθηκε είναι, ακόμη νωπό.
-Τι είναι το σημαντικό στη σημερινή εποχή για την ασφάλειας στην ευρύτερη εποχή;
Σε ό,τι αφορά τα Βαλκάνια, η ένταξη Αλβανίας και Βόρειας Μακεδονίας στην Ε.Ε. θα ενισχύσει την σταθερότητα στην περιοχή, θα περιορίσει την τουρκική επιρροή και θα διευρύνει τον χώρο κίνησης της Ελλάδας. Και ιδιαίτερα της Θεσσαλονίκης. Με την ένταξη στην Ε.Ε. της Βόρειας Μακεδονίας ουσιαστικά ο χώρος Θεσσαλονίκη-Σκόπια ενοποιείται. Μετά από πολλά χρόνια θα υπάρξει κάτι που θα ευνοήσει την Θεσσαλονίκη την οποία ο αθηναϊκός συμπλεγματισμός μονίμως υπονομεύει.
-Πως είδες την απόφαση του νέου Γερμανού καγκελάριου Ολαφ Σολτς να έρθει στη Σύνοδο της Θεσσαλονίκης;
Ο Σολτς έχει δεύτερες σκέψεις. Θέλει να κρατήσει τα βαλκάνια κοντά στην Ε.Ε. συντηρώντας το όραμα ένταξής τους, τώρα, μάλιστα που θα επαναδραστηριοποιηθεί η Ρωσία. Θέλει να τα επικαλεστεί ως έχοντα σειρά για ένταξη για να αποφύγει τις πιέσεις να αποδεχθεί την ένταξη της Ουκρανίας. Και θα θελήσει να δώσει κάποιες εξηγήσεις για τη γερμανική πολιτική στην Αθήνα που ανησύχησε με τις ίσες αποστάσεις που το Βερολίνο, αρχικά, κράτησε από Αθήνα και Άγκυρα.
-Θεωρείς ότι η γερμανική κυβέρνηση αλλάζει στάση απέναντι στην Τουρκία και θα είναι διαφορετική από ότι επί εποχής Ανγκελα Μέρκελ;
Μια διόρθωση θα επέλθει, κυρίως, λόγω της προκλητικής κλιμάκωσης της Τουρκίας του Ερντογάν. Η Γερμανία έχει μεγάλα οικονομικά συμφέροντα στην Τουρκία και είναι γεωπολιτικοί σύμμαχοι από τότε που τα γερμανικά πριγκιπάτα συνέπτυξαν ενιαίο κράτος. Αλλά το Βερολίνο βρίσκεται σε δύσκολη θέση και απέναντι στην Ελλάδα η κυβέρνηση της οποίας ζητά να καθυστερήσει την παράδοση των γερμανικών υποβρυχίων στην Τουρκία. Το συγκριτικό ελληνικό πλεονέκτημα στη θάλασσα είναι τα υποβρύχια. Αν εκλείψει ανατρέπεται μια αναγκαία για την ειρήνη ισορροπία.
-Ταγίπ Ερντογάν: έχεις μια εξήγηση για το που το πάει;
Θέλει να υλοποιήσει το δόγμα της Γαλάζιας Πατρίδας αλλά σε ό,τι αφορά την Ελλάδα δεν θα τα καταφέρει. Η ισορροπία ισχύος δεν του το επιτρέπει αλλά και η συμπεριφορά του του έχει στερήσει διεθνούς νομιμοποίησης για να κλιμακώσει στρατιωτικά. Δεν θα πετύχει αν σκοπεύει στρατιωτική ενέργεια κατά της Ελλάδας.
–Θα συνεχιστεί η ένταση στις μεταξύ μας σχέση και αυτό το καλοκαίρι;
Φοβάμαι πως ναι αν και η λογική λέει πως είναι ευκαιρία και η Τουρκία να ακολουθήσει μια ειρηνική πολιτική μήπως και βελτιώσει κάποιους δείκτες της οικονομίας της.
-Η Ελλάδα τι πρέπει να κάνει για να φρενάρει την τουρκική προκλητικότητα;
Να αλλάξει δόγμα και από κατευνασμού να το μετατρέψει σε αποτροπής και να ενισχύσει τις Ένοπλες Δυνάμεις με ό,τι χρειάζονται για να πετύχει την αποτροπή.
-Κάποτε μιλούσαμε για την επενδυτική εισβολή της Ελλάδας στις βαλκανικές χώρες και για τον πρωταγωνιστικό ρόλο που θα παίζαμε ως χώρα. Τι κάναμε λάθος;
Δεν είχαμε διπλωματία επιπέδου που χρειαζόταν, δεν συνεργάστηκαν οι διάφοροι τομείς του κράτους, δεν είχαμε συγκεκριμένη πολιτική αλλά, νομίζω, μια σχετική πρωτοβουλία που ανέλαβε η Θεσσαλονίκη υπονομεύθηκε από την Αθήνα. Η αστική τάξη της χώρας είναι ακούλτουρη. Δεν βλέπει πέρα από τη μύτη της.
-Τι σε ανησυχεί πιο πολύ αυτής τη στιγμή στα Βαλκάνια;
Δεν ανησυχώ για κάτι ιδιαίτερα. Δεν πιστεύω πως θα περάσουν σε φάση αποσταθεροποίησης. Το πιο αρνητικό στοιχείο είναι η τουρκική επιρροή. Δεν μπορώ να δω ακόμη ποια θα μπορούσε να είναι η ρωσική επιρροή στον κόσμο που θα διαμορφωθεί μετά τον ουκρανικό πόλεμο.
Στις 17 Ιουνίου συμπληρώνονται 4 χρόνια από την υπογραφή της Συμφωνίας των Πρεσπών μεταξύ της κυβέρνησης ΣΥΡΙΖΑ-ΑΝΕΛ και της κυβέρνησης του Ζόραν Ζάεφ. Από την αρχή οι σοβαροί γνώστες της Ιστορίας και του Διεθνούς Δικαίου είχαν επισημάνει προβλήματα και πιθανά σημεία τριβής. Η πράξη αποδεικνύει ότι η Συμφωνία δεν ωφελεί την Ελλάδα.
Δυστυχώς οι 153 βουλευτές, οι οποίοι τον Ιανουάριο του 2019 κύρωσαν στη Βουλή των Ελλήνων τη Συμφωνία, χάρισαν στα Σκόπια «μακεδονική γλώσσα» και «μακεδονική ταυτότητα». Από το 1870, που ο βουλγαρικός εθνικισμός προκάλεσε τη εκκλησιαστική και ένοπλη σύγκρουση με τον Ελληνισμό στη Μακεδονία, και μέχρι το 2018 το έθνος μας δεν είχε δεχθεί την παραχώρηση αυτών των ονομάτων σε γειτονική χώρα.
Προ ολίγων ημερών ο Έλληνας Υπουργός Εξωτερικών κ. Δένδιας μιλώντας στη Βουλή αναγνώρισε τα σημεία στα οποία η Συμφωνία δεν λειτουργεί με ευθύνη των Σκοπίων. Είπε ότι δεν έχει αποδώσει έργο η Μεικτή Επιτροπή για τα σχολικά βιβλία, ότι δεν έχουν υποχωρήσει οι Σκοπιανοί στο καυτό ζήτημα των εμπορικών σημάτων και ότι δεν έχουν αποσύρει τα αγάλματα του Μεγάλου Αλεξάνδρου. Όπως χαρακτηριστικά τόνισε η διεκδίκηση της αρχαιοελληνικής κληρονομιάς της Μακεδονίας συνεχίζεται.
Θα μπορούσαμε να συμπληρώσουμε και άλλα σημεία, στα οποία η άλλη πλευρά δεν εφαρμόζει τη Συμφωνία. Θυμίζω ότι οι αθλητικές ομάδες τους σε διεθνείς διοργανώσεις κατεβαίνουν με το όνομα «Μακεδονία» στη φανέλα χωρίς τον προσδιορισμό Βόρεια. Δικαιώνονται όσοι έλεγαν ότι ο γεωγραφικός προσδιορισμός είναι για το θεαθήναι και ουσιαστικά δεν θα χρησιμοποιείται. Επίσης παραβίαση υπάρχει ως προς το όνομα σημαντικών θεσμών. Η Μακεδονική Ακαδημία Επιστημών και Τεχνών αρνήθηκε να μετονομασθεί σε Βορειομακεδονική και αυτό είναι μόνον ένα παράδειγμα. Η ελληνική ιστορία παραχαράσσεται συστηματικά. Οι επιστήμονες των Σκοπίων και της Βουλγαρίας διαφωνούν σε πολλά, αλλά συμφωνούν ότι οι Άγιοι Κύριλλος και Μεθόδιος δεν ήσαν Έλληνες! Εκμεταλλεύονται τη Συμφωνία των Πρεσπών, η οποία αφήνει ακάλυπτη τη Βυζαντινή, Χριστιανική και Νεώτερη Ιστορία της Μακεδονίας.
Στο ερώτημα κατά πόσον η Συμφωνία έχει συντελέσει στη βελτίωση των διακρατικών σχέσεων στα Βαλκάνια, η απάντηση είναι αρνητική. Χαρακτηριστική είναι η ενόχληση της Βουλγαρίας, η οποία θεωρεί ότι στα Σκόπια κατοικεί μεγάλος αριθμός Βουλγάρων και ότι οι λεγόμενοι «Μακεδόνες» διεκδικούν παρατύπως την Ιστορία και τους ήρωες του βουλγαρικού έθνους. Μετά την απογραφή πληθυσμού και εθνοτήτων του 2021 στο κράτος των Σκοπίων η Βουλγαρία επισήμως διακήρυξε ότι δεν αναγνωρίζει τα αποτελέσματα, διότι έχουν συρρικνωθεί οι αριθμοί της βουλγαρικής μειονότητας. Η Σόφια θυμίζει ότι τουλάχιστον 100.000 υπήκοοι του κράτους των Σκοπίων (επί συνόλου 2 εκατομμυρίων) έχουν ζητήσει και έχουν λάβει βουλγαρική υπηκοότητα.
Και ας μην λησμονούμε ότι η αντιπολίτευση στα Σκόπια, δηλαδή το κόμμα VMRO-DPMNE, έχει εκφράσει ριζική αντίθεση προς τη Συμφωνία των Πρεσπών.
Προσωπικά προβλέπω ότι οι παρασπονδίες των βορείων γειτόνων μας θα συνεχισθούν. Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι θα παρασυρθούμε από την άποψη ότι η Συμφωνία είναι ένα κουρελόχαρτο, το οποίο το σχίζουμε όποτε θέλουμε. Το Διεθνές Δίκαιο είναι ένας πολύ δύσκολος κλάδος της Νομικής Επιστήμης και μόνον οι ειδικοί μπορούν να δώσουν λύσεις και ερμηνείες.
Στη σκιά των τουρκικών προκλήσεων δημοσιεύουμε παλαιότερο άρθρο (20.08.20) που αποκαλύπτει πως σκέφτονται τα βαθιά κράτη στο Ισραήλ, την Αίγυπτο και άλλες μεσανατολικές χώρες. Ένα κλίμα καθόλου ευνοϊκό για την Τουρκία, το οποίο δεν είναι καθόλου σίγουρο ότι έχει αλλάξει.
Φωτ. ASSOCIATED PRESS
THE TIMES, LE FIGARO, FINANCIAL TIMES
Ο διοικητής της ισραηλινής υπηρεσίας πληροφοριών (Μοσάντ) Γιόσι Κοέν αφιερώνει μεγάλο μέρος της δραστηριότητάς του στην αναχαίτιση του Ιράν και ιδιαίτερα στο σαμποτάρισμα του πυρηνικού του προγράμματος. Ωστόσο, πριν από 20 μήνες άφησε έκπληκτους τους συνομιλητές του όταν τους εκμυστηρεύθηκε τις μύχιες ανησυχίες του: «Η ιρανική ισχύς είναι εύθραυστη. Η πραγματική απειλή έρχεται από την Τουρκία».
Την εντυπωσιακή αυτή πληροφορία παραθέτει ο αρθρογράφος των Times Ρότζερ Μπόις στο χθεσινό φύλλο της βρετανικής εφημερίδας. (σσ. Το δημοσίευμα έχει ημερομηνία 20.08.20). Οπως αναφέρει, ο Κοέν μοιράστηκε αυτή την εκτίμηση με τους ομολόγους του από Αίγυπτο, Σαουδική Αραβία και Ενωμένα Αραβικά Εμιράτα, στη διάρκεια σύσκεψης η οποία, φυσικά, δεν δημοσιοποιήθηκε. Το νόημα της τοποθέτησής του, πάντα σύμφωνα με τον Βρετανό αναλυτή, δεν ήταν να υποβαθμίσει την απειλή που αντιπροσωπεύει το Ιράν για το Ισραήλ, αλλά να υπογραμμίσει τους κινδύνους για την περιφερειακή σταθερότητα που σωρεύει η Τουρκία του Ταγίπ Ερντογάν. Επιτέλους, το Ιράν μπορεί να αναχαιτιστεί με κυρώσεις, εμπάργκο και δολιοφθορές από το Ισραήλ και τους συμμάχους του. Με την Τουρκία, μια χώρα-μέλος του ΝΑΤΟ, τα πράγματα είναι σαφώς δυσκολότερα.
«Μετά τον Ψυχρό Πόλεμο, οι Δυτικοί έβλεπαν την Τουρκία ως υποψήφια για ένταξη στην Ε.Ε. Ωστόσο (επί προεδρίας Ερντογάν) η χώρα αυτή επαναπροσδιορίστηκε ως ακυβέρνητο σκάφος της Δύσης», γράφει ο Ρότζερ Μπόις.
Την ίδια ώρα, η γαλλική Le Figaro φιλοξενούσε άρθρο του φιλοσόφου Ζαν-Λου Μποναμί, υπό τον εύγλωττο τίτλο: «Το γαλλογερμανικό ζεύγος δεν υπάρχει πια. Το αποδεικνύει η άρνηση της Μέρκελ να υποστηρίξει την Ελλάδα και τη Γαλλία απέναντι στον Ερντογάν». Ο αρθρογράφος καυτηριάζει τη μετατροπή της Αγίας Σοφίας σε τζαμί και τις προκλήσεις της Τουρκίας στην Ανατολική Μεσόγειο, εκτιμώντας ότι ο Ταγίπ Ερντογάν συνιστά απειλή «για την ασφάλεια όλης της Ευρώπης», εκφράζει δε την απογοήτευσή του για την πολιτική ίσων αποστάσεων από την πλευρά του Βερολίνου.
Η ένταση στην Ανατολική Μεσόγειο απασχολεί και το χθεσινό κύριο άρθρο των Financial Times. Η σύνταξη της εφημερίδας καυτηριάζει την Τουρκία γιατί «παραβιάζει την ΑΟΖ της Κύπρου, χώρας-μέλους της Ε.Ε.» και τονίζει ότι η Ενωση «δεν μπορεί να σταθεί αδιάφορη και να παραχωρήσει στην Τουρκία ελευθερία κινήσεων για την εκμετάλλευση των ενεργειακών αποθεμάτων» της Ανατολικής Μεσογείου. Εκτιμά, πάντως, ότι «η προσεκτική στάση του Τούρκου ηγέτη έναντι της Ρωσίας δείχνει ότι σέβεται την ισχύ. Επομένως φαίνεται λογική η ανάπτυξη στρατιωτικών δυνάμεων από τη Γαλλία και άλλους, αν και ο μακροπρόθεσμος στόχος πρέπει να είναι η επίλυση των διαφορών μέσω του διαλόγου, ο οποίος θα φέρει αναπόφευκτα και συμβιβασμούς».
Η κρίση στη Συρία εξακολουθεί να είναι ένα είδος αιμορραγικής πληγής στη Μέση Ανατολή.
Η Τουρκία διαδραματίζει ιδιαίτερο ρόλο στα γεγονότα στη Συρία: η χώρα χρησιμοποιεί ενεργά έναν συνδυασμό στρατιωτικών-πολιτικών μέτρων για να επεκτείνει σταδιακά την επιρροή της και να εδραιώσει τις θέσεις που έχουν ήδη επιτευχθεί, γράφει ρωσικό δημοσίευμα.
Η Άγκυρα έχει ήδη πραγματοποιήσει στρατιωτικές επιχειρήσεις στη βόρεια Συρία («Ασπίδα του Ευφράτη», «Πηγή Ειρήνης» και «Κλάδος Ελαίας»).
Ο Τούρκος πρόεδρος Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν ανακοίνωσε την έναρξη νέας διασυνοριακής επιχείρησης για τη δημιουργία επιτέλους ζώνης ασφαλείας στα νότια της χώρας με βάθος 30 χιλιομέτρων. Κύριος στόχος της επιχείρησης θα είναι και πάλι οι κουρδικές δυνάμεις στη βορειοανατολική Συρία, τις οποίες η Άγκυρα θεωρεί τρομοκρατικές.
Ο Στάνισλαβ Μιχαήλοβιτς Ιβάνοφ, ανεξάρτητος ειδικός στα ζητήματα της Μέσης Ανατολής, κορυφαίος ερευνητής στο Ινστιτούτο Ανατολικών Σπουδών της Ρωσικής Ακαδημίας Επιστημών, διευκρινίζει για την κατάσταση στη Συρία.
Η Τουρκία αποκαθιστά την Οθωμανική Αυτοκρατορία
«Μου είναι δύσκολο να προσδιορίσω τους στρατηγικούς στόχους της τουρκικής ηγεσίας στη Συρία η οποία είναι χωρισμένη σε τρεις θύλακες.
Είναι προφανές ότι αυτοί οι στόχοι διαφέρουν σημαντικά σε επιμέρους περιοχές.
Στις περιοχές των επαρχιών Ιντλίμπ, Χαλέπι, Ράκκα και Χασάκα, που ελέγχονται από τη συριακή αραβοσουνιτική αντιπολίτευση και πρακτικά κατέχονται από τουρκικά στρατεύματα, η Άγκυρα αποκαθιστά την Οθωμανική Αυτοκρατορία σε νέες ιστορικές συνθήκες.
Υπάρχουν τουρκικές σημαίες, διδασκαλία στα σχολεία στα τουρκικά, η τουρκική λίρα κυκλοφορεί στις αγορές κ.λπ.
Δημιουργούνται νέες ένοπλες δυνάμεις κατά του Άσαντ, αστυνομία, ειδικές υπηρεσίες και δημιουργούνται φιλοτουρκικές δημοτικές και περιφερειακές αρχές.
Ο Ερντογάν δηλώνει επίσημα ότι ο Άσαντ δεν θα μπορέσει ποτέ μελλοντικά να αποκτήσει πρόσβαση σε αυτά τα εδάφη.
Ο Ερντογάν θεωρεί ότι τα εδάφη που ελέγχονται από τις κυβερνητικές δυνάμεις και τους ξένους συμμάχους της ( του Ιράν, της λιβανέζικη΄ς Χεζμπολάχ, τους ξένους σιίτες μισθοφόροι, της ρωσικής στρατιωτικής ομάδας Βάγκνερ, τμήματα των ρωσικών Ενόπλων Δυνάμεων) είναι κατεχόμενες περιοχές της κρατικής τρομοκρατίας από το καθεστώς Άσαντ.
Η βορειοανατολική Συρία και η ανατολική όχθη του ποταμού Ευφράτη ελέγχονται από κουρδικές πολιτοφυλακές του Κόμματος Δημοκρατικής Ένωσης (PYD) και τοπικές αραβικές φυλές, οι οποίες είναι ενωμένες στις «Συριακές Δημοκρατικές Δυνάμεις» (SDF) με την υποστήριξη ενός μικρού στρατιωτικού τμήματος οι ένοπλες δυνάμεις των ΗΠΑ.
Οι τουρκικές αρχές έχουν εχθρική στάση απέναντί τους και ο Ερντογάν προσπαθεί, με το πρόσχημα των υποτιθέμενων διασυνδέσεων μεταξύ Σύρων αυτονομιστών και του τουρκικού PKK, να διεξάγει όλο και περισσότερες στρατιωτικές τιμωρητικές επιχειρήσεις κατά των Κούρδων και να προσαρτήσει κουρδικά εδάφη.
Οι τουρκικές εισβολές δεν έχουν καμία σχέση με την ασφάλεια της Τουρκίας
Οι επιθετικές ενέργειες των τουρκικών στρατευμάτων στη βόρεια Συρία δεν έχουν καμία σχέση με τα προβλήματα ασφάλειας της Τουρκίας.
Τα τελευταία 15-20 χρόνια, ούτε μία κουρδική πολιτοφυλακή από τη Συρία δεν έχει παραβιάσει τα συροτουρκικά σύνορα και δεν έχει διαπράξει ούτε μια ενέργεια εχθρότητας προς τις τουρκικές αρχές.
Αντίθετα, οι Τουρκικές Ένοπλες Δυνάμεις εξαπέλυσαν επανειλημμένα ρουκέτες και βομβαρδισμούς και επιθέσεις πυροβολικού και όλμου σε παρακείμενες περιοχές της Συρίας, εισέβαλαν στις κουρδικές περιοχές της Συρίας (όπως το Αφρίν και άλλες) με τις θωρακισμένες αυτοκινητοπομπές τους.
Ο Ερντογάν κερδοσκοπεί και χειραγωγεί τον μπόγο της κουρδικής απειλής για τα δικά του επεκτατικά συμφέροντα προκειμένου να καταλάβει όσο το δυνατόν περισσότερα εδάφη της Συρίας, λέει ο Στάνισλαβ Μιχαήλοβιτς Ιβάνοφ.
«Η Δαμασκός ενδέχεται να δεχθεί το αίτημα των κουρδικών δυνάμεων για από κοινού αντιμετώπιση των Τούρκων;»
Ο Μπασάρ αλ-Άσαντ και το αραβοαλαουίτικο και μπααθικό περιβάλλον του, υπό την επιρροή της Τεχεράνης, συνεχίζουν να αγνοούν τα συμφέροντα της κουρδικής μειονότητας στη Συρία και να αποκλείουν τη νομιμοποίηση της Κουρδικής Αυτόνομης Περιφέρειας ή την ομοσπονδιοποίηση της χώρας.
Η Δαμασκός δεν αναγνωρίζει την πραγματική αυτόνομη περιοχή της Ροζάβα και απαιτεί τον αφοπλισμό των μονάδων της κουρδικής πολιτοφυλακής. Ο Ερντογάν το χρησιμοποιεί αυτό για όλο και πιο επιθετικά βήματα στη βόρεια Συρία.
«Είναι γνωστό ότι η Ουάσιγκτον έχει ήδη εναντιωθεί de facto στη στρατιωτική επιχείρηση της Άγκυρας στη βόρεια Συρία. Η συνεργασία με τις κουρδικές δυνάμεις έχει πράγματι προτεραιότητα για την αμερικανική πλευρά έναντι των σχέσεων με έναν σύμμαχο του ΝΑΤΟ;»
«Η Ουάσιγκτον εκτιμά πραγματικά τη συμβολή των Κούρδων πολιτοφυλακών στην ήττα της πρωτοπορίας της διεθνούς τρομοκρατίας – των συμμοριών του “Ισλαμικού Κράτους”.
Δεν είναι μυστικό για την αμερικανική κυβέρνηση ότι η Άγκυρα έχει γίνει διάδρομος διέλευσης και πίσω μέρος του ISIS εδώ και αρκετά χρόνια, ενώ οι Κούρδοι, μαζί με τον διεθνή συνασπισμό, πολέμησαν ενάντια σε αυτό το παγκόσμιο κακό.
Η ένταξη στο ΝΑΤΟ δεν εμπόδισε τον Ερντογάν να συνεργαστεί στενά με τους τζιχαντιστές του ISIS. Ως εκ τούτου, η συμμαχία των ΗΠΑ με τους Κούρδους της Συρίας, ακόμη και μετά την ήττα των βασικών δυνάμεων του ISIS, συνεχίζει να υπάρχει και να λειτουργεί.
«Γιατί τα είπε μασημένα ο Λαβρόφ;»
«Μου είναι δύσκολο να αξιολογήσω τις δηλώσεις του κ. Λαβρόφ. Σαφώς δεν ντρέπεται από το γεγονός ότι ο Ερντογάν αποκαλεί τον σύμμαχο της Μόσχας Άσαντ κρατικό τρομοκράτη, συμφωνώντας μάλιστα με τις θέσεις του Ερντογάν ότι πρέπει επειγόντως να εισέλθει ξανά στη Συρία για να νικήσει τους εικαζόμενους τρομοκράτες απέναντι στους Κούρδους.
Ωστόσο, οι πραγματικοί στόχοι των Τουρκικών Ενόπλων Δυνάμεων, όπως και στην πορεία της σωφρονιστικής επιχείρησης στο Αφρίν, θα είναι οι Κούρδοι άμαχοι (γυναίκες, παιδιά, ηλικιωμένοι). Μένει να ελπίζουμε ότι η επίσημη πολιτική των ρωσικών αρχών δεν θα συμβαδίσει με τέτοιες δηλώσεις του Ερντογάν.
«Μασάζ» στην Τουρκία από τον γενικό γραμματέα του ΝΑΤΟ, Γενς Στόλτενμπεργκ, που χαρακτήρισε «θεμιτές» («legitimate») τις ανησυχίες που θέτει η Άγκυρα και ο Ερντογά
Ο Στόλτενμπεργκ αναφέρεται στα εμπόδια που θέτει ο Ερντογάν στην προοπτική ένταξης της Σουηδίας και της Φινλανδίας στη Συμμαχία, με φόντο πια τον πόλεμο στην Ουκρανία.
Ο Νορβηγός προχώρησε στην εν λόγω δήλωση από το έδαφος της Φινλανδίας την οποία επισκέφθηκε σήμερα Κυριακή (12/6).
Ο Στόλτενμπεργκ, είχε σήμερα συνάντηση με τον πρόεδρο της Φινλανδίας Σάουλι Νιινίστο. Όπως υποστήριξε μάλιστα ότι κανένας άλλος σύμμαχος εντός του ΝΑΤΟ δεν έχει βρεθεί στο στόχαστρο περισσότερων τρομοκρατικών επιθέσεων από την Τουρκία.
Και συνέχισε ότι, ως εκ τούτου, οι ανησυχίες της Άγκυρας (σ.σ. για τους Κούρδους τους οποίους η Άγκυρα παρουσιάζει ως «τρομοκράτες» που υποστηρίζονται από χώρες όπως είναι η Φινλανδία, η Σουηδία, αλλά και οι ΗΠΑ, μεταξύ άλλων) θα πρέπει να ληφθούν σοβαρά υπόψη.
Στα τέλη του Ιουνίου αναμένεται να πραγματοποιηθεί η Σύνοδος Κορυφής του ΝΑΤΟ στη Μαδρίτη. Πολλοί εξέφραζαν την ελπίδα πως μέχρι τότε η Τουρκία θα φτάσει σε μια συμφωνία για να ανοίξει ο δρόμος για την ένταξη της Φινλανδίας και της Σουηδίας στη Συμμαχία. Αλλά ο Ερντογάν εμφανίζεται αμετακίνητος.
«Άδειασμα» Ερτνογάν από τον Φινλανδό Πρόεδρο
Σημειώνεται ότι μόλις πριν από λίγες ημέρες (8/6) ο Φινλανδός πρόεδρος Σάουλι Νιινίστο αποκάλυψε ότι ο Ταγίπ Ερντογάν καθώς είχε συμφωνήσει για την ένταξη της Φινλανδίας στο ΝΑΤΟ και στη συνέχεια άλλαξε γνώμη.
Σε συνέντευξή του στο φινλανδικό Ilta Sanomat, ο Νιινίστο ήταν αποκαλυπτικός, τονίζοντας ότι σε τηλεφωνική επικοινωνία που είχε ο ίδιος με τον Τούρκο πρόεδρο τον περασμένο Απρίλιο, ο Ερντογάν ήταν απολύτως θετικός στο να αιτηθεί η Φινλανδία την ένταξή της στη Βορειοατλαντική Συμμαχία.
«Ο Ερντογάν μού είχε εκφράσει ξεκάθαρα την υποστήριξή του στις θέσεις της χώρας μας» είπε χαρακτηριστικά ο Νιινίστο, και πρόσθεσε: «Μου είπε ότι εφόσον υποβάλλετε αίτηση θα την αξιολογήσουμε θετικά».
Στο ενδεχόμενο παρεξήγησης των λόγων του Ερντογάν, ο Φινλανδός πρόεδρος ήταν απόλυτος: «Δεν υπάρχει πιθανότητα παρεξήγησης. Άλλωστε, στις 5 Μαΐου, ο υπουργός Εξωτερικών Πέκα Χααβίστο επιβεβαίωσε ότι είχε μια συζήτηση με τον Τούρκο υπουργό Εξωτερικών Μεβλούτ Τσαβούσογλου και δήλωσε ότι δεν υπήρχαν προβλήματα.
Και ο Γενικός Γραμματέας του ΝΑΤΟ, Γενς Στόλτενμπεργκ, εξέδωσε παρόμοια δήλωση εκ μέρους του ΝΑΤΟ στις αρχές Μαΐου».
Στο πρώτο τετράμηνο του 2022 η αύξηση του ΑΕΠ είναι μειωμένη κατά 50% περίπου, σε σχέση με τον στόχο του προϋπολογισμού, όμως φέρνει αύξηση των εσόδων από τον ΦΠΑ μόνο, κατά 11,4% ή 755 εκ. ευρώ, πάντα σύμφωνα με τον στόχο του προϋπολογισμού, και σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία της κυβέρνησης. Μάλιστα, ένα μεγάλο μέρος των πρόσθετων εσόδων, σύμφωνα πάντα με τα επίσημα στοιχεία της κυβέρνησης, είναι από την αύξηση των εσόδων από το ΦΠΑ των καυσίμων. Δηλαδή, οι πολίτες-καταναλωτές, προσφέρουν στα κρατικά έσοδα, λόγω της ακρίβειας, μόνο στο πρώτο τετράμηνο του 2022, επιπλέον 755 εκ. ευρώ.
Τα επιπλέον αυτά έσοδα, δημιουργούν ένα σημαντικό δημοσιονομικό χώρο, που δίνει στην κυβέρνηση την δυνατότητα να επιστρέψει με την μορφή ενισχυμένου επιδόματος τα χρήματα αυτά στους πολίτες και να μειώσει τον ΦΠΑ, για να μην συνεχίσει να υπερφολογεί τους καταναλωτές, τους επόμενους μήνες, κάτι που έγινε ακόμη περισσότερο τον Μάιο, λόγω της αύξησης του πληθωρισμού στο 10,7%, σε σχέση με τον Απρίλιο. Η αύξηση των τιμών και μαζί και των εσόδων του κράτους, θα συνεχιστεί τους επόμενους μήνες, και μάλιστα ακόμη περισσότερο, γιατί θα αυξηθεί η κατανάλωση, λόγω των εκατομμυρίων τουριστών που θα έρθουν στην χώρα μας.
Γιατί λοιπόν η κυβέρνηση δηλώνει ότι: Δεν υπάρχει δημοσιονομικός χώρος, για να μειώσει είτε τον ΦΠΑ στα καύσιμα και σε βασικά καταναλωτικά αγαθά, όπως και τον Ειδικό Φόρο Κατανάλωσης στα καύσιμα, που ούτως ή άλλως, είναι από τους υψηλότερους στην ΕΕ;
Χρησιμοποιεί μάλιστα τρία επιχειρήματα, τα οποία είναι κάλπικα, για να μας πείσει ότι, δεν πρέπει να μειωθούν, ο Ειδικός Φόρος Κατανάλωσης και ο ΦΠΑ, στα καύσιμα, όπως και ο ΦΠΑ, σε βασικά καταναλωτικά προϊόντα:
Οι μειώσεις δεν θα περάσουν στον καταναλωτή. Δηλαδή λέει, ότι στην χώρα μας, οι επιχειρηματίες και οι επαγγελματίες δεν εφαρμόζουν τους νόμους και κερδοσκοπούν; Και αν αυτό ισχύει, τι κάνει αυτή και οι αρμόδιοι κρατικοί ελεγκτικοί μηχανισμοί; Οι άλλες χώρες, μάλιστα και με μικρότερη ακρίβεια, γιατί το κάνουν και έχουν άμεσα αποτελέσματα; Γιατί η κυβέρνηση της Γερμανίας, με καλύτερα εισοδήματα όλων των πολιτών της από εμάς, από 1,8 ευρώ το λίτρο, μειώνει το ΦΠΑ και τον ΕΦΚ, στα καύσιμα και ρίχνει την τιμή στο 1,4 ευρώ το λίτρο;Γιατί η Γερμανική κυβέρνηση δίνει κάρτες απεριορίστων μετακινήσεων στα αστικά λεωφορεία, εννιά ευρώ τον μήνα και για όσο θα υπάρχει υψηλός πληθωρισμός, που πάντα είναι χαμηλότερος από ότι στην χώρα μας;
Γιατί στην Κύπρο, που παίρνει την βενζίνη από την χώρα μας, επειδή δεν έχει διυλιστήρια, δηλαδή πληρώνει και επιπλέον μεταφορικά, επίσης μείωσε τον ΦΠΑ και τον ΕΦΚ, που ήταν πιο χαμηλοί από τους δικούς, μας και η τιμή στα πρατήρια της απλής αμόλυβδης είναι 1,5 ευρώ το λίτρο, ενώ στην Ρόδο, με λιγότερα μεταφορικά είναι 2,5 ευρώ το λίτρο;
Δεν υπάρχει δημοσιονομικός χώρος. Υπάρχει, όπως τα δικά της στοιχεία το αποκαλύπτουν. Τον δημιουργούν με τις αγορές τους οι καταναλωτές, λόγω της ακρίβειας, και της αύξησης του ύψους του ΦΠΑ, που εισπράττει. Φυσικά επαίρεται για τις μειώσεις φόρων που έκανε, στα τρία χρόνια της διακυβέρνησής της, όμως καθόλου τυχαία, όλες αφορούν, μεγάλα και πολύ μεγάλα εισοδήματα και περιουσίες, δηλαδή πολύ λίγων προσώπων και εταιρειών, Ελλήνων και ξένων.3. Δίνουμε τα 40 ευρώ για τρεις μήνες. Το ποσό αυτό είναι ευτελές, μπροστά στα επιπλέον που πληρώνει ο καταναλωτής, και ακόμη χειρότερα, ανεβάζει τις τιμές, γιατί πριμοδοτείτε, έστω και ελάχιστα η κατανάλωση, και φυσικά έτσι αυξάνει τα κρατικά έσοδα από τον ΦΠΑ. Η κυβέρνηση φέρεται κουτοπόνηρα, και ταυτόχρονα κοροϊδεύει τον κόσμο, γιατί, του παίρνει πολύ περισσότερα από ότι του δίνει. Δηλαδή θέλει οι πολίτες και να της αυξάνουν τα έσοδα, και να είναι και ευχαριστημένοι, γιατί ένα μικρό μέρος από αυτά τους το επιστρέφει. Ενώ αν μείωνε τον ΦΠΑ και τον ΕΦΚ, όπως κάνουν όλες οι άλλες χώρες, οι πολίτες θα πλήρωνα πολύ λιγότερα, χωρίς να έχει μείωση εσόδων, από αυτά που είχε προϋπολογίσει, και χωρίς ξεγελά τον κόσμο, ότι τους επιστρέφει λεφτά.
Από 18,2546 λίρες που ανταλλασσόταν σήμερα το πρωϊ 10-6-2022. Αυτή είναι η εφιαλτική πρόβλεψη αρμόδιου Τούρκου του Υπουργείου Οικονομικών στην ανταποκρίτρια της εφημερίδας Libération στην Κωνσταντινούπολή Anne–SophieFaivreLeCadre στο ρεπορτάζ της στις 9-6-2022 με τίτλο : «Τουρκία : η εκκεντρική οικονομική πολιτική του προέδρου Ερντογάν» (Turquie : la politique économique farfelue du president Erdogan). Η τουρκική λίρα έφτασε στο ιστορικό χαμηλό της έναντι του δολαρίου την Παρασκευή πρωϊ, ήτοι 1$ =17,2021 τουρκικές λίρες. Την ίδια ώρα, ο Τούρκος πρόεδρος ζητά περαιτέρω πτώση των επιτοκίων, ταρακουνώντας τις κλασικές οικονομικές θεωρίες σε σχετικές καταστάσεις.
Μια ατελείωτηβουτιά. Η τουρκική λίρα υποχώρησε στο ιστορικό χαμηλό όλων των εποχών την περασμένη Πέμπτη, χάνοντας πάνω από το ήμισυ της αξίας της έναντι του δολαρίου μέσα σε ένα χρόνο. Ενώ ένα δολάριο διαπραγματευόταν για περίπου 8,5 τουρκικές λίρες πριν από ένα χρόνο, τώρα χρειάζονται πάνω από 17 λίρες, παρασύροντας τον πληθωρισμό εκτός ελέγχου και προκαλώντας πολλές ανησυχίες για τον παρεμβατισμό του Τούρκου προέδρου. Μάλιστα αυτό το νέο όριο έφτασε την επομένη της επίσκεψης στην Άγκυρα του Ρώσου υπουργού Εξωτερικών Σεργκέι Λαβρόφ, ο οποίος πήγε για να συζητήσει, χωρίς επιτυχία, το πέρασμα των ουκρανικών δημητριακών από τη Μαύρη Θάλασσα.
Ένας από τους λόγους τουμαρασμούείναιοιανορθόδοξεςοικονομικέςπολιτικές του Ερντογάν–Πασά, ο οποίος επιμένειναμειώνειταεπιτόκιαγιαναπεριορίσειτονπληθωρισμό, σε αντίθεσημετηνκαθιερωμένηοικονομικήθεωρία. Ο αρχηγός του τουρκικού κράτους δικαιολογεί το πείσμα του με ολοένα και περισσότερες αναφορές στο Κοράνι, το οποίο κακίζει τους τόκους. Ένας οπορτουνιστικός λόγοςαφιερωμένος στην ικανοποίηση μιας εκλογικής βάσης φθαρμένης από μια ατελείωτη κρίση, αλλά που δεν αρκεί πλέον για να εξασφαλίσει την ηγεμονία του στις προσεχείς κάλπες. Μια δημοσκόπηση του Μαΐου 2022 από τη δημοσκοπική εταιρεία MetroPoll δείχνει ότι η δημοτικότητα για το κυβερνών κόμμα AKP έχει πέσει στο 26,5%, δηλαδή στο χαμηλότερο επίπεδο από την ίδρυσή του.
Αντικλεπτικές κλειδαριές για τις πάνες και το παιδικό γάλα
Για τον αναπληρωτή διευθυντή του Ιντσιτούτου Iris, Didier Billion, οι πολλές θρησκευτικές αναφορές που παρεμβάλλονται στις ομιλίες του προέδρου Ερντογάν είναιενδεικτικέςτουιδεολογικούτουαδιεξόδου. «Είναι ακόμη πιο εκπληκτικό ότι στην πραγματικότητα οιομιλίεςτουείναιαποκομμένεςαπότιςδυνατότητεςεπίλυσηςτηςκρίσης. Επιπλέον, οι συγγενείς του, αυτή η πλούσια ισλαμιστική αστική τάξη, δεν διστάζουν να αποσυρθούν πρόθυμα από τις κορανικές αρχές. Αυτές οι ομιλίες του είναι μια απόλυτη υποκρισία», επιμένει ο εν λόγω γεωπολιτικός επιστήμονας.
Μετά από μια ιστορική βουτιά τον Δεκέμβριο του 2021, η νομισματική κατάσταση παρέμεινε σταθερή για πέντε μήνεςχάρη σε ένα σύστημα εγγυήσεων που παρέχει σε ιδιώτες και εταιρείες αποζημιώσεις για τις υποτιμήσεις της λίρας, με το ανάλογο βέβαια δημοσιονομικό κόστος σε βάρος της τουρκικής οικονομίας. Αυτό το σύστημα – που στην πραγματικότητα πρόκειται για μια αύξηση των επιτοκίων χωρίς να την ονοματίζει – χρηματοδοτείται από το δημόσιο Ταμείο χάρη στους φόρους. Για την Τουρκάλα οικονομολόγο SelvaBaziki, αυτή η λύση, όσο δημιουργική κι αν είναι, είναι μόνο προσωρινή. «Το Δημόσιο Ταμείο θα εγγυηθεί αυτές τις πιθανές απώλειες με τα χρήματα των φορολογουμένων. Αυτό όμως δικαίως έχει δημιουργήσει μεγάλη ανησυχία για τη μεταφορά πλούτου μεταξύ ολόκληρου του πληθυσμού των φορολογουμένων και των σχετικά πλουσιότερων αποταμιευτών», εξηγεί. Ο καλπάζων πληθωρισμός οδηγεί σε άνοδο των τιμών και σε πτώση του βιοτικού επιπέδου για την πλειοψηφία των Τούρκων, που βλέπουν την αγοραστική τους δύναμη να διαβρώνεται μέρα με τη μέρα. Μια συγκλονιστική λεπτομέρεια, που αποκαλύπτει την έκταση του οικονομικού μαρασμού : στην πλειονότητα των σούπερ μάρκετ της Κωνσταντινούπολης, αντικλεπτικές συσκευές έχουν εμφανιστεί σε πάνες νηπίων και βρεφικά παρασκευάσματα, βασικά τρόφιμα, που έχουν γίνει προϊόντα πολυτελείας για μεγάλο μέρος του πληθυσμού. Έτσι, ένα πακέτο πάνες αξίζει 350 λίρες ή 19,17 ευρώ– δηλαδή σχεδόν το ένα δέκατο του κατώτατου μισθού που ανέρχεται στις 4.250 λίρες ή 232,81 ευρώ.
«Σε πολιτικό αυτισμό ο Ερντογάν»
Τα στοιχεία για τον πληθωρισμό αποτελούν αντικείμενο σκληρής διαμάχης μεταξύ του Εθνικού Ινστιτούτου Στατιστικής της Τουρκίας (Tüik), μιας επίσημης δομής που ελέγχεται από το κράτος, και των ανεξάρτητων οικονομολόγων της Ομάδας Έρευνας για τον Πληθωρισμό (Enag). Σύμφωνα με το Tüik, ο δείκτης τιμών καταναλωτή αυξήθηκε κατά 69,97% από τον Απρίλιο του 2021 μέχρι τον Απρίλιο του 2022. Ένα ποσοστό που απέχει παρασάγγες από τις εκτιμήσεις της Ομάδας Έρευνας, που εκτιμά ότι η αύξηση του πληθωρισμού ανέρχεται στο 160%.
Τον Ιανουάριο 2022, ο διευθυντής του Tüik, Sait Erdal Dinçer, απολύθηκεαπότονΤούρκοπρόεδρο, ότανεξήγησεσεμιαμεγάληεθνικήςεμβέλειαςεφημερίδα ότι αρνιότανναμακιγιάρειταστοιχείατουπληθωρισμού, έχοντας «μιαευθύνηέναντιτων 84 εκατομμυρίωνΤούρκωνπολιτών». Στα τέλη Απριλίου 2022, ένα νομοσχέδιο που κατατέθηκε από την πλειοψηφία πριν απορριφθείστόχευε ρητά την Ομάδα Έρευνας Enag, προβλέποντας ποινές φυλάκισης έως και τριών ετών για τη δημοσίευση μη εξουσιοδοτημένων οικονομικών δεδομένων. «Είμαστε χαρούμενοι που βλέπουμε ότι το νομοσχέδιο δεν μπόρεσε να εγκριθεί. Αν και υπήρξε σημαντική διάβρωση των δημοκρατικών θεσμών την τελευταία περίπου δεκαετία, εγώ και τα μέλη της Enag είμαστε αισιόδοξοι για το μέλλον», λέει ο KaanBasdil. Μια αισιοδοξία που δεν συμμερίζεται η κοινή γνώμη. Γιατί στην Τουρκία η παρακμή της οικονομίας συνδυάζεται με μια ανησυχητική πτώση των ελευθεριών. «Δεν υπάρχει μηχανιστικός συσχετισμός μεταξύ των δύο πτυχών, αλλά οι επιθέσεις στο κράτος δικαίου είναι εμφανείς εδώ και πολλά χρόνια», αναλύει ο DidierBillion, γεωπολιτικός επιστήμονας και αναπληρωτής διευθυντής του Iris. Μπορούμε να παραδεχτούμε ότι η κατάσταση των δημοκρατικών δικαιωμάτων είναι καταστροφική, όπως και οι ελευθερίες. Ο Ερντογάν βρίσκεται σε μια ανησυχητική κατάσταση πολιτικού αυτισμού».
Η διεθνής γεωπολιτική κατάσταση είναι επιβαρυντικός παράγοντας για μια Τουρκία που εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από το εξωτερικό για τις προμήθειες υδρογονανθράκων της, και της οποίας το 50% του φυσικού αερίου προέρχεται από τη Ρωσία. Αυτοί οι εξωγενείς παράγοντες, ο παρεμβατισμός του Προέδρου και η πτώση των ελευθεριών είναι ένα εκρηκτικό μείγμα που οδήγησε σε μια υποτίμηση της τουρκικήςλίρας και συνακόλουθα σε υπερπληθωρισμό. «Ο Κύριος Ερντογάν θέλει να καθιερωθεί ως ο επικεφαλής οικονομολόγος της χώρας : υπάρχει ένα μεγάλο πρόβλημα αρμοδιοτήτων. Κλείστηκε μέσα σε ένα πολιτικό και οικονομικό σύστημα που τον ξεπερνά», είπε ο αναπληρωτής διευθυντής του Iris.
Σε αυτό το πλαίσιο, ποιοείναιτομέλλονγιατηντουρκικήλίρα; Σύμφωνα με έναν αρμόδιο του Υπουργείου Οικονομικών που ρωτήθηκε από την εφημερίδα Libération, το τουρκικό νόμισμα θα πρέπει να συνεχίσει να χάνει αξία και ένα ευρώ θα μπορούσε να ανταλλάσσεται με 28 λίρες (είναι στις 18 λίρες και πλέον σήμερα) πριν από το τέλος του έτους 2022. «Η αβεβαιότητα που προκαλείται από τον πόλεμο μεταξύ Ρωσίας και Ουκρανίας θα συνεχίσει να ασκεί ανοδική πίεση στις τιμές της ενέργειας και θα συμβάλει στον υψηλότερο πληθωρισμό. Αυτή η αβεβαιότητα ενισχύεται από την αδυναμία της κυβέρνησης να ασκήσει μια κατάλληλη οικονομική πολιτική», καταλήγει ο Τούρκος οικονομολόγος KaanBasdil.
«Είμαστε μαριονέτες λένε τα στελέχη της Κεντρικής Τράπεζας»
«Το να δουλεύεις εδώ στην Τουρκία είναι μια απόγνωση που ανανεώνεται μέρα με τη μέρα. Το αποτέλεσμα της δουλειάς μας χειραγωγείται συνεχώς. Είμαστε μαριονέτες», αναστενάζει ο Gül (ο οποίος έχει αλλάξει το μικρό του όνομα για λόγους ασφαλείας στην παραπάνω ρεπόρτερ). Αυτός ο οικονομολόγος εντάχθηκε στην Τουρκική Κεντρική Τράπεζα μετά από λαμπρές σπουδές μεταξύ Ευρώπης και Ηνωμένων Πολιτειών, ονειρευόμενος να υπηρετήσει τη χώρα του. Μερικά χρόνια μετά την ανάληψη των καθηκόντων του, η απογοήτευσή του οφείλεται μόνο στην έλλειψη ανεξαρτησίας ενός θεσμού που δεσμεύεται χειροπόδαρα από τις φαντασιακές αποφάσεις του Ερντογάν, ο οποίος επιμένει να της στερεί το πιο ισχυρό μέσο για τον περιορισμό του πληθωρισμού : δηλαδή την άνοδο των επιτοκίων. Εν μέσω εντάσεων γύρω από τη δημοσιοποίηση των επίσημων στοιχείων για τον πληθωρισμό, οιαξιωματούχοιτηςκεντρικήςτράπεζαςδέχονταιαυξανόμενηπίεση. Μια πρόσφατη οδηγία τους απαγορεύει να εμφανίζονται σε πανεπιστημιακές εκδόσεις, χωρίς την προηγούμενη έγκριση της διοίκησής τους. Το πιο ανησυχητικό είναι ότι τους τελευταίους μήνες, πολλοί αξιωματούχοι της Κεντρικής Τράπεζας υπέστησαν εξορίες μεταμφιεσμένες σε μεταθέσεις, επειδή εξέφρασαν δημόσια τη διαφωνία τους με την έλλειψη ανεξαρτησίας του ιδρύματός τους. Ο Τούρκος οικονομολόγος UgurGürses ήταν ο πρώτος που το ανέφερε δημόσια στο Twitter, τον Μάρτιο του 2022.
Μια πρακτικήπουδιέψευσεηκυβέρνησηαλλάεπιβεβαιώθηκεαπόόλαταστελέχητηςΚεντρικήςΤράπεζας που συνάντησε η εφημερίδα Libération. «Όταν μπαίνουμε στην τράπεζα, είμαστε υποχρεωμένοι να υπογράψουμε ένα χαρτί που να δείχνει ότι συμφωνούμε να εργαστούμε σε οποιαδήποτε πόλη. Δεν είναι τυχαίο. Είναι ένα ιδιαίτερα ύπουλο μέσο πίεσης», υπογραμμίζει ένας Τούρκος οικονομολόγος που ρωτήθηκε υπό τον όρο της ανωνυμίας του και έκτοτε αποχώρησε από το ίδρυμα. Για αυτόν, το δράμα της Κεντρικής Τράπεζας είναι να στελεχώνεται από οικονομολόγους τόσο ικανούς όσο και ανίσχυρους μπροστά στην παρέμβαση του αρχηγού του κράτους. «Θέλουν να τιμήσουν αυτή τη θέση, είναι αφοσιωμένοι στη δουλειά τους, την οποία κάνουν πολύ καλά. Αλλά οι προσπάθειές τους καταπατούνται από τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας», διεκτραγώδησε στην εφημερίδα.
Για τον οικονομολόγο Kaan Basdil, μέλος της Ομάδας Enag, η ΚεντρικήΤράπεζαέχασετηνιδιότητάτηςωςανεξάρτητουφορέαπριναπόπολύκαιρό. «Αυτή η κατάσταση πραγμάτων συμβάλλει στη θεσμική παρακμή της Τουρκίας. Αυτό που συμβαίνει είναι αυτό που αναμένεται από μια παραπαίουσα δημοκρατία», είπε. Ένας παρεμβατισμός που οδηγεί σε ανεξέλεγκτο πληθωρισμό και την απροθυμία των ξένων επενδυτών, απρόθυμων να βαφτίσουν την εκκεντρική οικονομική πολιτική του αρχηγού του κράτους. Το βαλς των διοικητών του ιδρύματος, που απέλυσε ο Ερντογάν ο ένας μετά τον άλλον, απεικονίζει το αδιέξοδο στο οποίο βρίσκεται η Κεντρική Τράπεζα της Τουρκίας. Από το 2016, τουλάχιστον 5 διοικητές διαδέχθηκαν ο ένας τον άλλον. Κανένας μέχρι σήμερα δεν έχει καταφέρει να επηρεάσει τη μεγαλομανή επιχείρηση ενός προέδρου που θέλει να γίνει οικονομολόγος.
Ένα ραντεβού στο γαλλογερμανικό ARTE και μία συνομιλία με τον Βόλφγκανγκ Μπέργκμαν, διευθυντικό στέλεχος του σταθμού, με αναπάντεχες εξομολογήσεις για την ποιοτική τηλεόραση και για την Ελλάδα.
Τα κεντρικά γραφεία του ARTE στο Στρασβούργο
Το ραντεβού ορίστηκε για τη μία το μεσημέρι στα φουτουριστικά κεντρικά γραφεία του ARTE στο Στρασβούργο, στις όχθες του ποταμού Ιλλ. Ξύλινοι πάγκοι κοντά στην είσοδο υποδέχονται εργαζόμενους του σταθμού, που κάνουν διάλειμμα ρεμβάζοντας το οργιαστικό πράσινο και την περαντζάδα. Ελάχιστα αυτοκίνητα στο οπτικό πεδίο, πολλοί οι αθλούμενοι που τρέχουν δίπλα στο ποτάμι, ακόμη περισσότεροι οι ποδηλάτες. Κάποιοι από αυτούς εργάζονται στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, που δεν απέχει ούτε ένα χιλιόμετρο. Πηγαινοέρχονται στην πόλη με το ποδήλατο. Στην είσοδο ένα σύγχρονο έργο τέχνης αποτελεί σημείο αναφοράς για τα social media. Είναι ο giraffe man του γερμανού γλύπτη Στέφαν Μπάλκενχολ, μία αλλόκοτη φιγούρα τριών μέτρων που αποπνέει ηρεμία, καλώντας κι εμάς σε διαλογισμό, έτσι έλεγε ο καλλιτέχνης σε παλαιότερη συνέντευξή του.
The giraffe man, έργο τέχνης στην είσοδο του ARTE
Οι επισκέπτες όχι μόνο επιτρέπεται, αλλά και επιβάλλεται να απαθανατίσουν τον giraffe man, για να ποστάρουν τις φωτογραφίες στα social media, όπως μας ενημερώνει μία χάλκινη πινακίδα. Στην αίθουσα συσκέψεων με περιμένει ο Βόλφγκανφκ Μπέργκμαν, γενικός εκτελεστικός διευθυντής (CEO) του ARTE Γερμανίας και καθηγητής στη Σχολή Καλών Τεχνών της Βάδης-Βυρτεμβέργης. Συνεργάτες του, αστειευόμενοι, λένε ότι πήρε χρώμα μετά από μόλις λίγες μέρες στην Ελλάδα. Αφορμή ήταν η επετειακή συναυλία για τα 30 χρόνια του ARTE, που έγινε στη Δήλο και μεταδόθηκε ζωντανά σε όλη την Ευρώπη. Για την πραγματοποίηση της εκδήλωσης συνεργάστηκαν πολλοί φορείς στην Ελλάδα.Εκείνο το μαγικό σούρουπο, στις 30 Μαΐου, η Ευρωπαϊκή Ορχήστρα Νέων και η σολίστ Ντιάνα Τιστσένκο από την Ουκρανία ερμήνευσαν τις «Τέσσερις εποχές» του Αντόνιο Βιβάλντι, με στοιχεία αυτοσχεδιασμού. Κάθε τόσο παρεμβάλλονταν οι νότες του Σωκράτη Σινόπουλου, δεξιοτέχνη της πολίτικης λίρας. «Ήταν υπέροχο, μοναδικό, ανεπανάληπτο», λέει ο Βόλφγκανγκ Μπέργκμαν. «Κατ΄αρχάς ήταν ένα μοναδικό προνόμιο το ότι μας επέτρεψαν να πάμε στη Δήλο. Και μετά, η Ευρωπαϊκή Ορχήστρα Νέων, μία υπέροχη νεαρή σολίστ από την Ουκρανία σε μία ξεχωριστή ερμηνεία των ‘Τεσσάρων Εποχών’, όλα αυτά συνθέτουν μία εικόνα, την οποία θα θυμάμαι σε όλη μου τη ζωή».
«Ιδανική παρέα σε ένα ερημικό νησί»
Δήλος, ένα μοναδικό σκηνικό για την επετειακή συναυλία του ARTE
Ακόμη και η μαγνητοσκόπηση της συναυλίας στο YouTube προσφέρει μία ξεχωριστή εμπειρία, αλλά και μία σκηνοθετική απόλαυση με τα ζουμ στα πρόσωπα των μουσικών να εναλλάσσονται με πλάνα από εναέριες κάμερες που εξερευνούν το τραχύ, αιγαιοπελαγίτικο τοπίο. Για το ARTE οι μουσικές εκδηλώσεις αυτού του είδους αποτελούν ρουτίνα. Είναι και αυτός ένας λόγος που το γαλλογερμανικό κανάλι έχει καθιερωθεί στη συνείδηση του κοινού ως συνώνυμο της ποιότητας. Τα ποσοστά τηλεθέασης, τα «νουμεράκια» που λένε κάποιοι, δεν το δικαιώνουν. Στη Γαλλία το ποσοστό στην αναλογική τηλεόραση δεν ξεπερνά το 3%. Αλλά ο Βόλφγκανγκ Μπέργκμαν δεν πτοείται. «Εμπνέομαι πάλι από τη Δήλο», επισημαίνει, «για να σας πω το εξής: Νομίζω ότι το πιο σημαντικό κριτήριο για την ανταπόκριση που έχει στο κοινό ένας τηλεοπτικός σταθμός, εκτός από τα ποσοστά τηλεθέασης, είναι η απάντηση που δίνει ο κόσμος στο ερώτημα: ‘Ποιο τηλεοπτικό πρόγραμμα θα παίρνατε μαζί σας σε ένα ερημικό νησί;’ Πολλοί αναφέρουν το ARTE στις πρώτες τρεις επιλογές τους και αυτό σημαίνει πολλά. Είμαστε πολύ ευχαριστημένοι με την ανταπόκριση του κοινού, τουλάχιστον στη Γαλλία και τη Γερμανία, δύο χώρες που αποτελούν τον πυρήνα μας. Αλλά επεκτεινόμαστε και στην υπόλοιπη Ευρώπη, ήδη εκπέμπουμε προγράμματα με υπότιτλους σε έξι γλώσσες. Επιπλέον, στο διαδίκτυο έχουμε όλο και μεγαλύτερη ανταπόκριση, καθώς πλησιάζουμε τα δύο δισεκατομμύρια κλικς».
Ποιοτική τηλεόραση σε ένα κατακερματισμένο τηλεοπτικό τοπίο
Σήμερα το τηλεοπτικό τοπίο είναι πιο κατακερματισμένο από ποτέ. Τα social media αλλάζουν τα δεδομένα της καθημερινότητας, αλλά και της αισθητικής. Εδώ και χρόνια η τηλεόραση δεν είναι η «φαντασιακή εστία» που συγκεντρώνει όλη την οικογένεια τα βράδια, που δίνει αφορμές για συζήτηση στις παρέες την επόμενη μέρα. Πόσο δύσκολο είναι να κάνεις σήμερα ποιοτική τηλεόραση; «Εγώ πιστεύω ότι είναι πιο απλό σήμερα» λέει ο Βόλφγκανγκ Μπέργκμαν. «Γιατί το τηλεοπτικό τοπίο διαθέτει πλέον μία τόσο εντυπωσιακή πολυφωνία, που εμείς μπορούμε να εστιάσουμε με μεγαλύτερη συνέπεια, με μεγαλύτερη αποφασιστικότητα σε αυτά που πάντα θέλαμε να κάνουμε. Από την αρχή το ARTE προοριζόταν να γίνει μία ευρωπαϊκή πλατφόρμα για δημιουργικούς ανθρώπους. Δεν είμαστε μόνο υπεύθυνοι ενός τηλεοπτικού σταθμού, είμαστε και οικοδεσπότες που ανοίγουμε τις πόρτες μας σε δημιουργικούς ανθρώπους από τις πιο διαφορετικές εκφάνσεις των ΜΜΕ, από τις πιο διαφορετικές χώρες. Αυτή η πολυμορφία αποτελεί συστατικό στοιχείο της ευρωπαϊκής ταυτότητας».
Βόλφγκανγκ Μπέργκμαν, CEO του ARTE Γερμανίας
Τι γίνεται όμως με τα social media; Αυξάνουν την αίσθηση του ανταγωνισμού; Ή μήπως ούτως ή άλλως κάνουν κάτι διαφορετικό, οπότε δεν τίθεται καν το ερώτημα του ανταγωνισμού; «Πράγματι, δεν τίθεται ζήτημα ανταγωνισμού», λέει ο CEO του ARTE Γερμανίας. «Πρόκειται για έναν διαφορετικό δρόμο, μέσω του οποίου το περιεχόμενό μας απευθύνεται στον θεατή, στον χρήστη. Και ευτυχώς το ARTE αποφάσισε να ακολουθήσει αυτόν τον δρόμο από νωρίς και με δημιουργικό πνεύμα, γι αυτό σήμερα έχουμε μεγαλύτερη διάδοση στο διαδίκτυο, παρά στην αναλογική τηλεόραση».
Μάχη με την «κακοφωνία»
ARTE, μία διαφορετική τηλεόραση
Hot news δεν υπάρχουν στο ARTE. Ακόμη και το καθημερινό δελτίο ειδήσεων του καναλιού, το «ARTE Journal» είναι πιο «μαγκαζινάτο», αν και διαρκεί μόλις 20 λεπτά. Τελευταία αναφορά της εκπομπής στην Ελλάδα ήταν ένα τρίλεπτο ρεπορτάζ για την οικονομική κρίση που ακόμη καραδοκεί, για τον «γολγοθά» των νέων εργαζομένων, χωρίς πολιτικές δηλώσεις, χωρίς κομματικές καταγγελίες. Μία γυναίκα που εργάζεται σε σούπερ-μάρκετ καταθέτει την αγωνία της και εξηγεί ότι στην Αθήνα δύσκολα ζεις με ωρομίσθιο τέσσερα ευρώ, ένας οικονομολόγος δίνει τη δική του ερμηνεία. Στο Στρασβούργο συνεργάτης του ARTE με ρωτάει γιατί εξαφανίστηκε η Ελλάδα από τα διεθνή μέσα ενημέρωσης και αν πράγματι ξεπεράσαμε την κρίση. Προσπαθώ να εξηγήσω πως η απάντηση είναι «ΟΧΙ» με την έννοια ότι η ανάκαμψη της οικονομίας δεν πέρασε ακόμη στον κόσμο, αλλά και «ΝΑΙ» με την έννοια ότι μετά την ανακύκλωση χρέους που έκαναν τα πακέτα διάσωσης οι περισσότεροι ιδιώτες πιστωτές μπορούν να εξοφληθούν, ενώ η αναχρηματοδότηση του χρέους φαίνεται πιο εύκολη για τα επόμενα 30 χρόνια.
Αλλά που θα βρίσκεται το ARTE σε 30 χρόνια; «Ελπίζω να παραμένει ζωντανή η ιδέα της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης και μαζί με αυτήν η ιδέα μίας πανευρωπαϊκής μιντιακής πλατφόρμας με ποιοτικό περιεχόμενο, με δημόσια χρηματοδότηση», λέει ο Βόλφγκανγκ Μπέργκμαν. «Νομίζω ότι σήμερα αυτό είναι πιο σημαντικό από ποτέ. Πρέπει να προσφέρουμε ένα διαφορετικό περιεχόμενο ποιότητας και αξιοπιστίας σε ένα μιντιακό τοπίο που παρουσιάζει φαινόμενα κακοφωνίας, τα οποία οφείλονται ενίοτε σε εμπορικούς λόγους, συχνά όμως και σε πολιτικές παρεμβάσεις».
Από τους Δελφούς στη Δήλο
Σε ειδυλλιακή θέση, στις όχθες του ποταμού Ιλλ, τα γραφεία του ARTE
Απομένει το ερώτημα, εάν το ARTE έχει και άλλα, μελλοντικά σχέδια για την Ελλάδα. Όπως λέει ο CEO του ARTE Γερμανίας, χαμογελώντας, «νομίζω ότι έχουμε προσβληθεί πλέον από το ‘ελληνικό μικρόβιο’. Η συναυλία στη Δήλο ήταν η δεύτερη εκδήλωση σε έναν εκπληκτικό χώρο ιστορικού ενδιαφέροντος, είχε προηγηθεί μία αντίστοιχη συναυλία στους Δελφούς με την 7η συμφωνία του Μπετόβεν, σε έναν χώρο μοναδικό και πάλι. Προσωπικά θα ήθελα να αναπληρώσω και μία δική μου έλλειψη γνώσης, να μάθω περισσότερα για την ιστορία της Δήλου, θέλουμε λοιπόν να γυρίσουμε ένα ντοκιμαντέρ, το οποίο σκεπτόμαστε να εντάξουμε στη σειρά ‘Η περιπέτεια της ανθρωπότητας’ (Abenteuer Menschheit). Έχουμε ήδη κάνει κάποιες πρώτες σκέψεις γι αυτή την παραγωγή. Από κει και πέρα θα θέλαμε να επεκτείνουμε τη συνεργασία μας με τους φίλους στο ‘Μέγαρο Μουσικής’, ίσως του χρόνου με κάποια συναυλία…»
Περίπου ο ένας στους 500 άνδρες, διπλάσιο ποσοστό από ό,τι θεωρείτο έως τώρα, έχει στο σώμα του ένα επιπρόσθετο χρωμόσωμα του φύλου Χ ή Υ – οι περισσότεροι χωρίς καν να το γνωρίζουν – γεγονός που τους θέτει σε αυξημένο κίνδυνο για διάφορες παθήσεις όπως διαβήτη τύπου 2, αθηροσκλήρωση και θρόμβωση, σύμφωνα με Βρετανούς επιστήμονες.
Οι ερευνητές των πανεπιστημίων του Κέιμπριτζ και του Έξετερ, οι οποίοι έκαναν τη σχετική δημοσίευση στο περιοδικό γενετικής και ιατρικής “Genetics in Medicine”, ανέλυσαν γενετικά δεδομένα από 207.067 άνδρες ηλικίας 40 έως 70 ετών, μεταξύ των οποίων 356 που έφεραν ένα έξτρα χρωμόσωμα Χ (οι 213) ή ένα έξτρα χρωμόσωμα Υ (οι 143).
Τα χρωμοσώματα Χ και Υ προσδιορίζουν το φύλο. Οι άνδρες έχουν ένα Χ και ένα Υ, ενώ οι γυναίκες δύο Χ. Όμως μερικοί άνδρες έχουν ένα έξτρα Χ (ΧΧΥ) ή ένα έξτρα Υ (ΧΥΥ), κάτι που συνήθως αποκαλύπτεται μέσω γενετικού τεστ, με αποτέλεσμα οι περισσότεροι, αφού δεν έχουν κάνει, να μην το ξέρουν. Η έρευνα βρήκε ότι το 23% των ανδρών ΧΧΥ και μόνο το 0,7% των ΧΥΥ είχαν ήδη διαγνωστεί με το έξτρα χρωμόσωμα.
Σχετίζοντας τα γενετικά δεδομένα με τα ιατρικά αρχεία καθενός ατόμου, οι ερευνητές βρήκαν ότι οι άνδρες ΧΧΥ έχουν πολύ μεγαλύτερη πιθανότητα αναπαραγωγικών προβλημάτων και στειρότητας, καθώς μεταξύ άλλων έχουν τριπλάσιο κίνδυνο για καθυστερημένη εφηβεία και τετραπλάσιο να έχουν μείνει άτεκνοι. Αυτοί οι άνδρες με έξτρα χρωμόσωμα Χ έχουν σημαντικά μειωμένα επίπεδα τεστοστερόνης σε σχέση με τους τυπικούς άνδρες (ΧΥ). Από την άλλη, οι άνδρες με έξτρα Υ (ΧΥΥ) έχουν φυσιολογική αναπαραγωγική λειτουργία, ενώ τείνουν να είναι ψηλότεροι ήδη από παιδιά, αλλά κατά τα άλλα δεν έχουν άλλα διακριτά χαρακτηριστικά.
Όμως τόσο οι ΧΧΥ όσο και οι ΧΥΥ έχουν μεγαλύτερο κίνδυνο για άλλα προβλήματα υγείας. Έχουν τριπλάσια πιθανότητα για διαβήτη τύπου 2, εξαπλάσια για φλεβική θρόμβωση, τριπλάσια για πνευμονική εμβολή και τετραπλάσια για χρόνια αποφρακτική πνευμονοπάθεια (ΧΑΠ). Οι επιστήμονες δεν είναι βέβαιοι για ποιό λόγο η παρουσία ενός έξτρα χρωμοσώματος αυξάνει τους κινδύνους για την υγεία ή γιατί οι κίνδυνοι είναι εξίσου αυξημένοι, ανεξάρτητα από το αν το επιπρόσθετο χρωμόσωμα είναι Χ ή Υ.
Ο καθηγητής παιδιατρικής ενδοκρινολογίας Κεν Ονγκ της Μονάδας Επιδημιολογίας του Κέιμπριτζ δήλωσε έκπληκτος από το ότι το έξτρα χρωμόσωμα είναι συχνότερο του αναμενομένου. Ανέφερε ότι “ο γενετικός έλεγχος μπορεί να ανιχνεύσει τις χρωμοσωμικές ανωμαλίες σχετικά εύκολα, συνεπώς θα βοηθούσε αν γινόταν εξέταση για ΧΧΥ ή ΧΥΥ σε περισσότερους άνδρες. Αν και χρειάζεται περισσότερη έρευνα για να προσδιορίσουμε κατά πόσο θα άξιζε να γίνεται έλεγχος για ασυνήθιστα χρωμοσώματα στον γενικό πληθυσμό, είναι κάτι που πιθανώς θα μπορούσε να οδηγήσει σε πιο έγκαιρες παρεμβάσεις για την αποφυγή διαφόρων παθήσεων”.
Προηγούμενες μελέτες είχαν βρει ότι περίπου μία στις 1.000 γυναίκες έχουν ένα πρόσθετο χρωμόσωμα Χ (συνεπώς είναι ΧΧΧ), κάτι που μπορεί να έχει ως αποτέλεσμα ταχύτερη ανάπτυξη τους ως την εφηβεία, αλλά επίσης καθυστερημένη ανάπτυξη της γλωσσικής ικανότητας, καθώς και μικρότερο δείκτη νοημοσύνης (IQ).