Αρχική Blog Σελίδα 1832

Τάσος Γιαννίτσης: Η Ελλάδα στην εποχή των ταυτόχρονων απειλών

1

Η αναζήτηση λύσεων σε μεγάλα προβλήματα του σήμερα και του αύριο έχει νόημα αν θέλουμε πράγματι να κάνουμε κάτι γι’ αυτά. Διαφορετικά, όπως θα έλεγε σε μια υποθετική συζήτηση ο Humpty Dumpty στην Αλίκη, αν δεν ξέρεις πού θες να φτάσεις, είναι αδιάφορο ποιο δρόμο θα ακολουθείς

Η αναζήτηση λύσεων σε μεγάλα προβλήματα του σήμερα και του αύριο έχει νόημα αν θέλουμε πράγματι να κάνουμε κάτι γι’ αυτά. Διαφορετικά, όπως θα έλεγε σε μια υποθετική συζήτηση ο Humpty Dumpty στην Αλίκη, αν δεν ξέρεις πού θες να φτάσεις, είναι αδιάφορο ποιο δρόμο θα ακολουθείς.

Τα μεγάλα προβλήματα του αύριο είναι πολύ διαφορετικά από αυτά μιας ή δύο δεκαετιών πριν: κλιματική αλλαγή –η μεγαλύτερη ανατροπή των τελευταίων 12.000 ετών–, ενεργειακό, απειλές στην υγεία, κλιματική μετανάστευση, ικανότητα οικονομικής μεγέθυνσης, πρωτόγνωρες ανισότητες, μεγάλες αλλαγές στη διεθνή οικονομική και πολιτική αρχιτεκτονική, απειλές για τη δημοκρατία. Για την Ελλάδα, επιπρόσθετα ζητήματα είναι η οικονομία, η γήρανση, τα ελληνοτουρκικά και τα θέματα εθνικής ασφάλειας. Oλα αυτά συνθέτουν ένα σύνολο με πολλές και παράλληλες απειλές και αβεβαιότητες, που επηρεάζουν η μία την άλλη και σηματοδοτούν μια ανατροπή υποδείγματος και μια εποχή ισχυρών ρήξεων με το παρελθόν.

Οι ανατροπές αυτές συνδέονται και με μια βαθύτερη θεώρηση: ότι η εμβληματική μορφή της μετα-αναγεννησιακής εποχής –ο Φάουστ, ο σύγχρονος άνθρωπος–, στην απληστία του και στον μανιώδη αγώνα να επιβληθεί και να ελέγξει τον κόσμο, προκάλεσε μια βίαιη υπέρβαση των ορίων ασφαλείας του κόσμου αυτού, που έγινε μπούμερανγκ και δημιούργησε αδιέξοδες καταστάσεις που ποτέ δεν φαντάστηκε. Αν θα καταφέρει να αντεπεξέλθει στα νέα δεδομένα και με ποιο τρόπο δεν το γνωρίζουμε ακόμη.

Οι παγκόσμιοι συλλογικοί κίνδυνοι δημιουργούν δύο σημαντικά νέα δεδομένα: πρώτον, είναι πολύ διαφορετικό μια κοινωνία να έχει να αντιμετωπίσει διάσπαρτους στον χρόνο μεμονωμένους κινδύνους από το να είναι αντιμέτωπη με ένα ευρύ φάσμα ταυτόχρονων κινδύνων. Δεύτερον, σημασία έχει να δούμε όχι μόνο τις απειλές αυτές καθαυτές, αλλά και τις πολύπλοκες αλληλεπιδράσεις που αναπτύσσονται μεταξύ τους και τη σημασία τους για την πολιτική. Θα επισημάνω επτά σημεία:

1. Τα προβλήματα πλέον είναι τόσο πολλά και σύνθετα, ώστε, με τις σημερινές πολιτικές, σε κάθε χώρα, κάθε κυβερνητικό σχήμα, έπειτα από κάποια λίγα χρόνια, είναι καταδικασμένο να εισπράττει τη γενική δυσφορία, ίσως και την αποτυχία, πολύ περισσότερο από το παρελθόν. Σήμερα, η κρίση των δημοκρατικών μορφών διακυβέρνησης έχει συχνά τα αίτιά της στις αδυναμίες των πολιτικών ηγεσιών να αποτρέψουν μεγάλες αναστατώσεις, να προσφέρουν όσα υπόσχονταν στο παρελθόν, να αντιμετωπίσουν τις κρίσεις και να έρθουν κοντά στα προβλήματα των πιο αδύναμων. Συχνά, η πολιτική επιλογή συνίσταται στη χρονική μετάθεση των προβλημάτων. Το αποτέλεσμα είναι η όξυνση αντί της βελτίωσής τους και τοξικές πολιτικές και κοινωνικές αντιδράσεις, και μάλιστα σε φάσεις που οι κοινωνικές συνέργειες είναι κρίσιμος όρος επιτυχίας.

Οι ίδιοι κίνδυνοι δεν αφορούν μόνο τη δημοκρατία. Αυταρχικές μορφές διακυβέρνησης θα υποστούν τις ίδιες αντιδράσεις. Oμως, οι διαφορές με τη δημοκρατία συνεπάγονται σημαντικά διαφορετικές συνέπειες. Πρώτον, οι αντιδράσεις καταπνίγονται για κάποιο διάστημα και έτσι τα προβλήματα διογκώνονται περισσότερο, δεύτερον, αποτυχίες στη διακυβέρνηση και αλλαγές στις πολιτικές ηγεσίες συνοδεύονται από συνθήκες ισχυρών βιαιοτήτων και πολιτικών συγκρούσεων και, τρίτον, οι πιθανότητες να γίνουν κρίσιμες λανθασμένες επιλογές με μη αναστρέψιμο κόστος είναι, όπως πολύ καλά γνωρίζουμε από την ιστορία μας, σημαντικά μεγαλύτερες.

2. Κλιματική αλλαγή, ενεργειακό και οι πολιτικές αδυναμίες θα τείνουν να αυξήσουν τις ανισότητες, σε έκταση πολύ διαφορετική από αυτή που γνωρίζουμε. Το αποτέλεσμα θα είναι βαθιά ρήγματα στο εσωτερικό και μεταξύ των κοινωνιών.

Σήμερα, η κρίση των δημοκρατικών μορφών διακυβέρνησης έχει συχνά τα αίτιά της στις αδυναμίες των πολιτικών ηγεσιών να αποτρέψουν μεγάλες αναστατώσεις.

3. Η σημερινή εποχή έχει ένα νέο χαρακτηριστικό: τα νέα μεγάλα προβλήματα δεν ταυτίζονται με τον χρόνο ενός εκλογικού κύκλου. Eχουν πολύ πιο μακροχρόνιο χαρακτήρα. Τα σημερινά συστήματα διακυβέρνησης, που προσανατολίζονται σε 3-5 χρόνια, αδυνατούν να δώσουν απαντήσεις στα μεγάλα προβλήματα, καθώς οποιοδήποτε θετικό αποτέλεσμα θα καταγραφεί μετά τον εκλογικό κύκλο, ενώ το κόστος μιας παρέμβασης θα φανεί άμεσα, επηρεάζοντας το εκλογικό αποτέλεσμα. Ποιες κυβερνήσεις θα θελήσουν να υποστούν αυτή τη δοκιμασία;

4. Η Ευρωπαϊκή Ενωση δημιουργήθηκε για έναν συλλογικό ευρωπαϊκό στόχο: να λειτουργήσει ενοποιητικά και να μην ξαναβρεθεί η Ευρώπη σε συνθήκες Α΄ ή Β΄ Παγκόσμιου Πολέμου. Σήμερα, το σύστημα της Ε.Ε. έχει ξανά έναν εξαιρετικά επίκαιρο χαρακτήρα: να αντιμετωπίσει συλλογικές ή συστημικές απειλές –κοινωνικούς κινδύνους θα έλεγε ο Ούλριχ Μπεκ– που καμία χώρα ή ομάδα χωρών δεν μπορεί να αντιμετωπίσει από μόνη της. Συχνά διαβάζει κανείς το ερώτημα αν έχει μέλλον η Ευρώπη. Το ερώτημα έχει και αντίστροφη ανάγνωση: αν χώρες όπως η Ελλάδα έχουν μέλλον χωρίς την Ε.Ε. και, κυρίως, τι είδους μέλλον. Η Ευρωπαϊκή Ενωση έχει μετατραπεί σε έναν βραδυκίνητο και αναποτελεσματικό μηχανισμό σε πολλά πεδία – όχι σε όλα. Αλλά και τα κράτη σε πολλές χώρες-μέλη τι είναι; Επίσης, τι βαθμούς ελευθερίας δίνουμε στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή, εμείς, οι χώρες-μέλη, για να κάνει πολιτικές που θα θέλαμε; Η απάντηση είναι: ελάχιστες. Τι μπορεί να κάνει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή στο ενεργειακό ή σε άλλα μεγάλα ζητήματα, αν 27 χώρες συντάσσονται πίσω από 10 διαφορετικές λύσεις; Θα συμφωνούσε η Ελλάδα σε μια κοινή εξωτερική πολιτική, που θα καθόριζε τις πολιτικές μας στα ελληνοτουρκικά;

Ετσι, επικρίνουμε ένα μη κρατικό σύστημα γιατί δεν έχει πολιτικές κεντρικού κράτους, που αρνούμαστε να του παραχωρήσουμε. Ομως, με εύκολες κουβέντες δεν ανατρέπεται το γεγονός ότι οι προτεραιότητες των χωρών-μελών και οι συσχετισμοί συμφερόντων κάνουν εξαιρετικά δύσκολη την αντιμετώπιση των μεγάλων απειλών και προσδοκιών για κρίσιμα συλλογικά ζητήματα. Παρ’ όλα αυτά, πρέπει να βρούμε τι απαντήσεις μπορούν να εκφράσουν κοινά αποδεκτές αλλαγές στο ευρωπαϊκό σύστημα, ώστε να αντιμετωπίσουμε τις αυριανές μεγάλες αβεβαιότητες. Οσο αυτό δεν είναι εφικτό, η μεν Ε.Ε. θα κινείται σε αβέβαιη κατεύθυνση και τις απαντήσεις αναγκαστικά θα τις δίνουμε οι ίδιες οι χώρες-μέλη.

5. Επίσης, το μοντέλο της ευρωπαϊκής διακυβέρνησης θα περάσει κρίση αν διογκωθούν οι αποκλίσεις στις οικονομικές επιδόσεις και στις ικανότητες άσκησης πολιτικής στις επιμέρους χώρες-μέλη. Μια αύξηση των μακροοικονομικών αποκλίσεων και των ικανοτήτων μεγέθυνσης των χωρών της Ευρωζώνης αυξάνει σοβαρά τον κίνδυνο διάρρηξης των συνεκτικών συνδέσμων που απαιτεί ένα ενιαίο νόμισμα. Οσο και αν φαίνεται απόμακρη, μια τέτοια εξέλιξη θα σήμαινε την επιστροφή σε εθνικά συστήματα νομισματικής λειτουργίας με κατακόρυφη αύξηση πολλών προβλημάτων και, συνεπώς, των πιθανοτήτων έντασης και κατακερματισμού.

6. Η Ελλάδα χρειάζεται όσο ποτέ την Ε.Ε. για τρεις τουλάχιστον λόγους: τις ροές πόρων που επιτρέπουν έστω και αναιμικούς ρυθμούς μεγέθυνσης, τη στήριξη στα ελληνοτουρκικά και την προστασία απέναντι στην πιθανότητα να μετατραπεί η χώρα σε μια ιδιαίτερη περίπτωση χρονίως ασθενούς της Νότιας Ευρώπης. Σε μια χώρα που καλλιεργεί την αντίληψη ότι το «αύριο» είναι μια παραλλαγή τού σήμερα, που χαρακτηρίζεται από τεράστια όρεξη αρνητισμού σε πολλά και που στηρίζει πολλές πολιτικές της στον αυξανόμενο διεθνή δανεισμό, το συμπέρασμα είναι μονοσήμαντο: η στάση μας αυτή θα συνιστά ισχυρό δευτερογενή κίνδυνο για ένα όλο και δυσκολότερο αύριο.

7. Είναι αυτά υπερβολικά; Θα πρότεινα τη σκέψη μήπως ισχύει το αντίθετο. Ας αναλογιστούμε την ευφορία και την αισιοδοξία που υπήρχε στην Ελλάδα, στην Ευρώπη και στον κόσμο στις αρχές του νέου αιώνα, το πόσο γρήγορα ανατράπηκε ο γνωστός κόσμος και πώς συγκρίνεται η καθημερινή πραγματικότητα και οι προοπτικές της, τότε και τώρα.

* Ο κ. Τάσος Γιαννίτσης είναι πρώην υπουργός.

Καθημερινή

Ο πρώην διευθυντής της ΜΙ5 στην «Κ»: Δύο «ΕΥΠ» με περισσότερη διαφάνεια

0

Υπηρεσία εσωτερικών και εξωτερικών υποθέσεων και επικοινωνία με τους πολίτες προτείνει ο άτυπος σύμβουλος της κυβέρνησης

Περισσότερη στήριξη στην ΕΥΠ από την κυβέρνηση, ενδεχόμενο διαχωρισμό σε υπηρεσία πληροφοριών εσωτερικού και εξωτερικού, και εξωστρέφεια ώστε το κοινό να αντιληφθεί ότι το έργο της υπηρεσίας είναι ωφέλιμο για τη χώρα προτείνει μέσω της αποκλειστικής συνέντευξης που παραχώρησε στην «Κ» ο πρώην διευθυντής της ΜΙ5 λόρδος Τζόναθαν Εβανς. Η «Κ» συνομίλησε με τον κ. Εβανς την περασμένη Δευτέρα, κατά την τελευταία επίσκεψή του στην Ελλάδα, όπου συναντήθηκε και με τον πρωθυπουργό Κυριάκο Μητσοτάκη. Ο κ. Εβανς μιλάει για το πώς αποφασίζονται οι παρακολουθήσεις πολιτικών στη Βρετανία.

– Μέχρι τώρα ποια θα χαρακτηρίζατε κύρια προβλήματα σχετικά με την ΕΥΠ;

– Δεν έχω ολοκληρώσει ακόμα τις συζητήσεις. Τρεις τομείς έρχονται στο μυαλό. Πρώτον, υπάρχει περιορισμένη υποστήριξη της κεντρικής κυβέρνησης για θέματα ασφάλειας και πληροφοριών. Οι υπουργοί δεν υποστηρίζουν όσο θα περίμενε κάποιος τη διαχείριση των ροών πληροφοριών και τη διασφάλιση ότι υπάρχει κοινή κατανόηση των απαιτήσεων και της αναφοράς πληροφοριών. Δεύτερον, θεσμικά, δεν είναι ξεκάθαρο ότι οι τρέχουσες ρυθμίσεις προβλέπουν ό,τι γίνεται και στις περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες, ώστε να υπάρχει μια υπηρεσία για τις προκλήσεις εσωτερικής ασφάλειας και μια υπηρεσία πληροφοριών για το εξωτερικό σε κάποια μορφή. Θέλω να το ερευνήσω περαιτέρω. Και αυτό οδηγεί επίσης σε ζητήματα σχετικά με τον τρόπο διαχείρισης των αδειών για τη διεξαγωγή επιχειρήσεων. Στο Ηνωμένο Βασίλειο αν υπήρχε κάποιου είδους εισήγηση για τηλεφωνικές υποκλοπές για λόγους εθνικής ασφάλειας, τότε θα υπήρχε πολιτική ορατότητα καθώς και νομική εξουσιοδότηση, αλλά στο ελληνικό σύστημα δεν υπάρχει. Νομίζω ότι αυτό δυνητικά αφήνει τους υπουργούς σε μια μάλλον εκτεθειμένη θέση και δεν μου είναι απολύτως σαφές ότι αυτό είναι αυτονόητο, καθώς η εθνική ασφάλεια είναι ένα κυβερνητικό ζήτημα και κάτι που οι άνθρωποι περιμένουν από την κυβέρνηση να έχει την ευθύνη. Και ο τρίτος μεγάλος τομέας είναι αυτός της εμπιστοσύνης της κοινής γνώμης. Για ιστορικούς λόγους νομίζω ότι δεν υπάρχει εμπιστοσύνη στην ΕΥΠ από την κοινωνία των πολιτών. Το επίπεδο κατανόησης του κοινού μού φαίνεται χαμηλό.

– Προτείνετε για την ΕΥΠ κάποιο εξωστρεφές μοντέλο επικοινωνίας;

– Το πρόβλημα είναι ότι αν δεν πεις τη δική σου ιστορία, τότε κάποιος άλλος θα την πει για σένα. Ηταν μεγάλο βήμα για εμάς στο Ηνωμένο Βασίλειο να ασχοληθούμε με τη δημόσια εικόνα της ΜΙ5, αλλά πολύ θετικό. Ηταν θετικό από την άποψη της κοινής κατανόησης, της πολιτικής συναίνεσης, του ηθικού των δικών μας ανθρώπων, και την αίσθηση ότι η καλή τους δουλειά εκπροσωπείται δίκαια. Δεν μπορείς να αναλαμβάνεις επιχειρήσεις πληροφοριών στο φως της ημέρας. Δεν μπορείς να μιλήσεις για μεμονωμένες επιχειρήσεις. Αλλά μπορείς να μιλήσεις για το είδος της υπηρεσίας που είσαι ή θέλετε να είσαι. Σίγουρα στο Ηνωμένο Βασίλειο, όταν οι άνθρωποι είδαν επικεφαλής της MI5 να μιλούν δημόσια, κατάλαβαν ότι δεν επρόκειτο για απαίσια πρόσωπα. Ηταν δημόσιοι λειτουργοί που ήθελαν να κάνουν καλή δουλειά. Και αυτό ήταν πολύ ωφέλιμο για εμάς. Νομίζω ότι θα ήταν λογικό για την Ελλάδα να αναζητήσει μια πιο εξωστρεφή θέση, μια πιο ανοιχτή θέση χωρίς να μπει στις λεπτομέρειες των επιμέρους επιχειρήσεων.

Στο Ηνωμένο Βασίλειο δεν υπάρχει κανένας που να μην μπορεί να ερευνηθεί. Αλλά αναγνωρίζεται ότι για τις ευαίσθητες περιπτώσεις πρέπει να υπάρχει υψηλότερος πήχυς, περισσότερη λογοδοσία.

– Στο Ηνωμένο Βασίλειο είναι νόμιμη η παρακολούθηση των επικοινωνιών των πολιτικών; Χρειάζεται να ειδοποιηθούν εκ των προτέρων;

– Νομίζω ότι υπάρχουν ορισμένες ειδικές περιπτώσεις. Οχι μόνο πολιτικοί. Επίσης δημοσιογράφοι, συζητήσεις για ιατρικά θέματα, θρησκευτικοί ηγέτες. Υπάρχουν διάφοροι άνθρωποι οι οποίοι είναι προς το δημόσιο συμφέρον να μπορούν να έχουν ιδιωτικές συνομιλίες χωρίς να ανησυχούν ότι η κυβέρνηση πρόκειται να παρεισφρήσει. Στο Ηνωμένο Βασίλειο δεν υπάρχει κανένας που να μην μπορεί να ερευνηθεί. Αλλά αναγνωρίζεται ότι για τις ευαίσθητες περιπτώσεις πρέπει να υπάρχει υψηλότερος πήχυς, περισσότερη λογοδοσία. Επί της αρχής, ένας βουλευτής που εμπλέκεται σε τρομοκρατία ή σοβαρό έγκλημα θα μπορούσε να ερευνηθεί. Θα θεωρηθεί ως εξαίρεση. Δεν θα ειδοποιείτο εκ των προτέρων. Θα υπήρχαν πρόσθετοι έλεγχοι γύρω από τις εξουσιοδοτήσεις. Από την πολιτική πλευρά, το 1966, ο πρωθυπουργός έδωσε μια διαβεβαίωση στη Βουλή των Κοινοτήτων ότι οποιοσδήποτε βουλευτής του οποίου το τηλέφωνο παρακολουθείτο θα ενημερωνόταν από τον ίδιο εν ευθέτω χρόνω στο Κοινοβούλιο. Ονομάζεται Δόγμα Ουίλσον. Βασικά κανένας πρωθυπουργός δεν έχει επιστρέψει ποτέ στη Βουλή για τέτοιο θέμα. Επομένως, αυτό είτε δεν έχει συμβεί ακόμη είτε ο χρόνος δεν έχει γίνει ακόμη κατάλληλος.

– Ποιες Αρχές είναι υπεύθυνες για τέτοιες ευαίσθητες περιπτώσεις;

– Το μοντέλο εξουσιοδότησης οποιασδήποτε υποκλοπής (σ.σ. νόμιμης επισύνδεσης) ορίζεται στον νόμο που ανανεώθηκε το 2016. Πρέπει να ξεκινήσει μια εξουσιοδότηση από μια υπηρεσία. Ετσι, για παράδειγμα, στην παλιά μου υπηρεσία θα λέγαμε από την επαγγελματική μας σκοπιά ότι πιστεύουμε πως αυτό το συγκεκριμένο τηλέφωνο πρέπει να υποκλαπεί. Θα κάναμε αίτηση στον υπουργό Εσωτερικών. Εάν ο υπουργός Εσωτερικών, έχοντας λάβει συμβουλές από τους δικούς του δικηγόρους και αξιωματούχους, πιστεύει ότι αυτό είναι αναλογικό και νόμιμο και απαραίτητο για λόγους εθνικής ασφάλειας, τότε θα υπογράψει την εξουσιοδότηση. Η εξουσιοδότηση θα πήγαινε αμέσως σε κάτι που ονομάζεται «Investigative Powers Tribunal», το οποίο είναι δικαστικό όργανο. Ο δικαστής θα επιβεβαίωνε ότι είχαν περάσει οι κατάλληλες διαδικασίες, ότι αυτό ήταν νόμιμο. Στη συνέχεια ο δικαστής εξουσιοδοτεί και στη συνέχεια πηγαίνει στον πάροχο τηλεπικοινωνιών για πρόσβαση στο υλικό. Ετσι έχετε αυτό που λέμε διπλή κλειδαριά, έχετε πολιτική εξουσιοδότηση και στη συνέχεια έχετε ουσιαστικά έναν δικαστή που επιβεβαιώνει ότι αυτό είναι νόμιμο. Και μετά μπορεί να υπάρχει συνεχής έλεγχος από το δικαστικό όργανο (Investigative Powers Tribunal), το οποίο θα το επανεξετάζει περιοδικά, μπορεί να καλέσουν τον μεμονωμένο υπάλληλο της υπόθεσης και να τον ρωτήσουν γιατί γίνεται αυτό και θα βεβαιωθούν ότι αυτό συνεχίζει να είναι απαραίτητο.

– Οπότε ένα τηλέφωνο δεν μπορεί να παρακολουθείται για αδιευκρίνιστο χρόνο…

– Το καταστατικό ορίζει τη διάρκεια της άδειας και τη διάρκεια της ανανέωσής της. Επί της αρχής μπορείτε να εκτελέσετε μια εξουσιοδότηση για να παρακολουθείται ένα τηλέφωνο για πολύ μεγάλο χρονικό διάστημα, αλλά πρέπει να αιτιολογείται κάθε τρεις μήνες. Κατά τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου υπήρχαν ορισμένες πρεσβείες των οποίων τα τηλέφωνα παρακολουθούνταν για αρκετά μεγάλα χρονικά διαστήματα.

O κοινοβουλευτικός έλεγχος και η «ισορροπία» υπηρεσίας – υπουργών

– Πώς μπορεί να εφαρμοστεί ένας βαθμός δημοκρατικής λογοδοσίας χωρίς να υπονομεύεται το έργο των μυστικών υπηρεσιών;

– Το σύστημα στο οποίο εντάσσονται οι εξουσίες του οργανισμού βασίζεται στον νόμο. Και ως εκ τούτου έχουν εξουσιοδοτηθεί από το Κοινοβούλιο. Δεύτερον, οι εξουσιοδοτήσεις σημαντικών επισυνδέσεων πρέπει να γίνονται από τον αρμόδιο υπουργό. Και ως εκ τούτου, αυτός είναι ο δημοκρατικός έλεγχος, εντελώς διαφορετικός από τη δικαστική πτυχή του. Τρίτον, υπάρχει μια επιτροπή του Κοινοβουλίου που επιβλέπει το έργο των υπηρεσιών. Δεν προεγκρίνουν επιχειρήσεις. Αλλά αναθεωρούν τις διαδικασίες πολιτικής των οργανισμών. Ζητούν στοιχεία. Oταν υπήρξε θέμα δημόσιας ανησυχίας, για παράδειγμα μια τρομοκρατική επίθεση, τότε αυτή η επιτροπή κλήθηκε να ερευνήσει και σε αυτή την περίπτωση εξέτασε με μεγάλη λεπτομέρεια την επιχείρηση, τις εξουσιοδοτήσεις που δόθηκαν και πώς έγινε η επιχείρηση. Ετσι, πλησιάζουμε πολύ κοντά στο επιχειρησιακό έργο εκ των υστέρων. Οι φορείς είναι υπόλογοι στο Κοινοβούλιο. Οι επιμέρους ενέργειες είναι ορατές σε υπουργούς που είναι εκλεγμένοι και υπόλογοι στο Κοινοβούλιο.

– Οπότε, κυρίως ο υπουργός είναι αυτός που επιτηρεί…

– Ναι. Υπάρχει ένα ενδιαφέρον για την ισορροπία σε επίπεδο ισχύος. Στην MI5 όπου ήμουν διευθυντής οι λειτουργίες της υπηρεσίας ήταν νομική ευθύνη μου. Hταν δική μου ευθύνη να διαχειρίζομαι τις επιχειρήσεις της υπηρεσίας. Ο υπουργός δεν μπορούσε να έρθει σε μένα και να πει «θέλω να παρακολουθήσετε το τηλέφωνο αυτού του πολιτικού ή αυτού του ατόμου», γιατί ήταν δική μου ευθύνη να βεβαιωθώ ότι η επιχείρηση ήταν πολιτικά αμερόληπτη και σύμφωνα με τον νόμο. Ομοίως, υπάρχει μια ισορροπία, γιατί για να αναλάβω μια τέτοια επιχείρηση θα έπρεπε να πάω στον υπουργό και να πάρω την εξουσιοδότηση για αυτό το ατομικό ένταλμα. Ετσι, εάν πίστευαν ότι αυτό ήταν λάθος, μπορούσαν να αρνηθούν να υπογράψουν. Ετσι θα μπορούσαν να σας σταματήσουν να κάνετε πράγματα, αλλά δεν θα μπορούσαν να σας κάνουν να κάνετε πράγματα. Πιστεύω ότι είναι μια αρκετά καλή ισορροπία. Επομένως, ο διευθυντής δεν μπορεί να ξεφύγει από τον έλεγχο γιατί χρειάζεται εξωτερική εξουσιοδότηση, αλλά εξίσου οι υπουργοί δεν μπορούν να χρησιμοποιήσουν την υπηρεσία για πολιτικούς σκοπούς, επειδή η πρωτοβουλία για τέτοια πράγματα πρέπει να προέλθει από την ίδια την υπηρεσία.

– Μέρος της δημόσιας συζήτησης είναι η χρήση λογισμικών, όπως το Predator ή το Pegasus. Πόσο προσβάσιμο είναι αυτό το είδος λογισμικού κατασκοπείας από κυβερνήσεις ή ιδιωτικούς φορείς; 

– Είναι πραγματική πρόκληση. Πριν από μια γενιά οι τεχνολογίες αυτές ήταν στα χέρια της κυβέρνησης. Αλλά όλο και περισσότερο αυτές οι δυνατότητες είναι διαθέσιμες στον ιδιωτικό τομέα. Μπορεί να υπάρξει νομοθεσία εναντίον του φαινομένου, αλλά φυσικά αν κάποιος είναι κακόβουλος παράγοντας, δεν θα τον σταματήσει. Ετσι, σε ορισμένες περιπτώσεις υπάρχουν διπλωματικοί τρόποι, εάν η εταιρεία ενός ατόμου βασίζεται σε άλλη χώρα, μπορείτε να ασκήσετε πίεση. Αλλά ουσιαστικά είναι το ίδιο πρόβλημα με το «χακάρισμα», υπάρχουν ομάδες εκεί έξω που είναι πολύ εξελιγμένες και μπορούν να το χρησιμοποιήσουν για να λάβουν πληροφορίες που δεν πρέπει να έχουν πρόσβαση.

– Πόσο εύκολη είναι η πρόσβαση σε τέτοια τεχνολογία; 

– Δεν είμαι ειδικός. Νομίζω ότι είναι αρκετά ξεκάθαρο ότι υπήρξαν ορισμένες τεχνολογίες που είναι πολύ εύκολο για τις χώρες να αγοράσουν και στη συνέχεια να αρνηθούν ότι τις χρησιμοποίησαν. Νομίζω ότι το κόστος αυτών των λογισμικών θα μειωθεί. Ξέρουμε ότι ξεκίνησε με ένα και τώρα υπάρχουν και άλλα. Αρα θα είναι περισσότεροι αυτοί που έχουν πρόσβαση σε αυτά. Και αυτή η τεχνολογία είναι ευρέως διαθέσιμη για όσους τη θέλουν.

– Ποιος είναι ο ρόλος των ανεξάρτητων αρχών στην επίβλεψη των υπηρεσιών πληροφοριών στο Ηνωμένο Βασίλειο;

– Το κρίσιμο από τη βρετανική σκοπιά είναι να υπάρχουν ανεξάρτητοι δικαστές που θα μπορούν να επανεξετάζουν τις μεμονωμένες επιχειρήσεις παρακολούθησης και να διασφαλίζουν ότι έχουν λάβει την κατάλληλη εξουσιοδότηση. Και υπάρχει και πάλι στο βρετανικό σύστημα ένα δικαστήριο όλων των καταγγελιών. Επομένως, εάν κάποιο άτομο πιστεύει ότι κατά κάποιον τρόπο οι υπηρεσίες πληροφοριών έκαναν κάτι λάθος σε σχέση με μια επιχείρηση, μπορεί επίσης να ερευνηθεί. Αυτό ισχύει για περισσότερα από 20 χρόνια. Εχω υψηλό επίπεδο εμπιστοσύνης στην ανεξαρτησία της βρετανικής δικαιοσύνης. Αλλά επίσης οποιαδήποτε επιτήρηση πραγματοποιήθηκε, μπορεί να επιλεγεί για έλεγχο ανά πάσα στιγμή, ώστε ίσως χρειαστεί να δοθούν απαντήσεις για κάτι που έγινε. Και αυτό δεν αφορά μόνο σε επίπεδο προϊσταμένων, αλλά αφορά περισσότερους κατώτερους αξιωματικούς. Αυτό από μόνο του είναι πολύ ισχυρή προστασία. Αλλά φυσικά υπάρχουν και πιο ήπια πράγματα. Πρέπει να στρατολογήσετε τους κατάλληλους ανθρώπους. Πρέπει να λάβετε υπόψη τις ηθικές πτυχές. Στην MI5 είχαμε έναν σύμβουλο δεοντολογίας. Ενθαρρύναμε ενεργά το νέο μας υλικό να εντοπίσει ζητήματα δεοντολογίας. Αυτό ήταν χρήσιμο. Ουσιαστικά υπήρχε ένα κανάλι καταγγελίας, οπότε αν κάποιος στην υπηρεσία αισθάνεται ότι κάτι δεν συμβαίνει, θα μπορούσε να πάει έξω από την υπηρεσία μέσω του καναλιού καταγγελίας και να επιστήσει την προσοχή σε αυτό.

– Θα προτείνατε στον πρωθυπουργό να χωρίσει με κάποιον τρόπο την υπηρεσία σε εξωτερική και εσωτερική;

– Αυτός είναι ένας τομέας που θέλω να εξερευνήσω περισσότερο. Προφανώς η Ελλάδα δεν είναι μια τεράστια χώρα. Ο ρόλος μιας υπηρεσίας πληροφοριών είναι πολύ διαφορετικός από τον ρόλο της εσωτερικής ασφαλείας. Το είδος των ανθρώπων, οι ευθύνες, οι ικανότητες που χρειάζεστε είναι αρκετά διαφορετικές. Η διαχείριση και των δύο σε έναν μόνο οργανισμό είναι ένα ασυνήθιστο μοντέλο.

Η επιλογή της ηγεσίας

– Ποιος επιλέγει τους επικεφαλής των υπηρεσιών πληροφοριών; Είναι πιθανοί υποψήφιοι από τον ιδιωτικό τομέα;

– Ο διορισμός γίνεται από τον αρμόδιο υπουργό. Eτσι για την MI6 γίνεται από τον υπουργό Εξωτερικών, για την MI5 από τον υπουργό Εσωτερικών, με τη σύμφωνη γνώμη του πρωθυπουργού. Η διαδικασία είναι ότι η θέση εργασίας διαφημίζεται εντός της κυβέρνησης και κάθε ανώτερος διπλωμάτης, στρατιωτικός, αστυνομικός μπορεί να υποβάλει αίτηση. Δεν υπάρχει δημόσια αγγελία. Επί της αρχής δεν υπάρχει λόγος να μη συμβεί κάτι τέτοιο. Αλλά υπήρχε πάντα η άποψη ότι για να γίνει αποτελεσματικά η δουλειά θα απαιτούνταν κάποια εμπειρία στην κυβέρνηση, με τον ίδιο τρόπο που κανονικά δεν θα διορίζατε για αρχηγό του επιτελείου κάποιον χωρίς στρατιωτική εμπειρία. Αυτό είναι το μοντέλο. Η κύρια καριέρα μου ήταν στην υπηρεσία και μετά έγινα επικεφαλής και το ίδιο ισχύει και για την MI6. Υπήρξαν και εξαιρέσεις. Είχαμε στην MI5 έναν ανώτερο διπλωμάτη που ήλθε επειδή υπήρχαν ανησυχίες ότι δεν υπήρχε το κατάλληλο άτομο εσωτερικά.

Καθημερινή

Αναζητώντας τον φασισμό στα σωστά μέρη: στη Ρωσία, όχι στην Ιταλία

2

Τη Δευτέρα το πρωί, το ραδιόφωνο του BBC ενημέρωνε τους ακροατές του ότι η Τζόρτζια Μελόνι, επικεφαλής του πρώτου σε ψήφους κόμματος Fratelli d’Italia, ενδέχεται να γίνει η «πρώτη ακροδεξιά ηγέτις μετά τον Μουσολίνι»

Τη Δευτέρα το πρωί, το ραδιόφωνο του BBC ενημέρωνε τους ακροατές του ότι η Τζόρτζια Μελόνι, επικεφαλής του πρώτου σε ψήφους κόμματος Fratelli d’Italia, ενδέχεται να γίνει η «πρώτη ακροδεξιά ηγέτις μετά τον Μουσολίνι». Είναι αλήθεια ότι στα νιάτα της η Μελόνι υπήρξε φανατική υποστηρικτής του νεοφασιστικού κόμματος και το 1996 εμφανίσθηκε σε τηλεοπτική εκπομπή για να χαρακτηρίσει τον Μουσολίνι «τον μεγαλύτερο πολιτικό των τελευταίων 50 ετών». Παρά τις καταγεγραμμένες αυτές θέσεις, η Μελόνι δεν πρέπει να θεωρείται ηγετική φυσιογνωμία εθνικής εμβέλειας, στο επίπεδο του Μουσολίνι.

Η πύρινη ρητορική της για «Θεό, πατρίδα και οικογένεια» την κατατάσσει σαφώς στην κατηγορία των ξενοφοβικών δεξιών λαϊκιστών, που υπεραμύνονται των παραδοσιακών αξιών εμφορούμενοι από πνεύμα ευρωσκεπτικιστικού εθνικισμού. Η εκλογή της δημιουργεί δυσοίωνες προοπτικές για τις Βρυξέλλες και για πολλούς επίδοξους μετανάστες. Συγχαρητήρια έστειλε αμέσως η πρόεδρος του Εθνικού Συναγερμού της Γαλλίας, Μαρίν Λεπέν, και οι ιδεολογικοί τους συγγενείς σε Ουγγαρία, Πολωνία και Ισπανία. Η νίκη της φέρνει τις δυνάμεις αυτές ακόμη πιο κοντά στον ποθητό στόχο: την αποδοχή τους από τον πολιτικό κόσμο της Ευρώπης.

Πέρα από αυτό, η Ιταλία διακρίνεται επίσης για την ανεκτική –σχεδόν φιλική– αντιμετώπιση απέναντι στον μουσολινικό φασισμό, ιδιαίτερα από την ιταλική Δεξιά. Ο ιστορικός Πολ Κόρνερ εξερευνά το φαινόμενο αυτό στο νέο βιβλίο του, «Μουσολίνι: Μύθος και μνήμη». «Ο Μουσολίνι έκανε και πολλά καλά», είχε πει το 2019 ο τότε πρόεδρος του Ευρωκοινοβουλίου Αντόνιο Ταγιάνι. Ο Σίλβιο Μπερλουσκόνι, το κόμμα του οποίου ανήκει στον συνασπισμό υπό τη Μελόνι, είχε δηλώσει σε συνέντευξή του το 2003 ότι «ο Μουσολίνι δεν δολοφόνησε κανέναν». Δύο εγγόνια του «Ντούτσε» έχουν διεκδικήσει έδρα στο παρελθόν με το κόμμα της Μελόνι. Κάτι τέτοιο θα ήταν απλά αδιανόητο στη σύγχρονη γερμανική πολιτική σκηνή.

Τα στοιχεία αυτά δεν επαρκούν για την απόδοση του χαρακτηρισμού «φασιστικό». Η μεταπολεμική Ιταλία συνδύασε άλλωστε επιτυχώς την πολιτική αστάθεια με τη θεσμική σταθερότητα. Ο διαχωρισμός των εξουσιών λειτουργεί αποτελεσματικά, ενώ η ιταλική δημοκρατία απειλείται σήμερα λιγότερο από ό,τι η αμερικανική. Οσο αντιδραστική και εθνικιστική και να είναι η ιδεολογία της Μελόνι, δεν μοιράζεται την ηρωοποίηση της πολεμικής βίας και της υπέρτατης θυσίας, αναγκαία συστατικά του φασισμού.

Ο Πούτιν

Η ιταλική δημοκρατία απειλείται σήμερα λιγότερο από ό,τι η αμερικανική.

Το «παράσημο» του φασισμού διεκδικεί, όμως, με αξιώσεις άλλος παίκτης: ο Ρώσος πρόεδρος Βλαντιμίρ Πούτιν, που εκμεταλλεύεται συνειδητά πολλά από τα ιστορικά γνωρίσματα του φασισμού. Μεταξύ αυτών συγκαταλέγονται η προώθηση της λατρείας του ηγέτη, η καλλιέργεια αισθήματος αλυτρωτισμού και ιστορικής αδικίας, η προπαγάνδα με αποδέκτη τη νεολαία και η δαιμονοποίηση του εχθρού. Το καθεστώς επιμένει έτσι στο μεγάλο ψέμα (στην περίπτωσή μας ότι οι Ουκρανοί είναι οι φασίστες και όχι το καθεστώς του Κρεμλίνου), στην αλλοίωση της ιστορίας (οι Ουκρανοί δεν αποτελούν ξεχωριστό έθνος, αλλά είναι κάτοικοι ρωσικής επαρχίας), στην αισθητική της πολεμικής αρετής και της ηρωικής σφαγής (θυμηθείτε τους επαίνους του Ρώσου προέδρου για την ταξιαρχία που διέπραξε τη σφαγή στην Μπούτσα), έχοντας υιοθετήσει σκληρή πολιτική καταστολής στο εσωτερικό της χώρας και συνεχίζοντας τη γενοκτονία στο εξωτερικό.

Εδώ και χρόνια απέφευγα να χρησιμοποιήσω τον όρο σύγχρονος φασισμός. Το φαινόμενο υπήρξε πολυπαραγοντικό ακόμη και κατά τη διάρκεια της ακμής του τη δεκαετία του 1930. Η κατηγορία «φασίστας» σήμαινε την εύκολη ταύτιση με τον Χίτλερ, τον πόλεμο και το Ολοκαύτωμα. Η άκρα Αριστερά ευτέλισε τον όρο, εξαπολύοντάς τον εναντίον κάθε εχθρού, από τους εργοδότες μέχρι και εναντίον αυταρχικών εκπαιδευτικών. Ο πουτινισμός έχει σημαντική μετα-σοβιετική διάσταση, ενώ από τη Ρωσία απουσιάζουν άλλα κρίσιμα γνωρίσματα φασιστικών καθεστώτων, όπως η στράτευση του πληθυσμού στο πλευρό του εθνικού σκοπού. Κανένα ιστορικό φαινόμενο δεν επαναλαμβάνεται, όμως, με την αρχική του μορφή. Δεν είναι δυνατόν να κατανοήσουμε το πλήρες φάσμα της σύγχρονης συντηρητικής σκέψης αν απαγορεύουμε στον εαυτό μας να μιλάει για τον φασισμό, όπως και δεν μπορούμε να μιλάμε για την Αριστερά χωρίς να μνημονεύουμε τον κομμουνισμό. Για τον λόγο αυτό, είναι πιο ακριβές να μιλάμε για ρωσικό φασισμό χωρίς να τον εξισώνουμε με άλλες εκδοχές του ιδεολογικού αυτού φαινομένου.

Ο Μπερλουσκόνι, η Μελόνι και ο τρίτος εταίρος τους, ο ηγέτης της Λέγκας του Βορρά, Ματέο Σαλβίνι, έχουν μιλήσει με θαυμασμό για τον Πούτιν. Η εν αναμονή πρωθυπουργός Μελόνι, όμως, έχει ευτυχώς δηλώσει τη στήριξή της στην ευρωπαϊκή πολιτική απέναντι στη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία. Ενδεικτικό της παρούσας συγκυρίας πρέπει να θεωρείται το γεγονός ότι είμαστε εξαρτημένοι από δημοκρατικά εκλεγμένη ηγέτιδα μεταφασιστικού κόμματος για να πολεμήσουμε έναν δικτάτορα.

* Ο κ. Τίμοθι Γκάρτον Ας είναι καθηγητής Ευρωπαϊκών Σπουδώνστο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης.

Καθημερινή

Αλέξης Παπαχελάς: Το μήνυμα Ερντογάν προς το «βαθύ κράτος» των ΗΠΑ

2

Οσο περίεργο και αν ακούγεται, οι τελευταίες κινήσεις και δηλώσεις του Ερντογάν απευθύνονται σχεδόν αποκλειστικά στο αμερικανικό «βαθύ κράτος». Στους Αμερικανούς αξιωματούχους, δηλαδή, που στελεχώνουν το Στέιτ Ντιπάρτμεντ, το Πεντάγωνο και το Συμβούλιο Εθνικής Ασφαλείας. Τι τους λέει ο Τούρκος πρόεδρος; Οτι «με αυτά που κάνατε αυξάνετε την ένταση στις ελληνοτουρκικές σχέσεις και θα οδηγήσετε σε μια κρίση που θα σκάσει στο δικό σας κεφάλι».

Η αλήθεια είναι ότι υπάρχουν πολλά ευήκοα ώτα στην Ουάσιγκτον. Κάθε κίνηση αναβάθμισης ή διεύρυνσης της αμερικανικής παρουσίας στην Ελλάδα έχει συναντήσει την παθιασμένη αντίδραση σημαντικού μέρους της αμερικανικής γραφειοκρατίας στον τομέα της εξωτερικής πολιτικής. Η πρώτη κρίσιμη μάχη δόθηκε για το αν θα συμπεριληφθούν η Αλεξανδρούπολη και η Σκύρος στη συμφωνία για τις αμερικανικές βάσεις. «Είστε τρελοί; Θα θυμώσουν οι Τούρκοι και θα ευθυνόμαστε εμείς αν βάλουμε βάσεις εκεί», επέμεναν οι απολογητές των τουρκικών θέσεων. Τελικά κέρδισαν το μπρα ντε φερ για τη Σκύρο, αλλά το έχασαν για την Αλεξανδρούπολη, η οποία αποδείχθηκε αργότερα πολύτιμη για τους αμερικανικούς σχεδιασμούς λόγω του πολέμου στην Ουκρανία.

Μία ακόμη μάχη δόθηκε γύρω από την επίσκεψη του πρωθυπουργού στον Λευκό Οίκο και την ομιλία του στο Κογκρέσο. Υπήρξε έντονη αντίδραση όταν σχεδιαζόταν και πάλι, με το επιχείρημα ότι θα προκαλέσει την οργή της Αγκυρας. Οπως και συνέβη, καθώς η κλιμάκωση της τουρκικής επιθετικότητας άρχισε αμέσως μετά. Αν δεν μεσολαβούσε πάντως η έντονη παρασκηνιακή παρέμβαση κορυφαίων παραγόντων της ομογένειας στο άμεσο περιβάλλον του προέδρου Μπάιντεν, η επίσκεψη και η ομιλία ίσως να μην είχαν γίνει ποτέ.

Αν τα πράγματα φτάσουν στα άκρα κάποιο βράδυ στο Αιγαίο, τότε θα εκτυλιχθεί το πιο σημαντικό μπρα ντε φερ στην Ουάσιγκτον.

Ο Ερντογάν αντιλαμβάνεται, όμως, ότι χάνει το εσωτερικό παιχνίδι στα ισχυρά κέντρα εξουσίας στην αμερικανική πρωτεύουσα. Οι δηλώσεις του Στέιτ Ντιπάρτμεντ γίνονται όλο και πιο αυστηρές απέναντι στην Τουρκία. Η άρση του εμπάργκο στην πώληση στρατιωτικού υλικού στην Κύπρο ήταν μια κίνηση υψηλού συμβολισμού που «πόνεσε» την Τουρκία.

Ο Τούρκος πρόεδρος αυξάνει την πίεση, αλλά ταυτόχρονα κάνει ό,τι μπορεί για να χάσει πολύτιμους συμμάχους. Οι συνευρέσεις με το dream team των αντιδυτικών ηγετών προφανώς και δεν τον βοηθούν. Ακόμη και οι πιο παραδοσιακοί υποστηρικτές της Τουρκίας στο Πεντάγωνο αρχίζουν να αμφισβητούν την αξιοπιστία της ως συμμάχου. Παζαρεύει όμως σκληρά ο Ερντογάν και ο «χορός» όσων υποστηρικτών του έχουν απομείνει συνεχίζει μονότονα να φωνάζει ότι «δεν πρέπει να χαθεί η Τουρκία. Οχι άλλες κινήσεις που θα την ωθήσουν στα άκρα».

Τι σημαίνουν όλα αυτά; Οτι αν όντως τα πράγματα φτάσουν στα άκρα κάποιο βράδυ στο Αιγαίο, τότε θα εκτυλιχθεί το πιο σημαντικό μπρα ντε φερ στην Ουάσιγκτον. Δεν θα κρατήσει πολύ, ενδεχομένως μόνο λίγες ώρες. Εκείνη τη στιγμή όμως θα έχει τεράστια σημασία τι θα εισηγηθούν όσοι θα καθίσουν γύρω από τον Μπάιντεν στο μακρύ τραπέζι του Situation Room στα υπόγεια του Λευκού Οίκου. Οπως ακριβώς συνέβη το 1964, το 1967, το 1974, το 1987, το 1996…

Καθημερινή

Άρθρο του Θ. Τσακίρη στην «Κ»: Γιατί το πλαφόν στην τιμή του αερίου διχάζει την Ευρώπη

0

Η κοινή επιστολή των 15 υπουργών Ενέργειας της Ε.Ε. με την οποία αξίωσαν στις 28 Σεπτεμβρίου να τεθεί επί τάπητος το ζήτημα επιβολής πλαφόν στη χονδρεμπορική αγορά φυσικού αερίου από την Επιτροπή, αποτελεί θετικό ορόσημο για πορεία αντιμετώπισης της ευρωπαϊκής ενεργειακής κρίσης

Η κοινή επιστολή των 15 υπουργών Ενέργειας της Ε.Ε. με την οποία αξίωσαν στις 28 Σεπτεμβρίου να τεθεί επί τάπητος το ζήτημα επιβολής πλαφόν στη χονδρεμπορική αγορά φυσικού αερίου από την Επιτροπή, αποτελεί θετικό ορόσημο για πορεία αντιμετώπισης της ευρωπαϊκής ενεργειακής κρίσης. Η κοινή επιστολή που υπογράφεται από την πλειοψηφία των χωρών του Συμβουλίου αποτελεί σημαντική διπλωματική επιτυχία για τη χώρα μας που πρώτη έθεσε το ζήτημα αυτό με επιστολή του Ελληνα πρωθυπουργού ήδη από τον Μάρτιο του 2022.

Εξι μήνες και εκατοντάδες ξοδευμένα δισ. ευρώ μετά, η πρόταση επανέρχεται ακόμη και με την υποστήριξη χωρών που πριν από δύο εβδομάδες ήταν έτοιμες να υποστηρίξουν την αυτοκτονική πρόταση της Επιτροπής για επιβολή πλαφόν μόνο στο ρωσικό αέριο που εξάγεται στην Ε.Ε. μέσω αγωγών. Η ιδέα είναι απλή στη σύλληψη και πολύπλοκη στην εφαρμογή και προφανώς δεν αποτελεί από μόνη της πανάκεια για το πρόβλημα που αντιμετωπίζουμε, αλλά εάν εφαρμοσθεί θα αποσυνδέσει, όπως έχουν με επιτυχία κάνει Ισπανοί και Πορτογάλοι από τον Απρίλιο του 2022, τις τιμές φυσικού αερίου και ηλεκτρισμού αποσυμπιέζοντας την πίεση στον τελικό καταναλωτή. Το πρόβλημα του ιβηρικού παραδείγματος είναι ότι δεν έριξε ούτε το πραγματικό κόστος εισαγωγής του φυσικού αερίου ούτε την κατανάλωση στις δύο αυτές χώρες που εκλήθησαν να καλύψουν από τον προϋπολογισμό τους τη διαφορά ανάμεσα στην εξαιρετικά υψηλή τιμή εισαγωγής και την πραγματική τιμή διάθεσης του φυσικού αερίου για ηλεκτροπαραγωγή.

Την αδυναμία του ιβηρικού μοντέλου έρχεται τώρα να θεραπεύσει σε πανευρωπαϊκό επίπεδο αφενός ο Κανονισμός υποχρεωτικής μείωσης της κατανάλωσης φυσικού αερίου που έχει ήδη φτάσει για τον Αύγουστο – Σεπτέμβριο του 2022 κοντά στον στόχο του 15%, συγκριτικά με την αρχή του χρόνου, και αφετέρου η υιοθέτηση μιας εκδοχής του ελληνικού μοντέλου σε ό,τι αφορά την αλίευση των οικονομικών πόρων που χρησιμοποιούνται για να χρηματοδοτείται από το κράτος είτε η επιδότηση του κόστους ρεύματος είτε –εν προκειμένω– και η διαφορά ανάμεσα στην τιμή εισαγωγής και στην τιμή εσωτερικής διάθεσης φυσικού αερίου (στην περίπτωση Ισπανίας και Πορτογαλίας).

Αυτό όμως δεν αρκεί όσο η τιμολόγηση των εισαγωγών φυσικού αερίου παραμένει σε πολύ υψηλά επίπεδα, επηρεαζόμενη από τη δευτερογενή αγορά των κερδοσκοπικών παραγώγων που αποτελούν την πλειοψηφία των συναλλαγών στο βασικό ενεργειακό χρηματιστήριο αγοράς φυσικού αερίου της Ε.Ε., το ολλανδικό TTF. Το ζήτημα είναι να τεθεί πλαφόν στο TTF και κάποια μορφή εμβέλειας ανώτατης και κατώτατης τιμής στη διακύμανση της αξίας των συμβολαίων παραγώγων του TTF ώστε να περιορίζεται η κερδοσκοπία, και η «φούσκα» αυτών των προϊόντων να μην επηρεάζει τις «πραγματικές» τιμές των συμβολαίων αγοραπωλησίας LNG που σε ορισμένα σημεία της Ε.Ε. αποκλίνουν από το TTF.

Ο βασικός αντίλογος σε αυτό το οριζόντιο μέτρο που εξακολουθεί να αποτελεί την επικρατούσα άποψη στη Γερμανία, στην Αυστρία, στην Ολλανδία, στη Δανία, στη Σουηδία και φυσικά στην ίδια την Επιτροπή, είναι ότι μια επιβολή οριζόντιου πλαφόν στη βασική χρηματιστηριακή τιμή αναφοράς, δηλαδή το ολλανδικό TTF, θα λειτουργήσει ως αντικίνητρο για τη συνέχιση της προσέλκυσης των παγκόσμιων φορτίων υγροποιημένου φυσικού αερίου, τα οποία έχουν συμβάλει κατά κύριο λόγο στην υποκατάσταση του μεγαλύτερου μέρους του φυσικού αερίου που η ίδια η Gazprom έχει (με ή χωρίς τεκμηριωμένες νομικές προφάσεις) διακόψει σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες και κυρίως στη Γερμανία.

Από τη στιγμή που οι ρωσικές εξαγωγές μέσω αγωγών έχουν πέσει κατά 70% μετά τη διακοπή του συστήματος αγωγών Nord Stream 1, η συνεχής προσέλκυση υγροποιημένου φυσικού αερίου από τις διεθνείς αγορές –κυρίως τις ΗΠΑ και το Κατάρ– αποτελεί την πανάκριβη σωσίβια λέμβο που κρατάει ζωντανές τις ευρωπαϊκές οικονομίες. Οι αστρονομικές –κατά περίπτωση– ευρωπαϊκές τιμές και όχι η οποιαδήποτε (γεω)πολιτική ενθάρρυνση ήταν αυτές που κινητροδότησαν τους μεγάλους εξαγωγείς LNG να ανακατευθύνουν φορτία από την Ασία στην Ε.Ε., μέρος των οποίων ήταν ήδη δεσμευμένα στο πλαίσιο μακροπρόθεσμων συμβολαίων. Επειδή τα φορτία αυτά πωλούνται στη spot αγορά, τιμολογούνται και «χετζάρονται» κατά κύριο λόγο με βάση την κυρίαρχη τιμή αναφοράς spot συμβολαίων της Ε.Ε. δηλαδή το TTF.

Οι εισαγωγές LNG αποτελούν την πανάκριβη σωσίβια λέμβο που κρατάει ζωντανές τις ευρωπαϊκές οικονομίες.

Κατά τη γερμανική λογική, εάν η Ε.Ε. βάλει πλαφόν στο TTF το εμπορικό κίνητρο θα χαθεί, τα φορτία LNG θα ξαναπάνε στην Ασία και θα επικρατήσει πανικός, καθώς ο ανταγωνισμός με ασιατικούς εισαγωγείς και θα εκτινάξει τις τιμές και θα οδηγήσει σε απώλεια φορτίων. Αυτό που ωστόσο φαίνεται να αγνοεί η γερμανική πλευρά, που δεν έχει κάτι άλλο άμεσο να χάσει από την πλήρη διακοπή των ρωσικών εξαγωγών, είναι ότι ο ανταγωνισμός με τις ασιατικές αγορές μπορεί κάλλιστα να προκύψει εάν βγει από τον πανδημικό της ημι-λήθαργο η κινεζική οικονομία.

Ενδεχόμενη επιστροφή της Κίνας στην οικονομική κανονικότητα θα αυξήσει τις τιμές και τη ζήτηση στην Ασία οπότε το ερώτημα που τίθεται είναι πώς η Ε.Ε. θα παραμείνει ελκυστική ως προς την προσέλκυση αυτών των έκτακτων φορτίων υγροποιημένου φυσικού αερίου χωρίς να πληρώνει αστρονομικές τιμές. Μία από τις πιθανές απαντήσεις θα ήταν το TTF αφού μπει πλαφόν, ή μια εναλλακτική χρηματιστηριακή τιμή αναφοράς, να συνδεθούν με τη βασική τιμή της Ασίας, την JKM (Japan Korea Marker) κατά τρόπο που να διασφαλίζεται η ανταγωνιστικότητα της ευρωπαϊκής.

Την τελική λύση ωστόσο δεν θα τη δώσει κανένα πλαφόν από μόνο του, ούτε προφανώς μπορεί να προκύψει ως αποτέλεσμα κατά κύριο λόγο της μείωσης της κατανάλωσης που είναι ήδη στα όριά της. Τη λύση θα τη δώσει –πέρα από όσα έχουν ήδη υιοθετηθεί και θα αποδώσουν σωρευτικά– αφενός η επιβολή ενός πλαφόν στο TTF και αφετέρου μια μορφή ενεργειακού ομολόγου με εγγύηση της ΕΚΤ που θα μπορούσε να χρηματοδοτήσει κοινές ευρωπαϊκές αγορές LNG υπό την προϋπόθεση ότι θα δημιουργηθεί ένα υποτυπωδώς λειτουργικό ολιγοψώνιο μέσω της ευρωπαϊκής πλατφόρμας. Ως προς το τελευταίο δυστυχώς θα πρέπει να κρατάμε πολύ μικρό καλάθι.

Εν κατακλείδι, ένα είναι σαφές. Εάν πάλι δεν ληφθεί καμία απόφαση –και εάν αυτό γίνει θα είναι ξεκάθαρα λόγω Γερμανίας και Επιτροπής– όταν τελικά θα υποχρεωθούμε να το κάνουμε ως Ε.Ε. τότε και το κόστος που θα έχουμε έως τότε πληρώσει αλλά και το ρίσκο της εφαρμογής του πλαφόν θα είναι πολύ μεγαλύτερα.

* Ο δρ Θεόδωρος Τσακίρης είναι αναπληρωτής καθηγητής Γεωπολιτικής και Ενεργειακής Πολιτικής Πανεπιστημίου Λευκωσίας.

Καθημερινή

Κώστας Κωστής στο iefimerida: «Δεν είναι φασισμός η επικράτηση της Μελόνι» -Τι πραγματικά συμβαίνει στην Ευρώπη

0

O Kώστας Κωστής
ΔΗΜΗΤΡΑ ΚΡΟΥΣΤΑΛΛΗ
03/10/2022  06:55
«Φασισμός δεν υφίσταται σήμερα στην Ευρώπη. Αυταρχικά καθεστώτα ναι, αντισυστημισμός ναι, δυσπιστία στην εκλογική διαδικασία και τη δημοκρατία ναι, αλλά μέχρι εκεί», αναφέρει ο καθηγητής Κώστας Κωστής, μιλώντας στο iefimerida.gr και στην Δήμητρα Κρουστάλλη.

Η ακροδεξιά στην Ευρώπη αυξάνει τα ποσοστά της και η εκλογή της Τζόρτζια Μελόνι στην Ιταλία μοιάζει σαν την επικύρωση των φόβων όσων μιλούν για σταδιακή υπονόμευση της δημοκρατίας.

Ο Κώστας Κωστής, καθηγητής Οικονομικής και Κοινωνικής Ιστορίας στο Πανεπιστήμιο Αθηνών, έχει άλλη άποψη. Θεωρεί ότι κόμματα όπως τα Αδέλφια της Ιταλίας είναι περισσότερο αντισυστημικά και εθνικολαϊκιστικά, παρά ακροδεξιά.

Επισημαίνει ότι η επικράτηση της Μελόνι είναι απόρροια του μεγάλου θυμού που διακατέχει το τμήμα της κοινωνίας, το οποίο μένει στο περιθώριο, χωρίς ικανοποιητικές λύσεις στα προβλήματά του. Οι αντιθέσεις Αριστερά – Δεξιά δεν μας βοηθούν να κατανοήσουμε τον καινούργιο κόσμο, επισημαίνει ο κ. Κωστής, ο οποίος θεωρεί ότι ούτε η Ελλάδα είναι θωρακισμένη απέναντι σε ανάλογα φαινόμενα όσο ο ΣΥΡΙΖΑ «εξακολουθεί να κινείται στην ίδια πορεία του λαϊκισμού και της άνευ ορίων αντιπολίτευσης».

Διαβάστε ολόκληρη την συνέντευξη
Η εκλογή της Τζόρτζια Μελόνι στην Ιταλία έχει θορυβήσει την ΕΕ. Κατά τη γνώμη σας, γιατί ανεβαίνει η ακροδεξιά στην Ευρώπη; Το μεταναστευτικό ή η ενεργειακή κρίση δίνουν επαρκείς εξηγήσεις για αυτό το φαινόμενο; 

Η απάντηση νομίζω ότι βρίσκεται σε παράγοντες που έχουν να κάνουν με τη συγκρότηση των σύγχρονων δυτικών κοινωνιών και κυρίως με την ύπαρξη ενός μεγάλου κομματιού του πληθυσμού που κρίνει ότι το παραδοσιακό πολιτικό σύστημα δεν είναι σε θέση να αντιμετωπίσει τα προβλήματα του. Ωστόσο δεν είναι μόνο η άνοδος της ακροδεξιάς που αποτελεί ψηφίδα αυτού του προβλήματος. Πολύ πιο σημαντική αριθμητικά είναι η ομάδα όσων απέχουν από την εκλογική διαδικασία και ακολουθούν, μόνο, εκείνοι που στους λόγους των αντισυστημικών κομμάτων βρίσκουν μία ικανοποίηση του θυμικού τους, μία τόνωση του εγωϊσμού τους, μία διέξοδο στην οργή τους. Νομίζω ότι αυτή η λογική εξηγεί τη νίκη της Μελόνι στην Ιταλία, το δε μεταναστευτικό αλλά και το ενεργειακό αποτελούν απλώς δύο από τις πτυχές που δημιουργούν ευνοϊκό κλίμα για τα αντισυστημικά – δημαγωγικά κόμματα, για τα εθνικολαϊκιστικά κόμματα όπως θα τα έλεγαν κάποιοι άλλοι.

Δηλαδή, κόμματα, όπως οι Σουηδοί Δημοκράτες, Τα Αδέλφια της Ιταλίας ή ακόμα και το Εθνικό Μέτωπο της Μαρίν Λεπέν, είναι αντισυστημικά και όχι ακροδεξιά με την ιστορική έννοια του όρου;  Βλέπουμε ότι όσο ανεβαίνουν τα ποσοστά τους τόσο στρογγυλεύουν τις ακραίες θέσεις τους, άρα πόσο μεγάλη απειλή αποτελούν για τη δημοκρατία;
Συμμερίζομαι τις απόψεις εκείνων που υποστηρίζουν ότι η χρήση του όρου ακροδεξιά δεν είναι σε θέση να ανταποκριθεί στην πραγματικότητα που εκφράζουν αυτά και άλλα κόμματα. Καμία σχέση δεν έχει η Μελόνι με τον ιταλικό φασισμό, ακόμη και αν προσπαθεί να αξιοποιήσει προς όφελός της διάφορα σύμβολα του για να αφομοιώσει τους νοσταλγούς του. Οι τίτλοι του τύπου «Ο φασισμός σπέρνει τον φόβο στην Ιταλία» δεν προσφέρουν τίποτα στην κατανόηση της πολιτικής διαδικασίας, μόνο παραπληροφορούν. Στις Δημοκρατίες της Δυτικής Ευρώπης, οι βάσεις του πολιτεύματος είναι γερά θεμελιωμένες και είναι πολύ λογικό για τα κόμματα αυτά αν θέλουν να κερδίσουν ακροατήριο να μην περιορίζονται σε ακραίες θέσεις, αλλά να ενσωματωθούν στον κεντρικό πολιτικό λόγο. Χαρακτηριστικό παράδειγμα η Λεπέν, η οποία μπόρεσε να ισχυροποιηθεί μόνο αφού αποστασιοποιήθηκε από τις ακρότητες του πατέρα της. Νομίζω ότι ο όρος αντισυστημικά κόμματα ή εθνικολαϊκιστικά κόμματα – αν και ο λαϊκισμός λόγω της υπερβολικής χρήσης του έχει χάσει το περιεχόμενό του – ταιριάζει πιο πολύ σε αυτό που εκφράζουν Τα Αδέλφια της Ιταλίας και τα άλλα συναφή κόμματα.

Πώς σχολιάζετε ότι τμήματα της Δεξιάς, σπεύδουν να προσεγγίσουν και να νομιμοποιήσουν αυτούς τους σχηματισμούς αντί να τους αποκηρύξουν και να στηρίξουν τα δικά τους πιο παραδοσιακά κόμματα; 
Κατά τον ίδιο τρόπο που το κόμμα της Μελόνι προσπαθεί να αποριζοσπαστικοποιηθεί για να κερδίσει ακροατήριο, κατά τον ίδιο τρόπο τα πιο παραδοσιακά κόμματα της Δεξιάς συγκλίνουν μαζί της για να μην χάσουν την επαφή με την εξουσία, αλλά και το παραδοσιακό τους κοινό που στρέφεται προς τα Αδέλφια της Ιταλίας.

Κατά τη γνώμη σας γιατί έπαψε η Αριστερά να εκφράζει τις αγωνίες της εργατικής τάξης, των φτωχών και αδύναμων στρωμάτων, των νέων; Και πλέον εμφανίζεται ως υπερασπιστής τους η άκρα δεξιά; 
Νομίζω ότι ο λόγος είναι πολύ απλός. Οι κοινωνίες σήμερα δεν έχουν καμία σχέση με τις κοινωνίες ακόμη και της δεκαετίας του 1960 και 1970. Τα κόμματα της Αριστεράς είχαν μία εργατική βάση, η οποία στις περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες έχει αποδυναμωθεί σημαντικά. Ο πολιτικός, δε, λόγος τον οποίο εκφέρει, έχει υιοθετηθεί εδώ και πολλά χρόνια από τα συντηρητικά κόμματα. Από κει και πέρα απομένει ένα πολύ μεγάλο κομμάτι του πληθυσμού που βρίσκεται αποκλεισμένο από τα οφέλη της οικονομικής ανάπτυξης και της δημοκρατίας, και το οποίο εύλογα στρέφεται προς τα πιο αντισυστημικά – ριζοσπαστικά κόμματα, τα οποία είναι σε θέση να ικανοποιήσουν το θυμό του, για την κοινωνική αδικία και αποκλεισμό που υφίσταται. Άλλωστε πιστεύω ότι οι όροι Αριστερά – Δεξιά που διαμορφώθηκαν σε ένα εντελώς διαφορετικό κοινωνικό και πολιτικό πλαίσιο έχουν χάσει πια τη σημασία τους και μόνο να μας παραπλανήσουν μπορούν.

Όμως, δεν μοιάζει αντιφατικό οι νέοι από τη μια πλευρά να ζητούν οικονομική ασφάλεια και καλύτερες δουλειές και από την άλλη να ψηφίζουν κόμματα με ανορθολογικά οικονομικά προγράμματα; Ή να διαδηλώνουν για την ελευθερία σε χώρες σαν το Ιράν, αλλά στη δική τους χώρα να επιλέγουν αυταρχικές λύσεις; 
Σε μία άλλη εποχή, την εποχή της Αριστεράς – Δεξιάς, οι νέοι θα αναζητούσαν μία ουτοπία ή ένα ιδανικό (η πατρίδα ή το έθνος) για να στρατευθούν πολιτικά. Η δυνατότητα αυτή δεν υφίσταται πλέον και ένα μεγάλο κομμάτι της νεολαίας ψηφίζει με βάση τον θυμό του και το θυμικό του, όπως ανέφερα προηγουμένως. Μέχρι στιγμής στη Δυτική Ευρώπη δεν έχουμε δει αυταρχικές πολιτικές λύσεις, η δημοκρατία εδώ έχει παράδοση. Οι δυσκολίες είναι μεγαλύτερες στην Ανατολική Ευρώπη όπου δεν υφίσταται μία αντίστοιχη δημοκρατική εμπειρία με τη Δύση. Βέβαια οι δυσκολίες θα αυξηθούν, αν τα δημοκρατικά καθεστώτα εξακολουθούν να μη μπορούν να δώσουν ικανοποιητικές λύσεις στα προβλήματα που αντιμετωπίζει μεγάλη μερίδα του πληθυσμού τους, ανάμεσα σε αυτούς και οι νέοι. Η δημοκρατία απαιτεί την ανάλογη παιδεία, εμπειρία αλλά και απαντήσεις σε κρίσιμα πολιτικά προβλήματα.

Πόσο ριζοσπαστικά μπορεί να είναι τα ακροδεξιά κόμματα σε μια Ευρώπη που γερνάει;   
Η ριζοσπαστικοποίηση των αντισυστημικών κομμάτων – όπως σας είπα προτιμώ τον όρο αυτό από τον όρο ακροδεξιά – θα εξαρτηθεί από δύο παράγοντες. Πρώτα από τις εξελίξεις στο διεθνές πεδίο, που μέσα από τη βιαιότητά τους είναι μάλλον αδύνατον να σταθμιστούν και φυσικά από την ικανότητα ή την αδυναμία ενός πολιτικού συστήματος να δώσει λύσεις στα τρέχοντα και κύρια προβλήματα. Νομίζω ότι η γήρανση του πληθυσμού θα παίξει δευτερεύοντα ρόλο.

Θεωρείτε ότι η άνοδος ακραίων δυνάμεων, μπορεί μελλοντικά να διαλύσει την ΕΕ; Να δημιουργηθεί ένα είδος πανευρωπαϊκού φασισμού ως πολιτικό σχέδιο;  
Όχι δεν το πιστεύω. Ενδεχομένως να δημιουργηθούν προβλήματα, δυσκολίες, καθυστερήσεις, αλλά δεν πιστεύω ότι η Ε.Ε. είναι τόσο ευάλωτη στις ακραίες πολιτικές δυνάμεις και το έχει δείξει και στο παρελθόν. Αν και φυσικά θα πρέπει και αυτή με τη σειρά της να συμβάλει στην εξεύρεση λύσεων που θα αποδυναμώσουν την ενίσχυση του αντισυστημικού κύματος, σημείο στο οποίο χωλαίνει. Όσο για τον πανευρωπαϊκό φασισμό, επιμένω πως το φαινόμενο του φασισμού δεν υφίσταται σήμερα στην Ευρώπη. Αυταρχικά καθεστώτα ναι, αντισυστημισμός ναι, δυσπιστία στην εκλογική διαδικασία και τη δημοκρατία ναι, αλλά μέχρι εκεί. Και ο φασισμός και ο ναζισμός ήταν μαζικά κινήματα που ανταποκρίνονταν σε συγκεκριμένες συνθήκες, πολιτικές, κοινωνικές, οικονομικές. Δεν υπάρχει κάτι αντίστοιχο σήμερα.

Η ΕΕ πάντως ενσωμάτωσε τους αυταρχικούς ηγέτες της Πολωνίας και της Ουγγαρίας. 
Η ΕΕ ενσωμάτωσε κράτη και όταν το έπραξε οι πολιτικές σκοπιμότητες της επιλογής της ήταν από κάθε άποψη – κατά τη γνώμη μου τουλάχιστον – ορθή. Στο δρόμο κάποια καθεστώτα στράφηκαν προς τον αυταρχισμό και, τουλάχιστον από όσο διαβάζουμε, η Ε.Ε. προσπαθεί να βρει τρόπους να καταπολεμήσει τις πρακτικές τους. Έχει τις δυνατότητες, να δούμε αν έχει και το πολιτικό θάρρος να το κάνει.

Η σύγκρουση των συστημικών και των αντισυστημικών δυνάμεων δεν συμβαίνει μόνο στην Ευρώπη αλλά και στις ΗΠΑ. Θεωρείτε ότι βρισκόμαστε ενώπιον μεγάλων ιστορικών αλλαγών που δεν κατευθύνονται πλέον από τα πολιτικά ρεύματα που κυριάρχησαν μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο; 
Από όσα ανέφερα προηγουμένως, κάτι τέτοιο το θεωρώ αυτονόητο. Από το 1970 και μετά ζούμε σε μία φάση βαθιάς παγκοσμιοποίησης, η οποία έχει τις επιδράσεις της σε κάθε τομέα της ζωής μας. Οι αντιθέσεις Αριστερά – Δεξιά νομίζω ότι έχουν πλέον πολύ περιορισμένη σημασία και οπωσδήποτε δεν μας βοηθούν να κατανοήσουμε τι ακριβώς συμβαίνει γύρω μας. Πάντως και μόνο η συνεργασία ΣΥΡΙΖΑ – Καμμένου στη χώρα μας θα ήταν αρκετή για να μας υποδείξει ότι οι παραδοσιακές πολιτικές κατηγοριοποιήσεις έχουν χάσει κάθε νόημα. Από κει και πέρα, προς τα πού βαδίζουμε είναι μάλλον άδηλο. Σίγουρα όμως βρισκόμαστε σε ένα καινούργιο κόσμο.

Γιατί τα παραδοσιακά κόμματα δεν αναδεικνύουν πλέον χαρισματικές προσωπικότητες; 
Μπορεί και να αναδεικνύουν. Αλλά μέσα στο «θόρυβο» που δημιουργούν τα social media κανείς πολιτικός δεν θα μπορούσε να παραμείνει αλώβητος για μεγάλο χρονικό διάστημα και το χάρισμα εύκολα απομυθοποιείται. Επί πλέον το πολιτικό και διοικητικό σύστημα μιας χώρας έχει γίνει ιδιαιτέρως σύνθετος και πολύπλοκος, επομένως αυτό που απαιτείται κατά κύριο λόγο πλέον είναι οργάνωση και αποτελεσματικότητα και σε μικρότερο βαθμό χαρισματικές προσωπικότητες, που κατά τη γνώμη μου ανήκουν σε άλλη εποχή.

Τι σημαίνει για την Ελλάδα η σύγκρουση δημοκρατίας και αυταρχισμού, όταν έχουμε απέναντι μας έναν γείτονα που είναι ταυτόχρονα αυταρχικός εσωτερικά και επιθετικός εξωτερικά; 
Η Ελλάδα ανήκει σε μία χορεία μικρών κρατών που δέχονται μεγάλες πιέσεις από τους σαφώς ισχυρότερους γείτονές τους. Ο μοναδικός τρόπος για να αντιμετωπιστεί ο αντίπαλος είναι η συνεχώς αυξανόμενη ικανότητα στις προωθημένες τεχνολογίες και την εκπαίδευση καθώς επίσης και μία οικονομία που να πατάει στα πόδια της και φυσικά μία ρεαλιστική διπλωματία και αμυντική πολιτική. Για να συμβούν όλα αυτά χρειάζεται ένα πολιτικό σύστημα, στο οποίο η αντιπολίτευση να είναι σε θέση να κάνει προτάσεις και να δρα δημιουργικά και όχι απλώς να φωνασκεί. Όλα αυτά είναι μπροστά μας, αιτήματα που απαιτούν άμεση ικανοποίηση και που μέχρι να συμβεί κάτι τέτοιο, θα πρέπει να ανησυχούμε και για τη δημοκρατία και για τη χώρα.

Ορισμένοι, πάντως, πιστεύουν ότι εμείς περάσαμε νωρίς από το κύμα του λαϊκισμού και της ακρότητας με την κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ/ΑΝΕΛ και με την Χρυσή Αυγή, και ότι είμαστε κατά κάποιο τρόπο θωρακισμένοι από ανάλογα φαινόμενα. Συμφωνείτε; 
Δεν θα συμφωνήσω με την άποψη αυτή. Κανείς δεν μπορεί να προεξοφλήσει ότι δεν θα επαναληφθεί κάτι αντίστοιχο αν οι συνθήκες το επιτρέψουν. Στο κάτω κάτω, ο ΣΥΡΙΖΑ εξακολουθεί και κινείται στην ίδια πορεία του λαϊκισμού και της άνευ όρων αντιπολίτευσης. Επομένως μόνο θωρακισμένοι απέναντι σε ανάλογα φαινόμενα δεν είμαστε.

iefimerida.gr

Libya’s Fractured Political Landscape: Fraying Alliances and an Uncertain Future

0

27 Sep 2022

Over the past few years, parties to Libya’s protracted conflict have aligned themselves into two main camps. They are commonly known as the east and west camps based on the geographies under their control. However, a simmering undercurrent has caused increasing divergence in the interests and visions of the constituents of each camp.

A political project that, in theory, can get past this bitter dichotomy has been taking shape since last February. Fathi Bashagha, who has historically been on the western side of Libya, has been more receptive than ever to eastern Libyan camp factions. This rapprochement demonstrated that the political landscape in Libya was and continues to be fluid, with each faction’s actions determined by their self-interest. Bashagha attempted to lead a new government to position himself as the architect of a genuine national unity project. His bid contrasted the fictitious one achieved with Abdel Hamid Dabaiba’s March 2021 inauguration as prime minister.

With Bashagha’s repeated failure to enable his government to function by seizing control of the capital and Dabaiba’s success in tightening his security grip over Tripoli on August 27, 2022, the “genuine unity” project has collapsed, and its prospects have become more limited than ever before. Aftershocks from this pivotal moment in Libya’s more than a decade-long conflict are the most consequential effect. The failure to impose a government with the support of the country’s east and west has led to the resurgence of long-standing tensions between the two regions and stoked fear of greater insecurity. It has also revealed that the perceived alliance between Bashagha and the eastern Libyan camp has been shaky and that the constituents of this camp are significantly at odds.

In this report, we look at how Bashagha’s failure to enter and control Tripoli has affected the Libyan conflict’s overall trajectory and the current and potential alliances between the various parties.

Breakdown of Domestic Coalitions

Fathi Bashaga’s failure to seize Tripoli was a catalyst for a chain of events that eventually brought down the alliances on which the two parties now in power in the country’s east and west relied.

1. Abdel Hamid Dabaiba: Through a proactive operation that prioritized speed, narrow scope, and pin-point accuracy, Dabaiba could seize complete control of the capital. Militias loyal to him successfully expelled Bashagha’s forces from Tripoli and took control of all their command centers in and around the city. [i] Dabaiba’s resounding victory was ensured by using drones, which was crucial in stopping Bashagha’s militias from advancing on the capital. [ii] The use of drones shows how influential foreign actors have been in deciding the outcome of the recent chapter of the Libyan conflict in favor of Dabaiba. This time, it could be attributed to American approval and Turkish execution via Bayraktar drones.

However, after this episode, the western region’s more powerful cities have grown hostile toward Dabaiba. The city of Misrata, where Fathi Bashagha and his loyalist militias still hold sway, is now more fractured than ever. Major General Osama Juwaili, a Bashaga loyalist, commands most of Bashagha’s forces in Zintan. Nevertheless, following drone strikes on August 27, Juwaili was forced to evacuate all of his Tripoli headquarters.

The same holds for the city of Zawiya, where militias are affiliated with the Bashagha government, particularly given that Issam Abu Zreibeh, the government’s Minister of Interior, is a native of this city. This comes on top of the political tensions building up between the Dabaiba government and Khaled Mashri, the head of the Supreme Council of State, who also hails from  Zawiya.

Warshafana, a city historically linked to the Gaddafi movement, and the most active militias, led by Muammar Dhawi, had recently allied with Fathi Bashagha, turned into a ground for skirmishes in the two weeks that followed the Tripoli blitz. Moreover, had it not been for mediation that resulted in an agreement to avoid escalation in the city, these clashes would likely escalate. [iii]

Therefore, Dabaiba and his supporters are more concerned with consolidating power in Tripoli and its environs than building social and military alliances with parties in the western region. Bashagha’s recent gamble may provide an easy interpretation of the current chapter of the Libyan conflict. However, the larger trajectory of events may require a closer look. Dabaiba’s immediate priority appears to be retaining power rather than contesting elections, which would typically necessitate him to form alliances with large voting blocs in Libya’s most populous western cities.

2. Khalifa Haftar: As alliances in Dabaiba’s camp disintegrate, there is an unmistakable retreat in his adversaries’ camp. One might sum up the rising tensions and brewing animosity within this camp as follows:

  • Bashagha has witnessed a decline in public support from the General Command of the Armed Forces in eastern Libya. Field Marshal Khalifa Haftar’s spokesman, Major General Ahmed Mesmari, said the General Command would not participate in the anticipated battles to take control of Tripoli [iv] before August 27. After Bashagha’s army was routed, Mesmari made new statements that essentially said the same thing. [v] Additionally, except for Parliament Speaker Aguila Saleh’s continued political support for the Bashagha government, there is no evidence of contact between Bashagha and the actors in eastern Libya.
  • Hostility has recently flared between Field Marshal Haftar’s forces and those still loyal to Gaddafi’s regime. For instance, during a recent anniversary celebration of the Al-Fateh Revolution in Qasr Buhadi, south of Sirte, Haftar’s forces besieged the town. It attacked residents who had flown the green Gaddafi flag. The standoff has become particularly dangerous, to the point where the UN mission has had to issue a statement condemning the incident. [vi]
  • When Haftar curtailed his support for Bashagha and the latter’s militias in western Libya, and when tensions flared with Gaddafi’s supporters, Haftar made statements suggesting that his forces may intervene to end the ongoing power struggle. Two days after the clashes in Tripoli, he said, “We did not build the national army to stand by and watch as our dear Libya was dragged into the abyss by abusers.” [vii] Days later, Haftar’s forces staged war games with live ammunition in the city of Benghazi. [viii]

Haftar’s current alliances do not seem to support his threats to intervene in the conflict in the capital city. He withdrew his support for Bashagha and consequently lost the military power provided by Bashagha’s militias in western Libya (the largest military bloc outside of Dabaiba’s control). On the other hand, despite the large number of Gaddafi regime loyalists living in the western region, Haftar’s hostility against them only grew. It is also ironic that Haftar made these threats while visiting Kufra, the most remote city in the country’s extreme southeast. The city is farthest from the capital, and its inhabitants are not likely to sway the outcome of any military operation aimed at seizing Tripoli on his side.

Political Uncertainty

Given the breakdown of most coalitions and the impossibility of resolving Libya’s conflict through force, the country’s political process is currently shrouded in unprecedented uncertainty, as explained below:

1. UN Role: The United Nations mission in Libya is struggling because of the lack of a coherent plan to settle the conflict. When former envoy Jan Kubis resigned in November 2021, the Security Council could not agree on a replacement due to internal disagreements. As a result, American diplomat Stephanie Williams was appointed an advisor to the Secretary-General on Libyan affairs. However, despite her best efforts, she could not lead the settlement process due to growing animosity between the various parties involved in the conflict. Senegalese diplomat Abdoulaye Bathily was sworn in as a new envoy on September 1, 2022, after a contentious process that began over nine months earlier.

Bathily has been in his position for more than two weeks, and we are yet to hear a word on his plans to steer the settlement process in the right direction. Despite skepticism regarding cooperation from some actors who did not welcome Bathily’s nomination, the new envoy could disclose his vision for Libya during the annual meetings of the United Nations General Assembly. The Dabaiba government, for instance, had earlier voiced formal opposition to the appointment of the Senegalese diplomat because he lacked the necessary qualifications. [ix] Algeria’s position is also noteworthy in this context after Algiers relentlessly sought to install Sabri Boukadoum, a former Algerian foreign minister, in this role.

2. Conflicting Paths: Recent developments in Libya have heightened concerns that the situation will only become more heated and complicated. On the one hand, the constitutional chamber of the country’s Supreme Court is back up and running, [x] which threatens to open the door to contesting the constitutionality of a wide range of laws and rulings made by the two ruling factions. The Supreme Court is also at odds between the Tripoli-based current members led by Muhammad Hafi and the Speaker of the House of Representatives, who appointed new members to the Court under an amendment endorsed by Parliament to the Law of the Supreme Court. [xi]

Meanwhile, Imad Seih, the head of the High National Elections Commission, declared that the force majeure that had previously prevented elections had been lifted. He said that the delay in passing laws was the primary cause of the force majeure. [xii] This remark, delivered in the second week of September, increases the already high level of uncertainty around the fate of the elections. More effort needs to be made to clarify the facts behind the end of force majeure. Conflicts between the Libyan parties about electoral regulations will likely be contested in the Constitutional Chamber of the Supreme Court.

Media outlets have recently pushed for talks on the potential formation of a third government to end the current power struggle between Dabaiba and Bashagha. Although Aguila Saleh, while on a visit to Turkey in early August, rejected the “third administration” proposal as an endgame to the conflict, [xiii] a UN Security Council’s statement on September 1 thrust the idea back into the spotlight. The Council stressed the importance of a national dialogue and reconciliation process that can unite all of Libya under one legitimate government that can speak for all of its citizens. [xiv]

3. Foreign Roles: External influence raises concerns about the future of the Libyan peace process. Most Libyan leaders’ overseas visits result in vague and repeated pronouncements about elections being the only way out of the crisis, without disclosing any information or advancements about the future of the peace process. A Berlin meeting, held on September 8-9, [xv] had the same results, highlighting the importance of the elections. [xvi] This insistence on elections raises concerns about the short-term priorities of the settlement agenda in light of the Security Council’s call for the formation of an all-encompassing government.

Uncertainty continues to surround the roles of regional actors in the settlement process in Libya. Although Turkey managed to push Bashaga to proclaim a withdrawal from using force to settle the dispute over the government, the latter has continued to cling to his government, indicating that there is no sign of consensus on a definitive solution to the crisis.

Egypt’s Foreign Minister Sameh Shoukry’s confrontational statements against the Dabaiba government during recent Arab League meetings have made it more difficult for Egypt to play an active role in resolving the current crisis over Libya’s government. It leaves Egypt only a sponsor of the constitutional process between the House of Representatives and the State Council. In contrast to Egypt’s hard line against Dabaiba, Algeria continues to back the Tripoli government. Finally, and somewhat unexpectedly, Qatar returned to the Libyan issue by hosting Dabaiba and Saleh back-to-back in the second week of September. Qatar’s role at this stage is unknown.

Scenarios

Implications for the future of the current crisis in Libya are contingent on the interplay of the following dynamics:

  1. The UN envoy’s vision and agenda for the settlement process;
  2. The potential for protecting foreign actors’ interests through formal channels;
  3. The attempt of those left-out to profit from the frustration on the Libyan streets.

Considering these, the following are the most likely scenarios for the course of the Libyan crisis:

First Scenario: An all-encompassing government: This scenario presupposes that existing divisions can be bridged by naming a compromise figure to lead a new government. Given the previous years’ experience, the move to establish a government supported by the international community would usually materialize through the installation of political leadership from the country’s second or third political tiers rather than the parties directly vying for power. Despite proposals for compromise solutions such as reshuffling the Dabaiba government and onboarding figures loyal to rival factions, the crisis has deepened in recent months, making the conflict appear to be a personal dispute between Dabaiba and his adversaries.

The likelihood that this scenario comes to pass rests on the foreign parties’ continued disagreements over the settlement’s ultimate status and their difficulty coming to an election-related agreement that prioritizes establishing stability in the near term. If the constitutional question proves challenging to overcome, the incoming UN envoy will play a pivotal role in pushing for this outcome.

Second Scenario: No change in status quo: This scenario is premised on the assumption that the country will remain as divided as it is now. It assumes that the coalitions will continue to fracture among the parties that share political and military power and among the marginalized groups. As a result, neither side will be able to strengthen its local coalitions, rendering it more difficult to either compel a shift in the status quo or negotiate a new peace agreement.

The likelihood of this happening increases as different factions in Libya come to terms with how tough it will be to achieve gains that transcend the profits they currently derive from their standing in the conflict. Those in charge in the country’s eastern and western regions will continue to reap benefits from the current situation compared to those cut out of power, like Bashagha and his militia allies.

The continuation of disagreements among regional actors, and the need for a stable flow of Libyan crude, which is the United States’ top priority in the north African Arab nation, lend additional credence to the likelihood of this scenario playing out.

Third Scenario: A radical shift in Libya’s political landscape through the ballot box: This is the best-case scenario for removing the majority of the current political class, restoring the people’s will, and ensuring the peaceful resolution of the political conflict. However, for this scenario to play out, institutional safeguards going beyond elected posts must be put in place to protect the interest of powerful foreign actors, particularly in the oil, banking, and military institutions, where the top positions are shared in a balanced manner. A successful example is the negotiation process between Haftar and Dabaiba in Abu Dhabi to replace the National Oil Corporation’s leadership. Moreover, with its economic and security implications, the oil question served as a point of convergence for both Washington and Moscow’s interests.

If this scenario receives support from abroad, it is anticipated to be brought about by mobilizing the Libyan street against the country’s ruling political class. It can manifest through various protests, such as those that the nation saw in mid-2022, including vigils, protests, and sabotage operations in Tobruk, Tripoli, and Benghazi. Some parties currently shut out of politics would possibly be among those stoking and profiting off public resentment.

Fourth Scenario: Resurrecting wartime alliances: This scenario posits that today’s adversaries will band together to resolve the country’s conflict through military force. Haftar’s forces may ally with Bashagha and his militias against the Dabaiba government. Likewise, Haftar may ally with the pro-Gaddafi cities south of Tripoli, as happened during the 2019-2020 Tripoli War orchestrated by Russia. Bashagha and his allies might stay on the sidelines of the conflict for the time being to position themselves for future success without taking on any further political or military tolls.

However, it is only possible to resort to such a scenario and turn Libya into an arena for settling accounts with an international green light, especially in light of the current confrontation between Russia and the West. A move by Haftar and the National Oil Corporation to obstruct oil flow or one by Dabaiba and the Central Bank to tighten the financial noose on the eastern region may act as the likely catalyst for this scenario.


[i] “Tripoli’s Clashes: Millions of Spoils and Changes in the Militias Map,” Al-Sharq al-Awsat, September 4, 2022: (available in Arabic) https://cutt.us/2M6wr

[ii] “Al-Dabaiba confirms he received Türkiye’s support for a road map,” Al-Sharq al-Awsat, September 4, 2022: (available in Arabic) https://cutt.us/QqMjJ

[iii] “Military and social components meet and agree to spare the southwest of Tripoli the war,” Al-Araby Al-Jadeed, September 10, 2022: (available in Arabic) https://cutt.us/CU6YB

[iv] “Mesmari: The drums of war are beating in Tripoli, and we are not a party to the conflict,” Bawabat Al-Wasat, August 24, 2022: (available in Arabic) https://cutt.us/3WR75

[v] “Mesmari tells Nova: We do not support any party in the Tripoli clashes,” Bawabat Al-Wasat, August 30, 2022: (available in Arabic) https://cutt.us/2arrM

[vi] “The United Nations calls for calm in the Libyan region of Buhadi,” Youm7, August 27, 2022: (Available in Arabic) https://cutt.us/uw7U8

[vii] “Haftar warns the abusers in Libya and calls on the people to support the army to end the suffering,” Al-Arab, August 30, 2022: (available in Arabic) https://cutt.us/XUnwX

[viii] “The Libyan army carries out a military exercise simulating a fight against 1,000 terrorists,” Sky News, September 8, 2022: (available in Arabic) https://cutt.us/2yzTR

[ix] “Dabaiba rejects the appointment of Senegal’s Abdoulaye Bathily as the UN envoy to Libya,” Al-Arabiya, August 15, 2022: (Available in Arabic) https://cutt.us/mKWuR

[x] “Libyan Supreme Court Reactivates Constitutional Chamber,” Al-Ittihad, August 19, 2022: (available in Arabic) https://cutt.us/vhnjH

[xi] “Libya: Supreme Court advisors sworn in,” Sky News, August 23, 2022: (available in Arabic) https://cutt.us/DzqsM

[xii] “Seih: The force majeure that prevented the elections in the past is now over,” Libya Al-Mustaqbal, August 26, 2022: (available in Arabic) https://cutt.us/Pi6nO

[xiii] “Saleh denies accepting a Turkish deal to form a new Libyan government,” Al-Ain, August 4, 2022: (available in Arabic) https://cutt.us/Igwqh

[xiv] “Security Council Press Statement on Libya,” United Nations, September 1, 2022: https://cutt.us/COTe1

[xv] The United States, Britain, France, Italy, Germany, Turkey, and Egypt participated in the meeting. Surprisingly, countries such as Russia and Algeria were no-shows.

[xvi] “Elections are the way to end the crisis: the conclusion of the Berlin meeting on Libya,” Al Ain, September 9, 2022: (available in Arabic) https://cutt.us/rQzPv

epc.ae

Νίκος Ιγγλέσης: Το ρωσικό φιάσκο στην Ουκρανία

0

02/10/2022

Του Νίκου Ιγγλέση
Συμπληρώθηκαν οκτώ μήνες από την εισβολή στην Ουκρανία και είναι φανερό ότι η αποκαλούμενη «Ειδική Στρατιωτική Επιχείρηση» της Ρωσίας έχει αποτύχει. Η πρόσφατη ενέργεια της Μόσχας να προσαρτήσει στη Ρωσική Ομοσπονδία τις περιοχές (περίπου 15% της ουκρανικής επικράτειας) που ελέγχουν τα στρατεύματά της καταδεικνύει τα όρια των στόχων και των επιχειρησιακών δυνατοτήτων της.

Σημειώνουμε ότι, όπως είχε διακηρύξει ο πρόεδρος Πούτιν, βασικοί στόχοι της Ειδικής Στρατιωτικής Επιχείρησης ήταν η αποτροπή της ένταξης της Ουκρανίας στο ΝΑΤΟ, η προστασία του ρωσικού πληθυσμού που κατοικεί σ’ αυτήν και η «αποναζιστικοποίηση» του καθεστώτος. Σε σχέση με αυτούς τους τρεις στόχους και μετά από οκτώ μήνες στρατιωτικών επιχειρήσεων, τα αποτελέσματα για τη Μόσχα είναι απογοητευτικά:

Πρώτον. Η Ουκρανία έχει καταστεί de facto  νατοϊκή χώρα. Στο έδαφός της έχουν αναπτυχθεί σύγχρονα οπλικά συστήματα, προερχόμενα από διάφορα νατοϊκά κράτη, που σήμερα σκοτώνουν Ρώσους. Ο στρατός της εκπαιδεύεται στη χρήση των όπλων και στις στρατιωτικές τακτικές από νατοϊκούς ειδικούς. Οι δορυφόροι και τα ηλεκτρονικά συστήματα πληροφοριών του ΝΑΤΟ έχουν τεθεί στην υπηρεσία των ουκρανικών δυνάμεων. Μόνο οι ΗΠΑ, από την έναρξη των εχθροπραξιών, έχουν προσφέρει στην Ουκρανία στρατιωτική και οικονομική βοήθεια περίπου 65 δις δολαρίων.

Η οικονομική βοήθεια στηρίζει δημοσιονομικά την κυβέρνηση του Κιέβου ώστε να μπορεί να πληρώνει τους δημοσίους υπαλλήλους, τους συνταξιούχους και τους στρατιωτικούς, να αγοράζει τρόφιμα, καύσιμα και άλλα απαραίτητα εφόδια για τη συνέχιση του πολέμου. Ουσιαστικά πρόκειται για μια σύγκρουση μεταξύ της Ρωσίας και του ΝΑΤΟ σε ουκρανικό έδαφος.

Ο στόχος αποτροπής της ένταξης της Ουκρανίας στο ΝΑΤΟ, ώστε αυτό να μη βρεθεί σε «απόσταση αναπνοής» από τα ζωτικά διοικητικά, στρατιωτικά και οικονομικά κέντρα της Ρωσίας έχει αποτύχει πλήρως. Επιπλέον η Σουηδία και η Φιλανδία, η τελευταία με εκτεταμένα σύνορα με τη Ρωσία, πρόκειται να ενταχθούν στο ΝΑΤΟ. Τελικά η ρωσική εισβολή έφερε πιο κοντά στα ρωσικά σύνορα το ΝΑΤΟ.

Όπως εξελίχθηκε η κατάσταση επί του πεδίου έχει επιταχυνθεί η ενσωμάτωση της Ουκρανίας στις νατοϊκές δομές. Αυτό οφείλεται στη ρωσική αδυναμία, όπως αποδείχτηκε, κατά τις επιχειρήσεις. Ανεπαρκείς δυνάμεις, ελλείψεις εφοδιασμού και κάκιστοι στρατιωτικοί σχεδιασμοί έδωσαν και δίνουν άπλετο χρόνο στις νατοϊκές χώρες να μετατρέψουν την Ουκρανία σε «αστακό». Χρειάστηκαν οκτώ μήνες σκληρών μαχών και μια ουκρανική αντεπίθεση στην περιοχή του Χαρκόβου για να αντιληφθεί η Μόσχα την αναγκαιότητα μιας περιορισμένης επιστράτευσης.

Ο ουκρανός Πρόεδρος, μετά την εξαγγελία προσάρτησης στη Ρωσία των τεσσάρων επαρχιών της χώρας του, ζήτησε την ένταξη, με συνοπτικές διαδικασίες, στο ΝΑΤΟ. Παρ’ όλο που οι πρώτες αντιδράσεις από τις ΗΠΑ και τη Γερμανία είναι επιφυλακτικές, αυτό δεν αλλάζει επί της ουσίας τα πράγματα. Ακόμη και να ενταχθεί de jure η Ουκρανία στο ΝΑΤΟ δε θα μεταβληθεί ουσιαστικά η κατάσταση επί του πεδίου. Ο πόλεμος θα συνεχιστεί με τους Ουκρανούς να επιδιώκουν την απελευθέρωση των εδαφών τους και τους Ρώσους να υπερασπίζονται τα ρωσικά πλέον, μετά την προσάρτηση, εδάφη.

Δεύτερον. Η Ρωσία κατέλαβε εδάφη, στα ανατολικά και νότια, που κατοικούνται πλειοψηφικά από ρωσικό πληθυσμό. Σήμερα κατέχει το 100% του Λουγκάνσκ, το 60% του Ντονέτσκ, το 72% της Ζαπορίζια και το 88% της Χερσώνας. Όμως, μεγάλο μέρος του ρωσικού πληθυσμού εξακολουθεί να διαβιεί σε εδάφη που βρίσκονται υπό τον έλεγχο του Κιέβου. Πρόκειται για εδάφη δυτικά της γραμμής αντιπαράθεσης, στην κεντρική Ουκρανία και εδάφη στο Νότο από το Νικολάγιεφ και την Οδησσό μέχρι τα σύνορα με τη Μολδαβία. Τι θα γίνει με αυτούς τους Ρώσους; Θα τους εγκαταλείψει η Μόσχα στην τύχη τους;

Βέβαια ο πόλεμος συνεχίζεται και δε γνωρίζουμε την τροπή και την έκταση που μπορεί να λάβει, αλλά, φαίνεται ότι η Ρωσία, τη στιγμή που δέχεται ισχυρή ουκρανική αντεπίθεση, περιορίζεται στο Ντομπάς και στη στρατηγική προάσπιση της Κριμαίας, με την εξασφάλιση της ενδοχώρας της (Χερσώνα). Ο στόχος της προστασίας του ρωσικού πληθυσμού της Ουκρανίας έχει επιτευχθεί, αλλά, μόνο εν μέρει.

Τρίτον. Η ρωσική εισβολή έχει σκληρύνει και ενδυναμώσει την κυβέρνηση του Κιέβου και δεν την έχει αποδυναμώσει όπως προσδοκούσε η Ρωσία. Η «αποναζιστικοποίηση» δεν μπορεί να επιτευχθεί όσο ο πρόεδρος Ζελένσκι, η κυβέρνησή του και όλος ο κρατικός μηχανισμός παραμένουν στη θέση τους. Αντίθετα ο πόλεμος με τους Ρώσους, με τις τραγικές ανθρώπινες και υλικές απώλειες, ενισχύει το πατριωτικό φρόνημα, τη συνοχή και την αποφασιστικότητα των Ουκρανών. Ο ρωσικός στόχος της «αποναζιστικοποίσης» έχει αποτύχει πλήρως.

Από τη στιγμή που η Ρωσία «διέβει το Ρουβίκωνα» στις 24 Φεβρουαρίου 2022 όφειλε να γνωρίζει ότι είτε θα νικήσει είτε θα ηττηθεί. Μια μερική – περιορισμένη νίκη θα ισοδυναμεί με ήττα. Αν η Ρωσία δε θέλει να ηττηθεί πρέπει να ελέγξει, όχι κατ’ ανάγκη να καταλάβει, όλη την Ουκρανία. Ακόμα και μια δυτική επαρχία να μείνει υπό τον έλεγχο της κυβέρνησης Ζελένσκι ο πόλεμος θα συνεχίζεται, με την παροχή άφθονης δυτικής βοήθειας, προκειμένου η Ρωσία να «αιμορραγεί» συνεχώς.

Η αδυναμία που έχει επιδείξει μέχρι στιγμής επί του πεδίου η Μόσχα μειώνει το κύρος και την αξιοπιστία της ως μεγάλης δύναμης. Οι ένοπλες δυνάμεις της αδυνατούν να καταβάλουν το μικρότερο ουκρανικό στρατό και μάλιστα δέχονται επώδυνες αντεπιθέσεις αναγκαζόμενες σε υποχώρηση (π.χ. Λιμάν). Ακόμα και οι πολιτικοί και τα κόμματα στην Ευρώπη που έβλεπαν τη Ρωσία ως πόλο αντιπαράθεσης απέναντι στις δυνάμεις της παγκοσμιοποίησης κρατάνε πλέον αποστάσεις. Όλοι καταδικάζουν την προσάρτηση των τεσσάρων ουκρανικών επαρχιών που φαίνεται να έγινε βιαστικά για να αλλάξει τις εντυπώσεις από την αδυναμία και την ανικανότητα που επιδεικνύουν οι Ρώσοι επί του πεδίου. Την προσάρτηση καταδίκασε υποκριτικά και η Τουρκία.

Ασφαλώς, ο πόλεμος δεν έχει κριθεί. Όλα, ακόμα και οι οικονομικές κυρώσεις της Δύσης, εξαρτώνται από τις μελλοντικές εξελίξεις επί του πεδίου. Η Ρωσία όμως ήδη έχει χάσει πολύτιμο χρόνο. «Όλα ανακτώνται εκτός από το χρόνο» Ναπολέων Βοναπάρτης.

Υ.Γ. Η ελληνική Κυβέρνηση όφειλε να κρατήσει τις μέγιστες δυνατές αποστάσεις από τον πόλεμο στην Ουκρανία και να μην αποστείλει όπλα στο Κίεβο. Ο πόλεμος αυτός υπερβαίνει κατά πολύ τις ελληνικές δυνατότητες. Χώρες όπως η Ουγγαρία, το Ισραήλ, η Αίγυπτος ακόμη και η Τουρκία κράτησαν τέτοιες αποστάσεις. Την ελληνική και κυπριακή κυβέρνηση θα έπρεπε να τις απασχολεί αποκλειστικά η αντιμετώπιση της απέραντης τουρκικής απειλής και όχι η «κήρυξη πολέμου» κατά της Ρωσίας. Ο εχθρός για τον Ελληνισμό δεν είναι η Ρωσία, αλλά, η Τουρκία.

Πηγή : www.ellinikiantistasi.gr

«Για το ισλαμικό καθεστώς η χιτζάμπ είναι θέμα υπαρξιακό»

0

Αυτή είναι μια επανάσταση εναντίον ενός μισογυνικού, θεοκρατικού καθεστώτος. Οι γυναίκες για πρώτη φορά επιτίθενται στους κακοποιητές τους, λέει η ιρανή ακτιβίστρα Σάντι Αμίν, που εξηγεί γιατί η χιτζάμπ είναι πολύ παραπάνω από ένα σύμβολο. 

Διαδήλωση κατά του ιρανικού καθεστώτος στην πλατεία Mel Lastman στο Τορόντο του Οντάριο, 24 Σεπτεμβρίου 2022. [GEOFF ROBINS/AFP]

«Φαντάσου ότι είσαι στο αυτοκίνητό σου, σε έναν δρόμο της Τεχεράνης. Η χιτζάμπ έχει γλιστρήσει και διακρίνονται τα μαλλιά σου. Έχεις ήδη διαπράξει αδίκημα. Το πιθανότερο είναι ότι κάποια κάμερα στον δρόμο θα σε εντοπίσει, θα φωτογραφίσει τις πινακίδες σου και λίγες μέρες αργότερα θα σου έρθει κλήση από το υπουργείο Δικαιοσύνης να εμφανιστείς στο δικαστήριο για να δώσεις εξηγήσεις. Δεν έχεις περιθώριο να μην πας. Εάν δεν πας, θα έρθουν εκείνοι σε σένα. Αυτό που περιγράφω συμβαίνει καθημερινά σε εκατοντάδες χιλιάδες γυναίκες», μου λέει η Σάντι ΑμίνShadi Amin, μιλώντας μου από το Λονδίνο όπου βρίσκεται αυτές τις ημέρες. Λίγη ώρα πριν μιλήσουμε, η ιρανή ακτιβίστρια για τα δικαιώματα των γυναικών και των ΛΟΑΤΚΙ συμμετείχε σε μια τηλεοπτική συζήτηση μεταξύ ιρανών αντιφρονούντων.

Η Σάντι Αμίν.

Χρόνια τώρα κυκλοφορούν στο διαδίκτυο βίντεο με Ιρανές που δέχονται παρενόχληση σε μέσα μεταφοράς και τον δημόσιο χώρο, όχι μόνο από μέλη της θρησκευτικής αστυνομίας, αλλά και από τυχαίους άντρες που παίρνουν τον νόμο στα χέρια τους. Τον περασμένο Αύγουστο, ο σκληροπυρηνικός πρόεδρος της χώρας Εμπραχίμ Ραϊσί υπέγραψε διάταγμα με το οποίο έκανε ακόμη πιο σκληρό τον νόμο «για τη χιτζάμπ και την αγνότητα». Τις ίδιες ημέρες ανακοινώθηκε ότι πρόκειται να τοποθετηθούν στο μετρό κάμερες με λογισμικό αναγνώρισης προσώπουIranian authorities plan to use facial recognition to enforce new hijab law | The Guardian, ώστε να εντοπίζονται οι γυναίκες που παραβιάζουν τον συγκεκριμένο νόμο.

Μέσα στα τελευταία τέσσερα χρόνια το καθεστώς έχει αυξήσει το προσωπικό της διαβόητης Αστυνομίας ΗθώνWho are Iran’s hated morality police? | The Economist κατά 7.000 άτομα, λέει η Αμίν. «Όλοι αυτοί γυρίζουν στους δρόμους ντυμένοι με πολιτικά και αστυνομεύουν την εμφάνιση των γυναικών. Το καθεστώς επενδύει τεράστια ποσά στον έλεγχο των γυναικών, την καταστολή των δικαιωμάτων τους και την τιμωρία τους». Η ιρανή ακτιβίστρια λέει ότι η εξέγερση που συγκλονίζει αυτές τις ημέρες την πατρίδα της ήταν αναμενόμενη. Ήταν αναπόφευκτο ότι αρκούσε ένα ατύχημα, για να ανάψει μια φωτιά που πολύ δύσκολα θα σβήσει. Η σπίθα ήταν κάτι παραπάνω από ατύχημα – μια 22χρονη γυναίκα δολοφονήθηκε επειδή ξέφευγαν από τη χιτζάμπ λίγες τούφες από τα μακριά μαύρα μαλλιά της.

Οι γυναίκες εξαναγκάζονται να υπογράφουν δηλώσεις μετανοίας

Στις 13 Σεπτεμβρίου, μέλη της Αστυνομίας Ηθών συνέλαβαν την Μάχσα ΑμίνιDeath of Mahsa Amini την ώρα που έβγαινε από το μετρό, στην ιρανική πρωτεύουσα, όπου είχε πάει να επισκεφθεί συγγενείς της. Το αδίκημά της ήταν ότι ξέφευγαν από τη χιτζάμπ λίγες τούφες από τα μακριά μαύρα μαλλιά της. Η νεαρή οδηγήθηκε σε ένα από τα αποκαλούμενα κέντρα επανεκπαίδευσης – η Σάντι Αμίν με διακόπτει όταν χρησιμοποιώ τον όρο. «Όλα τα δυτικά μέσα ενημέρωσης μιλούν για κέντρα επανεκπαίδευσης. Μα πώς σας ήρθε; Επειδή έτσι τα βάφτισε το καθεστώς;» διαμαρτύρεται.

Μια γυναίκα κρατάει μια πινακίδα με τη φωτογραφία της 22χρονης Μάχσα Αμίνι, στη διάρκεια μιας διαδήλωσης αλληλεγγύης, στη βορειοανατολική Συρία, στις 25 Σεπτεμβρίου 2022. [Delil SOULEIMAN / AFP]

Η Αμίν εξηγεί ότι στην πραγματικότητα πρόκειται για κέντρα κράτησης όσων διαπράττουν αυτά που ονομάζουν «ηθικά αδικήματα». Αυτό που συμβαίνει εκεί μέσα δεν είναι επανεκπαίδευση, αλλά μια διαδικασία απόλυτης ταπείνωσης και εξευτελισμού των γυναικών, οι οποίες εξαναγκάζονται να υπογράφουν ομολογίες ενοχής και μετάνοιας και να δηλώνουν ότι δεν θα υποπέσουν ξανά στο ίδιο αμάρτημα. Σε ένα τέτοιο κέντρο κράτησης οδηγήθηκε πριν από λίγες ημέρες η Μάχσα Αμίνι. Οι τιμωροί της, όπως γνωρίζουμε, δεν περιορίστηκαν στο να την ταπεινώσουν. Η γυναίκα έπεσε θύμα άγριου ξυλοδαρμού και τρεις μέρες αργότερα ήταν νεκρή. Λίγες ώρες μετά την ανακοίνωση του θανάτου της, ξεκινούσαν οι διαδηλώσεις που έμελλε ναOn the streets | Death of Mahsa Amini εξελιχθούν στη μεγαλύτερη εξέγερση που έχει γνωρίσει το Ιράν από το 2009.

Αυτό, τουλάχιστον, είναι η εκτίμηση που διαβάζει κανείς σε όλα τα διεθνή μέσα ενημέρωσης.

Ιρανοί διαδηλωτές βγαίνουν στους δρόμους της πρωτεύουσας Τεχεράνης κατά τη διάρκεια διαμαρτυρίας για την Mahsa Amini, λίγες ημέρες αφότου πέθανε υπό αστυνομική κράτηση. [AFP]

Αλλά είναι και πολύ διαφορετική αυτή η εξέγερση από εκείνη που είδαμε το 20092009 Iranian presidential election protests, λέει η Αμίν. Τότε είχε ξεσηκωθεί ο λαός κατά της εκλογικής νοθείας. «Αξίζει να προσέξει κανείς μια πολύ κρίσιμη διαφορά, επίσης, ανάμεσα στους διαδηλωτές που βλέπουμε σήμερα και στο Πράσινο Κίνημα (σ.σ.: την εξέγερση του 2009)», παρατηρεί η Αμίν. «Το Πράσινο Κίνημα είχε δείξει εμπιστοσύνη στους μεταρρυθμιστές. Ενώ τώρα είδατε ή ακούσατε κάτι για μεταρρυθμιστές; Ο κόσμος δεν τους έχει πια καμιά εμπιστοσύνη. Κι αυτό είναι μια σημαντική εξέλιξη στο εσωτερικό της ιρανικής κοινωνίας. Οι εξεγερμένοι Ιρανοί έχουν συνειδητοποιήσει πια ότι χωρίς ριζικές, θεμελιώδεις αλλαγές του συστήματος, δεν θα πετύχουν τους στόχους τους». Το 20172017–2018 Iranian protests και το 2019 η οργή των διαδηλωτών2019–2020 Iranian protests είχε ξεσπάσει με αφορμή τον υψηλό πληθωρισμό και τις αυξήσεις στις τιμές των καυσίμων.

Τα θύματα επιτίθενται για πρώτη φορά στους κακοποιητές τους

Αυτή τη στιγμή οι διαδηλώσεις έχουν επεκταθεί σε πάνω από 90 πόλεις της χώρας. «Είμαι Ιρανή κι όμως αυτές τις μέρες ακούω ονόματα πόλεων που είχα να ακούσω τουλάχιστον είκοσι χρόνια. Διότι δεν υπήρχαν ειδήσεις από αυτά τα μέρη. Αυτό, λοιπόν, είναι κάτι που επίσης διαφοροποιεί τις σημερινές διαδηλώσεις», λέει. Κάτι άλλο, ακόμη πιο ενδιαφέρον, είναι ότι οι άνθρωποι κατεβαίνουν στους δρόμους μαζικά μεν, αλλά εντελώς ανεξάρτητα από οργανώσεις. «Αυτό συμβαίνει για πρώτη φορά. Και δείχνει ότι η νέα γενιά δεν ανέχεται άλλο την ασφυκτική γεροντοκρατία και θέλει να πάρει τη ζωή της στα χέρια της. Ξέρετε, οι ηλικίες που πρωτοστατούν στις διαδηλώσεις είναι από 15 έως 25 ετών. Είναι οι νέες γυναίκες αυτής της γενιάς».

Αυτή τη φορά, το μήνυμα της ιρανικής εξέγερσης είναι πολύ σαφές. Το διαβάζει κανείς καθαρά στα πρόσωπα και τα σώματα των γυναικών που βάζουν φωτιά στις χιτζάμπ τους φωνάζοντας «γυναίκες, ζωή, ελευθερία» και «θάνατος στον δικτάτορα». Αυτή είναι μια επανάσταση εναντίον ενός μισογυνικού, θεοκρατικού καθεστώτος. Οι γυναίκες δεν είναι απλώς οι πρωταγωνίστριες της εξέγερσης – είναι αυτές που παντού ηγούνται των διαδηλώσεων, αλλά και της βίαιης αντιπαράθεσης με τις δυνάμεις ασφαλείας.

«Είναι η πρώτη φορά που οι Φρουροί της Επανάστασης δέχονται επίθεση από τα θύματά τους. Οι Ιρανές είναι θύματα και σεξουαλικής παρενόχλησης και βίας εκ μέρους των δυνάμεων ασφαλείας – κάθε στιγμή και εν μέσω διαδηλώσεων. Μόλις χθες έβλεπα ένα βίντεο που κυκλοφορεί, όπου μια νέα γυναίκα παλεύει με δυο αστυνομικούς. Κάποιος το ανέβασε σε αργή κίνηση και φαίνεται πολύ καθαρά ότι ενώ ο ένας την χτυπάει, ο άλλος της πιάνει συνέχεια το στήθος». Αυτή η κακοποίηση διαρκεί εδώ και 43 χρόνια. Αυτό που άλλαξε, λέει η Αμίν, είναι ότι οι άνθρωποι απαντάνε, ότι επιτίθενται στους κακοποιητές τους. Μέχρι αυτές τις ώρες, πέντε από τους τουλάχιστον 54 νεκρούς που μετράει αυτή η εξέγερση είναι άντρες των δυνάμεων ασφαλείας.

«Οι Ιρανές δίνουν αυτές τις ώρες μια διπλή μάχη»

Όταν μετά την Επανάσταση του 1979Iranian Revolution ο Αγιατολάχ ΧομεϊνίRuhollah Khomeini μετέτρεψε από τη μια μέρα στην άλλη τις γυναίκες και τα κορίτσια σε πολίτες δεύτερης κατηγορίας, αφαιρώντας τους στοιχειώδη ανθρώπινα δικαιώματα μέσω της επιβολής της σαρία, οι άντρες δεν στάθηκαν στο πλευρό τους. Σήμερα, στα αμέτρητα βίντεο που έχουμε παρακολουθήσει στα σόσιαλ μίντια –σε πείσμα της λυσσαλέας εκστρατείας του καθεστώτος να μπλοκάρει τη πρόσβαση των Ιρανών στο διαδίκτυοShutting down the internet is another brutal blow against women by the Iranian regime – Opinion | The Guardian– βλέπει κανείς τους νεαρούς άντρες να υποστηρίζουν με πάθος τις διαδηλώτριες, να τις ενθαρρύνουν. «Αυτό δεν έχει ξαναγίνει, δεν μπορεί παρά να είναι ένα θετικό σημάδι», λέω στην συνομιλήτριά μου.

Η ιρανή ακτιβίστρια είναι πιο επιφυλακτική. «Είναι θετικό σημάδι, ναι. Η νέα γενιά έχει κοινωνικοποιηθεί μέσα από το διαδίκτυο, οι νεαροί άντρες είναι πιο ανοιχτοί σε σχέση με τις προηγούμενες γενιές. Αλλά και γενικότερα, η ιρανική κοινότητα του εξωτερικού έχει κάνει δρόμο. Είμαι φεμινίστρια, είμαι λεσβία και πριν από δέκα χρόνια, τα μέσα της ιρανικής διασποράς δεν θα μου έδιναν χώρο για να αναλύσω την κατάσταση στο Ιράν, ενώ τώρα με καλούν κάθε μέρα. Εννοώ ότι έχουν μάθει να μας σέβονται και να εμπιστεύονται τις γνώσεις μας. Αλλά ακόμη κι έτσι, θα επικαλεστώ την μακρά εμπειρία μου, για να πω ότι πρέπει να είναι κανείς πολύ προσεκτικός πριν καταλήξει σε συμπεράσματα», κάνει την εισαγωγή της πριν σχολιάσει τη διαπίστωσή μου.

Από το 1979 μέχρι σήμερα, οι Ιρανοί έχουν διανύσει πολύ δρόμο, ωστόσο τίποτε δεν πρέπει να θεωρείται δεδομένο, επιμένει η συνομιλήτριά μου. «Να σας πω ένα παράδειγμα από τις διαδηλώσεις των Ιρανών στο εξωτερικό. Βλέπουμε, λοιπόν, ότι οι άντρες που παίρνουν μέρος στις διαδηλώσεις στις πόλεις του δυτικού κόσμου, δεν θέλουν να μας αφήσουν να ηγηθούμε. Αυτό συμβαίνει σε πόλεις όπου υπερτερούν οι φιλομοναρχικοί ιρανοί αντικαθεστωτικοί, όπως για παράδειγμα στην Ουάσινγκτον και στο Λονδίνο. Στο Βερολίνο η κατάσταση είναι διαφορετική, εκεί οι γυναίκες της ιρανικής κοινότητας είναι πολύ ισχυρές».

Οι Ιρανές δίνουν αυτές τις ώρες μια διπλή μάχη, εξηγεί η συνομιλήτριά μου· μια μάχη ενάντια στο καθεστώς, στην οποίαν έχουν τους άντρες στο πλευρό τους. Και μια μάχη για τη συμμετοχή στη διαδικασία λήψης αποφάσεων. «Πρέπει να διασφαλίσουμε ότι οι γυναίκες θα είναι μέρος κάθε μελλοντικού σχήματος εξουσίας, ότι θα έχουν λόγο, ισότιμα, για οποιοδήποτε πρόγραμμα και σχέδιο για το μέλλον της χώρας, ότι δεν θα μείνουν έξω από το σύστημα εξουσίας», λέει και θυμίζει ότι αυτό ακριβώς συνέβη στο παρελθόν.

Βγαίνουν στα παράθυρα και φωνάζουν «θάνατος στον δικτάτορα»

Η εξέγερση των Ιρανών δεν αφορά μόνο την χιτζάμπ – η πολιτική καταπίεση, οι διαρκείς ταπεινώσεις, η υψηλή ανεργία ειδικά των νέων, η οικονομική κακοδιαχείριση και η εκτεταμένη διαφθορά ενός αυταρχικού καθεστώτος, επικεφαλής του οποίου είναι μια ομάδα ηλικιωμένων αντρών, έχουν οδηγήσει την ιρανική κοινωνία σε απόγνωση. Ακόμη κι όσοι δεν βγαίνουν στους δρόμους, λέει η Αμίν, βγαίνουν στα παράθυρά τους για να ενώσουν τις φωνές τους με εκείνους που ζητούν «θάνατο στον δικτάτορα» και «θάνατο στον Χαμενεΐ». Η Αμίν επισημαίνει κάτι ακόμη: «Αυτή είναι και μια εξέγερση κατά της θεοκρατίας και υπέρ του κοσμικού κράτους».

Ο πρόεδρος του Ιράν Εμπραχίμ Ραϊσί μιλάει κατά τη διάρκεια τηλεοπτικής συνέντευξης στην πρωτεύουσα Τεχεράνη στις 28 Σεπτεμβρίου 2022. [AFP/Iranian Presidency]

Η Αμίν λέει ότι εκτός από τον Εμπραχίμ ΡαϊσίEbrahim Raisi, ένα ολόκληρο μέρος της κυβέρνησης είναι «ακριβώς σαν τους Ταλιμπάν» σε ό,τι αφορά τα δικαιώματα των γυναικών. Κι εκτιμά ότι εάν αυτή τη φορά δεν νικήσουν οι γυναίκες, περιμένουν τους Ιρανούς πολύ ζοφερά χρόνια. «Η καταστολή θα είναι αμείλικτη και ολοκληρωτική, θα απαγορευτεί κάθε πολιτική δραστηριότητα», λέει, προσθέτοντας ότι ήδη έχουν συλληφθεί πάνω από 100 ακτιβίστριες για τα γυναικεία δικαιώματα. «Μόνο σήμερα έμαθα για πέντε φίλες μου, τις οποίες πήγαν και τις συνέλαβαν στα σπίτια τους. Ξέρουν ποιες είναι, ξέρουν την επιρροή τους και επιχειρούν να τις εξαφανίσουν από τον δημόσιο χώρο».

Η χιτζάμπ είναι θέμα υπαρξιακό για το ισλαμικό κράτος, συνεχίζει η Αμίν. Εάν η κυβέρνηση του Ραϊσί χαλαρώσει το νόμο για τη χιτζάμπ, αυτό θα είναι καθοριστικό πλήγμα στον πυρήνα του καθεστώτος, θα είναι μια τεράστια ήττα χωρίς επιστροφή. «Να σας θυμίσω ότι ο Ραϊσί ήταν ένας από τους εισαγγελείς που στα μυστικά δικαστήρια το 1988 καταδίκασαν χιλιάδες αριστερούς πολιτικούς κρατούμενους, άντρες και γυναίκες, σε θάνατο. Δεν το κρύβει. Είναι περήφανος για αυτό». Μόλις τον περασμένο Ιούλιο, σουηδικό δικαστήριο έκρινε ένοχο για εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας τον Χαμίντ ΝούριSwedish court convicts Iranian ex-official over 1988 executions | BBC News, έναν πρώην Ιρανό αξιωματούχο, για τη συμμετοχή του σε εκείνη την υπόθεση. «Ο Νούρι καταδικάστηκε σε ισόβια κάθειρξη. Ενώ ο Ραϊσί, ο οποίος ήταν σε ανώτερη θέση, κυβερνάει μια χώρα και γι’ αυτό έχει ασυλία», σχολιάζει.

«Εάν φορούσα μαντίλα αυτή τη στιγμή θα ήμουν καλεσμένη σε όλα τα δυτικά τηλεοπτικά μέσα για να μιλήσω για την εξέγερση στο Ιράν»

Η Σάντι Αμίν δεν έχει καμιά υπομονή με τις γυναίκες που ζουν στη Δύση και βλέπουν την επιβολή της μαντίλας σαν κάτι δευτερεύον ή σαν μια ελεύθερη επιλογή. «Πραγματικά θα έπρεπε να το βουλώσουν. Διότι δεν έχουν τις δικές μας εμπειρίες. Υπάρχουν ορισμένες νεαρές γυναίκες στον ακαδημαϊκό χώρο που ξέρουν πόσο εξωτικό δείχνει να μιλούν για τη γυναικεία ελευθερία φορώντας μαντίλα. Να είστε βέβαιη ότι εάν φορούσα μαντίλα αυτή τη στιγμή θα ήμουν καλεσμένη σε όλα τα δυτικά τηλεοπτικά μέσα για να μιλήσω για την εξέγερση στο Ιράν», λέει η Αμίν.

Δεν μπορεί, όμως, να είναι επιλογή τους στη Δύση; Για την ιρανή ακτιβίστρια αυτός ο ισχυρισμός είναι κούφιος, χωρίς αληθινό περιεχόμενο. «Ποια είναι η ελεύθερη επιλογή για τις γυναίκες που ναι, ζουν μεν στη Δύση, αλλά ξέρουν πως αν δεν φορούν μαντίλα, αν καπνίζουν, αν είναι λεσβίες, δεν θα είναι αποδεκτές από την οικογένειά τους και τους άντρες της κοινότητάς τους; Ότι θα τις θεωρούν ανήθικες; Σήμερα αν διαφωνείς με την επιλογή της χιτζάμπ σε κατηγορούν για ρατσισμό και ότι θέλεις να προάγεις το δυτικό γυναικείο πρότυπο», διαμαρτύρεται. Σύμφωνα με την Σάντι Αμίν, οι δυτικές κυβερνήσεις έχουν μεγάλο μερίδιο ευθύνης και για την παραβίαση των δικαιωμάτων των παιδιών. «Γιατί επιτρέπεται σε αιγυπτιακές, τουρκικές ή ιρανικές οικογένειες να απαγορεύουν στις κόρες τους να παρακολουθούν μαθήματα κολύμβησης ή να στέλνουν οκτάχρονα παιδιά με μαντίλα στο σχολείο;» κάνει το ρητορικό ερώτημα.

«Δεν είναι κουλτούρα, είναι θρησκεία για την άσκηση της οποίας παίρνουν τις αποφάσεις άντρες»

«Λένε ότι είναι η κουλτούρα μας. Όχι δεν είναι κουλτούρα, είναι θρησκεία για την άσκηση της οποίας παίρνουν τις αποφάσεις άντρες», απαντάει στο επιχείρημα πολλών Δυτικών. «Στη Δύση, δυστυχώς, η συζήτηση για τη χιτζάμπ πήρε άλλη κατεύθυνση κι άρχισε να επικαλείται τον ρατσισμό, αντί να έχει στο κέντρο της τα δικαιώματα των γυναικών. Και χρησιμοποιούν την κατηγορία της ισλαμοφοβίας για να μας φιμώσουν. Φυσικά φοβάμαι τον ισλαμισμό διότι πριν από έναν μήνα δυο λεσβίες ακτιβίστριεςIran sentences two LGBT activists to death | BBC News στο Ιράν καταδικάστηκαν σε θάνατο».

Η Σάντι Αμίν αναφέρεται στην 31χρονη Ζάχρα Χαμεντάνι και την 24χρονη Ελχάμ Τσουμπντάρ, οι οποίοι κρίθηκαν ένοχες για το έγκλημα της «διαφθοράς επί της Γης». Η οργάνωση 6rang, επικεφαλής της οποίας είναι η Αμίν, ηγήθηκε διεθνούς καμπάνιαςInternational outcry over LGBTQI activists on death row as campaign gains traction | 6RANG για τη σωτηρία των δύο γυναικών. «Αυτή τη στιγμή η υπόθεσή τους έχει ευτυχώς συνδεθεί με την εξέγερση, αλλά παρόλα αυτά στις διαδηλώσεις που κάνουμε στη Δύση, δεν προτάσσουμε το αίτημα για τη σωτηρία τους. Αλλά το θυμίζουμε συνέχεια, διότι ξέρουμε ότι μπορεί ανά πάσα στιγμή να τις εκτελέσουνIran: UN experts demand stay of execution for two women, including LGBT activist | United Nations. Σε κάποιες πόλεις οι Ιρανοί ΛΟΑΤΚΙ βγαίνουν μπροστά και μιλούν, όπως έγινε για παράδειγμα στο Βανκούβερ και το Βερολίνο, αλλού όμως οι συσχετισμοί είναι διαφορετικοί. Στο Άμστερνταμ, για παράδειγμα, δεν επέτρεψαν σε ΛΟΑΤΚΙ ιρανούς ακτιβιστές να ανεβάσουν στη διαδήλωση τη σημαία με το ουράνιο τόξο. Λένε ότι αυτή τη στιγμή τα δικαιώματα των ομοφυλοφίλων είναι δευτερεύοντα. Σας θυμίζει κάτι;»

Η Ζάχρα Χαμεντάνι (Α) και η Ελχάμ Τσουμπντάρ.

 

Η Σάντι Αμίν λέει ότι όταν αυτές τις μέρες την καλούν να μιλήσει στα μέσα της ιρανικής διασποράς, επιλέγει να είναι διπλωματική – με αυτό εννοεί ότι δεν μιλάει πάντα για τα προβλήματα της κοινότητας των ΛΟΑΤΚΙ. «Αλλά δεν τους αφήνουμε να ξεχαστούν. Είναι εκατομμύρια άνθρωποι, οι οποίοι έχουν το δικαίωμα να έχουν λόγο για τη ζωή και το μέλλον τους κι όλες αυτές τις μέρες βρίσκονται στους δρόμους και διαδηλώνουν».

Πριν την αποχαιρετήσω, τη ρωτάω πόσα χρόνια είναι μακριά από την πατρίδα της. Μου απαντάει ότι ζει στη Γερμανία από το 1985. Η Σάντι Αμίν ήταν 14 ετών και ήδη μια έφηβη με πολιτικές ανησυχίες, όταν η Ιρανική Επανάσταση σάρωσε τη χώρα της και άλλαξε για πάντα τη ζωή της. «Αρχικά είχα συγκινηθεί από το κίνημα για τα δικαιώματα των μαύρων στις ΗΠΑ, μετά έγινα μέλος σε μια μαρξιστική οργάνωση και το 1984 ήμουν πια πολιτικά πολύ δραστήρια». Τότε την συνέλαβαν και την καταδίκασαν σε θάνατο. Η Αμίν μου εξηγεί ότι προέρχεται από μια οικογένεια με οικονομική άνεση, που είχε κάποια πρόσβαση, μέσω οικογενειακών δεσμών, στον Ακμπάρ Χασεμί ΡαφσαντζανίAkbar Hashemi Rafsanjani, ο οποίος τότε ήταν πρόεδρος της βουλής. Κι αυτό σήμαινε ότι μπορούσε να εξαγοράσει τη ζωή της – αλλά όχι και την ελευθερία της, αν ήθελε να μείνει στη χώρα.

«Οι δικοί μου ήταν πρόθυμοι να δωροδοκήσουν τον Ραφσαντζανί με ένα πολύ μεγάλο ποσό ώστε να αναιρεθεί η καταδίκη, υπό τον όρο ότι θα έπαυα κάθε πολιτική δραστηριότητα. Μου ξεκαθάρισαν ότι δεν γινόταν να συνεχίσω, διότι εκτός από τον εαυτό μου, θα έβαζαν όλη την οικογένεια σε θανάσιμο κίνδυνο». Η άλλη επιλογή που είχε ήταν να φύγει κρυφά από τη χώρα. Οι δικοί της υποσχέθηκαν να την βοηθήσουν να το οργανώσει. Αλλά από τη στιγμή που θα περνούσε τα σύνορα, θα έπρεπε να τα βγάλει πέρα μόνη της.

Η ιρανή ακτιβίστρια θυμάται πόσο τρομοκρατημένη ήταν από την προοπτική να φύγει ολομόναχη, παράνομα, για μια άγνωστη χώρα. «Δεν μπορούσα να φανταστώ πώς θα ήταν η ζωή μου στην Ευρώπη, δεν υπήρχε τότε το ίντερνετ, δεν είχα ιδέα. Ήμουν ένα εικοσάχρονο κορίτσι. Αλλά ήξερα ότι δεν μπορούσα να ζήσω στο Ιράν». Η Αμίν μου διηγείται πώς έφτασε στο Πακιστάν μέσα από τα βουνά, πώς μπήκε στην Τουρκία με ψεύτικο διαβατήριο και πώς από εκεί ταξίδεψε για την Ανατολική Γερμανία. «Οι Ανατολικογερμανοί με απέλασαν πίσω στην Τουρκία και από εκεί ταξίδεψα, πάλι παράνομα, για τη Δυτική Γερμανία όπου έκανα αίτηση για πολιτικό άσυλο».

Η Σάντι Αμίν λέει ότι μπορώ ίσως τώρα να καταλάβω γιατί θα προτιμούσε να μην έχουν ορισμένες δυτικές φεμινίστριες τόσο εύκολες τις καταγγελίες περί ρατσισμού και τις βεβαιότητες περί ελεύθερης επιλογής. «Αν το θέλετε, είμαι ισλαμοφοβική», λέει. «Φοβάμαι τον ισλαμισμό διότι είχαν σκοπό να με δολοφονήσουν».

Εικόνα oikonomakou
Έχει εργαστεί στον Ταχυδρόμο, τον Ελεύθερο Τύπο, την Ελευθεροτυπία και το Marie Claire. Ήταν European Journalism Fellow στο Βερολίνο. Το βιβλίο της «Ο τραγουδιστής του Αουσβιτς. Εστρόγκο Ναχάμα, Θεσσαλονίκη 1918-Βερολίνο 2000» κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Καπόν.

Ο Αριστομένης Συγγελάκης για τον Μανώλη Γλέζο

0

Τιμητική εκδήλωση για τον Μανώλη Γλέζο στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο (Βρυξέλλες, 28.9.2022)

Ομιλία Αριστομένη Ι. Συγγελάκη,

Συγγραμματέα του Εθνικού Συμβουλίου Διεκδίκησης των Οφειλών της Γερμανίας προς την Ελλάδα

Ευχαριστώ πολύ τους οργανωτές για την τιμητική πρόσκληση. Μεταφέρω και τον αγωνιστικό χαιρετισμό του Προέδρου του Εθνικού Συμβουλίου Αντιστασιακού και πρώην βουλευτή Βασίλη Μπρακατσούλα.

«Μου είπαν: Είσαι μικρός, αν κάνεις ένα ακόμη βήμα θα σε αφανίσουν. Είπα: Αν δεν το κάνω θα είμαι ακόμα πιο μικρός». Η φράση αυτή του Βάσου Λυσσαρίδη περιγράφει ιδανικά το βίο και την πολιτεία του Μανώλη Γλέζου. Και, πράγματι, ο Μανώλης Γλέζος αποτελεί αντιπροσωπευτική έκφραση του αντιστασιακού διαχρονικού πνεύματος του ελληνισμού. Έκανε πράξη ζωής την αλληλεγγύη στους μαχόμενους ανθρώπους όπου γης, στους αγωνιζόμενους λαούς και έθνη απέναντι στην τυραννία, την εξάρτηση, την ξένη κατοχή, την καταπίεση οποιασδήποτε μορφής. Και για τη δράση του αυτή υπέστη διώξεις, φυλακίσεις και κάθε λογής δοκιμασίες αλλά δεν κάμφθηκε. Παρέμεινε μέχρι το τέλος στις επάλξεις του αγώνα με συνέπεια, ανιδιοτέλεια και ηθική ακεραιότητα.

Η κορυφαία αντιστασιακή πράξη των Μανώλη Γλέζου και Λάκη Σάντα να κατεβάσουν την πολεμική σημαία του Γ’ Ράιχ με τον αγκυλωτό σταυρό, που μόλυνε τον Ιερό Βράχο, σε συνέχεια του παλλαϊκού ξεσηκωμού της Μάχης της Κρήτης, έστειλε παντού το μήνυμα ότι ο Άξονας δεν είναι αήττητος. Σε όλη την Ευρώπη οι Λαοί ξεσηκώθηκαν, οργανώθηκαν στην Αντίσταση και συνέβαλαν καθοριστικά στη λύτρωση της ανθρωπότητα από τον φασισμό. Με τη Μάχη της Κρήτης και την Εθνική της Αντίσταση η Ελλάδα τέθηκε στην πρωτοπορία της Αντιφασιστικής Νίκης των Λαών.

Όμως η χώρα μας πλήρωσε βαρύτατο τίμημα, ακριβώς γιατί δεν έσκυψε το κεφάλι στους κατακτητές. Ο πληθυσμός της αποδεκατίστηκε, η εβραϊκή κοινότητα εξολοθρεύθηκε, οι υποδομές της Ελλάδας καταστράφηκαν ολοσχερώς, ο  εθνικός της πλούτος λεηλατήθηκε. Αρχαιολογικοί και πολιτιστικοί θησαυροί ανυπολόγιστης αξίας εκλάπησαν και φυγαδεύτηκαν στο Γ’ Ράιχ, ενώ μοναδικής αξίας μνημεία υπέστησαν βαρύτατες καταστροφές.

Η ιδιαίτερη πατρίδα μου, η επαρχία Βιάννου ολοκαυτώθηκε και η οικογένειά μας ξεκληρίστηκε από τη Βέρμαχτ. Ανάλογη ήταν η μοίρα εκατοντάδων χωριών. Καλάβρυτα, Κομμένο, Δίστομο, Πύργοι, Μεσόβουνο και Ερμακιά, Χορτιάτης, Κάνδανος, χωριά του Κέντρους, Ανώγεια, Ζαγόρι, Υπάτη. Ο κατάλογος δεν έχει τέλος. Η πατρίδα μας βίωσε μία ανείπωτη τραγωδία, που υπονόμευσε βάναυσα την αναπτυξιακή της προοπτική για δεκαετίες.

Δυστυχώς όμως για τα ναζιστικά εγκλήματα δικαιοσύνη δεν αποδόθηκε: με ελάχιστες εξαιρέσεις, τιμωρία για τους σφαγείς και αποζημίωση στα θύματα δεν υπήρξε.

Το 1946 ο Μανώλης Γλέζος συμμετέχει στην ίδρυση της Πανελλήνιας Ενώσεως Θυμάτων Γερμανικής Κατοχής «ο Φοίνικας», πρωτεργάτης της οποίας ήταν ο Θεμιστοκλής Ζαφειρόπουλος. Οι οργανώσεις των θυμάτων είχαν απέναντί τους την παρελκυστική στάση των κυβερνήσεων της Ο.Δ.Γ., οι οποίες επικαλούνταν τη Συνθήκη του Λονδίνου του 1953. Αμέσως μετά την ενοποίηση της Γερμανίας το ζήτημα της διεκδίκησης των γερμανικών οφειλών επανέρχεται στο προσκήνιο: κατ’ εντολήν του  Ανδρέα Παπανδρέου το 1995 επιδίδεται ρηματική διακοίνωση στη γερμανική κυβέρνηση, ενώ, παράλληλα, ξεκινά ο δικαστικός αγώνας του Διστόμου, με πρωταγωνιστή τον Γιάννη Σταμούλη.

Στις 22.1.1996, μετά από μακρά διαδικασία προετοιμασίας ιδρύεται το Εθνικό Συμβούλιο Διεκδίκησης των Οφειλών της Γερμανίας προς την Ελλάδα με πρωτοστάτη τον Μανώλη Γλέζο και συνιδρυτές εκλεκτούς αγωνιστές της Εθνικής Αντίστασης και του αντιδικτατορικού αγώνα. Είναι εδώ μαζί μας ο Δημήτρης Παπαχρήστος, η φωνή του Πολυτεχνείου, ο Μάκης Μπαλαούρας, ο Στρατηγός Δημήτρης Αλευρομάγειρος και πολλοί ακόμη αγωνιστές. Εκλέγεται Πρόεδρος ο Μανώλης Γλέζος, θέση την οποία θα τιμήσει επί εικοσιένα συναπτά έτη.

Το 2000 με την απόφαση της Ολομέλειας του Αρείου Πάγου επικυρώνεται και καθίσταται αμετάκλητη η απόφαση του Πολυμελούς Πρωτοδικείου Λειβαδιάς υπέρ των θυμάτων του Διστόμου. Όμως η Γερμανία επικαλείται την ετεροδικία (state immunity) και αρνείται να πληρώσει τις αποζημιώσεις που έχουν επιδικαστεί στα θύματα του Γ’ Ράιχ. Η τότε ελληνική κυβέρνηση, υπό την πίεση του Βερολίνου, δεν παρέχει άδεια για τον εκπλειστηριασμό της περιουσίας του γερμανικού κράτους στην Ελλάδα και η υπόθεση μεταφέρεται στην Ιταλία, τα Ανώτατα Δικαστήρια της οποίας δικαιώνουν τα θύματα του Διστόμου τρεις φορές (2008, 2014, 2019)!

Παρά τις παλινωδίες των ελληνικών κυβερνήσεων, υπό την πίεση του λαού και του Εθνικού Συμβουλίου το ζήτημα προχωρά: εκδίδονται επίσημα πορίσματα και συγκροτείται η Διακομματική Κοινοβουλευτική Επιτροπή Διεκδίκησης.

Το 2014 ο Μανώλης Γλέζος εκλέγεται για δεύτερη φορά ευρωβουλευτής με ρεκόρ σταυρών. Κατά τον ένα, μόλις, χρόνο που παραμένει στο Ευρωκοινοβούλιο με τις παρεμβάσεις, τις συνεντεύξεις και τις ομιλίες του το κίνημα διεκδίκησης των γερμανικών οφειλών μέσα στη Γερμανία διευρύνεται και το ζήτημα είναι συνεχώς στο επίκεντρο. Ιστορική έχει μείνει η συνέντευξή του από κοινού με την Gabi Zimmer, Πρόεδρο της Ομάδας της Αριστεράς (GUE/NGL) στο Ευρωκοινοβούλιο, στις 6 Νοεμβρίου 2014. Ο Μανώλης Γλέζος αναφερόταν πάντα με ευγνωμοσύνη στην υποστήριξη του αγώνα μας από το πιο φωτισμένο τμήμα του γερμανικού λαού, σε αντίθεση με την αναλγησία των γερμανικών κυβερνήσεων.

Θα χρειαστούν πέντε ακόμη χρόνια προσπαθειών, έως τις 17.4.20219, οπότε η Ολομέλεια της Βουλής καταλήγει ομόφωνα σε μία ιστορική απόφαση, δίνοντας εντολή στην ελληνική κυβέρνηση να προχωρήσει αποφασιστικά στην διεκδίκηση των ελληνικών αξιώσεων. Ο ρόλος του Εθνικού Συμβουλίου και του Μανώλη Γλέζου προσωπικά ήταν καθοριστικός για να φτάσουμε στην απόφαση αυτή.

Αξίζει να αναφέρουμε το εξής: έως το 1990 η Ο.Δ.Γ. υποστήριζε ότι, λόγω της Συνθήκης του Λονδίνου (1953) ήταν πολύ νωρίς να συζητηθεί το ζήτημα των επανορθώσεων προς την Ελλάδα. Την ίδια στάση κράτησε και από το 1990 έως το 2013 παραπέμποντας την επίλυση του ζητήματος στο μέλλον, με τη σύναψη Συνθήκης Ειρήνης με την Ελλάδα.

Αιφνιδίως, το 2013, το Βερολίνο εγκαινιάζει μία νέα γραμμή, η οποία υποστηρίζει ότι τάχα, «το θέμα έχει κλείσει οριστικά». Μία θέση παντελώς ατεκμηρίωτη, δεδομένου ότι ουδέποτε υπήρξε παραίτηση της Ελλάδας από τις αξιώσεις της, όπως άλλωστε επισημαίνουν και τα πορίσματα της Επιστημονικής Υπηρεσίας της Bundestag (2014 και 2019) και έχουν πολλάκις ομολογήσει Γερμανοί αξιωματούχοι.

Παράλληλα, την τελευταία περίοδο έχουμε γίνει μάρτυρες συστηματικής προσπάθειας της γερμανικής κυβέρνησης να αναθεωρήσει την Ιστορία της Κατοχής μέσα από πρωτοβουλίες όπως το Ταμείο για το Μέλλον, το Ελληνογερμανικό Ίδρυμα Νεολαίας, εκπαιδευτικά προγράμματα κ.α. Στο όνομα μίας ψευδεπίγραφης «συμφιλίωσης» και με τη χρηματοδότηση του γερμανικού Υπουργείου Εξωτερικών, ο λιμός της Κατοχής, οι σφαγές αμάχων και τα άλλα τερατώδη ναζιστικά εγκλήματα σχετικοποιούνται, οι συνέπειές τους υποεκτιμούνται και η ευθύνη για τα εγκλήματα αυτά μετακυλίεται εντέχνως από τη ναζιστική Γερμανία στην Εθνική Αντίσταση. Επιδίωξη του Βερολίνου είναι να αποδυναμωθεί η ιστορική, ηθική, πολιτική και νομική βάση της διεκδίκησης των γερμανικών οφειλών. Δυστυχώς, πρόσφατα, η Υπουργός Εξωτερικών της Γερμανίας Αναλένα Μπέρμποκ δήλωσε ότι δεν συζητάει για Γερμανικές Αποζημιώσεις αλλά μόνο για «επενδύσεις», άκουσον άκουσον, σε μαρτυρικά χωριά. Εκεί δηλαδή που σκόρπισε τον όλεθρο η ναζιστική Γερμανία έρχεται η δημοκρατική Γερμανία έρχεται η δημοκρατική Γερμανία να αναζητήσει επενδυτικές ευκαιρίες. Απαντούμε όπως θα απαντούσε ο Μανώλης Γλέζος: Απαιτούμε! Δεν επαιτούμε. Δικαιοσύνη! Όχι ελεημοσύνη…

Η Γερμανία οφείλει να αντιληφθεί ότι είναι προς το συμφέρον και της ίδιας να δοθεί μία δίκαιη λύση στο ζήτημα. Διότι μόνο με Δικαιοσύνη κι Αποζημίωση το δημοκρατικό γερμανικό κράτος θα απαλλαγεί από το στίγμα των φοβερών εγκλημάτων της ναζιστικής Γερμανίας. Και, σε μία περίοδο αναβίωσης ακροδεξιών, ρατσιστικών και φασιστικών μορφωμάτων στην Ευρώπη, θα σταλεί ένα μήνυμα μηδενικής ανοχής στον φασισμό.

Κυρίες και κύριοι,

Έως πότε η Ο.Δ.Γ., καθολικός διάδοχος του Γ’ Ράιχ, θα αρνείται να εκπληρώσει τις απαράγραπτες και ισχυρά τεκμηριωμένες υποχρεώσεις της απέναντι στην Ελλάδα καταπατώντας τη Συνθήκη του Λονδίνου;

Έως πότε η Γερμανία θα επικαλείται για τον εαυτό της το προνόμιο της κρατικής ασυλίας / ετεροδικίας (state immunity) απέναντι στις αμετάκλητες αποφάσεις της Ελληνικής και της Ιταλικής Δικαιοσύνης; Άραγε, ισχύει η ετεροδικία και για τους εγκληματίες του πολέμου στην Ουκρανία;

Έως πότε η διεθνής κοινότητα θα κωφεύει απέναντι στις απαράγραπτες ελληνικές αξιώσεις;

Απευθύνουμε δραματική έκκληση να σταματήσει άμεσα ο πόλεμος και να τερματιστεί η αιματοχυσία. Και υπενθυμίζουμε ότι  όσο δεν αποδίδεται δικαιοσύνη για τα εγκλήματα πολέμου και τα εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας, όσο δεν τιμωρούνται οι θύτες και δεν αποζημιώνονται τα θύματα, η ανθρωπότητα διατρέχει τον κίνδυνο επανάληψης των εγκλημάτων αυτών. 

Ο Μανώλης Γλέζος δεν κουραζόταν να λέει ότι «η Αντίσταση και η θυσία της Ελλάδας συντέλεσε καθοριστικά στην απελευθέρωση της Ευρώπης αλλά και της ίδιας της Γερμανίας από το χιτλερικό εφιάλτη, κάτι που η δημοκρατική Γερμανία οφείλει να μη λησμονεί».

Πιστεύουμε ακράδαντα ότι η διεκδίκηση των γερμανικών οφειλών αποτελεί γέφυρα κοινής πάλης, δημοκρατικής – αντιφασιστικής, του ελληνικού και του γερμανικού λαού αλλά και όλων των λαών της Ευρώπης. Δεν είναι τυχαίο, άλλωστε, ότι το σύνθημα «Δικαιοσύνη κι Αποζημίωση» εμπνεύστηκε η ομάδα AK Distomo από το Αμβούργο, οι Γερμανοί συναγωνιστές μας, που αποδεικνύουν εμπράκτως την αλληλεγγύη τους, όπως και ο Karl Heinz Roth και πολλοί ακόμη. Άλλωστε η πραγματική συμφιλίωση των λαών, οικοδομείται μόνο στα στέρεα θεμέλια της ισότητας, της μνήμης και της δικαιοσύνης. Και σ’ αυτόν τον δρόμο θα πορευθούμε! Μέχρι το Δίκαιο να θριαμβεύσει!

Ευάγγελος Βενιζέλος: Εθνική στρατηγική υπό συνθήκες διεθνούς περιδίνησης

0

Η «Ελλάδα Μετά» είναι το μόνιμο γενικό θέμα των συνεδρίων του Κύκλου Ιδεών από το 2017. Φέτος οργανώνουμε το έκτο συνέδριο με θέμα «Εθνική στρατηγική και διεθνής περιδίνηση». Όταν ξεκινήσαμε, η «Ελλάδα Μετά» ήταν η Ελλάδα μετά την οικονομική κρίση και τα μνημόνια.

Έξι χρόνια αργότερα το «Μετά» σημαίνει μετά τη στρατιωτική εισβολή της Ρωσίας και τον πόλεμο στην Ουκρανία. Προφανώς δεν ξεχνούμε ότι η πανδημία, παρά τη χαλάρωση, επιμένει. Πάνω στο υπόστρωμα δυο συμβολικών πολέμων, ενός οικονομικού και ενός υγειονομικού, ζούμε την εμπειρία ενός πραγματικού πολέμου που μας επηρεάζει άμεσα και βαθιά.

Το πιο κρίσιμο μέτωπο είναι άλλωστε αξιακού χαρακτήρα. Η φιλελεύθερη δημοκρατία συγκρούεται με διάφορες εκδοχές αυταρχισμού και ολοκληρωτισμού. Η Δύση όμως έχει να διαχειριστεί και το εσωτερικό της μέτωπο. Τις αντοχές των κοινωνιών, τις εκλογικές συμπεριφορές των πολιτών. Σε αξιακό επίπεδο η σύγκρουση δεν θα κριθεί μόνο στην Ουκρανία αλλά και στο εσωτερικό των δυτικών δημοκρατιών, κυρίως στο εσωτερικό της αμερικανικής δημοκρατίας, στις ενδιάμεσες εκλογές για το Κογκρέσο και εντέλει στις επόμενες προεδρικές εκλογές.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν μπορεί να κρύψει την πολιτική της αμηχανία, την αδυναμία της να λειτουργήσει ως στρατηγική οντότητα. Καλείται άλλωστε να διαχειριστεί τις ασύμμετρες επιπτώσεις του πολέμου και κυρίως της ενεργειακής κρίσης που θίγει αυτήν λόγω της γεωγραφικής της εγγύτητας με την εστία του πολέμου και της αλόγιστης και μυωπικής εξάρτησής της από τα ρωσικά ορυκτά καύσιμα. Προς το παρόν την πολιτική και στρατηγική συνοχή της ΕΕ τη διασφαλίζει η ηγεμονία των ΗΠΑ και η συνειδητοποίηση του γεγονότος  πως η ευρωπαϊκή ασφάλεια εξακολουθεί να είναι ζήτημα ευρωατλαντικό συναρτημένο απολύτως με την αμερικανική στρατιωτική ισχύ και την ύπαρξη του ΝΑΤΟ. Η απροκάλυπτη πυρηνική απειλή που διατυπώνει ο Β. Πούτιν λειτουργεί ως επιτακτική υπόμνηση αυτής της αλήθειας.

Τώρα που οι μεταψυχροπολεμικές βεβαιότητες κατέρρευσαν και διαμορφώνονται νέοι διεθνείς συσχετισμοί περιφερειακά ζητήματα, όπως οι ελληνοτουρκικές σχέσεις και το κυπριακό, αποκτούν παρακολουθηματικό χαρακτήρα με την έννοια ότι εξαρτώνται από την ευρύτερη εικόνα και από  διακανονισμούς  σε υψηλότερο επίπεδο. Η τουρκική ρητορεία στρέφεται πλέον από κοινού κατά της Ελλάδος και των ΗΠΑ και έχει ως βασικό αντικείμενο την αμερικανική παρουσία στην Ελλάδα, ιδίως στην Αλεξανδρούπολη, επειδή την ερμηνεύει ως προσπάθεια μείωσης της στρατηγικής αξίας της Τουρκίας για τη Δύση.

Σε οικονομικό επίπεδο οι εξελίξεις είναι εξίσου ανατρεπτικές. Η μακρά περίοδος ποσοτικής χαλάρωσης και χαμηλών ή ακόμη και αρνητικών επιτοκίων έχει ήδη δώσει τη θέση της στην άνοδο των επιτοκίων, την αύξηση του κόστους του χρήματος, την εκτίναξη των αποδόσεων και των spreads των κρατικών ομολόγων της Ελλάδας και πολλών άλλων μελών της ευρωζώνης, ακόμη  και του  Ηνωμένου  Βασιλείου.  Η δημοσιονομική επίγνωση υπό συνθήκες ενεργειακής κρίσης και πληθωρισμού είναι δύσκολη, όπως δύσκολη είναι κάθε επιλογή με πολιτικό κόστος χάριν του μεσοπρόθεσμου εθνικού συμφέροντος.

Ο κίνδυνος να υπάρξει πρόβλημα ενεργειακού εφοδιασμού, η εκτίναξη του ενεργειακού κόστους, η ανάγκη για ταχύρρυθμη απεξάρτηση από τα ρωσικά ορυκτά καύσιμα δεν συγκροτούν ένα παροδικό πρόβλημα αλλά μια νέα εποχή που θα έχει διάρκεια.

Η κλιματική κρίση εξακολουθεί βέβαια να εξελίσσεται και πολλά από τα μέτρα εκ των ενόντων  αντιμετώπισης της ενεργειακής κρίσης την επιδεινώνουν.

Μέσα σε αυτό το περιβάλλον διεθνούς περιδίνησης, η Ελλάδα εμφανίζει κάποια θετικά στοιχεία. Ο υψηλός πληθωρισμός συνυπάρχει φέτος με υψηλό ρυθμό ανάπτυξης του ΑΕΠ και αυτό έχει ευεργετική επίδραση στο κλάσμα δημόσιο χρέος προς ΑΕΠ. Η επίδοση του ελληνικού τουρισμού ήταν εντυπωσιακή. Οι διαθέσιμοι ευρωπαϊκοί πόροι από το Ταμείο Ανάκαμψης, το ΕΣΠΑ και την ΚΑΠ είναι μια σημαντική ευκαιρία για την ελληνική οικονομία. Αρκετές εμβληματικές επενδύσεις προχωρούν.

Τίποτα όμως από αυτά δεν μετατρέπει την Ελλάδα σε ασφαλή όαση.  Δεν αρκεί η σαφής θέση της χώρας ως κράτους μέλους της ΕΕ και του ΝΑΤΟ και η εταιρική σχέση με τις ΗΠΑ. Απαιτείται μια ολοκληρωμένη εθνική στρατηγική για την αντιμετώπιση μιας πρωτοφανούς και πολυδιάστατης  διεθνούς περιδίνησης.

Δεν αρκεί ούτε  η αντιμετώπιση του πολιτικού προβλήματος της χώρας, δηλαδή η απάντηση στο ερώτημα  γύρω από τη φυσιογνωμία της επόμενης κυβέρνησης. Η κομματική  πόλωση δεν ακυρώνει την εθνική ανάγκη για ουσιαστικές κοινωνικές και πολιτικές  συναινέσεις που μπορεί να στηρίξουν μια στέρεη εθνική στρατηγική που υπερβαίνει τη συγκυρία.

Αυτό είναι το ουσιαστικό αντικείμενο του συνεδρίου του Κύκλου Ιδεών που διεξάγεται στις 3 και 4 Οκτωβρίου στις αίθουσες του ξενοδοχείου Κάραβελ. Εκατό περίπου ομιλητές και συντονιστές  από τον χώρο της επιστήμης, της πραγματικής οικονομίας, του τραπεζικού και χρηματοοικονομικού συστήματος, της ελληνικής και ευρωπαϊκής διοίκησης, της διπλωματίας και της «μεταπολιτικής» θα συζητήσουν σε βάθος χωρίς κομματικές προκαταλήψεις ή σκοπιμότητες προσπαθώντας να διατυπώσουν υπεύθυνες προτάσεις εφαρμοσμένης πολιτικής που θα τεθούν στη διάθεση της κοινωνίας και των δημοκρατικών της επιλογών που δεν κρίνονται μόνο εκλογικά και συγκυριακά αλλά και ιστορικά.

*Ο Ευάγγελος Βενιζέλος είναι πρώην αντιπρόεδρος της Κυβέρνησης και υπουργός Εξωτερικών, πρώην υπουργός Οικονομικών. Καθηγητής του Συνταγματικού Δικαίου στο ΑΠΘ. Ιδρυτής του Κύκλου Ιδεών.

NEWS 24/7

ΤΟ ΣΕΝΑΡΙΟ ΤΗΣ ΤΟΥΡΚΙΑΣ ΝΑ ΕΠΙΤΕΘΕΙ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ

0
Ο Σάββας Καλεντερίδης υποστήριξε σήμερα στην διαδικτυακή τηλεόραση Ανιχνεύσεις web tv ότι το επικρατέστερο σενάριο που συζητείται στην Τουρκία είναι μια τουρκική αποβίβαση (μην με διορθώσετε περί απόβασης) μικρής και ελαφράς τουρκικής δύναμης σε ένα μικρό ελληνικό νησί με λίγους κατοίκους ώστε να μην μπορέσει να το χτυπήσει ο Ελληνικός Στρατός, με τον τρόπο που δήλωσε η πολιτική και στρατιωτική ηγεσία. Διότι θα διακινδυνεύσουν και Έλληνες.
Μια επανάκτησή του να προϋποθέτει στρατιωτική ενέργεια εκ μέρους της Ελλάδας ώστε να καταγγελθεί η χώρα απο την Τουρκία ότι αυτή επιτίθεται.
Στην εύλογη απορία σας πως μπορεί να γίνει αυτό, πως, δηλαδή, θα κατηγορηθεί η Ελλάδα αφού η Τουρκία θα ευθύνεται, η απάντησή είναι αν συμβεί το γεγονός, τα υπόλοιπα θα είναι ψιλά γράμματα για τους δυτικούς συμμάχους.
Η Τουρκία δεν τους λαμβάνει υπόψη.
Δυστυχώς, δεν πρόκειται περί υποθετικού σεναρίου.
Επισημαίνεται το παραπάνω για να το έχουν υπόψη τους οι σχεδιαστές της ελληνικής πολιτικής, αν δεν έχει υποπέσει στην αντίληψή τους.
Και αν θέλετε να γνωρίζει η απέναντι πλευρά ότι η Ελλάδα είναι ενήμερη των σεναρίων που επεξεργάζεται.