Αρχική Blog Σελίδα 1833

Η ΕΥΡΩΠΗ ΠΟΥ ΠΕΘΑΙΝΕΙ

6
του Παντελή Σαββίδη
Το καλούμενο “γερμανικό θαύμα”, όπως υποστήριξε η Ντόϊτσε Βέλλε, βασίσθηκε στην φθηνή ενέργεια απο τη Ρωσία, την εισαγωγή φθηνών πρώτων υλών, την παραγωγή υψηλής τεχνολογικής αξίας προϊόντων και την εξαγωγή τους σε όλον τον κόσμο.
Με τον πόλεμο στην Ουκρανία το θαύμα γίνεται εφιάλτης. Κόβεται ο πρώτος κρίκος (φθηνή ενέργεια και εισαγωγή πρώτων υλών) οπότε η τιμή των υψηλής ποιότητας προϊόντων καθίσταται απαγορευτική.
Αυτό θα έχει βαριές συνέπειες στην γερμανική οικονομία, τις οποίες, ακόμη, δεν θέλουν να δουν καθώς οι αναλύσεις τους εστιάζονται στην προσωρινή μείωση του ΑΕΠ της χώρας το οποίο απο το 23 θα αρχίσει να επανέρχεται στα προ της κρίσης επίπεδα.
Πως θα επανέλθει αν η τιμή της ενέργειας δεν μειωθεί;
Η διαφαινόμενη κρίση στην γερμανική οικονομία θα έχει επιπτώσεις και στην Ευρωπαίκή Ένωση αφού η Γερμανία είναι η οικονομική ατμομηχανή της Ένωσης.
Μπορεί η κριτική μας να χαρακτηρίζει την Ε.Ε. Γερμανική Ευρώπη και να είναι ακριβής, αλλά αυτήν την Γερμανική Ευρώπη έχουμε. Και όταν η ατμομηχανή της δεν λειτουργεί καλά οι συνέπειες θα διαχυθούν σε όλους. Και στρην Ελλάδα. Τι θα μοιρασθεί αν δεν υπάρχει.
Η καταστροφή, δε, των αγωγών Nord Stream και ο ηθικός και ιδεολογικός εξοβελισμός της Ρωσίας κάνουν ακόμη χειρότερα τα πράγματα. Η περίφημη, υποδόρεια γερμανορωσική σύγκλιση την οποία, πάντα, φοβόταν ο αγγλοσαξωνικός κόσμος έχει τελειώσει, τουλάχιστον στον ορατό ορίζοντα.
Όλα αυτά παραπέμπουν σε μια δεύτερη σκέψη. Οι ΗΠΑ ήθελαν να τελειώσουν με την Γερμανία και την Γερμανική Ευρώπη;
Την Γερμανία θα την επαναφέρουν λίγο πολύ στο καθεστώς που είχε μετά τον Β!ΠΠ (αδύναμη που θα υποστηριχθεί απο κάποιο σχέδιο των ΗΠΑ για να υπάρξει) αλλά για την Ευρώπη το ερώτημα είναι ανοικτό.
Η Ευρώπη όταν και όπως συγκροτήθηκε, είχε την ευλογία των ΗΠΑ. Στην πορεία, υπήρξαν στιγμές που η Ευρώπη ενοχλούσε τις ΗΠΑ. Σήμερα οι ΗΠΑ θέλουν την Ευρωπαϊκή Ένωση; Και αν την θέλουν πως την θέλουν; Θέλουν μια ομοσπονδιακή Ευρώπη;
Η απάντηση είναι, μάλλον, αρνητική. Γιατί να θέλουν μια ομοσπονδιακή Ευρώπη που θα ασκούσε δική της πολιτική και θα διαμόρφωνε σιγά σιγά γεωπολιτική υπόσταση;
Στο πλαίσιο αυτό ποιός ο ρόλος της Γαλλίας; Συνεχίζει να έχει προβληματισμούς περισσότερο συνεκτικής Ευρώπης ή αντιλαμβανόμενη την αμερικανική ανάλυση δεν θα τολμήσει να προχωρήσει μήπως και εισπράξει και αυτή τα αμερικανικά αντίποινα;
Καθώς έχουν έτσι τα πράγματα, πολλές χώρες, κυρίως της Κεντρικής Ευρώπης αλλά και η Ελλάδα, έχουν στρέψει περισσότερο τα βλέμματά τους προς την Ουάσιγκτον παρά προς τις Βρυξέλλες. Η Ουάσιγκτον θα καθορίσει και τις ευρωπαίκές εξελίξεις.
Αν δε, τέλος, ληφθεί υπόψη και ο παράγων του λαϊκού ευρωσκεπτικισμού ο οποίος έχει παγιωθεί, το μέλλον της Ε.Ε. διαγράφεται δυσοίωνο.
Αυτή η εξέλιξη είναι απολύτως αρνητική.

Ο θρίαμβος του Μεγάλου Αλεξάνδρου επί του Δαρείου: Η μάχη της Ισσού (333 π.Χ.)

0

Η μάχη της Ισσού ήταν η πρώτη στην οποία μια ελληνική δύναμη αντιμετώπιζε σε εκ παρατάξεως μάχη περσικό βασιλικό στρατό με επικεφαλής τον ίδιο τον Πέρση βασιλιά σε ασιατικό έδαφος. Οι τεράστιες περσικές ήττες στον χερσαίο πόλεμο είχαν επισυμβεί κατά στρατηγών και σατραπών του Μεγάλου Βασιλιά

Ο Δαρείος δεν μπορούσε να αναμένει επ’ άπειρο την εξόρμηση του Αλέξανδρου από την Κιλικία, και αποφάσισε να κινηθεί αυτός.

Οι πτυχές του στρατηγικού του ελιγμού μέσω του Αμανού και της διάταξης που είχε ο Αλέξανδρος για να τον αντιμετωπίσει έχουν περιγραφεί εκτενώς στο τ. 79 του Π&Ι. Εδώ θα ασχοληθούμε περισσότερο με τις προθέσεις του Αλέξανδρου και τη διεξαγωγή της μάχης.

Όταν ο Αλέξανδρος ξεκίνησε προς συνάντηση του Δαρείου, με μάλλον νωχελικό βήμα, βρήκε τους Σώχους εγκαταλελειμμένους. Για την ακρίβεια, ενώ ήταν ακόμη εν πορεία στη Νότια Κιλικία, στη Μυρίανδρο (επί της παραλίας και μεταξύ των καθαυτό συριακών και των κιλικοσυριακών Πυλών) έμαθε ότι ο Δαρείος βρέθηκε στα νώτα του στην Ισσό.

Ο Αλέξανδρος ξαφνιάστηκε και ανέστρεψε για να σπεύσει να τον αντιμετωπίσει, ενώ ο Δαρείος ετοιμάστηκε για τη σύγκρουση επί του ποταμού Πινάρου, αφού πρώτα κακοποίησε τους ασθενείς του Αλεξάνδρου που είχαν παραμείνει στη βάση στην Ισσό. Γιατί ο Αλέξανδρος ξαφνιάστηκε από την κίνηση του Δαρείου;

Και, το πολύ σημαντικότερο ερώτημα, γιατί εξαρχής κινήθηκε προς τη Μυρίανδρο, όταν είχε αναμείνει για τόσο μεγάλο χρονικό διάστημα; Η εύκολη απάντηση στο τρίτο ερώτημα είναι ότι ήθελε πλέον και αυτός να ξεκαθαρίσει η κατάσταση, διότι ο Δαρείος ενισχυόταν σταδιακά όχι μόνο από Αρμένιους και Καππαδόκες από το δρόμο Νινευή-Τραπεζούς, αλλά πιθανώς και από Βάκτριους, Σόγδιους και Άρειους από τις Άνω Σατραπείες. Επιπλέον, υπήρχε η ενοχλητική δράση του περσικού στόλου στο Αιγαίο, και κινητικότητα στην Ελλάδα από τους Μηδίζοντες.

Είναι δε προφανές ότι, έχοντας αυτά υπόψη και την αναμονή του Δαρείου, ξαφνιάστηκε που βρήκε τον ογκώδη και δυσκίνητο Περσικό Στρατό πίσω του, και ανέστρεψε γιατί είχαν αποκοπεί οι συγκοινωνίες του (κάτι που δεν είχε υποστεί ο Δαρείος, καθώς η γραμμή Σώχοι-Αμανικές Πύλες-Ισσός ήταν ελεύθερη).

Αλλά τα πράγματα δεν είναι απαραίτητα έτσι όπως προβάλλει η συμβατική σοφία. Η αποκοπή των συγκοινωνιών του Αλεξάνδρου δεν ήταν μεγάλο πλήγμα, όταν μπροστά του είχε δελεαστικούς πολιτικοοικονομικούς στόχους. Μετά την περσική εισβολή από τον Αμανό, ο Αλέξανδρος μπορεί ακώλυτα να συνεχίσει προς Ανατολάς επί της βασιλικής οδού, προς Κάρρες και Νινευή, ή νότια, προς Φοινίκη ή Δαμασκό (όπου βρισκόταν το ταμείο εκστρατείας και πολλές αποσκευές του Δαρείου – μια σημαντικότατη λεία), ενώ ο Δαρείος προς δυσμάς, πάλι επί της βασιλικής οδού.

Οι δύο στρατοί προσπερνούν ο ένας τον άλλο χωρίς να συναντηθούν, όπως έγινε αργότερα στην εκστρατεία του Ηράκλειου. Γιατί αναστρέφουν; Αναστρέφουν, επειδή ο μεν Αλέξανδρος αντιλαμβάνεται ότι οι φρουρές του δεν σταματούν Βασιλικό Στρατό, άρα θα υποστεί επίθεση η Ελλάδα, ο δε Δαρείος διότι ο Αλέξανδρος μπορεί να κινηθεί προς Δαμασκό ή Βαβυλώνα δημιουργώντας χάος.

Ειδικά φόβος υπάρχει για το πρώτο, καθώς εκεί βρίσκεται το ταμείο, αλλά και οι οικογένειες πολλών σημαινόντων Περσών, και ίσως και μονάδες διοικητικής μέριμνας. Αλλά τη μάχη την αποφασίζει ο πλέον ευκίνητος, που είναι ο Αλέξανδρος. Αν ο Αλέξανδρος ήθελε, μπορούσε να μη συγκρουστεί –καθώς ήταν πολύ ταχύτερος– και να προσβάλλει τις περιοχές που αναφέραμε. Γιατί επέλεξε να αναστραφεί και να πολεμήσει;

Εδώ πρέπει να γίνει κάτι σαφές. Όσο ο Αλέξανδρος κατείχε την Κιλικία, είναι υπερβολικό να θεωρηθεί ότι η δράση του Περσικού Ναυτικού στο Αιγαίο τον πίεζε τόσο ώστε να επιδιώξει τελικά μάχη. Η εποχή ήταν προχωρημένη και τελείωνε η επιχειρησιακή περίοδος του ναυτικού στο Αιγαίο.

Με τα αγήματά του, καθώς ο καιρός χαλούσε, και με βάσεις μόνο στη Φοινίκη, την Κύπρο και εντός του Αιγαίου ο περσικός στόλος ήταν πολύ εκτεθειμένος στον καιρό για να είναι επικίνδυνος. Αλλά αυτό άλλαξε από τη στιγμή που ο Δαρείος ανέκτησε την Κιλικία.

Ξαφνικά ο περσικός στόλος απέκτησε πρόσβαση σε ενδιάμεσα αγκυροβόλια και προμήθειες και μπορούσε να δράσει αποτελεσματικότερα. Επίσης, ήλθε σε επαφή με το βασιλικό στρατό, με αποτέλεσμα ποικιλία πιθανών αμφίβιων σεναρίων, τόσο στο Αιγαίο όσο και στη νότια Μ. Ασία, με μεταφορά ογκωδών τμημάτων του Βασιλικού Στρατού.

Αυτή τη νέα απειλή ο Αλέξανδρος δεν μπορούσε να την παραγνωρίσει (όπως αναφέρεται στο τ.79 του Π&Ι). Αλλά, επιπλέον, πρέπει να προσέξουμε ότι τώρα και ο Δαρείος ήταν επί της βασιλικής οδού, και μάλιστα χωρίς να του φράζει το δρόμο ο στρατός του Αλεξάνδρου. Από την Κιλικία μπορούσε να την ακολουθήσει προς κεντρική Μ. Ασία και από εκεί να κινηθεί προς οποιαδήποτε κατεύθυνση, ξηλώνοντας την κατοχή του Αλεξάνδρου.

Οι μικρές φρουρές του τελευταίου, όσο μαχητικές και αν ήταν (και αποδείχθηκαν εξαιρετικά μαχητικές και αξιόμαχες εντός των επόμενων μηνών) μπορούσαν να αντιμετωπίσουν περσικά σατραπικά τμήματα, και γενικά να διεξάγουν εδαφικό πόλεμο. Δεν μπορούσαν να αντιμετωπίσουν τον όγκο του Βασιλικού Στρατού, και μάλιστα όταν αυτός έχει ενισχυθεί με 30.000 μισθοφόρους Έλληνες, ειδήμονες στον εδαφικό πόλεμο.

Επομένως, ο Αλέξανδρος, που πιθανότατα προχώρησε από την Κιλικία στη Μυρίανδρο ακριβώς επειδή ήλπιζε σε αυτή τη φάση να αποφύγει το Δαρείο, αναγκάστηκε τελικά να επιστρέψει όταν τα στρατηγικά δεδομένα άλλαξαν, και να τον αντιμετωπίσει.

Και έτσι ξαναφτάνουμε στο αρχικό ερώτημα, τον λόγο της κίνησης του Αλεξάνδρου προς τη Συρία ύστερα από τόση αναμονή, και με δεδομένο ότι δεν ήταν οι προμήθειες της Μ. Ασίας που δεν του έφταναν ή η δράση του Περσικού Ναυτικού. Δεν ήταν ούτε η ανησυχία για τις συνεχείς ενισχύσεις που λάμβανε ο Δαρείος, αφού αυτό ήταν δεδομένο για κάθε ώρα αναμονής, από τη στιγμή που άρχισε να συγκεντρώνει Βασιλικό Στρατό στη Βαβυλώνα.

Πρέπει να προσεχθεί κάτι, αν είναι να φτάσουμε σε λογική απάντηση. Ο Αλέξανδρος δεν έφτασε ποτέ στους Σώχους, για να δει άδεια την πεδιάδα. Σταμάτησε την πορεία του στη Μυρίανδρο, προτού εξέλθει από τις Συριακές Πύλες, μαθαίνοντας ότι ο Δαρείος ήταν στην Ισσό, πίσω του.

Αν κανείς συγκρίνει τις ταχύτητες κίνησης των δύο στρατών και τις αντίστοιχες αποστάσεις, είναι δεδομένο ότι ο Δαρείος είχε ξεκινήσει από τους Σώχους προς τις Αμανικές Πύλες πολύ προ της εκκίνησης του Αλεξάνδρου προς Μυρίανδρο. Επιπλέον, ο Αλέξανδρος, που φυλούσε το έσω πέρασμα των Συριακών Πυλών (οι λεγόμενες Κιλικιοσυριακές Πύλες, με το ανεξήγητο σημερινό διεθνές όνομα «Πυλώνες του Ιωνά») από την πρώτη στιγμή που κατέλαβε την Κιλικία, είχε απόσπασμα εκεί, και τη συνήθεια να στέλνει ανιχνευτές προς συλλογή πληροφοριών.

Είναι δύσκολο λοιπόν να του διέφυγε το ότι κινήθηκε ο Δαρείος, προτού κινηθεί εκείνος, ιδίως αφού περίμενε οχυρωμένος ακριβώς τις κινήσεις του Δαρείου. Τι είχε συμβεί; Κατά πάσα πιθανότητα, όχι μόνο δεν του διέλαθε η κίνηση του Δαρείου, αλλά αυτή ακριβώς η γνώση ώθησε και εκείνον να κινηθεί. Δηλαδή έμαθε ότι έφυγε ο Δαρείος από τους Σώχους, αλλά νόμιζε πως κινούνταν διαφορετικά, προφανώς προς Νινευή, και από εκεί προς Αρμενία και προς το δρόμο της Πτερίας. Από την Κιλικία, ο Αλέξανδρος, ως ταχύτερος, μπορούσε να προλάβει οπουδήποτε στη Μ. Ασία τον Δαρείο.

Με αυτόν τον υπολογισμό κατά νου, μαθαίνοντας ότι ο Δαρείος είχε αποσυρθεί, και υπολογίζοντας ότι πιθανώς πήγαινε στη Νινευή, αποφάσισε να εξορμήσει και να καταφέρει μερικά σημαντικά πλήγματα στα περσικά μετόπισθεν που τώρα ήταν εκτεθειμένα, σε βόρεια Συρία (όπως υποχωρούσε ο Δαρείος) ή Δαμασκό ή φοινικική ακτή.

Επιπλέον, η μεγαλύτερη ευκινησία του θα του επέτρεπε πρακτικά να καταδιώκει τον Δαρείο, σε πόλεμο ελιγμών, προτού αποφασίσει να τον εμπλέξει, πιθανώς κινούμενος ξωπίσω του, ενώ οι φρουρές του σε διάφορες περιοχές θα απασχολούσαν και θα περιόριζαν την κατά μέτωπο κίνηση του βασιλιά.

Πιθανώς δηλαδή να προσπαθούσε να τον παγιδέψει στο δίχτυ των οχυρωμένων του θέσεων στην Μικρά Ασία (Μάζακα κ.λπ.) ενώ ο ίδιος θα τον περικύκλωνε με τον στρατό εκστρατείας και θα του απέκοπτε την υποχώρηση, καταστρέφοντας έτσι πλήρως τον Βασιλικό Στρατό, αιχμαλωτίζοντας τον ίδιο τον Δαρείο και κερδίζοντας τον θρόνο της Περσίας.

Για τον λόγο αυτό, είχε κάθε συμφέρον να περιμένει να μαζευτούν πολλές περσικές νομιμόφρονες δυνάμεις, οι περισσότερες δυνατές. Θα αύξαναν το πρόβλημα του Δαρείου μόλις εισερχόταν στο δίχτυ, και θα απάλλασσαν τον Αλέξανδρο από το να τις ψάχνει να τις συντρίψει. Όσο περισσότερους είχε μαζί του ο Δαρείος, τόσο περισσότερους θα εξόντωνε ο Αλέξανδρος.

Όμως, η τύχη το έφερε να αντιμετωπίσει τον Δαρείο στην Κιλικία, και πάλι με ευνοϊκούς όρους για εξόντωση. Βρισκόταν επάνω στη βασική (αλλά όχι τη μόνη) οδό υποχώρησης του Δαρείου.

Το ότι ο Αλέξανδρος δεν υπολόγιζε αυτόν τον ελιγμό του Δαρείου αποδεικνύεται από το ότι άφησε τους ασθενείς του στην Ισσό. Απέδειξε ότι ουδέποτε θα άφηνε ως δόλωμα τους άνδρες του για να εξοντωθούν. Η σχέση του με αυτούς ήταν προσωπική, και η εμπιστοσύνη τους τέτοια που δεν μπορούσε να τη ρισκάρει για έναν τακτικό υπολογισμό. Η εμπιστοσύνη των Ελλήνων στον Αλέξανδρο ήταν ένα από τα μεγαλύτερά του όπλα. Όλοι ήξεραν ότι δεν αφήνει πίσω του τους άνδρες του, και στη Σογδιανή απέδειξε ότι δεν αφήνει πίσω του ούτε τις σορούς τους, όποιο και αν είναι το τακτικό τίμημα.

Τέλος, υπάρχει άλλη μια παράμετρος που συχνά δεν τυχαίνει προσοχής: οι μισθοφόροι Έλληνες. Ο Δαρείος έχει εκτελέσει τον Χαρίδημο τον Αθηναίο, επειδή προτείνει μετά τον Γρανικό σχέδιο δράσης «ανάξιο της περσικής ανδρείας». Οι μισθοφόροι του είναι σχετικά λίγοι, αφού γενικώς τους αναπτύσσει στη Δύση και έχουν εξοντωθεί στις μάχες του περασμένου έτους. Οι επιβιώσαντες από μάχες και πολιορκίες είναι πάλι λίγοι. Πώς λοιπόν βρίσκεται με 30.000 στην Ισσό; Πληροφορούμαστε ότι έχει ανακαλέσει το στόλο του από τη Λέσβο και αποβιβάζει τους μισθοφόρους προ της σύγκρουσης.

Όμως, ο περσικός στόλος μετά την Ισσό δεν φαίνεται να στερείται μισθοφόρων στα αγήματά του (30 άνδρες άγημα σε καθένα από 400 -το μέγιστο- περσικά πλοία δίνουν 12.000). Ούτε μπορεί να χρησιμοποιούσε 30.000 Οπλίτες για αγήματα.

Είναι πολύ πιθανότερο ότι ο στόλος στρατολόγησε 30.000 Έλληνες μισθοφόρους για τον Δαρείο και τους μετέφερε, καθ’ υπόδειξιν, για να ενταχθούν στο στρατό του, σε μια αποστολή στρατηγικής μεταφοράς ενισχύσεων μεταξύ θεάτρων. Υπήρχαν δύο σημεία όπου μπορούσε να τους αποβιβάσει: είτε στην Κιλικία, αφού την κατέλαβε ο Δαρείος, πράγμα που θα εξηγούσε τη σπουδή του να το πράξει, είτε στην Τρίπολη της Φοινίκης, όπως αναφέρουν ορισμένες πηγές (το υπαινίσσεται ο Αρριανός), εν όσω ο Δαρείος κινούνταν προς Σώχους ή ενώ είχε στρατοπεδεύσει εκεί. Από την ημιονική παραλιακή οδό, οι άνδρες αυτοί θα κινήθηκαν βόρεια και θα συνάντησαν το στρατό του Μ. Βασιλιά στους Σώχους. Το ενδιαφέρον δεν είναι μόνο η τεράστια ικανότητά τους σε μάχη εκ παρατάξεως, και ο αριθμός τους που είναι σχεδόν ίσος με το πεζικό του Αλεξάνδρου που διάβηκε τον Ελλήσποντο.

Το πλέον σημαντικό είναι ότι αυτοί γνωρίζουν από εδαφικό πόλεμο, όπως και οι επικεφαλής τους. Επομένως, κατά τον Αλέξανδρο, ο Δαρείος αποκτά ικανότητα διεξαγωγής εδαφικού πολέμου στη Μ. Ασία, και ίσως αυτό να βαρύνει τις αποφάσεις του, τόσο για την κατάληψη της Κιλικίας αρχικά, όσο και για την επί πεδίου σύγκρουση, όταν μαθαίνει, προφανώς από αποσπάσματα προκάλυψης στις Αμανικές Πύλες, ή από δραπέτες από τη βάση και το νοσοκομείο της Ισσού, ότι ο Δαρείος διάβηκε τις Αμανικές Πύλες και πλέον είναι στην Ισσό.

Η μάχη της Ισσού – Παράταξη και προσέγγιση των αντιπάλων

Όταν ο Αλέξανδρος αναστρέφει, για να συναντήσει το Δαρείο, έχει καταλάβει ότι ο χρονισμός των επιχειρήσεων έχει αλλάξει. Ο Δαρείος και αυτός δεν χωρίζονται από σημαντικά κωλύματα, και οι Πέρσες έχουν πλέον εκπαιδευμένο πεζικό συν το ικανότατο και ογκώδες ιππικό τους. Χρειάζεται προσοχή.

Μερικοί εταίροι κάνουν αναγνώριση στον ισσικό κόλπο, με ένα ελαφρύ πλοίο (τριακόντορο), για να διαπιστώσουν αν αυτός τελεί υπό κατάληψη απλώς ή αν ο Δαρείος είναι εκεί. Στο μεταξύ, διατάσσει αναστροφή και δείπνο για τους άνδρες του, μέχρι να αξιολογηθεί η κατάσταση, αφού φαίνεται ότι ο ρυθμός των επιχειρήσεων τώρα θα γίνει θυελλώδης.

Ταυτόχρονα, ιππικό (προφανώς ελαφρύ) και τοξότες στέλνονται να εξασφαλίσουν εκ νέου τις Κιλικοσυριακές Πύλες (όχι ότι δεν είχε μείνει φρουρά, αλλά εδώ χρειαζόταν επαρκής δύναμη, γιατί ο Δαρείος μπορεί να αποφάσιζε να τις φράξει με ισχυρές δυνάμεις, στα πλαίσια διεξαγωγής εδαφικού πολέμου).

Η αποστολή της τριακοντόρου είναι επικίνδυνη, αφού τώρα ναυλοχεί ακίνδυνα σε φιλική ακτή ο περσικός στόλος – ή, έστω, μπορεί να ναυλοχούσε. Πάντως, η αναγνώριση επιστρέφει με λεπτομέρειες και με μια καθησυχαστική είδηση: ο Δαρείος είναι εκεί. Δεν έχει εξαπολυθεί στη Μ. Ασία, σε εδαφικό πόλεμο, ούτε φαίνεται να τους ακολουθεί προς Μυρίανδρο.

Αρκείται στο ότι έχει κόψει τις συγκοινωνίες του Αλεξάνδρου, και περιμένει ότι ο αντίπαλός του θα αναγκαστεί να δώσει μάχη, ή, αγνοώντας τα πέριξ, αναμένει να πληροφορηθεί από άλλες πηγές το πού μπορεί να βρίσκεται ο Αλέξανδρος, αφού δεν του αρέσει καθόλου η προοπτική να ακούσει άσχημα νέα από τα δικά του μετόπισθεν, στη Θάψακο, τις Κάρρες ή τη Δαμασκό. Ο στρατός του είναι τεράστιος και παραταγμένος σε βάθος.

Επίσης, ο Αλέξανδρος βλέπει και άλλα στοιχεία. Ότι το Περσικό Ιππικό είναι παραταγμένο σε μεγάλο βάθος, κάτι γνωστό τουλάχιστον από την εποχή του Ξενοφώντα, αλλά τώρα στο πλάι του πεζικού. Αρχικά υπάρχει πρόθεση ανάπτυξης στα δύο πλευρά, αλλά μετά το πέρας της περσικής διάταξης, επειδή δεν έμεινε χώρος στο αριστερό περσικό κέρας, συγκεντρώνεται όλο στο δεξί.

Αυτή η τοποθέτηση στα πλευρά του βαρέως πεζικού –«παράταξις»– δεν είναι περσική συνήθεια. Εδώ και πολλά χρόνια οι Πέρσες προτιμούν την «πρόταξη», όλο το ιππικό προ του πεζικού. Πιθανώς στα Κούναξα το 401 π.Χ., αλλά σίγουρα στον Πακτωλό το 395 π.Χ. και στο Γρανικό το 334 π.Χ. οι Πέρσες υιοθετούν αυτή την ιπποτική-φεουδαρχική αντίληψη.

Τώρα, όχι. Επιπλέον, η πρώτη τους γραμμή αποτελείται από Οπλίτες: 30.000 μισθοφόρους Έλληνες, υπό τους Θυμώνδα, Αριστομήδη Φερραίο και Βιάνωρα Ακαρνάνα (πιθανώς έκαστος να ηγούνταν μιας μυριάδας μισθοφόρων). Στα πλευρά τους, οι μισθοφόροι Έλληνες ήταν περιβεβλημένοι από Κάρδακες αριστερά και δεξιά, συνολικά 60.000 (από μια δύναμη 100.000 συνολικά Καρδάκων που λέγεται ότι διέθεσε στη μάχη ο Δαρείος) με αργολική ασπίδα και δόρυ. Αυτοί οι 90.000 Οπλίτες καλύπτονται μετωπικά από τον ποταμό Πίναρο, προφανώς σε άμυνα. Το ότι είναι ταγμένοι για άμυνα προφανώς φαίνεται από το βάθος και την πυκνότητά τους. Αλλά φαίνεται και από τα πασσαλόπηκτα χαρακώματα που έχει κατασκευάσει ο Δαρείος σε όσα σημεία η όχθη δεν είναι επαρκώς απότομη. 

Τι συνάγει ο Αλέξανδρος από όλα αυτά; Πρώτον, ότι ο Δαρείος θέλει να αμυνθεί στο κέντρο (οι προφανείς προθέσεις και το σχέδιο του Δαρείου έχουν αναλυθεί στο τ. 79 – εδώ επικεντρωνόμαστε στον Αλέξανδρο). Δεύτερον, ότι ο Δαρείος ακούει και μαθαίνει. Δεν έχει κάνει κανένα από τα λάθη του Γρανικού. Και τρίτον, ότι έχει Έλληνες συμβούλους που τους ακούει, προφανώς Θηβαίους (το όνομα Θυμώνδας, έχει τη χαρακτηριστική θηβαϊκή κατάληξη –ώνδας, όπως Παγώνδας, Επαμεινώνδας κ.λπ.).

Η «παράταξη» του Ιππικού, η άμυνα προ υδάτινου κωλύματος με βαρύ πεζικό, η κάλυψη της παράταξης του κυρίως στρατού με ιππικό και Ψιλούς, όλα αυτά είναι ελληνικές πρακτικές. Τα οχυρωματικά έργα πεδίου μάχης, όμως, συγκεκριμένα, είναι θηβαϊκή ειδικότητα ήδη από το 380 π.Χ. περίπου και εντεύθεν, για να αντιμετωπιστούν οι σπαρτιατικές εισβολές στη Βοιωτία, όπως και οι ασύμμετρες παρατάξεις (το σύνολο του Περσικού Ιππικού δεξιά – παραδοσιακά, οι Πέρσες ήταν λάτρεις της συμμετρίας στις παρατάξεις μάχης).

Ο προσεκτικός μελετητής θα έχει παρατηρήσει ότι αν τα πράγματα ήταν όπως τα θεωρούμε, η περσική πρώτη γραμμή δεν έχει καθόλου ισχύ πυρός. Το παραδοσιακό όπλο των τοξοτών δεν εμφανίζεται πουθενά. Φυσικά, τα περσικά στίφη της δεύτερης γραμμής θα μπορούσαν με επισκηπτικές βολές να πλήττουν το χώρο μπροστά από την πρώτη γραμμή, αλλά η άμεση βολή, σαφώς αποτελεσματικότερη, δεν υπήρχε. Άρα, οι άνδρες του Αλεξάνδρου δεν θα αντιμετώπιζαν οξύ πρόβλημα τοξευμάτων.

Ο Αρριανός όντως δεν μιλά για τοξότες των Περσών στην πρώτη γραμμή, αν και αναφέρει προσβολή από τοξεύματα κατά την έφοδο, που προξένησε ελάχιστη φθορά. Ο Κούρτιος, που έχει πολύ αναξιόπιστη πηγή όσον αφορά τις μάχες του Αλεξάνδρου, αναφέρει ακριβώς για τον λόγο αυτό 2.000 Πέρσες τοξότες μπροστά από τους Κάρδακες του αριστερού πλευρού, όπου θα επιχειρούσε ο Αλέξανδρος. Αν και εναντίον Ιππικού, αυτοί οι τοξότες θα είχαν τη μέγιστη χρησιμότητα, η τοποθέτησή τους είναι παράλογη, και μάλλον δεν έγινε.

Αναιρεί όλη την ιδέα προάσπισης όχθης με βαρύ πεζικό. Ο εχθρός μπορεί να επιτεθεί και όταν προσβάλλει από κοντά τους τοξότες, αυτοί θα υποχωρήσουν, πιθανώς πάνω στο φίλιο βαρύ πεζικό αποδιατάσσοντάς το και υφιστάμενοι οι ίδιοι μαζικές απώλειες (κατά τον Κούρτιο, ακριβώς αυτό συνέβη). Το χειρότερο είναι ότι ο αντίπαλος θα καταλάβει το χώρο των τοξοτών, ένα σταθερό προγεφύρωμα, και θα αντιμετωπίσει επί ίσοις όροις το αμυνόμενο βαρύ πεζικό, κάτι που αναιρεί ακριβώς το πλεονέκτημα της θέσης βαρέως πεζικού στην όχθη, ώστε να εκτοπίζει έναν αντίπαλο που βρίσκεται σε ασταθές έδαφος.

Μια τέτοια «πρόταξη» Ψιλών είναι τυπική στους ελληνικούς στρατούς, αλλά οι βιαστικά εκπαιδευμένοι Κάρδακες μάλλον δεν μπορούσαν να είχαν μάθει επαρκώς τον τρόπο αραίωσης των γραμμών ώστε να διολισθήσουν οι Ψιλοί στα μετόπισθεν, και πύκνωσης μετά των γραμμών για αντιμετώπιση του εχθρικού βαρέως πεζικού. Οι μισθοφόροι Έλληνες οπλίτες μάλλον μπορούσαν να το πράξουν, αλλά η μονολιθική αμυντική τους διάταξη, με πασσαλοπήγματα και απότομες όχθες δεν θα το επέτρεπε (και ούτε υπάρχουν αναφορές για βολές τοξοτών σε εκείνο το σημείο). Αυτή η πρακτική γινόταν επί ανοιχτού πεδίου στους ελληνικούς στρατούς, όχι όπισθεν οχυρώσεων που μείωναν το χώρο ελιγμών, και μάλιστα με βαθιές και εξαιρετικά πυκνές παρατάξεις βαρέως πεζικού.

Και τώρα μπορούμε να περάσουμε σε ένα φλέγον θέμα, το αν οι αριθμοί της μάχης είναι ρεαλιστικοί. Για την πλευρά του Αλεξάνδρου, δεν υπάρχει κάποιο θέμα. Οι ενισχύσεις που έφτασαν στο Γόρδιο αναπλήρωσαν τις απώλειες και τις αποσπάσεις για φρουρά, με πιθανή εξαίρεση μία τάξη πεζεταίρων. Ο Αρριανός στην Ισσό αναφέρει ονομαστικά 5 τάξεις (με τα ονόματα των διοικητών τους) ενώ όλοι οι λοιποί, και οι νέοι μελετητές προτιμούν να υποθέτουν την παρουσία και των 6 τάξεων.

Η τάξη που λείπει από τον Αρριανό, προφανώς έμεινε με τον Αντίοχο το Μονόφθαλμο στις Κελαινές, για τον οποίο αναφέρεται σαφώς ότι ο Αλέξανδρος τού άφησε 1.500 στρατιώτες (ήτοι. τη δύναμη μιας τάξης πεζεταίρων). Για την περσική πλευρά, τα επικρατέστερα νούμερα είναι 110.000–600.000 (ανάλογα με την πηγή) άνδρες, μαζί με βοηθητικούς, εκ των οποίων 100.000 Κάρδακες με οπλιτικό οπλισμό, 60.000 (ο Αρριανός αναφέρει μόνο 30.000) ιππείς και 30.000 μισθοφόροι Έλληνες. Επιπλέον, υπάρχει η υπόνοια ότι υπάρχουν στο πεδίο 10.000 Αθάνατοι και 15.000 Βασιλικοί Συγγενείς. Ο Αρριανός λέει ότι η παράταξη ήταν ίδια με αυτή που αναφέρει ο Ξενοφών επί του θέματος αυτών των επίλεκτων μονάδων, που αναφέρει σαφώς ότι βρίσκονταν πίσω από τους μισθοφόρους Έλληνες. Η ανάλυση των αριθμών είναι αρκετά ρεαλιστική. Η φύση τους όμως; Όντως, υπήρχε τεράστια πληθώρα άνεργων και αντιμακεδόνων Ελλήνων μισθοφόρων στο Ταίναρο.

Η επιστρατευμένη δυτική αυτοκρατορία (μέχρι και Μηδία και Περσία) ήταν πολυάνθρωπη και πλούσια και μπορούσε να συντηρήσει μεγάλους σχηματισμούς ιππικού. Δεν είναι τυχαίο ότι στην Ισσό βρίσκεται –και θα σκοτωθεί– τόσο ο σατράπης της Κιλικίας, όσο και ο σατράπης της Αιγύπτου Σαβάκης, προφανώς με τα ιππικά σώματα των Περσών της Σατραπείας τους, αν όχι και με ιθαγενή τμήματα, ούτε το ότι ο Αρριανός, η πλέον αξιόπιστη πηγή σε θέματα αριθμών, δεν δίνει το μικρότερο νούμερο για το σύνολο του Περσικού Στρατού, ενώ, αντίθετα, δίνει το μικρότερο για το Περσικό Ιππικό.

Η συχνή ερώτηση είναι πώς μπόρεσαν 90.000 Οπλιτών των Περσών να «χωρέσουν» απέναντι από τους άνδρες του Αλέξανδρου. Η γραμμή του Αλεξάνδρου είχε 10.000 περίπου βαρείς πεζούς κατά την κατώτερη εκτίμηση (5 τάξεις των 1.500 ανδρών και 3 χιλιαρχίες υπασπιστών, ήτοι σύνολο 10.500) και κατά τη μέγιστη, πολύ μεγαλύτερο (6 τάξεις των 1.500 ανδρών αλλά ίσως και περισσοτέρων, και ικανό αριθμό Ελλήνων μισθοφόρων και συμμάχων Οπλιτών μεταξύ των σχηματισμών –άγνωστο ποιων– της μακεδονικής φάλαγγας. Δεξιά αυτών εκτείνονταν οι Ίλες του εταιρικού ιππικού, των Προδρόμων και των Παιόνων. Όλοι αυτοί ήταν απέναντι από το Περσικό Πεζικό. Αντίθετα, το νότιο ιππικό και οι Θεσσαλοί στο αριστερό άκρο ήταν απέναντι από το μικρό μέτωπο (και το τεράστιο βάθος) του Περσικού Ιππικού.

Δεν μπορούσαν να έχουν ευρύτερο Μέτωπο, διότι ήδη υπολείπονταν αριθμητικά, ούτε μικρότερο, αφού τοποθετήθηκαν εκεί ακριβώς για αυτό το λόγο. Ούτε οι Πέρσες θα δέχονταν βαρύ μακεδονικό πεζικό απέναντι από τους ιππείς τους. Θα αναδιατάσσονταν. Το αποτέλεσμα εφόδων ιππικού απέναντι στη φάλαγγα είχε φανεί στο Γρανικό, ενώ ακόμη απέναντι στους οπλίτες το Περσικό Ιππικό αντιμετώπιζε εδώ και 150 χρόνια αιματηρά προβλήματα (π.χ. στις Πλαταιές), παρά τον πολύ λιγότερο αποτελεσματικό οπλισμό των τελευταίων (δόρυ αντί σάρισας) σε σχέση με τους Πεζεταίρους.

Αφού λοιπόν το μήκος παράταξης έχει εξεταστεί, πρέπει να ελέγξουμε την πυκνότητα και το βάθος των αντίπαλων παρατάξεων. Μπορούμε να δεχθούμε ίδια γραμμική πυκνότητα στις φάλαγγες. Οι Μακεδόνες μπορούσαν, χάρη στις μικρότερης διαμέτρου ασπίδες, να παραταχθούν πυκνότερα από τους οπλίτες, αλλά επρόκειτο να κινηθούν, και δη επιθετικά, ήτοι σύντονα, με αποτέλεσμα σαφώς να μην υιοθετήσουν την πυκνότερη παράταξη («συνασπισμό»). Ε

πιπλέον, είχαν να διαβούν ποτάμι, άρα χρειάζονταν χώρο για κίνηση στο επισφαλές έδαφος της κοίτης και προ της όχθης του εχθρού, η οποία, όπου δεν ήταν απότομη, ήταν οχυρωμένη. Για να καλύψουν, επιπλέον, όσο το δυνατόν μεγαλύτερο Μέτωπο, γνωρίζουμε ότι ήταν παραταγμένοι σε βάθος 8 ανδρών, από αναφορές αρχαίων ιστορικών, με πρώτο τον Αρριανό.

Εκτός της ανάγκης κάλυψης ευρύτερου μετώπου, το μικρό βάθος της φάλαγγας την έκανε λιγότερο ευπαθή σε αποδιάταξη από εμπόδια και δρομαία έφοδο, και -πολύ σημαντικό- λιγότερο τρωτή σε έμμεση, επισκηπτική βολή των Περσών τοξοτών, τόσο κατά τη φάση της προσέγγισης, όσο –και κυρίως– κατά τη συμπλοκή, αφού το περιθώριο λάθους για τους τοξότες θα ήταν ελάχιστο, περί τα 10 μέτρα σε απόσταση 50-100 μέτρων.

Οι μισθοφόροι και οι Κάρδακες Οπλίτες δεν θα μπορούσαν να είναι παραταγμένοι πυκνότερα λόγω ασπίδας. Όμως, μάλλον θα υιοθέτησαν τη μέγιστη δυνατή πυκνότητα για να σταματήσουν τη φάλαγγα. Έτσι, δεν θα είχαν καμία πλέον ευκινησία, αλλά το είδος του εδάφους (απόκρημνες ή/και οχυρωμένες όχθες) ούτως ή άλλως τους απέτρεπε από το να επιχειρήσουν κινητικές επιθετικές τακτικές. Επίσης τους απέτρεπε το μήκος και η ισχύς της σάρισας.

Οι αραιά παρατεταγμένοι Μακεδόνες στηρίζονταν σε αυτήν για να αντιμετωπίσουν τους εχθρούς τους, που είχαν σταθερό πάτημα, δεσπόζουσα θέση, ανθεκτικότερες ασπίδες και μεγάλη πυκνότητα. Με τη σάρισα θα προσπαθούσαν να τους εκδιώξουν από τα πασσαλοπήγματα και τις όχθες, με τη σάρισα θα κάλυπταν τα κενά τους και θα απωθούσαν τον αντίπαλο αν παρ’ ελπίδα αντεπετίθετο, μέχρι να πυκνώσουν οι γραμμές για να τον αναχαιτίσουν τοπικά.

Αυτός ο υπολογισμός γραμμικής πυκνότητας δεν μπορεί να γίνει στα δεξιά, όπου το ιππικό του Αλεξάνδρου ήταν απέναντι από Κάρδακες οπλίτες. Δεν γνωρίζουμε τα διαστήματα, ούτε το βάθος ανάπτυξης των ιππέων του Αλεξάνδρου. Γνωρίζουμε όμως ότι ήταν παραταγμένοι εναντίον των Καρδάκων του αριστερού.

Είναι πολύ πιθανό το μέτωπο των Καρδάκων του αριστερού να κάλυπτε όχι μόνο το ιππικό του μακεδονικού δεξιού, αλλά τουλάχιστον και το μέτωπο των τριών χιλιαρχιών των υπασπιστών, αν όχι και μίας-δύο τάξεων της φάλαγγας.

Με βάση το ότι ο Αλέξανδρος προτίθετο να προκαλέσει ρήγμα στους Κάρδακες στο σημείο που ενώνονταν με τους μισθοφόρους, μπορούμε να δεχθούμε ότι απέναντι των Καρδάκων ετίθετο τουλάχιστον μία ή δύο χιλιαρχίες υπασπιστών.

Αυτό σημαίνει ότι εναντίον των μισθοφόρων και των Καρδάκων του δεξιού (60.000 υποθετικά) βρίσκονταν, σε ίδια ή ελαφρά μικρότερη γραμμική πυκνότητα 8.500 Μακεδόνες κατ’ ελάχιστο ή περί τους 15.000 Μακεδόνες και Οπλίτες το μέγιστο. Αν δεχθούμε το πρώτο νούμερο, υπάρχει πιθανότητα να είναι ρεαλιστική η αντιπαράταξη;

Η απάντηση βρίσκεται εν μέρει στο βάθος των Οπλιτών των Περσών (Καρδάκων και μισθοφόρων). Πολλά στοιχεία στην περσική παράταξη δείχνουν θηβαϊκή επιρροή, όπως η ασύμμετρη παράταξη όλου του ιππικού στο δεξί πλευρό (θυμίζει λοξή φάλαγγα) αλλά κυρίως το πασσαλόπηγμα και τα χαρακώματα.

Αν υιοθετούνταν η πρόταση του Επαμεινώνδα το 371 π.Χ. στα Λεύκτρα, το βάθος θα ήταν 50 άνδρες. Το μεγάλο βάθος θα σταματούσε την ορμή της φάλαγγας, που τυπικά παρατασσόταν με βάθος 16 ανδρών, ιδίως δε τη διατρητικότητα της σάρισας. Η πυκνή παράταξη, με ελάχιστη κινητικότητα στο Μέτωπό της, θα αναιρούσε κατά τον Θηβαίο επιτελή, τα αίτια της ήττας των συμμάχων Οπλιτών από τη φάλαγγα στη Χαιρώνεια το 338 π.Χ.

Ας μη λησμονείται ότι οι Σπαρτιάτες οπλίτες αντιμετώπισαν με αρκετή επιτυχία τη θηβαϊκή επίθεση των 50 ζυγών στα Λεύκτρα, όντες οι ίδιοι σε βάθος μόλις 12 ζυγών.

Η φάλαγγα, σχεδιασμένη ειδικά για τέτοια ενδεχόμενα από την εμπειρία του Φιλίππου ως ομήρου στη Θήβα, δικαίως φιλοδοξούσε ότι θα αναχαίτιζε παρόμοιο βάθος οπλιτικού ταγμένη σε 8 ζυγούς.

Άλλωστε, η βασική ιδέα ήταν ακριβώς ότι η σάρισα αχρήστευε το βάθος και το βάρος των οπλιτικών παρατάξεων. Αφού οι Μακεδόνες ήταν παραταγμένοι σε βάθος 8 ανδρών σε εκείνη τη μάχη (και, αν είχαν συμπαραταγμένους Έλληνες Οπλίτες, και αυτοί θα είχαν παραταχθεί στο ίδιο βάθος), αν δεχθούμε ίδια γραμμική πυκνότητα, υστερούσαν σε σχέση με τους οπλίτες του Δαρείου σε αναλογία 1 προς 6,25, που προκύπτει από το πηλίκο των 50 περσικών προς τους 8 μακεδονικούς ζυγούς.

Αυτοί οι υπολογισμοί καθιστούν σαφές ότι αν η μακεδονική παράταξη προ των Οπλιτών (μισθοφόρων Ελλήνων και των Καρδάκων) του δεξιού ήταν ισχύος 8.500 ανδρών, είναι ρεαλιστικό να θεωρείται ότι αντιμετώπιζε 50.000 αντιπάλους, ενώ αν ήταν ισχυρότερη, υπερκαλύπτεται ο αριθμός των αντίπαλων Οπλιτών που υπολογίστηκε. Φυσικά, οι Πέρσες μπορούσαν να έχουν παρατάξει τους Οπλίτες τους σε ακόμα μεγαλύτερο βάθος: κανείς δεν γνωρίζει τι βάθος χρησιμοποίησε ο Επαμεινώνδας στη Β΄ Μάχη της Μαντινείας, το 362 π.Χ., αλλά αυτό ίσως να είναι λιγότερο πιθανό.

Αντίθετα, πρέπει να υπολογιστεί μια άλλη παράμετρος που επιμηκύνει πρακτικά το περσικό ανάπτυγμα ανδρών σε σχέση με το ελληνικό.

Για άριστη αμυντική χρήση του υδάτινου κωλύματος από πεζικό κρούσης, αυτό πρέπει να παρατάσσεται επί της όχθης ακολουθώντας την ακριβώς, ώστε να μην αφήσει ούτε ένα βήμα στερεού εδάφους στον εχθρό.

Να τον απωθήσει, ενώ εκείνος είναι ακόμη στο νερό. Αυτό σημαίνει ότι πρέπει να καλύπτεται η όχθη σε όλο το μήκος που ίσως δημιουργεί μια ελισσόμενη κοίτη.

Αντίθετα, ο επιτιθέμενος δεν μπορεί να αντιμετωπίσει με αντιπαράταξη αυτές τις περιελίξεις. Πρέπει να έχει το δυνατόν απόλυτα ευθυγραμμισμένο Μέτωπο, για να μην παρουσιάζει ασθενή σημεία, κενά και ρήγματα καθώς προωθείται, τα οποία τον εκθέτουν σε αντεπίθεση του αμυνόμενου.

Οι οχυρώσεις του αμυνόμενου, και η πλεονεκτική του θέση στις όχθες, τον εξασφαλίζουν από αντίστοιχες προσπάθειες του επιτιθέμενου. Συνεπώς, ανάλογα με τις περιελίξεις και τη μορφή της κοίτης του Πίναρου, το μέτωπο των οπλιτών των Περσών ήταν μακρύτερο και πιο πολυάριθμο από αυτό της φάλαγγας του Αλεξάνδρου για ίδιο απόλυτο ανάπτυγμα.

Οι Μακεδόνες θα προσπαθούσαν να ισοζυγίσουν όλα αυτά τα μειονεκτήματα με το μήκος της σάρισας και τον ελιγμό.  Τέλος, η εξέλιξη της μάχης μάς επιτρέπει να φανταστούμε και μια άλλη πιθανότητα: οι επιθέσεις της μακεδονικής φάλαγγας να ήταν τοπικές, και όχι σε συνεχόμενη γραμμή. Έτσι, μεγάλο μέρος των ανεπτυγμένων Οπλιτών των Περσών δεν λάμβανε μέρος στη μάχη, και το μέτωπό του αδρανοποιούνταν. Είναι η χρήση του ελιγμού στην άρνηση της αξιοποίησης της κατά παράταξιν υπεροχής του εχθρού.

Οι τομείς του περσικού Μετώπου που δεν ενεπλάκησαν, δεν μπόρεσαν να ενισχύσουν τους αγωνιζόμενους διότι το ίδιο το αμυντικό στήριγμα, ήτοι οι οχυρώσεις και το απόκρημνο των ακτών, εμπόδιζαν τους Οπλίτες να αντεπιτεθούν κατά των μακεδονικών μονάδων από τα πλευρά (τέτοια εφαρμογή έχει γίνει παλαιότερα από τον Αγησίλαο, ενώ η χρήση του ελιγμού έχει αναλυθεί από τον Ξενοφώντα). Μπορούσαν μόνο να ενισχύουν με παράπλευρη παροχή ανδρών τα αγωνιζόμενα τμήματα.

Ίσως η σκληρότατη μάχη που διεξήχθη σε κάποιο σημείο μεταξύ πεζεταίρων και Ελλήνων μισθοφόρων οπλιτών του Δαρείου να οφείλεται ακριβώς σε τοπική αποτυχία αυτού του υπολογισμού και του ελιγμού του Αλέξανδρου. Αυτή η διαφορά στα αναπτύγματα ερμηνεύει σε ακόμη μεγαλύτερο βαθμό την ασυμμετρία στους αριθμούς.

Όμως, το γενικό συμπέρασμα είναι υπέρ της αξιοπιστίας των αρχαίων πηγών όσον αφορά τα σχετικά αναπτύγματα των μονάδων βαρέως πεζικού.

Όσον αφορά τις συνολικές δυνάμεις, όταν η Μακεδονία παρέταξε στη Χαιρώνεια 30.000 πεζούς και ο Αλέξανδρος, επικεφαλής μιας απρόθυμης συμμαχίας, φέρνει 20.000 Έλληνες και Βαλκάνιους πεζούς και μισθοφόρους, ο Μεγάλος Βασιλιάς δεν μπορεί να είχε πρόβλημα επιστράτευσης 100-500.000 ανδρών.

Στην Ισσό θα παρατάσσονταν άνδρες από τη Μηδία, την Περσία, τη Συρία, τη Μεσοποταμία, τη Σουσιανή και την Αίγυπτο και πιθανώς από την Αραβία. Αρμένιοι και Καππαδόκες (από τους τελευταίους κυρίως οι κατοικούντες πέραν της καμπής του Άλυος) θα είχαν έρθει από την οδό Τραπεζούντας-Νινευής, αλλά Σόγδιοι, Βάκτριοι και Άριοι, Πάρθοι, Ινδοί και Αραχώσιοι (δηλαδή οι άνω και οι ανατολικές σατραπείες) ίσως δεν είχαν κινητοποιηθεί ακόμη.

Με την είδηση της στάθμευσης του Περσικού Στρατού στην Ισσό, ο Αλέξανδρος έστειλε τριακοντόρο για κατόπτευση του ισσικού κόλπου, ώστε να επιβεβαιώσει τη θέση του Περσικού Στρατού και να λάβει μια ιδέα του πλήθους του, του ακριβούς σημείου όπου είχε στρατοπεδεύσει (ένθεν ή εκείθεν του Πινάρου) και της πιθανής του διάταξης.

Χωρίς καν να περιμένει την επιστροφή της αναγνώρισης διά θαλάσσης, αφού εμψύχωσε τον στρατό, διέταξε δείπνο, στέλνοντας ταυτόχρονα προφυλακές εφίππων και τοξοτών για να ελέγξουν το δρόμο μέχρι τις Κιλικιοσυριακές Πύλες και να τις εξασφαλίσουν…

Επιχειρησιακές και τακτικές όψεις της διεξαγωγής

Όταν ο κύριος όγκος του στρατού του Αλέξανδρου προσεγγίζει μετά από νυχτερινή πορεία τις Πύλες, καταλαμβάνει αρχικά τα βραχώδη υψώματα που τις ορίζουν και διανυκτερεύει επί των βράχων –ασφαλής από επιθέσεις Ιππικού και προφυλαγμένος από πυκνές και σε αυξημένη εγρήγορση προφυλακές– και αναπαύεται.

Ο Δαρείος δεν τις φρουρούσε, αφού δεν ήξερε πού βρίσκεται ο αντίπαλός του, ίσως όμως και επειδή δεν πρόλαβε, ή τέλος επειδή ήθελε να έρθει εκεί, απέναντί του, ο Αλέξανδρος. Οι Μακεδόνες αναπαύονται, και ο Αλέξανδρος την αυγή τούς κινεί σε μακριά φάλαγγα πορείας προς την Ισσό. Η οδός είναι στενή, αλλά όπου διαπλατύνεται η φάλαγγα πορείας αναπτύσσεται σε φάλαγγα μάχης. Το Ιππικό ακολουθεί το Πεζικό, αφού είναι σχεδόν άχρηστο στις στενωπούς.

Φτάνοντας στην πεδιάδα της Ισσού, ο Αλέξανδρος παρατηρεί τον εχθρικό στρατό σε στρατοπέδευση, καθώς και το πεδίο της μάχης. Παρατηρεί και κάτι άλλο: ότι μόλις τον αντιλαμβάνεται να πλησιάζει, ο Δαρείος εξαπολύει ένα ισχυρό προπέτασμα 20.000 ελαφρών πεζών και 30.000 ιππέων (συνολικά περισσότερο στρατό από αυτόν του Αλεξάνδρου) στην ανατολική ακτή του ποταμού Πίναρου, ώστε να καλύψει την ανάπτυξη του όγκου του (σ.σ.: σχετικά με το λόγο της επιλογής του αυτής, βλέπε τ. 79). Επίσης, αναπτύσσει είτε 20.000 από το ελαφρό πεζικό, είτε –το πιθανότερο– 20.000 Κάρδακες σε μια υπώρεια του Αμανού, ανατολικά του ποταμού, ενώ ταυτόχρονα ανακαλεί τους ιππείς και τους πεζούς δυτικά του ποταμού, στις θέσεις τους, όταν έχει τελειώσει η ανάπτυξή του.

Με τους Πέρσες να υιοθετούν τα νέα δεδομένα της πολεμικής τέχνης, ο Αλέξανδρος, προσεκτικός από μόνος του, έπρεπε να δείξει τον καλύτερο εαυτό του για να μην αναθαρρήσει ο αντίπαλος, αλλά και για να μη βρεθεί προ απροόπτου. Ξέρει ότι το θηβαϊκό οπλοστάσιο –που προφανώς αντιμετωπίζει– προβλέπει αιφνιδιασμούς και κεραυνοβόλες προελάσεις.

Καθώς ο στρατός του εισέρχεται στην πεδιάδα, μεταπίπτει από σχηματισμό πορείας σε σχηματισμό μάχης («παραγωγή») υπό την κάλυψη προτεταγμένου σχηματισμού Ψιλών (όπως άλλωστε έχει κάνει και ο Δαρείος), με το βαρύ Πεζικό να προηγείται του Ιππικού, και να έπεται το Μηχανικό, η επιμελητεία και η οπισθοφυλακή. Η ανάπτυξη του Πεζικού γίνεται εναλλάξ, με μία μονάδα να αναπτύσσεται («παράγεται») δεξιά και η επόμενη αριστερά, αλλά η φύση των μονάδων πορείας είναι ίσως περισσότερο σύνθετη από όσο νομίζουμε.

Προφανώς το πρώτο μέρος της φάλαγγας πορείας του βαρέος πεζικού είναι μακεδονικό και το δεύτερο οπλιτικό, και η εναλλάξ «παραγωγή» αποσκοπεί στην ύπαρξη και των δύο στοιχείων σε κάθε μία από τις δύο πτέρυγες της γραμμής μάχης. Οι υπασπιστές βρίσκονται στο άκρο δεξιό. Μόλις η ανάπτυξη του πεζικού έχει ολοκληρωθεί, ο Αλέξανδρος  αναπτύσσει και το ιππικό του, καθώς πλέον το στόμιο της ισσικής πεδιάδας έχει διευρυνθεί, και το «παρατάσσει» στα δύο άκρα της παράταξης του βαρέος πεζικού.

Εφεξής, η περιγραφή του Αρριανού έχει διττή ερμηνεία: η μια αναφέρει ότι πιθανόν ο Αλέξανδρος να τοποθέτησε και γραμμή προφυλακών από Ψιλούς (τοξότες και ακοντιστές) προ του βαρέος Πεζικού και στις δύο πλευρές και από ελαφρύ Ιππικό προ του βαρέος Ιππικού του δεξιού, και γραμμή οπισθοφυλακών από μισθοφόρους Έλληνες.

Σύμφωνα με αυτή την ερμηνεία, το Ιππικό του αριστερού βρίσκεται μπροστά, και όχι πλάι στο πεζικό. Η δεύτερη ερμηνεία είναι ότι οι Ψιλοί τάσσονται παραπλεύρως του βαρέος Πεζικού, δίπλα σε αυτούς τάσσεται το βαρύ Ιππικό και ακρότατα (μόνο στη δεξιά πτέρυγα), το ελαφρύ Ιππικό.

Η θέση των μισθοφορικών οπλιτικών τμημάτων του Αλεξάνδρου, κατά την ερμηνεία αυτή, είναι σε κάποιο πλευρό του μακεδονικού βαρέος πεζικού, είτε στο εξωτερικό –συναρμόζοντάς το με τους Ψιλούς του κάθε κέρατος– είτε στο εσωτερικό, δίνοντας μια υβριδική και εύκαμπτη φάλαγγα.

Όταν περατώνεται η διάταξη, ο Αλέξανδρος προχωρεί αργά, σε τάξη μάχης, προς τον Δαρείο, ο οποίος δεν διαβαίνει το ποτάμι προς συνάντηση, αλλά ανακαλεί τις μονάδες της προφυλακής. Το Ιππικό της προφυλακής (που πιθανώς αποτελεί το σύνολο του Ιππικού που διαθέτει, αλλά ο Αρριανός δεν είναι σαφής) τοποθετείται κατά μέγα μέρος στο δεξί κέρας, κατά το υπόλοιπο στο αριστερό, χωρίς να είναι σαφές αν στο αριστερό προβλέπεται θέση δώθε ή πέραν του Πίναρου.

Όμως, επειδή στο αριστερό οι μονάδες του πεζικού των Καρδάκων φτάνουν μέχρι τις υπώρειες του Αμανού –μην αφήνοντας χώρο στάσης, πολύ δε περισσότερο χώρο δράσης στο Ιππικό– στέλνει το περισσότερο του αριστερού να συγκεντρωθεί στο δεξιό και αφήνει ελάχιστο στο αριστερό.

Επειδή δεν αναφέρεται η τύχη των Ψιλών της προκάλυψης, και ο αριθμός τους συμπίπτει με εκείνον του Πεζικού στις υπώρειες του Αμανού, θεωρούμε ότι το ελαφρύ Πεζικό, μετά τη σύμπτυξη του Ιππικού πέραν του Πίναρου, ήταν αυτό που τοποθετήθηκε στις υπώρειες του Αμανού για να απειλήσει τα νώτα του Αλεξάνδρου, προφανώς ενισχυμένο με (ή υποστηριζόμενο από, ανάλογα με το πού είχε μελετηθεί η στάση του) το Ιππικό του αριστερού, που όμως μετέβη τελικά δεξιά.

Και με αυτά τα μέτρα, αλλά και την ακινησία της πρώτης γραμμής, ο Δαρείος δείχνει σαφώς ότι πρόκειται να αμυνθεί επί του κωλύματος που αποτελεί ο Πίναρος.

Ο στρατός του Αλέξανδρου, κατά την προσέγγισή του αποκρύπτεται από την περσική παρατήρηση ένεκα μιας χαμηλής λοφοσειράς προ του ποταμού. Καθώς λοιπόν η περσική προκάλυψη ιππικού έχει αποσυρθεί, ο Αλέξανδρος, από τους λόφους, βλέπει λεπτομερώς την παράταξη του Δαρείου και διορθώνει τη δική του χωρίς να τη βλέπουν οι Πέρσες καθ’ όλο το διάστημα της προώθησης, που είναι επίτηδες μεγάλο, αφού για να έχει χρόνο για διορθώσεις ο Αλέξανδρος προχωρά αργά, με το αιτιολογικό της διατήρησης της συνοχής και της μη κόπωσης των ανδρών.

Η βασική διόρθωση είναι η αύξηση του μετώπου με τη φάλαγγα να αραιώνει και να αναπτύσσεται δεξιά. Από βάθος 32 ανδρών «εξελίσσεται» σε βάθος 16 (με παράταξη των επαγόμενων μονάδων, μάλλον σε επίπεδο  στοίχων αλλά ίσως και σε επίπεδο Συνταγμάτων, βλ τ. 101) και τελικά 8 ανδρών (με «διπλασιασμό τω τόπω» – βλ. τ. 101), στηριγμένη αριστερά, μέσω (μάλλον) του «παρατεταγμένου» συμμαχικού ελληνικού Ιππικού στη θάλασσα και δεξιά, μέσω του κυρίως ιππικού όγκου, στις υπώρειες του Αμανού.

Σε αυτό το σημείο ο Αλέξανδρος βλέπει ότι παρά την –κυριολεκτική– «ανάπτυξη» της φάλαγγας (μείωση του βάθους για αύξηση του μετώπου) δεν μπορεί να καλύψει το αχανές περσικό μέτωπο. Προεκτείνει το δεξιό του με δύο ίλες εταίρων, που τις στέλνει από το κέντρο –όπως λέει ο Αρριανός– όπου ήταν ταγμένες, στο άκρο δεξιό μαζί με αυτούς αναπτύσσει Έλληνες μισθοφόρους, Αγριάνες ακοντιστές και μερικούς τοξότες. Με τον τρόπο αυτό τώρα το ελληνικό μέτωπο υπερκερώνει το περσικό. Προφανώς, η έννοια αυτού του «εξελιγμού», όπως περιγράφεται από τον Αρριανό, είναι η αντιμετώπιση του ακρότατου αριστερού των Περσών, των 20.000 ανδρών στα υπώρειες του Αμανού, ανατολικά του Πίναρου.

Αλλά το πρώτο πράγμα που κάνει ο Αλέξανδρος ως έναρξη των συμπλοκών είναι να αντιμετωπίσει αυτήν την περσική δύναμη ανατολικά του Πίναρου, στις υπώρειες του Αμανού. Αυτή και απειλεί τα νώτα του, και βλέπει την παράταξή του και την εξέλιξή της. Και τα δύο, είναι ενοχλητικά.

Αν οι πηγές είναι ακριβείς, αυτό το απόσπασμα είναι 20.000 άνδρες (πιθανώς Κάρδακες, εναλλακτικά οι Ψιλοί πεζοί του προκαλύμματος του Δαρείου), όσος δηλαδή ο μισός στρατός του Αλεξάνδρου. Αλλά, όντες σε βουνοπλαγιά και δώθε του ποταμού, είναι αποκομμένοι από τους δικούς τους πέραν του ποταμού και σε τεράστιο ψυχολογικό μειονέκτημα.

Ο τρόπος με τον οποίο αναπτύχθηκε ο Αλέξανδρος δημιούργησε μια αιχμή μεταξύ αυτών και του κυρίου όγκου του Στρατού τους, αποκόπτοντας το βατό έδαφος από όπου μπορούσαν να δεχθούν ενισχύσεις ή να υποχωρήσουν.

Τους έμενε μόνο ο μακρύτερος δρόμος, που διέσχιζε την κοίλη υπώρεια του όρους Αμανός. Προτού πέσει έστω και ένα βέλος, η θέση τους και ο ελιγμός του Αλέξανδρου τους έκαναν να αισθάνονται ήδη αποκομμένοι. Το έδαφος δεν τους ευνοεί, και δεν υποστηρίζονται από άλλα όπλα.

Ένα ισχυρότατο απόσπασμα μεικτών όπλων (ιππικά τμήματα αγνώστου ταυτότητας, τοξότες και οι Αγριάνες ακοντιστές, προφανώς τα τμήματα που ο Αρριανός αναφέρει άλλοτε ως «ταγμένα ακρότατα δεξιά», ήτοι οι Ψιλοί, οι δύο εταιρικές ίλες και οι Έλληνες μισθοφόροι) αρχικά σχηματίζει μια πλαγιοφυλακή στην παράταξη του Αλεξάνδρου και κατόπιν τους επιτίθεται και –πολύ φυσικά– τους εκδιώκει. Εκείνη τη στιγμή το περσικό απόσπασμα θα πανικοβλήθηκε στην ιδέα ότι τύγχανε της απολύτου προσοχής του Αλέξανδρου και δεν θα υπολόγισε τον αριθμό των αντιπάλων του – και σωστά.

Ο Αλέξανδρος μπορούσε να στείλει όσες ενισχύσεις έκρινε ότι χρειάζονταν. Χωρίς υποστήριξη, απομονωμένοι, σε μη ευνοϊκό έδαφος, έκριναν συνετό να υποχωρήσουν ακόμη πιο ψηλά και πίσω. Μια μεγάλη δύναμη εξουδετερώθηκε, που θα μπορούσε να παίξει ρόλο στα σχέδια του Δαρείου αν δεν είχε απομονωθεί.

Η ανάπτυξη και τοποθέτησή της θυμίζει πολύ τις ενέδρες του Δημοσθένη στον Αρχιδάμειο Πόλεμο (431-421 πΧ), αλλά εδώ μπορεί να υπήρχε και αντίστοιχη περσική πρακτική.

Όμως, παρόμοια περίπτωση ήταν η εκτός γραμμής διάταξη μονάδων του Επαμεινώνδα στη Μάχη της Μαντίνειας το 362 π.Χ.

Το σίγουρο ήταν ότι η συγκεκριμένη δύναμη Πεζικού, χωρίς Ιππικό (ο Επαμεινώνδας στη Μαντίνεια είχε παρατάξει εκτός γραμμής μεικτή δύναμη Οπλιτών, Ψιλών και Ιππέων σε τυπική εφαρμογή της χρήσης συνδυασμένων όπλων) θα είχε χρησιμότητα μόνο αν ο Αλέξανδρος επέλεγε να την αγνοήσει, κάτι που οποιοσδήποτε αναγνώστης του Ξενοφώντα δεν θα έπραττε επ’ ουδενί. Τώρα, πεζοί όντες, τρομαγμένοι και απομονωμένοι, στην ορεινή ζώνη που αποσύρθηκαν ήταν ακίνδυνοι.

Για να είμαστε δίκαιοι, ίσως η πρόθεση του Δαρείου να μην ήταν αυτή. Ίσως η πρόθεσή του να ήταν η επανάληψη της τεχνικής του Επαμεινώνδα, με την τοποθέτηση κοντά τους ιλών ιππικού από το προπέτασμα, πρόθεση που αν υπήρχε, ακυρώθηκε λόγω της ανυπαρξίας επαρκούς χώρου για το Ιππικό. Αν ήταν έτσι, τότε η περσική παράταξη θα θύμιζε ακόμη περισσότερο τον Επαμεινώνδα στην Μαντίνεια, αλλά χωρίς την αρχή της ευκινησίας, αφού η Χαιρώνεια είχε δείξει ότι οι Μακεδόνες υπερτερούσαν πολύ σε αυτόν τον τομέα.

Ο Αλέξανδρος άφησε να τους επιτηρούν 300 μόλις ιππείς (προφανώς επρόκειτο για τις δύο ίλες Εταίρων που μετακινήθηκαν από το κέντρο), γνωρίζοντας ότι και αν οι πεζοί αυτοί (είτε ήταν Ψιλοί είτε Κάρδακες Οπλίτες) έβρισκαν το θάρρος να επιτεθούν, ήταν αρκετά μακριά σε δύσβατο έδαφος και αποδιοργανωμένοι.

Θα αργούσαν να φτάσουν στην πεδιάδα, να συνταχθούν και να τη διασχίσουν για να πλήξουν τον Αλέξανδρο στα νώτα, ενώ οι ιππείς θα τους παρενοχλούσαν από τη στιγμή που θα πατούσαν σε ομαλό έδαφος.

Και οι ιππείς των Εταίρων μπορούσαν να εκτελέσουν επέλαση εναντίον οπλιτικού Πεζικού, ακόμη και συντεταγμένου, σύμφωνα με μερικούς μελετητές.

Όλη η άλλη δύναμη της πλαγιοφυλακής ή της άκρας δεξιάς πτέρυγας (ο Αρριανός χρησιμοποιεί τις δύο εκφράσεις προφανώς εναλλακτικά, ίσως διότι οι δύο κύριες πηγές του, ο Πτολεμαίος και ο Αριστόβουλος, χρησιμοποιούν ο ένας τη μία έκφραση και ο άλλος την άλλη), δηλαδή τοξότες, Αγριάνες και Έλληνες μισθοφόροι, ενισχύει τη φάλαγγα.

Η λέξη του Αρριανού «αναπλήρωση» υποδηλώνει κενά στη διάταξή της τα οποία προφανώς θα καλύπτονταν εξ ανάγκης διά του ελιγμού και των τακτικών συνεπειών που αναφέρθηκαν ήδη (εμβέλεια σάρισας, απόλυτη ευθυγράμμιση του επιτιθέμενου σε σχέση με τον αμυνόμενο, παρεμπόδιση του αμυνόμενου από τις οχυρώσεις και την ίδια τη φύση της τοποθεσίας στην οποία βρίσκεται κ.λπ).

Η τελευταία διόρθωση του Αλεξάνδρου ήταν η αποστολή του θεσσαλικού Ιππικού αριστερά. Αυτό σήμαινε ότι εξασθένιζε κατά 1/3 περίπου το ιππικό της δεξιάς πτέρυγας, που θα έδινε το κύριο πλήγμα, και μάλιστα μετά από την απόσπαση των δύο ιλών των Εταίρων για την εποπτεία των Καρδάκων στον Αμανό.

Η τυπική αιτιολόγηση είναι ότι αυτές οι θεσσαλικές ίλες κινήθηκαν αριστερά, προκειμένου να υποστηρίξουν το αξιόμαχο αλλά ελάχιστο Ιππικό των νοτίων Ελλήνων που βρίσκονταν εκεί, όταν έγινε σαφές ότι όλο το περσικό Ιππικό θα εφορμούσε στο αριστερό του Αλέξανδρου, καθώς σχεδόν όλοι οι ιππείς της περσικής προκάλυψης πέρασαν στο δεξί πλευρό της περσικής παράταξης. Αυτό είναι λίγο περίεργο.

Και αν έμεναν στο αριστερό, πάλι το μακεδονικό αριστερό ήταν υπερβολικά λίγο για να πράξει οτιδήποτε. Αν ο Αλέξανδρος έστειλε τους Θεσσαλούς προς ενίσχυση, τότε μάλλον τους έστειλε για να ετοιμάσουν μια ενέδρα στους Πέρσες αφού αυτοί είχαν υπερβεί ή παρακάμψει το νοτιοελλαδικό συμμαχικό Ιππικό. Μόνο έτσι θα μπορούσε να σταματήσει τον ιππικό καταρράκτη των Περσών, και μόνο έτσι έχει νόημα η αποστολή των Θεσσαλών πίσω από τη φάλαγγα, για να μην τους δει ο Δαρείος. Αν τους έστελνε για να ταχθούν απλά στο άκρο αριστερό, τι σημασία θα είχε αν κινούνταν εμπρός ή πίσω από τη φάλαγγα, αφού ο Δαρείος θα τους έβλεπε στην τελική τους θέση ολοκάθαρα;

Η εναλλακτική περίπτωση είναι ότι ο Αλέξανδρος έστειλε τους Θεσσαλούς για να λάβουν θέση αριστερά, όχι επειδή οι Πέρσες ιππείς βρέθηκαν συγκεντρωμένοι όλοι στο δεξί πλευρό του περσικού στρατεύματος, αλλά επειδή το ελληνικό στράτευμα, όπως αναπτυσσόταν, απομακρύνθηκε από την ακτογραμμή προκειμένου να κατευθυνθεί εκεί που ήθελε ο Αλέξανδρος.

Αυτή η απομάκρυνση σήμαινε μεγάλη αραίωση των ήδη ασθενικών νότιων ιλών ή/και απώλεια του στηρίγματος της θάλασσας, με αποτέλεσμα δυνατότητα υπερκέρασης από τους Πέρσες.

Τότε είναι σαφές ότι οι Θεσσαλοί θα τάσσονταν στο άκρο αριστερό, μετά τους νότιους, για να επεκτείνουν το μέτωπο. Αλλά αυτό είναι τελείως ανεξάρτητο με την περσική ιππική συγκέντρωση στο δεξιό, εκτός του ότι αν αυτή δεν είχε επισυμβεί, ίσως ο Αλέξανδρος να μην μπορούσε να διαθέσει εκεί τους Θεσσαλούς, διότι τους προόριζε για να αποσπάσει το περσικό Ιππικό ώστε να προσβάλλει με τους εταίρους το πεζικό.

Επιπλέον, αν ισχύει η δεύτερη περίπτωση, η κίνηση των Θεσσαλών έγινε πίσω από τη φάλαγγα για να μη χαλάσει το ρυθμό πορείας, και όχι για να κρυφτούν από την παρατήρηση του Δαρείου, που θα τους έβλεπε όταν θα λάμβαναν τη θέση τους.

Αξίζει να επισημανθεί ότι δεν γνωρίζουμε πολλά πράγματα για το οπλιτικό (συμμαχικό και μισθοφορικό) πεζικό του Αλεξάνδρου. Μια θεωρία το θέλει να παρατάσσεται ανάμεσα στους σχηματισμούς της φάλαγγας, για να προσδώσει ευκαμψία, πιθανότατα σε ενιαίο σώμα μεταξύ των δύο τάξεων του δεξιού και των τριών του αριστερού «κέρατος» (πτέρυγας), αλλά ίσως και σε μικρότερες μονάδες, μεταξύ ή και εντός των τάξεων της φάλαγγας. Άλλη θεωρία το θέλει στα πλευρά της φάλαγγας, πριν από τους Ψιλούς, ενώ μια άλλη το θέλει να αναπτύσσεται πίσω από τις δύο πτέρυγες Ιππικού, εν είδει οπισθο- και πλαγιοφυλακής.

Στα αριστερά, εκεί που υπήρχε το Περσικό Ιππικό, αυτό ήταν λογικότατο, αλλά δεξιά, πίσω από το Ιππικό των εταίρων, που δεν είχαν Περσικό Ιππικό απέναντί τους, είναι άξιον απορίας τι σκοπό εξυπηρετούσε.

Μια πιθανότητα είναι να είχε εξαρχής προβλέψει ο Αλέξανδρος ότι μετά την πρώτη κρούση του το εταιρικό Ιππικό θα άλλαζε άξονα για να υπερκεράσει τους Πέρσες Αθάνατους που ήταν πίσω από τους Έλληνες μισθοφόρους του κέντρου, και επομένως η θέση του Ιππικού στην αρχική παράταξη θα έμενε κενή και θα καθίστατο τρωτή σε πλήγμα από τον αντίπαλο που υποχωρούσε ή από επερχόμενες μονάδες που βρίσκονταν πίσω, καθώς ο Περσικός Στρατός είχε μέγα βάθος.

Η «πλαγιοφυλακή» θα προχωρούσε και θα σφράγιζε το δεξί πλευρό της φάλαγγας, από το οποίο είχε αποκολληθεί το Ιππικό. Μια τέτοια θεώρηση κάνει σαφές το γιατί η απόσπαση δύο ιλών Εταίρων δεν θεωρούνταν τόσο σημαντική για τη γραμμή μάχης. Η θέση τους αμυντικά θα καλυπτόταν από άλλους, ενώ επιθετικά καλύπτει ούτως ή άλλως ο ελιγμός.

Δεν επρόκειτο να χρησιμοποιηθούν για γραμμική, στατική άμυνα, αλλά για επίθεση.Με την ίδια λογική, στα αριστερά ο Αλέξανδρος είχε ιππικό στην πρώτη γραμμή για να προσελκύσει εκεί το περσικό ιππικό πλήγμα, ώστε να μην εμφανιστεί μαζικά Περσικό Ιππικό αλλού και του χαλάσει τα σχέδια.

Αν όμως το Ελληνικό Ιππικό αποτύγχανε να κρατήσει απέναντι σε τέτοιους αριθμούς, θα υποχωρούσε πίσω και δεξιά, ώστε να βρεθεί πίσω από τη μακεδονική φάλαγγα, και η οπλιτική πλαγιοφυλακή θα προχωρούσε μπροστά ώστε να επεκτείνει το πλευρό της μακεδονικής φάλαγγας έως τη θάλασσα, σφραγίζοντας το μέτωπο.

Οι αποσυρόμενες ιππικές ίλες θα υποστήριζαν το πεζικό από πιθανή περσική υπερκέραση από τη θάλασσα, θα βοηθούσαν σε περίπτωση ρήγματος με άμεση αντεπίθεση ή θα ενίσχυαν τον Αλέξανδρο. Αν όλα πήγαιναν καλά, δεν θα έκαναν τίποτα από αυτά, αλλά θα εμπλέκονταν στην καταδίωξη.

Η διεξαγωγή

Η κυρίως μάχη άρχισε με την ορμητική έφοδο του Αλεξάνδρου κατά των Καρδάκων του αριστερού. Η ταχεία επίθεση, που έγινε καθ’ όλο το μέτωπο, είχε ως σκοπό την ορμητική κρούση εναντίον του εχθρού. Πολλοί (με τον Αρριανό μεταξύ αυτών) αναφέρουν και την αποφυγή απωλειών από βέλη, αλλά όπως αναφέρθηκε, είναι απίθανο να υπήρχαν Πέρσες τοξότες πρώτης γραμμής.

Αντίθετα, είναι απόλυτα εφικτό η δεύτερη γραμμή να είχε προετοιμαστεί τις προηγούμενες ημέρες, να είχε στοχοποιήσει τη διάβαση με έμμεση βολή και να τη σάρωσε με το πρώτο παράγγελμα. Σε κάθε περίπτωση, ο Αλέξανδρος χτύπησε τους Κάρδακες. Ο Κούρτιος θεωρεί ότι το κατάφερε απωθώντας τους προτεταγμένους λίγους τοξότες στις γραμμές των Καρδάκων. Ο Αρριανός δεν λέει κάτι τέτοιο.

Μετά από σύντομη μάχη, ο Αλέξανδρος διάνοιξε ρήγμα στους Κάρδακες και μπόρεσε να χτυπήσει. Το εταιρικό ιππικό όρμησε πίσω από την πρώτη γραμμή. Μέχρι εδώ συμφωνούν σχεδόν όλοι.

Ο Αρριανός δεν αναφέρει αν η πρώτη επίθεση του Αλεξάνδρου ήταν πεζική ή ιππική. Οι περισσότεροι μελετητές υποθέτουν το πρώτο, διότι του αποδίδουν τυπικές διαδικασίες, αλλά ο Χάμοντ έχει άλλη άποψη. Αντί να θεωρήσει μια ορμητική επέλαση που διέσπασε τους Κάρδακες και αναδιευθύνθηκε στη β΄ περσική γραμμή, ενώ την καταδίωξη των Καρδάκων αναλάμβαναν Έλληνες μισθοφόροι και ελαφρύ Ιππικό, πιστεύει ότι ο Αλέξανδρος ηγήθηκε επίθεσης των υπασπιστών, η οποία διέσπασε τους Κάρδακες.

Από το ρήγμα πέρασε το εταιρικό Ιππικό, πάλι πλάγια, πίσω από τους υπασπιστές (έναν παρόμοιο ελιγμό είχε κάνει στο Γρανικό) και όχι καλπάζοντας ίσια μπροστά. Μετά τη διάσπαση των Καρδάκων, ο Αλέξανδρος ίππευσε τον Βουκεφάλα και ηγήθηκε και της ιππικής επίθεσης, η οποία, όπως και να επισυνέβη η διάσπαση, κατευθύνθηκε όχι στα μετόπισθεν της πρώτης περσικής γραμμής, τους Οπλίτες, αλλά στη δεύτερη.

Ο Αλέξανδρος χτύπησε τους Αθάνατους για να ανοίξει δρόμο για τον Δαρείο και να τελειώσει έτσι τον πόλεμο με ένα χτύπημα. Εκτός από τους Αθάνατους, οι Συγγενείς και λοιπές σωματοφυλακές προστάτευαν τον Δαρείο. Η επίθεση του Αλέξανδρου δεν ήταν απλή επίθεση Ιππικού. Υποστηριζόταν από Ψιλούς (τοξότες Μακεδόνες και Αγριάνες ακοντιστές) και καλυπτόταν από ελαφρύ Ιππικό στο πλευρό της, και πιθανόν και από βαρύ πεζικό (σε μορφή πλαγιοφυλακής) ξοπίσω της.

Ακόμη, ακολουθούνταν από τους Υπασπιστές και πλευρικότερα από τη φάλαγγα. Είτε οι Κάρδακες επλήγησαν από τους Υπασπιστές, είτε από τους Εταίρους, έπεσαν θύματα μιας συνδυασμένης προσβολής καθώς οι Ψιλοί του Αλέξανδρου αναμειγνύονταν και μάχονταν και με τα δύο όπλα κρούσης.

Το ρήγμα και η προέλαση στα μετόπισθεν, και δη εναντίον του βασιλιά, ήταν αρκετά για να σπάσουν το ηθικό των Καρδάκων που τράπηκαν σε άτακτη φυγή, παρασύροντας και τις υπόλοιπες περσικές γραμμές που ήταν ταγμένες πίσω τους για να σταματήσουν πιθανές διεισδύσεις.

Εν τω μεταξύ, ενώ η περσική αριστερή πτέρυγα διαλυόταν από ένα μόνο δυνατό πλήγμα, οι Έλληνες μισθοφόροι στο κέντρο μάχονταν πολύ σκληρά εναντίον της φάλαγγας, προκαλώντας μεγάλες –σχετικά– απώλειες. Τα οχυρώματά τους σταμάτησαν τη μακεδονική προέλαση, και έτσι εμφανίστηκε κενό μεταξύ των τάξεων που ακολουθούσαν τον Αλέξανδρο και των άλλων που χτυπούσαν τους μισθοφόρους.

Η παράρρηξη των Καρδάκων, που ήταν ξεχωριστή μονάδα, δεν παρέσυρε τους μισθοφόρους που δεν αισθάνονταν άμεσο κίνδυνο από τη μακεδονική διείσδυση στα νώτα των Καρδάκων. Ίσως δεν την αντελήφθησαν καν. Βλέποντας το ρήγμα και γενικώς την ελαφρά αποδιοργάνωση της φάλαγγας μέσα στο ποτάμι και λόγω του μικρού της βάθους, εφόρμησαν, παρά το εμπόδιο που αποτελούσε και γι’ αυτούς το απότομο των ακτών και τα οχυρώματα. Αν δεν είχαν αυτά τα κωλύματα, ίσως η επίθεσή τους να έφερνε αποτέλεσμα. Τώρα, ορμώντας γενναία αλλά σε μικρά τμήματα, προσπαθούσαν να αποφύγουν τις σάρισες και να εισδύσουν μεταξύ των ομάδων των φαλαγγιτών. Αλλού τα κατάφεραν, αλλού όχι.

Ανώτατοι διοικητές τάξεων σκοτώθηκαν ή τραυματίστηκαν, απώλειες υπήρξαν, αλλά στο σύνολό τους οι φαλαγγίτες κατόρθωσαν να κρατήσουν μακριά τους αντιπάλους τους και να τους σταματήσουν όπου ελήφθη επαφή. Πώς το πέτυχαν είναι μυστήριο. Ένα μυστήριο που αν το γνώριζαν οι δισέγγονοί τους, η μάχη της Πύδνας το 167 π.Χ. ίσως να είχε κερδηθεί ενάντια στους Ρωμαίους.

Είναι όμως ενδιαφέρον το ότι ο διοικητής τάξεως φάλαγγας που σκοτώθηκε, ο Πτολεμαίος, οδηγούσε την τέταρτη από τις πέντε τάξεις, και ήταν συνεπώς σχεδόν στο άκρο αριστερό. Η τάξη αυτή ανήκε στις τρεις αριστερές που διοικούνταν από τον Κρατερό και, για να σκοτωθεί ο επικεφαλής της μεσαίας, προφανώς υπήρξε ασυνεννοησία μεταξύ των τριών, και όχι, όπως συχνά θεωρείται, μεταξύ της πτέρυγας του Αλέξανδρου (που περιλάμβανε διοικητικά τις δύο δεξιότερες τάξεις της φάλαγγας και όλο το δεξί κέρας) και αυτής του Παρμενίωνα (που περιλάμβανε όλο το αριστερό κέρας και τη διοίκηση του Κρατερού).

Βέβαια, αυτός ο εντοπισμός της ζημιάς στο αριστερό του μακεδονικού κέντρου είναι ευεξήγητος. Αμέσως μετά την παράρρηξη του μετώπου των Καρδάκων από τον Αλέξανδρο και τη διέλευση των Εταίρων προς τη δεύτερη περσική γραμμή και τον Δαρείο, οι δεξιότερες τάξεις της φάλαγγας, πιθανώς δε και κάποιες πεντακοσιαρχίες των Υπασπιστών, έκλιναν αριστερά και υπερφαλάγγισαν το αριστερό της φάλαγγας των μισθοφόρων Ελλήνων του Δαρείου, με αποτέλεσμα να την πλήττουν στο πλευρό και ίσως στα νώτα.

Η καταστροφή και κατάρρευση αυτών των μονάδων ήταν ταχεία, και προφανώς δεν πρόλαβαν να προκαλέσουν προβλήματα στις απέναντί τους τάξεις της φάλαγγας, ενώ η αποσύνθεσή τους επηρέασε και τις γειτονικές τους μονάδες. Μόνο στο δεξί των Ελλήνων μισθοφόρων δεν είχε φτάσει η διαλυτική επίδραση της αποσύνθεσης, με αποτέλεσμα εκεί να έχουν το χρόνο να πολεμήσουν ερρωμένως εναντίον των Μακεδόνων.

Το αν οι φαλαγγίτες θα κρατούσαν για πολύ, ή για πόσο ακριβώς, είναι ένα ενδιαφέρον ερώτημα. Κράτησαν όμως επαρκώς για να το αντιληφθεί ο Αλέξανδρος.

Ο οποίος, ενώ είχε διασπάσει τον προστατευτικό κλοιό του Δαρείου, τελικά τον είδε να αποχωρεί προ αυτού για να πολεμήσει μια άλλη μέρα αντί να τον καταδιώξει, κάτι που είναι συζητήσιμο αν θα ήταν φρόνιμο και εφικτό μέσα στη θάλασσα των πίσω περσικών κλιμακίων, στράφηκε τώρα προς τα πίσω και έπληξε όπισθεν τους μισθοφόρους στο δεξί τους νώτο. Αυτό διέλυσε τη συνοχή τους και ελάττωσε την πίεση που ασκούσαν στη φάλαγγα, η οποία ανασυντάχθηκε και επιτέθηκε.

Πιθανώς μεγάλοι αριθμοί μισθοφόρων διέφυγαν από τα κενά της φάλαγγας, τόσο στο σημείο καμπής, εκεί που έγινε η διείσδυση του Αλεξάνδρου, όσο και στα ρήγματα από τον ποταμό και τη μάχη. Άλλοι υποχώρησαν ίσια πίσω, προτού κλείσει πίσω τους η δύναμη που ακολουθούσε τον Αλέξανδρο. Όλος ο Περσικός Στρατός γινόταν φυγάς.

Στο άκρο δεξιό του Αλεξάνδρου, βλέποντας τη φυγή του Δαρείου, οι άνδρες που περίμεναν στον Αμανό ρίχτηκαν και εκείνοι στη φυγή. Η απόσταση και το έδαφος δεν επέτρεψαν στις δύο ίλες Εταίρων που τους επιτηρούσαν να καταδιώξουν. Μάλλον και εκείνες κατευθύνθηκαν προς τον Αλέξανδρο, για να μετάσχουν στην κύρια καταδίωξη.

Αλλά υπήρχε και το άκρο αριστερό. Οι Κάρδακες του δεξιού πλευρού του Δαρείου, μάλλον δεν είχαν την εκπαίδευση και τις ικανότητες για να εμπλέξουν εκ του σύνεγγυς και επιθετικά τη φάλαγγα. Το βαρύ Περσικό Ιππικό όμως επέλασε κατά του ασθενικού Ιππικού στο πλευρό των τάξεων της φάλαγγας. Οι Θεσσαλοί υπέστησαν το πλήγμα και αρκετές απώλειες, αν αναλογιστεί κανείς τη μάζα και το βάθος των περσικών σχηματισμών (ο Ξενοφών είχε δει το 396 π.Χ. βάθος 50 ιππέων για μια μονάδα μόλις 600 ιππέων). Δύο (μία, κατά τον Αρριανό) θεσσαλικές ίλες διαλύθηκαν, αλλά και οι Θεσσαλοί πολεμούσαν με υποστήριξη Ψιλών (Κρήτες τοξότες και Θράκες ακοντιστές) και τη γενναία συνδρομή του νότιου Ιππικού. Επιπλέον, με τους εξαιρετικά ευκίνητους ρόμβους τους κατάφεραν να πλαγιοκοπήσουν τις περσικές ίλες, να αντεπιτεθούν και να κρατήσουν το μέτωπο, πιθανώς και με τη βοήθεια Οπλιτών της αριστερής πλαγιοφυλακής.

Τότε περίπου, με την πρώτη κρούση των Περσών να έχει απωθηθεί, προτού ο Ναβαρζάνης, ο διοικητής του ιππικού προλάβει να εξαπολύσει και δεύτερη, έγινε αντιληπτή η κατάρρευση των μισθοφόρων Ελλήνων και η φυγή του Δαρείου.

Αυτό σήμαινε ότι εντός ελαχίστου ο Αλέξανδρος με το Ιππικό του πιθανώς θα τους πλαγιοκοπούσε, όπως άλλωστε και οι σάρισες των κοντινών τάξεων της φάλαγγας. Μπορούσε να δημιουργηθεί μια παγίδα που θα κατέστρεφε, κοντά στην ακροθαλασσιά, το άνθος της Περσίας, το βαρύ της Ιππικό.

Αυτό δεν ήταν καλή σκέψη, και ο Ναβαρζάνης υποχώρησε και εκείνος, με την υποχώρηση να εξελίσσεται σε φυγή, καθώς διεξαγόταν θεσσαλική μαζική αντεπίθεση, και τις εικόνες της κατάρρευσης από τους άλλους τομείς. Οι Σύμμαχοι, Μακεδόνες, Θράκες, Βαλκάνιοι και νότιοι Έλληνες, ήταν πολύ κουρασμένοι για αποτελεσματική καταδίωξη, αλλά έκαναν ότι μπορούσαν για να λήξουν τον αγώνα εκεί.

Ο Δαρείος, με φρουρά και αρκετούς άνδρες εξαφανίστηκε προς τις Αμανικές Πύλες, από όπου και δραπέτευσε. Ακολούθησαν πολλοί άλλοι, αλλά αρκετοί σκοτώθηκαν από τη βία και το συνωστισμό στις δύσβατες περιοχές του Αμανού. Είναι πολύ πιθανόν ο Ναραζάνης και άλλοι να διέφυγαν και από τις Κιλίκιες Πύλες προς τη Δύση, διότι ήταν αδύνατο να φτάσουν στις Αμανικές, καθώς παρεμβαλλόταν ο Αλέξανδρος και ο μισός Μακεδονικός Στρατός.

Δεν γνωρίζουμε αν από τις Κιλίκιες Πύλες κατευθύνθηκαν μέσω άλλων οδεύσεων ανατολικά για να βρουν το Δαρείο ή ξεχύθηκαν στη Μ. Ασία. Όμως, παρά τον όγκο τους, οι περσικές δυνάμεις πλέον δεν ήταν απειλητικές για τη Μ. Ασία. Είχαν χάσει το ηθικό τους, τη διοίκηση και τη διοικητική τους μέριμνα, το στοιχείο των ειδικών του εδαφικού πολέμου (τους μισθοφόρους), πολλούς άρχοντες, και φυσικά τον ενιαίο όγκο τους.

Όσες και αν ήταν, ήξεραν ότι αποτελούν απομεινάρια φυγάδων του Βασιλικού Στρατού, κι εν πολλοίς κατευθύνθηκαν προς Καππαδοκία και Αρμενία, περιοχές σχετικώς ασφαλείς και για πολλούς εκ των ιππέων, τόποι καταγωγής.

Ενδιαφέρον παρουσιάζει η διαφυγή αρκετών μισθοφόρων Ελλήνων. Κάποιοι ακολούθησαν το Δαρείο στη φυγή του, προς Συρία, μέχρι τη Θάψακο και πέραν του Ευφράτη. Άλλοι επέλεξαν διαφορετικό τρόπο φυγής και τον συνάντησαν μετά (3-4.000 από αυτούς τον συνόδευσαν στα Γαυγάμηλα και μερικοί τον υπηρέτησαν μέχρι το θάνατό του).

Ένα τμήμα, όμως, με τον εξωμότη Αμύντα, τον Μακεδόνα, διέφυγε διά θαλάσσης προς την Αίγυπτο. Με τον σατράπη Σαβάκη σκοτωμένο στην Ισσό, προσπάθησαν να την καταλάβουν για δικό τους όφελος, αλλά οι ντόπιοι (άγνωστο αν αυτό αναφέρεται σε περσικές φρουρές υπό τον νέο σατράπη Μαζάκη ή στους ιθαγενείς) τους νίκησαν και τους εξόντωσαν.

Πώς βρήκαν αυτοί οι άνθρωποι πρόσβαση σε περσικά πλοία; Ο Αρριανός αναφέρει ότι, όπως ήταν παραταγμένοι, έφυγαν προς τα βουνά, όμως δεν διευκρινίζει ποια βουνά και προς ποια κατεύθυνση.

Προφανέστατα πέρασαν μέσα από τη μακεδονική παράταξη, προτού αυτή ανασυνταχθεί για την καταδίωξη, και κατέβηκαν με όλη τους την ταχύτητα νότια, διαφεύγοντας από τις νότιες προσβάσεις της Κιλικίας, τις Κιλικιοσυριακές Πύλες ή, πολύ πιθανότερο, από τις χαράδρες των βουνών που τις σχηματίζουν.

Αυτό είναι πολύ λογικότερο από το να θεωρείται ότι διέφυγαν μέσω του Αμανού, όταν η επίθεση του Αλέξανδρου εκ των όπισθέν τους διαχώρισε από τον Δαρείο και την όδευση προς τον Αμανό.

Όπως όμως και αν διέφυγαν από την Κιλικία, μόλις έφτασαν στη Συρία, αντί να στραφούν αμέσως ανατολικά και να διαφύγουν μέσω των κυρίως συριακών πυλών προς την Ανατολή όπου υπέθεταν ότι θα έσπευδε ο Αλέξανδρος, συνέχισαν ίσια νότια, στον ημιονικό παραλιακό δρόμο που τους έφερνε στη Φοινίκη, και συγκεκριμένα στην Τρίπολη από όπου πήραν περσικά πλοία, και μάλιστα αυτά που τους είχαν φέρει από την Ελλάδα.

Επιβιβάστηκαν, έκαψαν όσα πλοία δεν χρειάζονταν (είχαν μείνει μόνο οι μισοί) και κατευθύνθηκαν στην Κύπρο. Από εκεί ο Αμύντας έπλευσε στην Αίγυπτο, ενώ οι άλλοι τρεις αρχηγοί κατευθύνθηκαν στις Κυκλάδες  και στο Ταίναρο.

Ο Αλέξανδρος καταδίωξε τον Δαρείο στις Αμανικές Πύλες μέχρι που σκοτείνιασε, αφήνοντας πίσω του τους άθλιους Πέρσες φυγάδες. Ο Παρμενίων κατέλαβε το στρατόπεδο του Δαρείου, ο Αλέξανδρος το άρμα με το τόξο, την ασπίδα και το μανδύα του, αλλά όχι τον ίδιο, αφού αυτός ίππευσε και διέφυγε μέσα στο σκοτάδι, από στις στενωπούς που μόλις προ ημερών είχε γνωρίσει προσωπικά.

Επιστρέφοντας στο κατειλημμένο περσικό στρατόπεδο για ανάπαυση, και στους νικητές στρατιώτες του, ο Αλέξανδρος ήξερε ότι είχε πλέον ορθάνοιχτες όλες τις Πύλες της Κιλικίας κι όλους τους δρόμους. Επίσης είχε κάποια ανυπολόγιστης ηθικής αξίας λάφυρα, που βρέθηκαν στο περσικό στρατόπεδο: την οικογένεια του Δαρείου σε απαρτία, ήτοι τη γυναίκα, τα παιδιά και τη μητέρα του.

Προ παντός άλλου, επισκέφθηκε τους τραυματίες, τίμησε τους διακριθέντες, έθαψε με τιμές τους νεκρούς του, αφιέρωσε βωμούς και ιερά, πιθανώς ίδρυσε 1-2 πόλεις (Νικόπολη και Αλεξανδρέττα) και έστειλε τον Παρμενίωνα εσπευσμένα στη Δαμασκό για να καταλάβει όλη τη διοικητική μέριμνα του Περσικού Στρατού, το ταμείο εκστρατείας, το κινητό παλάτι, και τις οικογένειες και τα νοικοκυριά των μεγαλόσχημων Περσών με τις ακολουθίες, τις περιουσίες και τους δούλους τους.

Και αποφάσισε να κινηθεί νότια, από την ημιονική παραλιακή οδό στη Φοινίκη, και όχι από τη βασιλική οδό προς την καρδιά της Περσίας, ή από τις Αμανικές Πύλες προς την βορειοανατολική Μ. Ασία, που καταφανώς είχε αποστατήσει και ενίσχυσε τον Δαρείο με ιππείς, Αρμένιους και Καππαδόκες. Στα Γαυγάμηλα θα τους ξαναέβρισκε μπροστά του…

https://www.pronews.gr/istoria/o-thriamvos-tou-megalou-aleksandrou-epi-tou-dareiou-i-maxi-tis-issou-333-p-x/

Εκλογές στη Βουλγαρία: Νίκη του Μ.Μπορίσοφ δείχνουν τα πρώτα exit poll

0

Συγκεντρώνει το 25% σύμφωνα με τις δημοσκοπήσεις

Σύμφωνα με τα πρώτα exit poll, το κόμμα Gerb του πρώην πρωθυπουργού Μπόικο Μπορίσοφ είναι ο νικητής των εκλογών στην Βουλγαρία, εξασφαλίζοντας το 25% των ψήφων.

Η τέταρτη εκλογική αναμέτρηση μέσα σε μόλις δύο χρόνια, είναι σε εξέλιξη στη Βουλγαρία υπό τη σκιά των φόβων για την ενεργειακή κρίση, αλλά και με τον πόλεμο στην Ουκρανία.

Οι έρευνες δείχνουν, ότι η επιστροφή του πρώην πρωθυπουργού Μπόικο Μπορίσοφ θεωρείται σίγουρη και μάλιστα δυναμική

Μέσα σε μια πολιτική αναταραχή, οι πολίτες της χώρας, έχουν έναν φόβο για τον χειμώνα, λόγω των αυξήσεων στις τιμές θέρμαανσης αλλά και των τροφίμων.

Οι κάλπες έκλεισαν στις 20:00.

https://www.pronews.gr/kosmos/diethnis-politiki/ekloges-sti-voulgaria-niki-tou-m-mporisof-deixnoun-ta-prota-exit-poll/

Έκτακτη επικοινωνία Αμερικανού και Ρώσου ΥΠΑΜ – Λ.Όστιν σε Σ.Σοϊγκού: «Μην χρησιμοποιήσετε πυρηνικά»

1

Από μια «κλωστή» κρέμεται η χρήση πυρηνικών όπλων στην Ουκρανία

Έντονη είναι η παγκόσμια ανησυχία για το ενδεχόμενο χρήσης πυρηνικών όπλων (έστω και “τακτικών”) από τον ρωσικό Στρατό στην ανατολική Ουκρανία.

Αυτό γιατί Ρωσία έχει προειδοποιήσει σε έντονους τόνους ότι επίθεση σε περιοχές που εντάχθηκαν στην Ρωσία συνιστά επίθεση κατά ρωσικού εδάφους και η κατάληψη της πόλης Λιμάν από τις ουκρανικές δυνάμεις ήταν ένα τέτοιο γεγονός.

Όπως αποκάλυψε ο Αμερικανός υπουργός Άμυνας Lloyd Austin επικοινώνησε «ιδιωτικά» όπως είπε  με τον Ρώσο ομόλογό του Σερργκέι Σοιγκού προκειμένου να του επιστήσει την προσοχή στο επαπειλούμενο ενδεχόμενο χρήσης πυρηνικών όπλων λέγοντας «να μην ακολουθήσει αυτό τοπ δρόμο επιδεικνύοντας ανεύθυνη συμπεριφορά», χωρίς να αναφέρει τι του απάντησε ο Σοϊγκού. 

 

 

Παράλληλα σε συνέντευξη του ο Όστιν ανέφερε ότι δεν μπορεί να κάνει και πολλά και η χρήση πυρηνικών όπλων στην Ουκρανία είναι ένα θέμα που αφορά τον Πούτιν και τι απόφαση θα πάρει.

Την ίδια ώρα η Ρωσία ενισχύει συνεχώς τις δυνάμεις στην ανατολική Ουκρανία.

Μεγάλες είναι οι ρωσικές δυνάμεις που μεταφέρονται στην περιοχή της ειδικής στρατιωτικής επιχείρησης στην ανατολική Ουκρανία, όπως αναφέρουν πηγές.  .

Μετά την κατάληψη της πόλης  Λιμάν οι ρωσικές δυνάμεις ετοιμάζονται «για μια μεγάλη επιχείρηση στον “κεντρικό” τομέα του μετώπου», όπως ανέφερε Ρώσος αξιωματούχος.

Παράλληλα όπως δείχνουν  βίντεο περί τα 600 άρματα μάχης και 1200 ΤΟΜΑ από την Άπω Ανατολή μεταφέρονται για την επιχείρηση και ήδη έχουν αρχίσει να φτάνουν οι πρώτοι συρμοί στην περιοχή.

 

Στο μεταξύ στην Χερσώνα οι ουκρανικές απώλειες συνεχίζονται με σημαντικό πολεμικό υλικό να περιέχεται στα χέρια των ρωσικών δυνάμεων.

 

 

Κέντρο επιχειρήσεων του ουκρανικού Στρατού στο Αρτεμόβσκ στην επαρχία του Λουγκάνσκ δέχεται τα πυρά των ρωσικών δυνάμεων.

Από την πλευρά του ο γ.γ. του ΝΑΤΟ «πανηγυρίζει» για την Λιμάν χωρίς να γνωρίζει άραγε, την ρωσική επίθεση η οποία ετοιμάζεται με μυστικότητα και μεθοδικότητα.

Όπως ανέφερε ο Γενς Στόλτενμπεργκ.

«Είδαμε ότι κατάφεραν να καταλάβουν μια νέα πόλη, τη Λιμάν, και αυτό καταδεικνύει ότι οι Ουκρανοί σημειώνουν πρόοδο και είναι σε θέση να απωθήσουν τις ρωσικές δυνάμεις χάρη στο θάρρος, χάρη στη γενναιότητα, τις ικανότητές τους αλλά φυσικά και χάρη στα προηγμένα όπλα που τους προσφέρουν οι ΗΠΑ και άλλοι σύμμαχοι», επεσήμανε μιλώντας στην εκπομπή “Meet the Press” του αμερικανικού τηλεοπτικού δικτύου NBC.

Ο ίδιος εκτίμησε πως ο καλύτερος τρόπος να αντιταχθεί η διεθνής κοινότητα στην προσάρτηση από τη Ρωσία τεσσάρων περιοχών της Ουκρανίας είναι να εξακολουθήσει να στηρίζει την κυβέρνηση του Κιέβου.

https://www.pronews.gr/amyna-asfaleia/diethnis-asfaleia/epeigousa-epikoinonia-amerikanou-kai-rosou-ypam-l-ostin-se-s-soigkou-min-xrisimopoiisete-pyrinika/

Η γενοκτόνος Τουρκία απειλεί την Ελλάδα

0

Γιατί η Άγκυρα δεν έθεσε στη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ το θέμα της αποστρατιωτικοποίησης

5

Γράφει ο Λάζαρος Καμπουρίδης, Αντιστράτηγος ε.α.

Η Τουρκία την τελευταία 2ετία έχει αναδείξει κλιμακούμενο το θέμα της αποστρατιωτικοποίησης νησιών του ανατολικού Αιγαίου, αμφισβητώντας παράλληλα και την ελληνική κυριαρχία επί αυτών των νησιών, προσθέτοντας το τελευταίο 3μηνο και το εφεύρημα της Αυτοάμυνας, αφού η Άγκυρα θέλει να παρουσιάσει τη Χώρα μας ως την επιτιθέμενη πλευρά.

Η στάση της Άγκυρας στο θέμα της αποστρατιωτικοποίησης αποκτά μεγαλύτερο ενδιαφέρον εάν συνεξετασθεί με το γεγονός ότι η τουρκική πλευρά δεν το έθεσε ούτε στη Σύνοδο Κορυφής στο ΝΑΤΟ (29-30 Ιουνίου 2022), ούτε και στη Γενική Συνέλευση (Γ.Σ.) του ΟΗΕ (20-23 Σεπτεμβρίου 2022).

Από το βήμα της Γ.Σ. του ΟΗΕ, ο Ερντογάν απέφυγε να αναφερθεί στην αποστρατιωτικοποίηση αλλά κατηγόρησε τη Ελλάδα για το θέμα των προσφύγων. Το θέμα γεννά περισσότερα ερωτηματικά, καθώς με την επιστροφή του Τούρκου Προέδρου από τις ΗΠΑ, φάνηκε ότι η Άγκυρα δεν πρόκειται να υποχωρήσει στα ελληνοτουρκικά θέματα και κυρίως σε αυτό της αποστρατιωτικοποίησης. Αμέσως ακολούθησε η δημοσίευση σε τουρκικά ΜΜΕ φωτογραφιών από τουρκικά ΜΕΑ, για τη μετακίνηση σε 2 ελληνικά νησιά στρατιωτικών οχημάτων του Ελληνικού Στρατού Ξηράς. Συγκεκριμένα αναφέρθηκε ότι, την 18 και 21 Σεπτεμβρίου η Ελλάδα κατά παράβαση του καθεστώτος αποστρατιωτικοποίησης νησιών του ανατολικού Αιγαίου, μετακίνησε 23 τροχοφόρα τεθωρακισμένα οχήματα στη Λέσβο και 18 στη Σάμο τα οποία προήλθαν από αμερικανική βοήθεια. Το Τουρκικό Υπουργείο Εξωτερικών επέδωσε σχετικό διάβημα διαμαρτυρίας στον Έλληνα Πρέσβη και  απέστειλε σχετική επιστολή διαμαρτυρίας και στις ΗΠΑ. Τουρκικές πηγές ανέφεραν ότι η αντίδραση της Άγκυρας, προμηνύει πιθανή στρατιωτική ενέργεια εναντίον της Χώρας μας με ευθύνη της Ελλάδας.

Γιατί η Τουρκία δεν πρόβαλε το θέμα της αποστρατιωτικοποίησης στη Σύνοδο Κορυφής του ΝΑΤΟ αλλά και ούτε και στη Γ.Σ. του ΟΗΕ;

Η άκαμπτη στάση της Άγκυρας στο θέμα των αξιώσεων εναντίον της Ελλάδας παρά τις αμερικανικές πιέσεις, σχετίζεται άμεσα με τον τρόπο που αυτή αντιλαμβάνεται την επίλυση των θεμάτων με τη Χώρα μας. Η Τουρκία δεν επιθυμεί ξένη παρέμβαση και εμπλοκή στην επίλυση των διαφορών μας, αλλά επιδιώκει αυστηρά μία διμερή διαπραγμάτευση Αθήνας – Άγκυρας χωρίς παραπομπή σε διεθνή δικαστήρια ή ρόλο ενδιάμεσου από κάποια χώρα ή διεθνή οργανισμό.

Η ομιλία του Τούρκου Προέδρου στη Γ.Σ. του ΟΗΕ πραγματοποιήθηκε την 21 Σεπτεμβρίου και αυτός είχε κάθε δυνατότητα να παρουσιάσει το φωτογραφικό υλικό από τα τουρκικά ΜΕΑ που εμφάνιζαν ελληνικό πλοίο να μεταφέρει τροχοφόρα οχήματα στη Λέσβο, αφού κάποιες φωτογραφίες είχαν ληφθεί λίγο πριν, δηλαδή την 18 Σεπτεμβρίου. Ο Τούρκος Πρόεδρος δεν θέλησε να θέσει το θέμα στον ανώτατο οργανισμό ασφάλειας επίλυσης διαφορών (ΟΗΕ), ακριβώς για να δείξει ότι το θέμα των ελληνοτουρκικών διαφορών είναι διμερές και δεν επιθυμεί ξένη διαιτησία-διαμεσολάβηση.

Τούρκοι αναλυτές πολύ κοντά στον Τούρκο Πρόεδρο έχουν αναφέρει πολλές φορές ότι δύο είναι οι επιλογές στην επίλυση των διαφορών Ελλάδας – Τουρκίας, διμερής διαπραγμάτευση ή στρατιωτική εμπλοκή. Μπορεί η Άγκυρα να προβάλει – καταθέτει τις αξιώσεις της και να κάνει γνωστές τις θέσεις της ώστε να πείσει το διεθνή παράγοντα για το «δίκαιο» των θέσεών της, όμως αντιλαμβανόμενη ότι είναι ο «ισχυρός της γειτονιάς», επιδιώκει μία kazan – kazan  (win – win) διαπραγμάτευση με τη Χώρα μας χωρίς ενδιάμεσους δρώντες – διαιτητές. Εξάλλου, ο Τούρκος Πρόεδρος το ανέφερε ξεκάθαρα ότι ένας από τους λόγους που ενοχλήθηκε από την επίσκεψη του Έλληνα Πρωθυπουργού στις ΗΠΑ και την ομιλία του στο Κογκρέσο τον περασμένο Μάιο, ήταν το γεγονός ότι, ενώ είχαν συμφωνήσει οι δύο άνδρες να επιλύσουν τα θέματα Ελλάδας – Τουρκίας στη βάση μιας διμερούς διαπραγμάτευσης χωρίς ξένους ενδιάμεσους, ο κ. Μητσοτάκης ενέπλεξε τον αμερικανικό παράγοντα.

Θυμίζουμε ότι, ενώ η Άγκυρα συμφώνησε το 2016 για τη συμμετοχή των πολεμικών πλοίων της Μόνιμης Ναυτικής Δύναμης Μεσογείου (SNMG-2) του ΝΑΤΟ για τον έλεγχο – διακοπή των γραμμών που χρησιμοποιούσαν οι διακινητές προσφύγων – μεταναστών στο Αιγαίο, η τουρκική πλευρά ενοχλήθηκε όταν τα πλοία αυτά πραγματοποίησαν περιπολίες σε περιοχές τις οποίες η Άγκυρα θεωρούσε ότι «είχαν γκρίζο καθεστώς». Η Άγκυρα δεν επιθυμεί καμία διεθνή παρουσία ή διαμεσολάβηση σε αμφισβητούμενες περιοχές και θέματα, αφού θεωρεί ότι θα αποκομίσει περισσότερα σε μία διμερή διαπραγμάτευση με την «ανίσχυρη» πλευρά που θεωρεί ότι είναι η Χώρα μας.

Αυτό καθιστά ακόμη περισσότερο επικίνδυνη την τουρκική στάση και συμπεριφορά, αφού σε μία τέτοια περίπτωση αποκλείονται οι μηχανισμοί επίλυσης διαφορών στη βάση του Διεθνούς Δικαίου, καθώς και κάθε άλλη διαμεσολαβητική προσπάθεια από τρίτη χώρα ή οργανισμό.

Τι πρέπει να περιμένουμε;

Ο Ερντογάν εμφανίζεται διστακτικός να αναλάβει την ευθύνη στρατιωτικής ενέργειας εναντίον της Χώρας μας και επιδιώκει με περαιτέρω κλιμάκωση της κατάστασης να εξαναγκάσει την Ελλάδα να υποχωρήσει στο θέμα της αποστρατιωτικοποίησης το οποίο θα παρουσιάσει ως εθνική επιτυχία «ρευστοποιώντας το» και ψηφοθηρικά, αφού σε κάθε άλλη περίπτωση θα υποστεί πλήγμα αξιοπιστίας με επίπτωση στα ποσοστά του κόμματός του. Σε περίπτωση που δεν υπάρξει ικανοποίηση των τουρκικών αξιώσεων, θα πρέπει να αναμένουμε ακόμη και στρατιωτική ενέργεια από τον «στριμωγμένο» Ερντογάν, στην οποία η Ελλάδα θα εμφανίζεται ως η επιτιθέμενη πλευρά (προβοκάτσια).

  • Δημοσιεύεται, παράλληλα με τις Ανιχνεύσεις, στην εφημερίδα «ΤΟ ΠΑΡΟΝ της Κυριακής»

Ο Αντιστράτηγος ε.α. Λάζαρος Καμπουρίδης είναι απόφοιτος της Σχολής Εθνικής Άμυνας, κάτοχος MBA από το Nottinngham Trend University, Πτυχιούχος του Τμήματος Ιστορίας & Εθνολογίας του ΔΠΘ, και υποψήφιος Διδάκτορας του Παντείου Πανεπιστημίου, ενώ διετέλεσε μέλος της Ελληνικής Διπλωματικής Αντιπροσωπείας στην Κωνσταντινούπολη την περίοδο 1995-1999, Ακόλουθος Άμυνας στην Ελληνική Πρεσβεία στην Άγκυρα την περίοδο 2013-2017. Αποστρατεύθηκε τον Μάρτιο / 2022.

 

Carte. Exploration habitée de la Lune : vers deux pôles de puissance dans l’espace extra-atmosphérique ?

0

Par AB PICTORIS, le 28 septembre 2022.

AB Pictoris est une jeune entreprise française fondée par Blanche Lambert, cartographe indépendante. Passionnée de cartographie et de géopolitique, elle a obtenu un Master en Géopolitique (parcours cyber, IFG, Paris VIII) et en Géostratégie (Sciences Po Aix) après une licence de Géographie et Aménagement du Territoire (Paris I).

L’espace extra-atmosphérique devient un milieu où se transposent les logiques de compétitivité économique, de projection de puissance et donc de rivalité entre États. Illustration à propos de la prochaine mission du programme américain Artémis, avec une carte inédite copubliée sur le Diploweb.com et AB Pictoris, conçue et réalisée par Blanche Lambert.
Carte grand format en pied de page.

LA première mission du programme américain Artémis est prévue d’ici fin 2022 depuis le Centre spatial Kennedy en Floride, dans le but de retourner sur la Lune et à terme, d’y maintenir une présence humaine continue. La concrétisation de ce programme cimente à la fois une nouvelle étape dans l’exploration habitée de l’espace extra-atmosphérique, mais aussi la mise en place de deux pôles de coopération internationale dans ce milieu hautement stratégique.

L’avènement de ce nouvel « âge spatial » se concrétise avec un réel regain d’intérêt pour l’exploration lunaire et interplanétaire de manière générale. Ce phénomène a d’abord été rendu possible par l’agrandissement du cercle autrefois très fermé des puissances spatiales. Alors qu’au début des années 1960, seuls les Etats-Unis et l’URSS possédaient des lanceurs – et donc les capacités de placer des objets en orbite -, à ce jour, 10 États disposent de moyens de lancement autonomes : les Etats-Unis, la Russie, l’Europe [1] – via la base de lancement de Kourou en Guyane française -, le Japon, la Chine, la Corée du Sud, l’Inde, Israël, l’Iran, et la Corée du Nord.

Cela a notamment multiplié les missions d’exploration non-habitées de la Lune : l’Europe, le Japon, l’Inde, Israël et la Corée de Sud rejoignent les États-Unis et la Russie en tant qu’acteurs capables de lancer des missions à destination de la Lune. Il est cependant important de noter que le lancement de la mission israélienne a été un succès mais que son alunissage n’a pas fonctionné. La mission sud-coréenne vient seulement d’être lancée le 5 août 2022, nous ne pouvons donc encore évaluer sa réussite.

Ce nouvel « âge spatial » a également été rendu possible par l’arrivée du New Space, qui multiplie le nombre et change la nature des acteurs dans le domaine spatial. Les acteurs, jusque-là étatiques et gouvernementaux – le Old Space – intègrent peu à peu les acteurs issus de la sphère privée, comme le prouve notamment le recouvrement des capacités américaines de vols habités avec le lanceur Falcon 9 au premier étage réutilisable et la capsule Crew Dragon construits par la société privée SpaceX. Ces nouveaux acteurs entendent donner un nouvel élan à l’exploration interplanétaire, avec l’objectif de ramener l’homme sur la Lune et même de l’envoyer sur Mars à l’horizon 2035.

En ce qui concerne l’exploration habitée, les pays souhaitant envoyer des hommes dans l’espace doivent continuer à collaborer car seulement trois puissances spatiales sont dotées de capacités de vols habités. Premiers compétiteurs dans la course à l’espace pendant la Guerre froide (1947-1990), les États-Unis, depuis le Centre spatial Kennedy, et la Russie, depuis la base de Baïkonour louée au Kazakhstan depuis 1991, conservent cette autonomie stratégique. La Chine a rejoint ce cercle restreint en 2003, avec sa base de Jiuquan.

La rapidité du développement de son programme spatial est d’ailleurs à souligner. En moins de vingt ans, Pékin est passé de la mise en orbite de son premier taïkonaute à la construction de sa propre station spatiale, et entend bien poser le pied sur la Lune. Écartée du projet de l’ISS par les États-Unis notamment à cause des règles ITAR renforcée après un supposé vol de technologie en 1999, la Chine a développé son propre programme de station spatiale habitée, Tiangong 3. Par ailleurs, Moscou a formulé une volonté similaire début août 2022 avec l’annonce par le nouveau directeur de Roscosmos, Y. Borissov, du retrait de la Russie de la Station spatiale internationale après 2024. Les premiers modules du projet russe, ROSS, devraient être mis en orbite entre 2025 et 2030. Cette annonce souligne la volonté russe de garder une certaine autonomie dans sa présence continue en orbite. Outre ces acteurs, nous nous devons également de mentionner les missions indiennes Gaganyaan, qui devraient dès 2024 doter l’Inde de capacités de vols habités depuis la base de Satish Dhawan. Ce premier vol habité pourrait aussi, à terme, concrétiser les ambitions de New Delhi d’envoyer un vyomanaute sur la surface lunaire.

Cinquante ans après le tir de la dernière mission du célèbre programme lunaire Apollo, les États-Unis se lancent avec la mission Artémis 1 dans une nouvelle course à l’espace non plus face à l’URSS, mais face à un pôle de puissance à l’influence grandissante. Ce dernier, composé de la Chine et la Russie dont les capacités cosmonautiques ne sont plus à prouver, et qui ne cessent de dénoncer l’hégémonie américaine sur Terre et dans l’espace, a en effet préféré développer son propre programme exploratoire. La Russie, qui devait pourtant participer aux accords Artémis avec son savoir-faire ancien dans la construction de stations spatiales en orbite, a finalement décidé en 2020 de privilégier une nouvelle voie en coopérant avec la Chine, dont les ambitions lunaires sont clairement affichées depuis son premier vol habité en 2003.

Cette décision russe intervient d’ailleurs dans un contexte de confrontation grandissante avec les États-Unis dans le secteur spatial : l’année 2020 signe également la fin de la dépendance de la NASA à Roscosmos pour envoyer des hommes vers la Station spatiale internationale. En effet, avec l’arrivée de l’entreprise spatiale privée américaine SpaceX et de sa capsule Crew Dragon, les États-Unis recouvrent leurs capacités de vols habités près de dix ans après l’arrêt de la Space Shuttle. Cela a cristallisé les tensions entre Moscou et Washington, dont les relations ne cessent de se détériorer dans bon nombre de domaines. Le même phénomène s’observe entre la Russie et l’Europe, l’agence spatiale européenne (ESA) ayant d’ailleurs mis fin à sa coopération avec Roscosmos après l’invasion de l’Ukraine par la Russie le 24 février 2022. Les deux agences devaient pourtant mener des missions non-habitées conjointes pour l’exploration de la Lune.

Par ailleurs, le programme sino-russe s’inscrit également dans cet esprit de confrontation grandissant. En effet, celui-ci a été dévoilé dans les heures qui ont suivi l’annonce du rejet des accords Artemis par Roscosmos. De fait, la Russie et la Chine perçoivent ces accords, par leur nature, comme une atteinte au Traité de l’Espace. En effet, ces accords, servant de base juridique pour l’exploration interplanétaire, contiennent une clause sur la mise en place de « zones de sécurité » sur la Lune. Celle-ci est interprétée par la Russie et la Chine comme un moyen de privatiser l’exploitation des ressources lunaires, ce qui est formellement interdit par le traité de l’Espace de 1967.

Ainsi, deux solides programmes lunaires coexistent. D’un côté, le programme Artémis, porté par les États-Unis et les pays signataires des accords du même nom (majoritairement occidentaux) prévoit une base en orbite lunaire, la Lunar Gateway, mais aussi des installations sur le Pôle Sud de la Lune. Il convient de noter ici que l’ESA participe au programme Artémis en tant qu’organisation supra-nationale car seuls les États peuvent signer les accords du même nom. La France vient d’ailleurs de signer ces accords en juin 2022. L’agence européenne participe également au programme à travers la construction de la capsule Orion, dans laquelle les astronautes voyageront pour retourner sur la Lune. De l’autre, le projet de base lunaire scientifique internationale (ILRS), porté par la Chine et la Russie, prévoit également d’être concrétisé sur le Pôle Sud de la Lune. La mise en oeuvre de deux programmes lunaires parallèles emporte donc dans l’espace extra-atmosphérique, pourtant « patrimoine de l’humanité » dont l’usage doit rester « pacifique » d’après le traité de l’Espace de 1967, des rivalités de puissance auxquelles nous assistons depuis quelques années. L’entrée dans un monde multipolaire s’observe ainsi également dans un milieu longtemps perçu comme une opportunité pour la coopération internationale.

Ainsi, l’espace extra-atmosphérique devient un milieu où se transposent les logiques de compétitivité économique, de projection de puissance, et donc de rivalité entre États. C’est en ce sens que le lancement de la mission Artémis 1 n’est pas anodin et qu’il conviendra à l’avenir de nourrir la réflexion sur les phénomènes de puissance qui ne vont cesser de s’exprimer dans l’exploration spatiale habitée, qui fait donc son grand retour trente ans après la fin de la Guerre froide.

Commentaire rédigé par Blanche Lambert, AB Pictoris. Copyright texte et carte Septembre 2022-AB Pictoris-Lambert-Diploweb.com

diploweb.com

«Αυτός ο χάρτης διέρρευσε»: Οι Τούρκοι ονειρεύονται «αυτοκρατορία» με Θεσσαλονίκη και… Κριμαία

1

«Τι σύνορα θα έχει η Τουρκία το 2025 και πως προβλέπεται αυτό;»

Και τι δεν ακούσαμε από τους Τούρκους για το πως σκέφτονται την… “αυτοκρατορία τους” αποκαλύπτοντας τα όνειρά τους για κυριαρχία της Τουρκίας στο Αιγαίο, τον Εύξεινο Πόντο και την Ανατολική Μεσόγειο και μάλιστα την βλέπει μέχρι το 2025 τούρκος αναλυτής που «αποκαλύπτει» μυστικό χάρτη με τις τουρκικές κτήσεις, στις οποίες περιλαμβάνονται η Θεσσαλονίκη και η… Κριμαία.

«Αυτός ο χάρτης διέρρευσε»

Οι αναφορές αυτές έγιναν σε εκπομπή του τουρκικού τηλεοπτικού σταθμού Beyaz TV, και κατά τη διάρκεια συζήτησης ανάμεσα στον παρουσιαστή Τουρκέρ Ακιντζί (αριστερά, στη φωτογραφία επάνω) και τον τούρκο πολιτικό αναλυτή και συγγραφέα Ενγκίν Αβτζί (δεξιά).

«Τι σύνορα θα έχει η Τουρκία το 2025 και πως προβλέπεται αυτό;», ρωτάει κάποια στιγμή ο παρουσιαστής, με τον αναλυτή ν’ απαντάει: «Αυτός ο χάρτης διέρρευσε. Ορίστε κύριε!».

Και, όπως μεταδίδουν τα tourkikanea.gr, εξηγεί ότι «Η διαδικασία θα αρχίσει από τη Θεσσαλονίκη και μάλιστα θα έχουμε και δική μας ακτή απέναντι, καθώς υπάρχει μία διαδικασία επιστροφής της Κριμαίας στην Τουρκία. Η Κριμαία θα τεθεί υπό τον πλήρη έλεγχο της Τουρκίας».

Αναφέρει επίσης ότι «Η Αρμενία θα συνδεθεί πλήρως με τον τουρκικό κόσμο και ως Αρμενία θα μικρύνει». Και συνεχίζει: «Στη Συρία αυτή τη στιγμή σχεδιάζεται να ιδρυθεί μία Τουρκμενική Δημοκρατία, γνωρίζετε πως υπάρχει συμφωνία σ’ αυτό».

«Θα αρχίσει από τη νότια Κύπρο»

Στη συνέχεια, δείχνει την Κύπρο και μετά τα νησιά του Αιγαίου. «Βλέπετε εδώ. Που θα βγούνε κύριέ μου τα πυροβόλα τύπου FIRTINA; Ορίστε, εδώ. Πρώτα θα αρχίσει από τη νότια Κύπρο», λέει.

Για να προσθέσει: «Αν δείτε την Τουρκία να παίρνει σε μία μέρα τη νότια Κύπρο, αυτά εδώ θα έχουν γίνει προ πολλού δικά μας». Και καταλήγει: «Δηλαδή το Αιγαίο, ο Εύξεινος Πόντος και η Ανατολική Μεσόγειος θα μετατραπούν πλήρως σε μία τουρκική λίμνη, αυτός θα είναι ο χάρτης μας το 2025».

Αυτοκρατορικές… φιλοδοξίες

Σε ανάλογο ύφος αυτοκρατορικών… φιλοδοξιών, ο γνωστός τούρκος δημοσιογράφος-φερέφωνο του Ερντογάν, Ιμπραήμ Καραγκιούλ, έγραψε σε ανάρτησή του στο Twitter: «Μοσούλη, Κιρκούκ, Χαλέπι, Τζεραμπλούς, Αφρίν, Ρόδος, Χίος, Λέσβος…».

https://www.pronews.gr/amyna-asfaleia/aytos-o-xartis-dierreyse-oi-tourkoi-oneireyontai-aytokratoria-me-thessaloniki-kai-krimaia/

Γιατί η Άγκυρα δεν έθεσε στη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ το θέμα της αποστρατιωτικοποίησης

1

Γράφει ο Λάζαρος Καμπουρίδης, Αντιστράτηγος ε.α.

Η Τουρκία την τελευταία 2ετία έχει αναδείξει κλιμακούμενο το θέμα της αποστρατιωτικοποίησης νησιών του ανατολικού Αιγαίου, αμφισβητώντας παράλληλα και την ελληνική κυριαρχία επί αυτών των νησιών, προσθέτοντας το τελευταίο 3μηνο και το εφεύρημα της Αυτοάμυνας, αφού η Άγκυρα θέλει να παρουσιάσει τη Χώρα μας ως την επιτιθέμενη πλευρά.

Η στάση της Άγκυρας στο θέμα της αποστρατιωτικοποίησης αποκτά μεγαλύτερο ενδιαφέρον εάν συνεξετασθεί με το γεγονός ότι η τουρκική πλευρά δεν το έθεσε ούτε στη Σύνοδο Κορυφής στο ΝΑΤΟ (29-30 Ιουνίου 2022), ούτε και στη Γενική Συνέλευση (Γ.Σ.) του ΟΗΕ (20-23 Σεπτεμβρίου 2022).

Από το βήμα της Γ.Σ. του ΟΗΕ, ο Ερντογάν απέφυγε να αναφερθεί στην αποστρατιωτικοποίηση αλλά κατηγόρησε τη Ελλάδα για το θέμα των προσφύγων. Το θέμα γεννά περισσότερα ερωτηματικά, καθώς με την επιστροφή του Τούρκου Προέδρου από τις ΗΠΑ, φάνηκε ότι η Άγκυρα δεν πρόκειται να υποχωρήσει στα ελληνοτουρκικά θέματα και κυρίως σε αυτό της αποστρατιωτικοποίησης. Αμέσως ακολούθησε η δημοσίευση σε τουρκικά ΜΜΕ φωτογραφιών από τουρκικά ΜΕΑ, για τη μετακίνηση σε 2 ελληνικά νησιά στρατιωτικών οχημάτων του Ελληνικού Στρατού Ξηράς. Συγκεκριμένα αναφέρθηκε ότι, την 18 και 21 Σεπτεμβρίου η Ελλάδα κατά παράβαση του καθεστώτος αποστρατιωτικοποίησης νησιών του ανατολικού Αιγαίου, μετακίνησε 23 τροχοφόρα τεθωρακισμένα οχήματα στη Λέσβο και 18 στη Σάμο τα οποία προήλθαν από αμερικανική βοήθεια. Το Τουρκικό Υπουργείο Εξωτερικών επέδωσε σχετικό διάβημα διαμαρτυρίας στον Έλληνα Πρέσβη και  απέστειλε σχετική επιστολή διαμαρτυρίας και στις ΗΠΑ. Τουρκικές πηγές ανέφεραν ότι η αντίδραση της Άγκυρας, προμηνύει πιθανή στρατιωτική ενέργεια εναντίον της Χώρας μας με ευθύνη της Ελλάδας.

Γιατί η Τουρκία δεν πρόβαλε το θέμα της αποστρατιωτικοποίησης στη Σύνοδο Κορυφής του ΝΑΤΟ αλλά και ούτε και στη Γ.Σ. του ΟΗΕ;

Η άκαμπτη στάση της Άγκυρας στο θέμα των αξιώσεων εναντίον της Ελλάδας παρά τις αμερικανικές πιέσεις, σχετίζεται άμεσα με τον τρόπο που αυτή αντιλαμβάνεται την επίλυση των θεμάτων με τη Χώρα μας. Η Τουρκία δεν επιθυμεί ξένη παρέμβαση και εμπλοκή στην επίλυση των διαφορών μας, αλλά επιδιώκει αυστηρά μία διμερή διαπραγμάτευση Αθήνας – Άγκυρας χωρίς παραπομπή σε διεθνή δικαστήρια ή ρόλο ενδιάμεσου από κάποια χώρα ή διεθνή οργανισμό.

Η ομιλία του Τούρκου Προέδρου στη Γ.Σ. του ΟΗΕ πραγματοποιήθηκε την 21 Σεπτεμβρίου και αυτός είχε κάθε δυνατότητα να παρουσιάσει το φωτογραφικό υλικό από τα τουρκικά ΜΕΑ που εμφάνιζαν ελληνικό πλοίο να μεταφέρει τροχοφόρα οχήματα στη Λέσβο, αφού κάποιες φωτογραφίες είχαν ληφθεί λίγο πριν, δηλαδή την 18 Σεπτεμβρίου. Ο Τούρκος Πρόεδρος δεν θέλησε να θέσει το θέμα στον ανώτατο οργανισμό ασφάλειας επίλυσης διαφορών (ΟΗΕ), ακριβώς για να δείξει ότι το θέμα των ελληνοτουρκικών διαφορών είναι διμερές και δεν επιθυμεί ξένη διαιτησία-διαμεσολάβηση.

Τούρκοι αναλυτές πολύ κοντά στον Τούρκο Πρόεδρο έχουν αναφέρει πολλές φορές ότι δύο είναι οι επιλογές στην επίλυση των διαφορών Ελλάδας – Τουρκίας, διμερής διαπραγμάτευση ή στρατιωτική εμπλοκή. Μπορεί η Άγκυρα να προβάλει – καταθέτει τις αξιώσεις της και να κάνει γνωστές τις θέσεις της ώστε να πείσει το διεθνή παράγοντα για το «δίκαιο» των θέσεών της, όμως αντιλαμβανόμενη ότι είναι ο «ισχυρός της γειτονιάς», επιδιώκει μία kazan – kazan  (win – win) διαπραγμάτευση με τη Χώρα μας χωρίς ενδιάμεσους δρώντες – διαιτητές. Εξάλλου, ο Τούρκος Πρόεδρος το ανέφερε ξεκάθαρα ότι ένας από τους λόγους που ενοχλήθηκε από την επίσκεψη του Έλληνα Πρωθυπουργού στις ΗΠΑ και την ομιλία του στο Κογκρέσο τον περασμένο Μάιο, ήταν το γεγονός ότι, ενώ είχαν συμφωνήσει οι δύο άνδρες να επιλύσουν τα θέματα Ελλάδας – Τουρκίας στη βάση μιας διμερούς διαπραγμάτευσης χωρίς ξένους ενδιάμεσους, ο κ. Μητσοτάκης ενέπλεξε τον αμερικανικό παράγοντα.

Θυμίζουμε ότι, ενώ η Άγκυρα συμφώνησε το 2016 για τη συμμετοχή των πολεμικών πλοίων της Μόνιμης Ναυτικής Δύναμης Μεσογείου (SNMG-2) του ΝΑΤΟ για τον έλεγχο – διακοπή των γραμμών που χρησιμοποιούσαν οι διακινητές προσφύγων – μεταναστών στο Αιγαίο, η τουρκική πλευρά ενοχλήθηκε όταν τα πλοία αυτά πραγματοποίησαν περιπολίες σε περιοχές τις οποίες η Άγκυρα θεωρούσε ότι «είχαν γκρίζο καθεστώς». Η Άγκυρα δεν επιθυμεί καμία διεθνή παρουσία ή διαμεσολάβηση σε αμφισβητούμενες περιοχές και θέματα, αφού θεωρεί ότι θα αποκομίσει περισσότερα σε μία διμερή διαπραγμάτευση με την «ανίσχυρη» πλευρά που θεωρεί ότι είναι η Χώρα μας.

Αυτό καθιστά ακόμη περισσότερο επικίνδυνη την τουρκική στάση και συμπεριφορά, αφού σε μία τέτοια περίπτωση αποκλείονται οι μηχανισμοί επίλυσης διαφορών στη βάση του Διεθνούς Δικαίου, καθώς και κάθε άλλη διαμεσολαβητική προσπάθεια από τρίτη χώρα ή οργανισμό.

Τι πρέπει να περιμένουμε;

Ο Ερντογάν εμφανίζεται διστακτικός να αναλάβει την ευθύνη στρατιωτικής ενέργειας εναντίον της Χώρας μας και επιδιώκει με περαιτέρω κλιμάκωση της κατάστασης να εξαναγκάσει την Ελλάδα να υποχωρήσει στο θέμα της αποστρατιωτικοποίησης το οποίο θα παρουσιάσει ως εθνική επιτυχία «ρευστοποιώντας το» και ψηφοθηρικά, αφού σε κάθε άλλη περίπτωση θα υποστεί πλήγμα αξιοπιστίας με επίπτωση στα ποσοστά του κόμματός του. Σε περίπτωση που δεν υπάρξει ικανοποίηση των τουρκικών αξιώσεων, θα πρέπει να αναμένουμε ακόμη και στρατιωτική ενέργεια από τον «στριμωγμένο» Ερντογάν, στην οποία η Ελλάδα θα εμφανίζεται ως η επιτιθέμενη πλευρά (προβοκάτσια).

  • Δημοσιεύεται, παράλληλα με τις Ανιχνεύσεις στην εφημερίδα «ΤΟ ΠΑΡΟΝ της Κυριακής»

Ο Αντιστράτηγος ε.α. Λάζαρος Καμπουρίδης είναι απόφοιτος της Σχολής Εθνικής Άμυνας, κάτοχος MBA από το Nottinngham Trend University, Πτυχιούχος του Τμήματος Ιστορίας & Εθνολογίας του ΔΠΘ, και υποψήφιος Διδάκτορας του Παντείου Πανεπιστημίου, ενώ διετέλεσε μέλος της Ελληνικής Διπλωματικής Αντιπροσωπείας στην Κωνσταντινούπολη την περίοδο 1995-1999, Ακόλουθος Άμυνας στην Ελληνική Πρεσβεία στην Άγκυρα την περίοδο 2013-2017. Αποστρατεύθηκε τον Μάρτιο / 2022.

 

Shin Bet Chief in Greece for Snap Visit Amid Israeli-linked Spyware Scandal

0

Ronen Bar, head of Shin Bet security servicesCredit: Moti Milrod

The head of the Shin Bet Ronen Bar was in Athens weeks after the Greek spy chief stepped down after a journalist, opposition lawmaker were revealed to be under surveillance. Sources stress no connection

The head of Israel’s Shin Bet held a snap visit to Greece this week. The trip lasted about a day and coincided with Interior Security Minister Omer Bar-Lev’s official visit to the country. A security source close to the matter said that Bar was on a routine working visit, similar to other visits he had held in the past year.

On Thursday, upon his return to Israel, Bar met with Prime Minister Yair Lapid.

According to sources, Ronen Bar was in Athens for a day on Wednesday for a secret visit that took place in tandem to an official visit by Interior Security Minister Omer Bar-Lev. Upon his return to Israel on Thursday, Bar had a meeting with Prime Minister Yair Lapid.

While in Athens, Bar also met with Bar-Lev while he was having dinner with his Greek counterpart and the Public Security Ministry Director-General, Tomer Lotan. During his visit, Bar-Lev also held meetings with Greek officials about cybercrime, anti-terror and joint firefighting efforts between Israel, Greece and Cyrpus.

Sources stress that Bar did not attend those meetings and that there is no connection between the head of the Shin Bet’s presence in Greece and the minister’s.

Last month, Greece’s spy chief Panagiotis Kontoleon – who heads the National Intelligence Service, or EYP – stepped down alongside a senior aide to the prime minister over the storm caused by what is termed Predator-gate.

Greece is in the midst of a massive political scandal over revelations involving the Predator spyware, which was previously found on the phone of a prominent investigative journalist and the leader of the country’s social democratic party. A few weeks ago, former lawmaker and Infrastructure and Transport Minister Christos Spirtzis – also a member of the left-wing party Syriza – was hacked in 2021 via a malicious link that also infected the phone of journalist Thanasis Koukakis.

Greece has admitted that it conducted the surveillance, emphasizing that it was done legally, but did not say if it used the Predator spyware, created by the Israeli-owned firm Intellexa and its subsidiary CYTROX. The latter is registered in North Macedonia and operates from Greece. Intellexa is owned by the former head of a secret Israeli intel unit known as Unit 81. He has operated from Cyprus and Greece. Unlike NSO, Intellexa and its activities are not overseen by Israeli authorities.

The Shin Bet said it does not comment on the travel of the head of the organization and a security source added that there is no connection between Bar’s visit and the spyware scandal. The Interior Security Minister Omer Bar-Lev’s office did not respond to comment.

haaretz.com

Δημήτρη Κωνσταντακόπουλου-Fuck Europe:Τo σαμποτάζ των δύο αγωγών Nord Stream

0

 

«Ευχαριστούμε ΗΠΑ» γράφει στο Twitter ο πρώην υπουργός Εξωτερικών της Πολωνίας, νυν ευρωβουλευτής και μέλος της Διοικούσας Επιτροπής (Steering Committee) της Λέσχης Bilderberg, Ρομάν Σικόρσκι, αναφερόμενος στο σαμποτάζ, σύμφωνα με όλες τις ενδείξεις, κατά των δύο υποθαλάσσιων αγωγών Nord Stream που μεταφέρουν φυσικό αέριο από τη Ρωσία στη Γερμανία. Ο Σικόρσκι επιχαίρει γιατί η Ρωσία πληρώνει το τίμημα της ουκρανικής κρίσης, βλέποντας τον αγωγό που κόστισε είκοσι δισεκατομμύρια να κείται άχρηστος στα βάθη της Βαλτικής.

Οι Ηνωμένες Πολιτείες διαψεύδουν ότι έχουν οποιαδήποτε σχέση με το σαμποτάζ των αγωγών. Τον περασμένο Ιανουάριο πάντως, ο πρόεδρος Μπάιντεν είχε τον εξής διάλογο με τους δημοσιογράφους:

– Αν η Ρωσία εισβάλλει (στην Ουκρανία)… δεν θα υπάρχει πλέον Nord Stream 2. Θα τον τερματίσουμε.
– Μα πώς θα το κάνετε; Ο αγωγός είναι υπό γερμανικό έλεγχο.
– Σας υπόσχομαι ότι θα μπορέσουμε να το κάνουμε.

Την ίδια «πρόβλεψη» έκανε και η υφυπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ Βικτόρια Νούλαντ, πρωτεργάτης του πραξικοπήματος στο Κίεβο το 2014 (και «εφευρέτης» της πενταμερούς για την Κύπρο): «Αν η Ρωσία εισβάλει στην Ουκρανία, με τον ένα ή με τον άλλο τρόπο, ο Nord Stream 2 δεν θα προχωρήσει» (η υπογράμμιση δική μας).

Τη Ρωσία έσπευσε στο μεταξύ να κατηγορήσει για το σαμποτάζ (σύμφωνα με όλες τις ενδείξεις) κατά των δύο υποθαλάσσιων αγωγών που μεταφέρουν ρωσικό αέριο στη Γερμανία ο Ουκρανός πρόεδρος Βολοντιμίρ Ζελένσκι.

Η άποψή του βέβαια έχει την ίδια σοβαρότητα με τον άλλο ισχυρισμό του ότι οι Ρώσοι βομβαρδίζουν οι ίδιοι τον πυρηνικό σταθμό της Ζαπορίζια που κατέχουν. (Ή και τον άλλο, ότι πράκτορες του Πούτιν ανατινάζουν στη Μόσχα τα αυτοκίνητα Ρώσων δημοσιογράφων που υποστηρίζουν την επέμβαση στην Ουκρανία).

Αν και γελοίοι, αυτοί οι ισχυρισμοί είναι χρήσιμοι στις εξτρεμιστικές δυνάμεις και τις υπηρεσίες που ελέγχουν τον Ζελένσκι και τον χρησιμοποιούν ως διεθνή προβοκάτορα, να λέει δηλαδή αυτά που δεν μπορούν να πουν άλλοι, ακόμα και να επεμβαίνει στην εσωτερική ζωή της Γερμανίας για λογαριασμό του διεθνούς «κόμματος του πολέμου».

Σε ένα δημόσιο περιβάλλον στη Δύση που κυριαρχείται από αντιρωσική υστερία, είναι απλώς σχεδόν αδύνατο να βρεθούν μέσα μαζικής ενημέρωσης που να εκθέσουν τη γελοιότητα των ισχυρισμών αυτών, αν μη τι άλλο για να μην εμφανιστούν φιλορωσικά.

Τιθέμενοι προ του διλήμματος να πιστέψουν τα μέσα που εμπιστεύονται ή το μυαλό τους εναντίον τους, οι πολίτες περιπίπτουν σε γενικευμένη σύγχυση. Αυτή είναι και η λογική του Γκέμπελς: πες, πες, κάτι θα μείνει.

Με τους δύο αγωγούς σε καλή κατάσταση η Ρωσία κρατάει στο χέρι της σε μεγάλο βαθμό τον ενεργειακό εφοδιασμό της Γερμανίας. Μπορεί, αν θέλει, να παράσχει αέριο και αν δεν θέλει, να το σταματήσει. Για να είναι όπλο στα χέρια της οι αγωγοί, όπως υποστηρίζει το Bloomberg, χρειάζεται οι αγωγοί να υπάρχουν και να μπορούν να λειτουργήσουν.

Αλλά και η Γερμανία μπορεί, αν αποφασίσει να μεταβάλλει την πολιτική της, πιεζόμενη και από την έλλειψη ενέργειας, να αποκαταστήσει άμεσα την πλήρη ροή του ρωσικού φυσικού αερίου προς την ίδια.

Αντίθετα, με τους δύο αγωγούς εκτός λειτουργίας, το Βερολίνο εξαρτάται απελπιστικά από τις ΗΠΑ για τον εφοδιασμό του σε ενέργεια, άρα θα του είναι πολύ δυσκολότερο να αλλάξει πολιτική στο Ουκρανικό.

Αυτό που κάνουν δηλαδή τα σαμποτάζ των δύο αγωγών είναι ότι αφενός στερούν τη Ρωσία από το «όπλο» της, αφετέρου δένουν περαιτέρω την Γερμανία, δηλαδή την Ευρώπη, σε έναν πόλεμο που ναι μεν έχει εξαπολυθεί κατά της Ρωσίας, στην πραγματικότητα όμως, εμμέσως πλην σαφώς, στοχεύει την ίδια την Ευρώπη.

Η Ευρώπη πληρώνει το κόστος των κυρώσεων, τα κράτη, οι ένοπλες δυνάμεις και οι υπηρεσίες της, οι μηχανισμοί, τα μέσα της και η οικονομία της ελέγχονται όλο και περισσότερο από τις αμερικανικές υπηρεσίες. Χάνει τη δυνατότητα ισορροπημένων σχέσεων και με τις ΗΠΑ και με τη Ρωσία που είναι η βασική προϋπόθεση για την αυτονομία της.

Αυτή είναι και η επιδίωξη που ετέθη ήδη με την έκθεση Wolfowitz και με το Σχέδιο για έναν Nέο Αμερικανικό Αιώνα, από τη δεκαετία του 1990. Να αποτραπεί οποιαδήποτε συνεργασία δύο μεγάλων δυνάμεων (όπως π.χ. της Ευρώπης με τη Ρωσία ή της Ρωσίας με την Κίνα) που θα απειλήσει την αμερικανική παντοκρατορία.

Για αυτό και στη διάρκεια της κρίσης στην Ουκρανία το 2014, όταν οι τρεις υπουργοί Εξωτερικών της Ε.Ε. (Γάλλος, Γερμανός και Πολωνός) κατάφεραν να καταλήξουν με τον Γιανουκόβιτς σε συμφωνία για ειρηνική εκτόνωση της κρίσης, τα όπλα μίλησαν αμέσως μόλις απογειώθηκε από το Κίεβο το αεροπλάνο τους.

«Fuck the EU», όπως είπε στην ιστορική της φράση η Νούλαντ προς τον Τζέφρι Πάιατ, πρεσβευτή τότε των ΗΠΑ στο Κίεβο και μετέπειτα στην Αθήνα.

Δεν μπορούμε να κάνουμε εικασίες για το ποιος έκανε το σαμποτάζ. Ελάχιστες χώρες στον κόσμο έχουν την τεχνική δυνατότητα να κάνουν κάτι τέτοιο και θα ήταν λάθος να προεξοφλήσουμε ποια από αυτές είναι υπεύθυνη.

Αυτό που πρέπει να θεωρείται όμως πρακτικά βέβαιο, αντίθετα, είναι ότι το σαμποτάζ των αγωγών έχει να κάνει με κέντρα της «βαθιάς αυτοκρατορίας» και του «Κόμματος του Πολέμου», που ελέγχουν ακόμα και τις ίδιες τις Ηνωμένες Πολιτείες. Τη δράση τους διαπιστώσαμε επανειλημμένως όχι μόνο στο ουκρανικό μέτωπο, αλλά επίσης και σε αυτά της Μέσης Ανατολής και της Κίνας. Η κυρία Νούλαντ είναι ο «άνθρωπος-γέφυρα» που συνδέει τις δυνάμεις που ξεκίνησαν τους πολέμους στη Μέση Ανατολή με αυτούς που προκάλεσαν την κρίση στην Ουκρανία.

Όσο δεν αντιμετωπίζει καμιά σοβαρή αντίσταση ούτε από το δυτικό πολιτικό, οικονομικό και μιντιακό κατεστημένο, ούτε από μαζικά κινήματα και κόμματα στην Ευρώπη και την Αμερική, ούτε από τους «διανοούμενους», το «κόμμα του Πολέμου», γενικεύοντας χωρίς όρια και περιορισμούς τη σύγκρουση με τη Ρωσία, δεν θα «νικήσει» μεν τη Ρωσία, τείνει όμως να οδηγήσει τη «συλλογική Δύση» στον («νεοκλασικό» ή «μεταμοντέρνο») νέο-Φασισμό και στον ολοκληρωτικό Παγκόσμιο Πόλεμο.

Πηγή: hkosmodromio.gr

 

Ζητούσαν να “συνετιστεί” ο Μακάριος… Τι αναφέρει απόρρητο τηλεγράφημα το 1959: Διάβημα Άγκυρας προς Αθήνα για υπουργούς ΕΟΚΑ, νομιμοποίηση ΑΚΕΛ και χωριστούς δήμους

0

Του ΚΩΣΤΑ ΒΕΝΙΖΕΛΟΥ

Καθησυχαστικό το ελληνικό υπουργείο Εξωτερικών στις «ανησυχίες» του Τούρκου πρέσβη λίγο πριν την εφαρμογή των Συμφωνιών…

Πριν καλά-καλά στεγνώσει το μελάνι από τις συμφωνίες για την ίδρυση της Κυπριακής Δημοκρατίας και τα προβλήματα στην πορεία προς την υλοποίηση τους εμφανίζονταν από παντού. Κυριαρχούσε η καχυποψία σε όλα τα επίπεδα. Κάθε κίνηση ερμηνευόταν ως απειλή ή προσπάθεια αλλαγής των συμφωνιών.

Παράλληλα, ήταν πρόδηλη η προσπάθεια καθορισμού ερμηνειών σε πρόνοιες των συμφωνιών, που εξυπηρετούσε τις λεγόμενες εγγυήτριες δυνάμεις. Την ίδια ώρα, οι συνεννοήσεις μεταξύ Αθηνών και Άγκυρας, πολλές φορές αποσκοπούσαν να «συνετίσουν» τον Αρχιεπίσκοπο Μακάριο.

Ένα απόρρητο σημείωμα, που αποκαλύπτουμε σήμερα, φωτίζει τις παρασκηνιακές συζητήσεις που γινόντουσαν ενόψει της εφαρμογής της νέας κατάστασης πραγμάτων. Πρόκειται για το σημείωμα (ημερομηνίας 6.4.1959, ώρα 12.30), που υπογράφεται από τον Θεμιστοκλή Τσάτσο και καταγράφει τη συνάντησή του με τον Τούρκο πρέσβη στην Αθήνα, ο οποίος τον επισκέφθηκε για να του μεταφέρει τις «ανησυχίες της Άγκυρας». Υπενθυμίζεται ότι ο Θεμιστοκλής Τσάτσος ήταν επικεφαλής της ελληνικής αντιπροσωπείας για τη σύνταξη του συντάγματος.

Με βάση το σημείωμα, ο  Τούρκος πρέσβης στην Αθήνα ζήτησε συνάντηση με τον Τσάτσο, για να τονίσει την ανησυχία της Άγκυρας για «τάσεις εκφυγής Αρχιεπισκόπου Μακαρίου εκ του πνεύματος των συμφωνιών του Λονδίνου». Εξήγησε δε τι εννοούσε: «α) διά της επιλογής υπουργών μεταξύ επιφανών στελεχών της ΕΟΚΑ, ενώ οι Τούρκοι περιορίσθηκαν επιμελώς εις πρόσωπα μη αναμεμιγμένα εις τελευταία διαμάχη και β) διά εκδηλούμενης τάσεως Αρχιεπισκόπου όπως νομιμοποιηθεί το ΑΚΕΛ, επί του τελευταίου τούτου σημείου δεν εδόθη ιδιαίτερα έμφασις υπό Τούρκου πρέσβεως ουδέ εμνημονεύθη υπό αυτού σχετικόν Getlemen’ s agreement».

Στη συνέχεια, ο Τούρκος πρέσβης, προέβη σε διάβημα για το θέμα των χωριστών δήμων. Διαβίβασε την παράκληση της κυβερνήσεώς του όπως οι Έλληνες, μέλη της μεταβατικής Επιτροπής, να μη επιμείνουν απορρίπτοντας τη συζήτηση του ζητήματος «ισχυριζόμενοι ότι ανήκει εις αρμοδιότητα Συνταγματικής Επιτροπής».

Με βάση το σημείωμα ο Τούρκος διπλωμάτης προσέθεσε ότι η αρθρογραφία του ελληνικού Τύπου, σε Ελλάδα και Κύπρο, αναφέρει πως ο διαχωρισμός των δήμων είναι διοικητικός και όχι εδαφικός, γεγονός, που όπως είπε, ανησυχεί την τουρκική κυβέρνηση. Παρακάλεσε δε όπως η Ελληνική Κυβέρνηση επηρεάσει τον Αρχιεπίσκοπο και τους Ελληνοκύπριους όπως «μη επιμείνουν επί τοιαύτης εσφαλμένης ερμηνείας των συμφωνιών Λονδίνου».

Ο Θεμιστοκλής Τσάτσος, σύμφωνα με το τηλεγράφημα, απάντησε ότι «οι αποφάσεις Ελληνικής Κυβέρνησης είναι να λάβει παν δυνατόν μέτρον διά την πλήρη εφαρμογή των υφιστάμενων συμφωνιών εν πνεύματι καλής πίστεως και συνεργασίας. Είμεθα απολύτως προσηλωμένοι εις συμφωνίας τας οποίας εκτελέσωμεν με πάσαν ειλικρίνειαν.

Ακριβώς διά τον λόγον αυτόν Ελληνική Κυβέρνηση δεν επιδοκιμάζει υποχωρήσεις ως τας περί αναλογίας Υπουργών εις τας οποίας Μακάριος προέβη υπό την πίεση των Τούρκων εκπροσώπων». Για το θέμα των δήμων, ο Θεμιστοκλής Τσάτσος ανέφερε ότι «άποψης της Ελληνικής Κυβερνήσεως είναι ότι θα ήταν ηδύνατο αναζητηθεί κατάλληλος τρόπος εδαφικού διαχωρισμού αλλά εφόσον περιλαμβάνονται εις έκαστον τομέα όσον ένεστι ολιγότεροι αλλόφυλοι δημόται.

Ετόνισα ότι θα προσπαθήσουμε να επηρεάσουμε τους Ελληνοκύπριους προς την κατεύθυνση ανωτέρω λύσεως αλλά ότι στερρά απόφασις ημών είναι να απέχωμεν κατά το δυνατόν από αναμίξεως εις ζητήματα Κύπρου πλην εκείνων υφ ών ανελάβομεν ρητώς υποχρεώσεις, ίνα, συμφώνως προς πνεύμα Συμφωνιών Λονδίνου, αποκοπή βαθμιαίως η ψυχολογική εξάρτηση Ελληνοκυπρίων από την Ελλάδα και προωθηθεί η δημιουργία ιδίας πρωτοβουλίας εις ρύθμισιν κυπριακών ζητημάτων».

Το απόρρητο σημείωμα, που αποκαλύπτουμε σήμερα, φωτίζει τις παρασκηνιακές συζητήσεις που γινόντουσαν ενόψει της εφαρμογής της νέας κατάστασης πραγμάτων.

Το σημείωμα είχε σταλεί στο Γενικό Προξενείο στην Κύπρο (με κοινοποίηση στις πρεσβείες Λονδίνου και Άγκυρας), ώστε να υπάρξει συνάντηση με τον Μακάριο. «Παρακαλούμεν όπως υπό το ανωτέρω πνεύμα ομιλήσετε εις τον Αρχιεπίσκοπο προς εξεύρεσιν καταλλήλου πρακτικής λύσεως καταβαλλόμενης πάντως πάσης προσπάθειας διά το συμφερώτερον δυνατόν καθορισμόν γεωγραφικών ορίων».

  • Τι λέγει το σύνταγμα

Το σύνταγμα, άρθρο 173, αναφέρεται στη δημιουργία πέντε χωριστών δήμων στις μεγάλες πόλεις (Λευκωσία, Λεμεσό, Αμμόχωστο, Λάρνακα και Πάφο) υπό των Τούρκων πολιτών αυτών, υπό τον όρον ότι ο Πρόεδρος και ο Αντιπρόεδρος θέλουν εντός τεσσάρων χρόνων από την έναρξη ισχύος του Συντάγματος εξετασθεί το ζήτημα, εάν ο χωρισμός των δήμων θα συνεχισθεί ή όχι.

Το σύνταγμα προβλέπει τη δημιουργία συντονιστικού οργάνου για τις εργασίες, που θα γινόντουσαν από κοινού και καθορίζει και τη σύνθεσή του.

  • Ενστάσεις για Γεωρκάτζη

Σε ό,τι αφορά τον διορισμό του υπουργικού της μεταβατικής κυβέρνησης, όπως προκύπτει από άλλο τηλεγράφημα οι ενστάσεις που προβάλλονταν, υπό τη μορφή «ανησυχιών» αφορούσαν κατά κύριο λόγο τον Πολύκαρπο Γεωρκάτζη.

Ενστάσεις δεν είχαν μόνο οι Τούρκοι, αλλά και οι Βρετανοί. Ο Μακάριος επέμενε σε βαθμό, που είχε προειδοποιήσει ότι θα άφηνε κενή τη θέση του υπουργού Εσωτερικών και θα έκανε και σχετική δήλωση.

  • «Οι Ε/κ θα υφίσταντο μεγάλη επιβάρυνση προς όφελος Τ/κ»

Για το θέμα των χωριστών δήμων ενδιαφέρον έχει το πρακτικό συνάντησης, που έγινε στην κατοικία του Έλληνα Πρωθυπουργού Κωνσταντίνου Καραμανλή στις 29 Ιανουαρίου 1959.

Σύμφωνα με τον Νίκο Χαραλάμπους («Αναζητώντας την αυτογνωσία», τόμος δεύτερος σελ. 108-109), παρόντες στη συνάντηση ήταν ο Καραμανλής, ο Αβέρωφ, ο Μακάριος, ο Μητροπολίτης Άνθιμος και ο Διευθυντής του υπουργείου Εξωτερικών Άγγελος Βλάχος, ο οποίος συνέταξε και το πρακτικό της συνάντησης.

Όπως καταγράφουν οι Ευάγγελος Αβέρωφ, που έκανε και την ενημέρωση (στο «Ιστορία Χαμένων Ευκαιριών», Κυπριακό 1950-1963, τόμος β, σελ 168-176)  και ο Άγγελος Βλάχος («Δέκα χρόνια Κυπριακού», σελ. 238-240), «ο Μακάριος απέρριψε κάθε σκέψη για τουρκική βάση.

Εξέφρασε επιφυλάξεις για το ποσοστό των δημοσίων υπαλλήλων, Ελλήνων και Τούρκων του μέλλοντος κυπριακού κράτους (Έλληνες 70% Τούρκοι 30%) επειδή το θεωρούσε άδικο. Παραδόξως και παρά την επιμονή του Αβέρωφ να μη γίνει δεκτό το τουρκικό αίτημα για χωριστούς δήμους, ο Αρχιεπίσκοπος και ο Μητροπολίτης ζήτησαν επίμονα να δημιουργηθούν χωριστοί δήμοι, ελληνικοί και τουρκικοί, στις πέντε κυριότερες πόλεις.

Επιχείρημά τους ήταν ότι αν οι δήμοι ήσαν κοινοί, τότε οι Ελληνοκύπριοι θα υφίσταντο μεγάλη επιβάρυνση προς όφελος των Τουρκοκυπρίων».

Σύμφωνα με τον Αβέρωφ «οι δύο ιεράρχαι προσέθεσαν εις ταύτα ότι το θέμα δεν ήτο κεφαλαιώδους σημασίας, και ότι άλλωστε η ελληνική πλευρά δεν ηδύνατο να εμπλακή εις ευθύνας εφ όσον ενεργή πάντοτε ως εντολοδόχος των Κυπρίων.

Εις το σημείο αυτό παρενέβη ο Πρόεδρος της Κυβερνήσεως και επιβεβαίωσε ότι πράγματι η Ελληνική Κυβέρνησις ενεργεί ως εντολοδόχος των Κυπρίων και ότι αι κυπριακαί απόψεις θα ελαμβάνοντο υπόψιν κατά την οριστικήν διαπραγμάτευσιν του θέματος των δήμων».

ΑΠΟΨΗ

Μύριζε Μπαρούτι από νωρίς

Είναι σαφές πως μύριζε… μπαρούτι από την αρχή. Το δοτό σύνταγμα, οι διαφορετικές αφετηρίες από τις οποίες αντιμετώπιζαν την επόμενη ημέρα της εφαρμογής των Συμφωνιών για την ίδρυση της Κυπριακής Δημοκρατίας, δημιουργούσαν από νωρίς ένα εκρηκτικό κλίμα. Όχι τυχαία υπήρχαν διαφορετικές ερμηνείες ενός περίπλοκου σε δομή και λειτουργία κράτους. Η λεγόμενη «εποικοδομητική ασάφεια».

Από το τηλεγράφημα του ελληνικού υπουργείου Εξωτερικών προκύπτει πως η Αθήνα δεν ήθελε να παρεμβαίνει πέραν από τα όσα ήταν υποχρεωμένη. Αντίθετα, η Άγκυρα -κι αυτό επιβεβαιώνεται από το συγκεκριμένο διάβημα- πέραν των επιφυλάξεων, την έλλειψη εμπιστοσύνης στο πρόσωπο του Μακάριου, ήθελε να έχει λόγο για τα πάντα σε ό,τι αφορά τη λειτουργία του κράτους. Ενδιαφέρουσα και η υπενθύμιση για το Getlemen’s agreement για να μη νομιμοποιηθεί το ΑΚΕΛ! Αυτή τη Δημοκρατία ήθελαν;

photo:Ο Κωνσταντίνος Καραμανλής με τον πρόεδρο και Αρχιεπίσκοπο Μακάριο. Φωτογραφία via Γραφείο Δημοσίων Πληροφοριών

  • Τα σχόλια που δημοσιεύονται στην ιστοσελίδα μας εκφράζουν απαραίτητα τους συγγραφείς. Η ιστοσελίδα μας δεν λογοκρίνει τις γνώμες κανενός.