Αρχική Blog Σελίδα 1747

Γαβριήλ Χαρίτος-Οι θεσμικές ανακατατάξεις που προωθεί η κυβέρνηση Νετανιάχου προκαλούν αντιδράσεις

0

Το Ισραήλ διανύει μία περίοδο πρωτόγνωρη σε θεσμικό επίπεδο με την νέα κυβέρνηση να έχει θέσει στο στόχαστρο την δικαστική εξουσία και ιδιαίτερα το Ανώτατο Δικαστήριο, η νομολογία του οποίου επί σειρά ετών ακύρωνε νόμους και υπουργικές εγκυκλίους που θα μπορούσαν να θέσουν σε κίνδυνο τη λύση της διένεξης με τους Παλαιστινίους επί τη βάσει «δύο έθνη-δύο κράτη» ή να παραβιάσουν δικαιώματα μειονοτήτων εθνοτικών, κοινωνικών, θρησκευτικών και έμφυλων. Το βασικό επιχείρημα της σημερινής συμπολίτευσης είναι ότι η νομοθετική εξουσία, η Κνέσετ, εκλέγεται, και επομένως έχει την δημοκρατική νομιμοποίηση να έχει τον πρώτο λόγο στην διαμόρφωση της νομοθεσίας. Επιπροσθέτως όμως, με δεδομένο ότι δεν υπάρχει Σύνταγμα, η νομοθετική εξουσία έχει το δικαίωμα να θεσπίζει νόμους με ανώτερη τυπική ισχύ, που καθορίζουν την φυσιογνωμία του πολιτεύματος. Με βάση αυτήν την επιχειρηματολογία λοιπόν, προωθείται μία νομοθετική μεταρρύθμιση, η οποία στοχεύει στην μείωση της αρμοδιότητας του Ανωτάτου Δικαστηρίου να προβαίνει στον έλεγχο συνταγματικότητας των νόμων που υπερψηφίζει το κοινοβούλιο, κατά τρόπον ώστε να τίθεται σε αμφισβήτηση η αρχή της διάκρισης των εξουσιών – αρχή η οποία αποτελεί την πεμπτουσία των σύγχρονων δυτικών κοινοβουλευτικών δημοκρατιών. Από την άλλη πλευρά, τα κόμματα της αντιπολίτευσης με επικεφαλής τον τέως πρωθυπουργό Γιαΐρ Λαπίντ, κρούουν τον κώδωνα του κινδύνου ότι η παρούσα κυβέρνηση προωθεί μια πολιτειακή εκτροπή κατά του δημοκρατικού πολιτεύματος. Οι διαμαρτυρίες της αντιπολίτευσης ουσιαστικά, αλλά και οι παραινέσεις που εκφράζει επανειλημμένα ο Πρόεδρος της χώρας, Ιτσχάκ Χέρτσογκ, θεσμικά δεν έχουν την δυνατότητα να επηρεάσουν ουσιαστικά τις εξελίξεις, ενώ η κυβέρνηση έχει προαναγγείλει ότι εντός των επομένων δύο εβδομάδων πρόκειται να εισαγάγει προς ψήφιση τα νομοσχέδια που θα αποψιλώνουν τις αρμοδιότητες του Ανωτάτου Δικαστηρίου και θα προσδίδουν υπερεξουσίες στην νομοθετική και στην εκτελεστική εξουσία ως προς την διαδικασία εκλογής και προαγωγής των δικαστών.

Χθες εκτυλίχθηκε ακόμα ένα επεισόδιο στην μετωπική σύγκρουση Κυβέρνησης-Ανωτάτου Δικαστηρίου, με αφορμή την έκδοση δικαστικής απόφασης που έκρινε ότι ο διορισμός του Αριέ Ντέρι, ηγέτη του υπερορθόδοξου κόμματος «Shas», σε Υπουργό Εσωτερικών και Υπουργό Υγείας είναι παράνομος, επειδή πρόσφατα είχε κριθεί ένοχος και καταδικάσθηκε σε διετή φυλάκιση και χρηματικό πρόστιμο από το Επαρχιακό Ποινικό Δικαστήριο της Ιερουσαλήμ για φορολογικές παραβάσεις κακουργηματικού χαρακτήρα – πλην όμως η υπόθεση έκλεισε με πρακτικό δικαστικού συμβιβασμού, στο οποίο, μεταξύ άλλων ο Ντέρι είχε δηλώσει ότι αποσύρεται από την ενεργό πολιτική ζωή. Η απόφαση του Ανωτάτου Δικαστηρίου προκάλεσε ακόμα περισσότερες επικρίσεις κατά της δικαστικής εξουσίας εκ μέρους του Υπουργού Δικαιοσύνης και ηγετών της συμπολίτευσης. Ωστόσο, η παράταξη Νετανιάχου δήλωσε ότι θα συμμορφωθεί με την δικαστική απόφαση, εξέλιξη η οποία δίνει τη σκυτάλη σε περαιτέρω θεσμικές επιπλοκές. Συγκεκριμένα, ο πρωθυπουργός Νετανιάχου εκτιμάται ότι θα καθαιρέσει τον Αριέ Ντέρι από τα υπουργικά αξιώματα που κατέχει σήμερα και στη συνέχεια, προκειμένου να συνεχίσει να συμμετέχει στην κυβέρνηση όπως ορίζουν οι μετεκλογικές συμφωνίες συνεργασίας, εκτιμάται ότι θα πρέπει η παρούσα κυβέρνηση να διαλυθεί, να προωθηθεί – εκ μέρους της συμπολίτευσης – η ευδοκίμηση μίας εκ των προτέρων συμπεφωνημένης πρότασης μομφής, προκειμένου να προκύψει μία νέα κυβέρνηση που θα αποτελείται από τους ίδιους κομματικούς εταίρους και θα ορίζεται ότι ο Αριέ Ντέρι θα καταστεί Αντιπρόεδρος της Κυβέρνησης, ένα αξίωμα για το οποίο ο συγκεκριμένος πολιτικός ηγέτης δεν έχει κώλυμα σύμφωνα με την ισχύουσα νομοθεσία. Αυτή η διαδικαστική περιπέτεια αναμένεται να διαρκέσει μεγάλο χρονικό διάστημα, το οποίο ενδέχεται να καθυστερήσει την ψήφιση των νομοσχεδίων της λεγόμενης ‘μεταρρύθμισης του δικαστικού συστήματος’ που προωθούν τα κόμματα της συμπολίτευσης. «Εν ολίγοις, θα μπορούσαμε να πούμε ότι η ισραηλινή δημοκρατία πληρώνει την επιλογή του πρώτου πρωθυπουργού της χώρας, του Δαυίδ Μπεν Γκουριόν, να μην θεσπισθεί Σύνταγμα, παρότι τότε, κατά τις αρχές της δεκαετίας του 1950, υπήρχαν πολύ συγκεκριμένοι λόγοι που απαιτούσαν κάτι τέτοιο», επισημαίνει ο κ. Χαρίτος.

Είναι ενδιαφέρον ότι η αραβική μειονότητα του Ισραήλ και τα πολιτικά κόμματα που την εκφράζουν παρατηρούν τις εξελίξεις χωρίς να λαμβάνουν δημόσια θέση. Το φαινόμενο αυτό εξηγείται κυρίως από το γεγονός ότι η νέα κυβέρνηση φροντίζει να προωθεί την θρησκευτική φυσιογνωμία του κράτους, ένα θέμα που ανέκαθεν δίχαζε την εβραϊκή κοινωνία της χώρας. Από την άλλη όμως, το ζήτημα των Ιερών Προσκυνημάτων και ειδικότερα το καθεστώς που ισχύει στο Τέμενος Αλ-Άκσα στην Ανατολική Ιερουσαλήμ θίγεται ολοένα και περισσότερο από την Ιορδανία.

Είναι χαρακτηριστικό ότι από την υπογραφή των Συμφωνιών του Αβραάμ και εντεύθεν, η Ιορδανία τηρεί αποστάσεις ασφαλείας από το νέο πλαίσιο περιφερειακής συνεργασίας Ισραήλ-Αραβικών χωρών του Κόλπου, παρότι έχει συστήσει πλήρεις διπλωματικές σχέσεις με το Ισραήλ από τα μέσα της δεκαετίας του 1990 και ανήκει στον σκληρό πυρήνα των φιλοδυτικών αραβικών χωρών της περιοχής. Η απόμακρη ιορδανική στάση εξηγείται από τους εξής παράγοντες: Πρώτον, η πλειοψηφία του ιορδανικού πληθυσμού έχει παλαιστινιακή καταγωγή. Δεύτερον, το ειδικό καθεστώς που ισχύει στο Τέμενος Αλ-Άκσα στην Ανατολική Ιερουσαλήμ διαφυλάττεται από το Ιορδανικό Βακούφ, του οποίου προΐσταται εκάστοτε Ιορδανός Βασιλιάς, Τρίτον, σε περίπτωση κατά την οποία σημειωθεί κενό εξουσίας στην Παλαιστινιακή Αρχή με την αποχώρηση του νυν Παλαιστινίου Προέδρου, Μαχμούντ Αμπάς, μοιραίως η Ιορδανία θα κληθεί να παίξει σημαντικό ρόλο στις ενδοπαλαιστινιακές εξελίξεις. Και, τέλος, η Ιορδανική Μοναρχία αντιμετώπισε τους τελευταίους μήνες πρωτοφανείς ταραχές στο εσωτερικό της χώρας λόγω της επικείμενης αύξησης των τιμών των καυσίμων, με τους Ιορδανούς διαδηλωτές να απαντούν στον εθνικό στρατό με πυρά, σκοτώνοντας ανώτερους αξιωματούχους της αστυνομίας που κλήθηκαν να θέσουν υπό έλεγχο την δημόσια τάξη στις νότιες επαρχίες της χώρας. «Η Ιορδανική Μοναρχία αρχίζει να νιώθει την μέγγενη των πιέσεων στο εσωτερικό της χώρας», επισημαίνει ο κ. Χαρίτος σημειώνοντας ότι «με το να τονίζει την ανάγκη προστασίας του Τεμένους Αλ-Άκσα, θα καταφέρει να ενισχύσει το κύρος της και την εθνική ενότητα στο εσωτερικό της Ιορδανίας». «Είναι μάλιστα χαρακτηριστικό ότι, όπως ανακοίνωσε πρόσφατα η Εθνική Τράπεζα της Ιορδανίας, στο νέο χαρτονόμισμα των 50 δηναρίων απεικονίζεται ο Βασιλιάς Αμπντάλα με φωτογραφία του Τεμένους Αλ-Άκσα», τόνισε ο κ. Χαρίτος.

Είναι σαφές ότι οι ιδεολογικές εθνοθρησκευτικές τάσεις της νέας κυβέρνησης Νετανιάχου απασχολούν την Δύση και ειδικότερα τις Ηνωμένες Πολιτείες. Ωστόσο, στο επίκεντρο της επίσκεψης στο Ισραήλ του ειδικού συμβούλου εθνικής ασφαλείας των ΗΠΑ, Τζέικ Σάλιβαν, που βρίσκεται σε εξέλιξη από χθες, φέρεται να είναι η συμμετοχή του Ισραήλ στην διάσκεψη που θα πραγματοποιηθεί αύριο στην αμερικανική βάση στο Ράμσταϊν της Γερμανίας, όπου θα συζητηθεί με ποιον τρόπο θα ενισχυθεί ο στρατός Ουκρανίας έναντι της Ρωσίας. Αξίζει να σημειωθεί ότι το Ισραήλ θα συμμετάσχει για δεύτερη φορά στην συνδιάσκεψη που διοργανώνεται από το αμερικανικό Υπουργείο Άμυνας με τη συμμετοχή των χωρών-μελών του ΝΑΤΟ, αλλά και χωρών που δεν ανήκουν στο ΝΑΤΟ αλλά έχουν σαφή δυτικό προσανατολισμό. Η προηγούμενη κυβέρνηση Μπένετ-Λαπίντ είχε δηλώσει ξεκάθαρα ότι δεν προτίθεται να αποστείλει στρατιωτικές ενισχύσεις στην Ουκρανία και ότι η ισραηλινή συνδρομή θα περιορισθεί στην παροχή ανθρωπιστικής βοήθειας και ηλεκτρονικού λογισμικού που θα προειδοποιεί τους αμάχους Ουκρανούς πολίτες να λάβουν μέτρα προστασίας ενόψει ρωσικών βομβαρδισμών. Η παρούσα κυβέρνηση Νετανιάχου «δεν έχει βρει τον χρόνο να καθορίσει ποια στάση θα ακολουθήσει στο ζήτημα αυτό», ανέφερε χαρακτηριστικά ο κ. Χαρίτος, δεδομένου ότι Νετανιάχου και Πούτιν έχουν καλλιεργήσει τα τελευταία χρόνια ένα ειδικό πλαίσιο αλληλοσυντονισμού στη Συρία και είναι αμφίβολο εάν η παρούσα ισραηλινή κυβέρνηση θα ήταν πρόθυμη να συνεχίσει τις αποτυχημένες προσπάθειες του τέως πρωθυπουργού Ναφτάλι Μπένετ να διαμεσολαβήσει μεταξύ Μόσχας και Κιέβου. Είναι πάντως ενδεικτικό, επισημαίνει ο κ. Χαρίτος, ότι τα ισραηλινά ΜΜΕ προβάλουν περισσότερο το ανοικτό ζήτημα του Ιράν ως το κύριο θέμα προς συζήτηση με τον Τζέικ Σάλιβαν, και δευτερευόντως το ζήτημα της Ουκρανίας και την ατζέντα των θεμάτων της αυριανής συνδιάσκεψης στο Ράμσταϊν.

Τέλος, καταλήγει ο κ. Χαρίτος, θα πρέπει να επισημανθεί ότι για πρώτη φορά χθες από το Νταβός της Ελβετίας ο Υπουργός Εξωτερικών της Σαουδικής Αραβίας απευθύνθηκε εμμέσως προς την νέα ισραηλινή κυβέρνηση, αναφέροντας ότι «θα είναι προς όφελος του Ισραήλ και όλης της περιοχής» να λήξει το αδιέξοδο στην ειρηνευτική διαδικασία για την επίλυση του Παλαιστινιακού. Η σημασία της δήλωσης αυτής έγκειται στο ότι πρόκειται για την πρώτη σαουδαραβική παραίνεση που εκφράζεται δημόσια μετά τον σχηματισμό της νέας κυβέρνησης Νετανιάχου, με το Ριάντ ουσιαστικά να θέλει να δηλώσει πρόθυμο να εξομαλύνει τις σχέσεις του με το Ισραήλ εφόσον σημειωθεί πραγματική πρόοδος στην ειρηνευτική λύση της διένεξης Ισραήλ-Παλαιστινίων.

ertnews.gr 

Βασίλειος Κόντης: Υπήρχε η Επιλογή Β. Ήπειρος ή Νησιά του Αιγαίου για τον Βενιζέλο το 1914;

1

του Βασίλειου Κόντη*

Υπάρχει μια παρερμηνεία αναφορικά με την απόφαση των έξι Μεγάλων Δυνάμεων της 13ης Φεβρουαρίου του 1914 για τα νησιά του ΒΑ Αιγαίου και την αποχώρηση του Ελληνικού Στρατού από την Β. Ήπειρο: Ότι ο Βενιζέλος αναγκάστηκε να θυσιάσει την Β. Ήπειρο για τα νησιά, ότι δηλαδή δόθηκε στην Ελλάδα η δυνατότητα της επιλογής. Η παρερμηνεία αυτή συνεχίζει να αναπαράγεται και σήμερα βασιζόμενη στις επιθέσεις που δέχτηκε ο Βενιζέλος από την αντιπολίτευση εκείνη την εποχή. Αμέσως μετά από την κοινοποίηση της απόφασης των Δυνάμεων, η εφημερίδα «Εμπρός», που εκείνη την εποχή ανήκε στον αντιπολιτευτικό τύπο, έγγραφε τα εξής:

«Το Ηπειρωτικόν και το Νησιωτικόν ζήτημα παρουσιάζουν άποψιν ζοφερωτέραν από πριν, η δε μεγάλη ελπίς του κ. Βενιζέλου ότι θα πείση τας Δυνάμεις να συγκρατήσουν την Τουρκίαν από των εχθρικών της εκδηλώσεων προς την Ελλάδα εναυάγησαν οριστικώς και αμετακλήτως. Η Ήπειρος εθυσιάσθη άνευ ανταλλάγματος, οι Ηπειρώται παραδίδονται εις τους Αλβανούς άνευ εγγυήσεως τινός εξασφαλιζούσης την θρησκείαν και την γλώσσαν των, η Ίμβρος, η Τένεδος και το Καστελλόριζο μένουν άνευ προστασίας τινός, η δε Χίος και η Μυτιλήνη, χωρίς να ουδετεροποιηθούν, επιβάλλεται να μείνουν ανοχύρωτοι και να μη αποτελούν στρατιωτικήν ή ναυτικήν βάσιν, δια να είναι φαίνεται ευκολωτέρα η αίφνιδία κατάληψίς των υπό των Τούρκων. Εν τούτοις η Τουρκία παραμένει αδιαλλάκτως απειλητική δια το ζήτημα των νήσων. Τα δύο κυριώτερα ζητήματα των οποίων ο κ. Βενιζέλος ανέλαβε την διακανόνισιν, αντί να προχωρήσουν προς την λύσιν των υπέστησαν ώθησιν προς τα οπίσω.»

Η πραγματικότητα είναι ότι ο Βενιζέλος είχε δώσει αγώνα για να διεκδικήσει εγγυήσεις και για την εδαφική ακεραιότητα των νησιών και για τον Ελληνισμό της Β. Ηπείρου και για τα δικαιώματα του ελληνικού πληθυσμού των τριών νησιών που θα παραχωρούνταν στην Τουρκία. Αυτός ήταν άλλωστε και ο σκοπός της διπλωματικής περιοδείας του σε Ρώμη, Παρίσι, Λονδίνο, Βερολίνο, Βιέννη, Αγία Πετρούπολη , Βουκουρέστι και Βελιγράδι από τις 6 Ιανουαρίου 1914 μέχρι την 14η Φεβρουαρίου 1914. Τα τρία αυτά αιτήματα δεν έγιναν αποδεκτά από την Βρετανική Κυβέρνηση και τις λοιπές Δυνάμεις. Ο Βενιζέλος πρότεινε να υπογραφεί αμυντικό σύμφωνο με την Βρετανία που πάλι απορρίφθηκε, καθώς οι Βρετανοί δεν ήθελαν να δεσμευτούν και συνέχιζαν να ακολουθούν μια πολιτική ίσων αποστάσεων με την Τουρκία. Η περιοδεία του Βενιζέλου εκ του αποτελέσματος δεν στέφθηκε με επιτυχία, αλλά η δια ζώσης συνομιλία του με τον υπουργό των εξωτερικών της Βρετανίας Έντουαρντ Γκρέι στο Λονδίνο του έδωσε το δικαίωμα να διεκδικήσει τις εγγυήσεις που του αρνήθηκαν οι κυβερνήσεις των Μεγάλων Δυνάμεων στο απαντητικό σημείωμα της Ελλάδας αναφορικά με την απόφαση της 13ης Φεβρουαρίου του 1914.

Ο Βενιζέλος δεν μπορούσε να κάνει τίποτα αναφορικά με το θέμα της Β. Ηπείρου. Στην απόφαση των Δυνάμεων, ύστερα από προτροπή της Γερμανίας, είχε επισυναφθεί το κείμενο του πρωτοκόλλου της Φλωρεντίας σύμφωνα με το οποίο οι πόλεις της Κορυτσάς, του Αργυροκάστρου, του Δελβίνου, του Λεσκοβικίου, των Αγίων Σαράντα, της Χιμάρας και του Πωγωνίου αποτελούσαν πλέον μέρος της Αλβανικής επικράτειας. Ο Ελληνικός Στρατός σύμφωνα με την απόφαση των Δυνάμεων βρισκόταν σε ξένο έδαφος και έπρεπε να αποχωρήσει άμεσα.

Αποκαλυπτική είναι η συνομιλία που έλαβε χώρα στις 26 Ιουνίου του 1913 όταν συναντήθηκαν στα γραφεία του Φόρεϊν Όφις οι υπουργοί των εξωτερικών της Βρετανίας και της Γαλλίας Σερ Έντουαρτ Γκρέι και Στεφάν Πισόν. Στην συνάντηση ήταν επίσης παρόντες o Γενικός Γραμματέας του Φόρεϊν Όφις Σερ Άρθουρ Νίκολσον και ο Γάλλος Πρέσβης στο Λονδίνο Πόλ Καμπόν. Αναφορικά με το Αλβανικό Ζήτημα, ο Γκρέι δήλωσε πως δεν υπήρχε καμία περίπτωση η Βρετανία να κάνει πόλεμο με την Ιταλία και την Αυστρία ώστε η Κορυτσά να πάει στην Ελλάδα. Ο Γκρέι είχε την εσφαλμένη εντύπωση πως ο πληθυσμός της Κορυτσάς ήταν στην πραγματικότητα αλβανικός παρόλο που στην πόλη υπήρχε διάχυτη η ελληνική κουλτούρα και υπήρχαν και ελληνικά σχολεία. Ο Γκρέι είχε δημιουργήσει στο μυαλό του αυτήν την εντύπωση για την Κορυτσά βασιζόμενος σε αναφορές και γράμματα από Εγγλέζους που την είχαν επισκεφτεί.

Ο αλβανικός εθνικισμός είχε ξεκινήσει να διχάζει τους ορθοδόξους της Κορυτσάς και ήδη από το 1907 ο Ισμαήλ Κεμάλ, ο μετέπειτα πρώτος πρωθυπουργός της Αλβανίας, είχε προειδοποιήσει τον τότε Έλληνα πρωθυπουργό Γεώργιο Θεοτόκη πως αυτό θα αποτελούσε εμπόδιο στα πλαίσια της ελληνοαλβανικής συνεννόησης. Το 1913 υπήρχαν ήδη ορθόδοξοι Κορυτσαίοι που είχαν ενστερνιστεί τον αλβανικό εθνικισμό και επίσης χρηματοδοτούνταν από τους Αυστριακούς ώστε να εξυπηρετούν τα συμφέροντά τους. Η Κορυτσά, μια κατεξοχήν πόλη εμπόρων, και ο εύφορος κάμπος της έπρεπε οπωσδήποτε να προσαρτηθούν στην Αλβανία από την στιγμή που η περιοχή του Κοσόβου είχε επιδικαστεί στην Σερβία, διαφορετικά το μικρό νεοσύστατο Αλβανικό κράτος δεν θα ήταν βιώσιμο. Οι Αλβανοί εθνικιστές, εκμεταλλευόμενοι το γεγονός ότι ο ορθόδοξος ελληνικός πληθυσμός της Κορυτσάς ήταν αλβανόφωνος, πλησίαζαν τους ξένους απεσταλμένους λέγοντάς τους πως είναι Αλβανοί. Τους προσκαλούσαν μάλιστα στα σπίτια τους για να τους δείξουν πως όλη η οικογένειά τους από τους γηραιότερους μέχρι τα μικρά παιδιά όλοι μιλούσαν τα αλβανικά. Απέκρυπταν όμως το γεγονός πως οι ίδιοι είχαν φοιτήσει στα ελληνικά σχολεία όπου δεν διδασκόταν καθόλου η αλβανική γλώσσα. Οι μουσουλμάνοι πήγαιναν στα οθωμανικά σχολεία ενώ 1-2 αλβανικά σχολεία που άνοιξαν έκλεισαν σύντομα ελλείψει μαθητών! Έτσι λοιπόν αν ο πληθυσμός της Κορυτσάς ήταν αλβανικός όπως πίστευε ο Γκρέι, ποιοί επαναστάτησαν τον Mάρτιο του 1914; Γιατί πήραν τα όπλα οι Κορυτσαίοι όπως αναφέρει και ο Βρετανός ιστορικός Άρνολντ Τόινμπι, για «το δικαίωμα να ενωθούν με ένα αλλόγλωσσο έθνος»;

Πίσω στην συνάντηση του Ιουνίου του 1913 στο Λονδίνο, ο Πισόν απάντησε στον Γκρέι πως ούτε η Γαλλία θα έκανε πόλεμο με την Ιταλία και την Αυστρία για να επιδικαστεί η Κορυτσά στην Ελλάδα. Όμως επίσης σε καμία περίπτωση η Γαλλία και η Βρετανία δεν θα ασκούσαν βία στην Ελλάδα ώστε ο Ελληνικός Στρατός να εγκαταλείψει την Β. Ήπειρο. Ο Γκρέι συμφώνησε αλλά παρατήρησε πως αφού η Βρετανία και η Γαλλία δεν επιθυμούσαν να εμπλακούν σε μία  στρατιωτική περιπέτεια για την Ελλάδα, αυτή θα έπρεπε να αντιμετωπίσει μόνη της τους Αυστριακούς και τους Ιταλούς.  Η Αυστρία επέμενε η Κορυτσά να εξαιρεθεί από την επιτροπή εξέτασης των ελληνοαλβανικών συνόρων, δηλαδή να δοθεί a priori στους Αλβανούς. Τελικά ο Πισόν δέχτηκε πως στην περίπτωση που δεν θα κατάφερναν να κάμψουν την αντίσταση της Αυστρίας, οι Γάλλοι θα υποχωρούσαν. Ο Γκρέι και οι Βρετανοί δεν είχαν κάποιο ιδιαίτερο ενδιαφέρον για την Κορυτσά οπότε το θέμα έκλεισε εκεί και ποτέ δεν εξετάστηκε επίσημα το ζήτημα της ελληνικότητας της πόλης.

Αυτό που θα μπορούσε να κάνει ο Βενιζέλος τον Φεβρουάριο του 1914 ήταν να συνδέσει την αποχώρηση του Ελληνικού Στρατού από την Β. Ήπειρο με το θέμα των εγγυήσεων. Τί είχε ζητήσει ο Βενιζέλος από τον Γκρέι στην συνάντησή τους στο Λονδίνο στις 21 Ιανουαρίου του 1914: Αναφορικά με την Β. Ήπειρο το δικαίωμα της ελευθερίας στην θρησκεία και στην εκπαίδευση για τον ελληνικό ορθόδοξο πληθυσμό και αναφορικά με τα νησιά του Αιγαίου, από την στιγμή που θα ίσχυαν περιορισμοί αποστρατικοποίησης, να διασφαλίσουν οι Μ. Δυνάμεις, όπως όφειλαν, την ειρηνική κατοχή των νησιών για την Ελλάδα. Μέρες πριν σταλεί η απόφαση των Δυνάμεων, στις 9 Φεβρουαρίου του 1914, ο Γκρέι γνώριζε τις επιλογές του Βενιζέλου: Μια επιλογή θα ήταν να αρνηθεί να εφαρμόσει την απόφαση, ειδικά από την στιγμή που δεν υπήρχε ομοφωνία μεταξύ των Μ. Δυνάμεων για την εφαρμογή της. Όμως οι Αυστριακοί και οι Ιταλοί είχαν στείλει τελεσίγραφο στην Ελλάδα από τον Οκτώβριο του 1913 ώστε να αποχωρούσε ο Ελληνικός Στρατός μέχρι τα τέλη του έτους. Σε περίπτωση μη συμμόρφωσης της Ελλάδας, ο Βενιζέλος ρίσκαρε να έρθει αντιμέτωπος με τον Αυστριακό Στρατό των 700.000 στρατιωτών χωρίς την παραμικρή βοήθεια των Αγγλογάλλων. Η δεύτερη επιλογή ήταν να δεχτεί την απόφαση υπό την προϋπόθεση να λάβει εγγυήσεις από τις Μ. Δυνάμεις για την διασφάλιση των νησιών από την τουρκική απειλή, αφού ο Ελληνικός Στρατός αποχωρούσε από την Β. Ήπειρο.

Λογικά ο Βενιζέλος επέλεξε το δεύτερο και στις 22 Φεβρουαρίου του 1914 ανακοίνωνε πως η αποχώρησή θα ξεκινούσε την 1η Μαρτίου, σύμφωνα με τα προβλεπόμενα της απόφασης. Όμως δεν δέχτηκε να συναινέσει στο κομμάτι αναφορικά με τις διαβεβαιώσεις που όφειλε να δώσει στους Τούρκους σχετικά με την αποστρατικοποίηση των νησιών. Οι διαβεβαιώσεις αυτές θα δίνονταν μόνο εφόσον οι Δυνάμεις παρείχαν εγγυήσεις στην Ελλάδα που θα εξασφάλιζαν την εδαφική ακεραιότητα των νησιών και ειδικότερα της Μυτιλήνης και της Χίου που κινδύνευαν άμεσα. Παρόλο που το ζήτημα της διεκδίκησής της Β. Ηπείρου ήταν από καιρό οριστικά χαμένο, ο Βενιζέλος προσπάθησε να κερδίσει κάτι για την Ελλάδα με την άρση της αποστρατικοποίησης των νησιών.

Όσον αφορά την Β. Ήπειρο τον λόγο πλέον είχε το αυτονομιστικό κίνημα και οι «Ιεροί Λόχοι» των Βορειοηπειρωτών που ύστερα από μεγάλο αγώνα οδήγησαν στο Πρωτόκολλο της Κέρκυρας. Εκεί δόθηκαν και οι εγγυήσεις για την Β. Ήπειρο που ο Βενιζέλος δεν κατάφερε να αποσπάσει δια της διπλωματικής οδού, ανεξαρτήτως αν η συμφωνία αυτή με την έναρξη του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου δεν εφαρμόστηκε ποτέ. Τον Αύγουστο του 1922 η Ελλάδα ζήτησε από την Κοινωνία των Εθνών να εκτελέσει το Πρωτόκολλο με το οποίο η Αλβανία αναγνώριζε την αυτονομία ολόκληρης της Β. Ηπείρου. Τα αρμόδια όργανα δεν εξέτασαν το ελληνικό αίτημα και έτσι η μόνη εγγύηση για την ελληνική μειονότητα παρέμεινε η διεθνείς αναγνώρισή της από την Αλβανία ενώπιων της Κοινωνίας των Εθνών από τον Φαν Νόλι τον Οκτώβριο του 1921.

*Ο κ. Βασίλης Κόντης είναι ομότιμος καθηγητής Ιστορίας στο ΑΠΘ και πρώην πρόεδρος του Ιδρύματος Μελετών Χερσονήσου του Αίμου.

Β. Καρακωστάνογλου: Συμφέρει στην Ελλάδα η αποβολή της Τουρκίας από το ΝΑΤΟ και τη Δύση;

0

του Βενιαμίν Καρακωστάνογλου


Τόσο η παρούσα αμφίσημη πολιτική της Τουρκίας στο Ουκρανικό, που την φέρνει κοντά στη Ρωσία, την ίδια ώρα που πουλάει UAVs στην Ουκρανία, ενώ ταυτόχρονα αγνοεί τις οικονομικές κυρώσεις που επέβαλε η Δύση προς την επιτιθέμενη χώρα που, αν και μόνιμο μέλος του Συμβουλίου Ασφαλείας, διέπραξε το διεθνές έγκλημα της απρόκλητης ένοπλης επίθεσης, συνοδεύοντας το και με σωρεία σοβαρότατων παραβιάσεων του διεθνούς ανθρωπιστικού δικαίου, όσο και η παρούσα άκρως επικίνδυνη φάση των Ελληνο-Τουρκικών σχέσεων, με συνεχείς επαναλαμβανόμενες τουρκικές απειλές και πράξεις κατά της εδαφικής ακεραιότητας της Ελλάδας και των κυριαρχικών δικαιωμάτων της στις παρακείμενες θαλάσσιες ζώνες, επιβάλλουν την ένταξη των επιμέρους γεγονότων και εξελίξεων στο ευρύτερο στρατηγικό πλαίσιο της άμυνας και αποτροπής του Ελληνισμού, όσο και την πιθανή αναθεώρηση του στρατηγικού δόγματος του ΝΑΤΟ, των ΗΠΑ και της Ε.Ε.

Το θέμα της προμήθειας 40 επιπλέον F-16 εκ μέρους της Τουρκίας από τις ΗΠΑ, όπως και ο εκσυγχρονισμός των υπολοίπων F-16 που διαθέτει, θα πρέπει να ιδωθεί υπό το φως της πολιτικής του “επιτήδειου ουδέτερου” που ακολούθησε η Τουρκία στον Β’ Π.Π. και της επαμφοτερίζουσας σύγχρονης πολιτικής της γείτονος που θέλει να “πατάει σε δυο βάρκες” και να εκμεταλλεύεται τόσο την ένταξή της στη Δύση και το ΝΑΤΟ, όσο και τον ολοένα και σφικτότερο εναγκαλισμό της με την Ρωσία, αλλά και την προσέγγισή της στον Οργανισμό της Σαγκάης (Κίνα κλπ.). Ικανοποιεί έτσι την μεγαλομανία του σημερινού ηγέτη της, αλλά και τους νεο-οθωμανικούς στόχους του, που θέλουν την Τουρκία να αναβιώνει με ποικίλους τρόπους την παλαιά Οθωμανική Αυτοκρατορία και ταυτόχρονα να ηγείται όλου του Σουνιτικού Ισλαμικού Κόσμου, σε προφανή αντιπαράθεση με την Χριστιανική και Δημοκρατική Δύση.

Οι ΗΠΑ ως ηγέτιδα χώρα της Δύσης και του ΝΑΤΟ, έχουν αντιληφθεί την αποκλίνουσα πορεία της Ερντογανικής Τουρκίας (2003-2023),  αλλά επιχειρούν να την συγκρατήσουν λόγω της στρατηγικής γεωγραφικής θέσης της, και ιδίως όσο θα διαρκεί ο Ρωσο-Ουκρανικός πόλεμος, στον οποίο μετέχει πολλαπλά, αν και έμμεσα, η Δύση, για να μην διολισθήσει η Τουρκία σε πλήρη συνεργασία με την Ρωσία. Άρα οι ΗΠΑ υποκύπτουν στον Τουρκικό εκβιασμό, για λόγους στρατηγικών συμφερόντων και βέβαια και οικονομικών συμφερόντων. Αυτό όμως είναι μεν ανεκτό για τις ΗΠΑ, είναι όμως απολύτως σε βάρος των ελληνικών συμφερόντων καθώς η χώρα μας υφίσταται άμεσα, λόγω γειτονίας, τον τουρκικό επεκτατισμό και τις πολύπλευρες διεκδικήσεις στην ξηρά (νησιά, Θράκη, Κύπρος) και στις θαλάσσιες ζώνες, όταν μάλιστα οι τουρκικές διεκδικήσεις είναι σε πλήρη αντίθεση με το Διεθνές Δίκαιο.

Συνεπώς το θέμα των F-16 δεν μπορεί να απομονωθεί από τις γενικότερες σχέσεις Ελλάδος-Τουρκίας, ούτε βέβαια από τις σχέσεις της Δύσης με την Τουρκία, η οποία είναι αυταρχική, επεκτατική, παρανομεί ως προς το Διεθνές Δίκαιο και έχει μια επικίνδυνη μεγαλομανία που, αν ενισχυθεί στρατιωτικά, τεχνολογικά (π.χ. με πυρηνική ικανότητα που επίκειται να αποκτήσει), με δεδομένη την πληθυσμιακή ισχύ και την παραγωγική της βάση (όχι βέβαια την παραπαίουσα οικονομία της) καθώς και τον υπέρμετρο και επιθετικό εξοπλισμό της, θα αποτελέσει σοβαρότατη απειλή για όλες τις γειτονικές της χώρες, με πρώτες την Ελλάδα και την Κύπρο.

Συνεπώς, με βάση και την ιστορική εμπειρία του Ελληνισμού από την Τουρκία και πριν από την Συνθήκη της Λωζάνης (1923) αλλά κυρίως μετά, με τις πολυάριθμες παρανομίες και παραβιάσεις της, αλλά ιδίως μετά την ορατή και σοβαρότατη αναβάθμιση του τουρκικού επεκτατισμού στα 20 χρόνια του Ερντογάν (με ευθυγραμμισμένη και όλη την μη κουρδική Αντιπολίτευση στον ανθελληνισμό), θα πρέπει ο Ελληνισμός να λάβει σοβαρές και άμεσες αποφάσεις και να αναμορφώσει ριζικά την τακτική και την στρατηγική του.

Είναι βέβαια προφανές ότι οι ΗΠΑ, το ΝΑΤΟ και ίσως και η Ε.Ε. θα συνεχίσουν να είναι ανεκτικές προς την Τουρκία, όσο διαρκεί ο πόλεμος στην Ουκρανία, για να μην την οδηγήσουν σε πλήρη εναγκαλισμό προς την Ρωσία. Ίσως και μέχρι να λήξει η εκκρεμότητα των Προεδρικών Εκλογών στην Τουρκία, δηλαδή μέχρι τον Ιούνιο 2023, υπό κανονικές συνθήκες, ώστε να αξιολογήσουν την νέα πολιτική κατάσταση που θα προκύψει και τις νέες επιλογές του Ερντογάν (αν επανεκλεγεί).

Η χώρα μας όμως, σε αγαστή και στενή συνεργασία με την Κύπρο και τον νέο της Πρόεδρο που θα προκύψει από τις εκλογές της 5/2/23, θα πρέπει να λάβουν μέτρα και να αναμορφώσουν την στρατηγική και την τακτική τους για να αντιμετωπίσουν τον τουρκικό μιλιταρισμό-επεκτατισμό και τις παράνομες και συνεχώς κλιμακούμενες διεκδικήσεις κατά της εδαφικής ακεραιότητας και των κυριαρχικών δικαιωμάτων στις θάλασσες των δύο πυλώνων του Ελληνισμού.

Μια Τουρκία όπως αυτή που έχει διαμορφωθεί τα τελευταία 50 χρόνια (τουλάχιστον) είναι απολύτως ασύμβατη με την ελεύθερη δημοκρατική και νομιμόφρονα (πλην εξαιρέσεων ) Δύση. Η Ελλάδα και η Κύπρος, αφού θέσουν τις νέες κόκκινες γραμμές τους, πρέπει, το ταχύτερο, να ηγηθούν ενός μετώπου για την αποβολή της Τουρκίας με τα σημερινά χαρακτηριστικά της, τόσο από το ΝΑΤΟ, όσο και από την ενταξιακή της πορεία προς την Ευρωπαϊκή Ένωση.

Υπάρχουν πολλές πολιτικές δυνάμεις και προσωπικότητες στην Ευρώπη και στις ΗΠΑ που θα συστρατευθούν μαζί μας σ’αυτόν τον αγώνα. Ας θυμηθούμε τα δύο δημοψηφίσματα στη Γαλλία και την Ολλανδία το 2005! Το τεράστιο ζήτημα της μετανάστευσης (κυρίως της παράνομης αλλά και της μη αναλογικής με τα πληθυσμιακά δεδομένα των ευρωπαϊκών χωρών) που αλλοιώνει τα δημογραφικά αλλά κυρίως τα πολιτιστικά χαρακτηριστικά της Ε.Ε., συμβάλλει στην κατανόηση και συνειδητοποίηση του κινδύνου, της εκ των έσω άλωσης του Δυτικού Κόσμου, που η ισλαμο-αυταρχική και μιλιταριστική Τουρκία, προκαλεί ήδη στους Δυτικούς θεσμούς, ως ξένο σώμα, όπως προκύπτει σαφέστατα από την πολιτική του “διεθνούς ταραξία” που ακολουθεί με συνεχείς εκβιασμούς, από την Ανατολική Μεσόγειο, στην Μέση Ανατολή και στην Βόρεια Αφρική, αλλά και στα Βαλκάνια, και από τις 24 Φεβρουαρίου 2022 και στην Ανατολική Ευρώπη με την “χρυσή” ευκαιρία που της έδωσε η Ρωσική εισβολή στην Ουκρανία.

Η Σουηδία και η Φινλανδία νιώθουν ήδη τους απαράδεκτους εκβιασμούς και συμψηφισμούς που τους επιβάλλει η Τουρκία, για να συναινέσει στην ένταξή τους στο ΝΑΤΟ. Άραγε, θα μπορούσε σήμερα η Τουρκία να περάσει το test των κριτηρίων (δημοκρατίας, κράτους δικαίου, συμμόρφωσης με το Διεθνές Δίκαιο) που καλούνται ή εκλήθησαν στο παρελθόν να εκπληρώσουν όλα τα νέα κράτη της Συμμαχίας για την ένταξή τους; Μια πρώτη καταλυτική απάντηση μπορεί να δώσει το Κουρδικό Κόμμα (HDP) της Τουρκίας, που ο αρχηγός και οι βουλευτές του βρίσκονται στις Τουρκικές φυλακές…!


Τα άρθρα και τα σχόλια που δημοσιεύονται στην ιστοσελίδα μας εκφράζουν απαραίτητα τους συγγραφείς. Η ιστοσελίδα μας δεν λογοκρίνει τις γνώμες κανενός.

speaknews.gr

Ν. Ιγγλέσης: Πως δημιουργείται το νέο χρέος

0
20/01/2023
Του Νίκου Ιγγλέση 

Την περασμένη Τρίτη (17-1-23) το ελληνικό Δημόσιο δανείστηκε, από τις «αγορές», 3,5 δις ευρώ. Το κρατικό ομόλογο που εκδόθηκε είναι δεκαετούς διάρκειας με επιτόκιο 4,4%. Το Δημόσιο, δηλαδή, θα πληρώνει κάθε χρόνο για τους τόκους αυτού του ομολόγου 154 εκατ. Σε δέκα χρόνια θα έχει καταβάλλει συνολικά 1,54 δις ευρώ για τόκους και το 2033 θα αποπληρώσει τα 3,5 δις. Οι τόκοι, δηλαδή, θα ανέλθουν στο 44% του αρχικού κεφαλαίου.

Σημειώνουμε ότι πριν από περίπου ένα χρόνο (22-2-22) το ελληνικό Δημόσιο είχε εκδώσει επίσης ένα δεκαετές ομόλογο 3,7 δις αλλά με επιτόκιο 1,75%. Το νέο επιτόκιο είναι αυξημένο κατά 151% σε σχέση με αυτό πριν από ένα χρόνο. Ο υπουργός Οικονομικών Χ. Σταϊκούρας δήλωσε ότι η επιτυχής έκδοση του νέου ομολόγου αποδεικνύει ότι οι «αγορές» εμπιστεύονται την αναπτυξιακή πορεία της ελληνικής οικονομίας!

Τώρα τίθεται το ερώτημα: Τι θα κάνει τα 3,5 δις το Δημόσιο; Με αυτά θα πληρώσει ένα μέρος μόνο των υποχρεώσεων του. Μέσα στο 2023 πρέπει να πληρωθούν 4,5 δις για ένα ομόλογο που λήγει στο τέλος Ιανουαρίου, 2,6 δις από τα δάνεια GLF (1ο Μνημόνιο), 1,7 δις από τα δάνεια EFSF (2ο Μνημόνιο) και άλλα δάνεια 1 δις. Συνολικά 9,8 δις ευρώ. Στο ποσό αυτό δε συμπεριλαμβάνεται η αναχρηματοδότηση των Εντόκων Γραμματίων και των Repos  Τέλος πρέπει να πληρωθούν πάνω από 6 δις για τους τόκους του συνολικού δημόσιου χρέους των 395 δις ευρώ.

Θα ακολουθήσουν υποχρεωτικά και νέες εκδόσεις ομολόγων το 2023, μάλλον, με ακόμη πιο αυξημένα επιτόκια. Επίσης για τις πληρωμές θα χρησιμοποιηθεί μέρος των ταμειακών διαθεσίμων που επίσης προέρχονται από παλαιότερο δανεισμό.

Αυτό συμβαίνει γιατί η εξυπηρέτηση του χρέους (χρεολύσια και τόκοι) δεν μπορούν να  πληρωθούν από τους φόρους που εισπράττει το κράτος αφού ο προϋπολογισμός είναι συνεχώς ελλειμματικός. Το δημοσιονομικό έλλειμμα ανήλθε σε 16,6 δις το 2020, σε 13,5 δις το 2021 και σε 8,5 δις το 2022. Όλα αυτά τα ελλείμματα καλύφθηκαν από πρόσθετο δανεισμό με αποτέλεσμα το δημόσιο χρέος να αυξηθεί κατά περίπου 39 δις τα τρία τελευταία χρόνια.

Ο δανεισμός δεν είναι εκ προοιμίου θετικός ή αρνητικός, αλλά, εξαρτάται από το πώς θα χρησιμοποιηθούν τα δανεικά.  Θετικός θα ήταν ο δανεισμός αν τα 3,5 δις επενδύονταν π.χ. για την κατασκευή τριών ή τεσσάρων μεγάλων βιομηχανικών μονάδων οπότε αυτές, μέσα σε μια δεκαετία, με την παραγωγή τους, τα κέρδη τους και την πληρωμή ΦΠΑ και φόρων εισοδήματος (επιχειρήσεων και εργαζομένων) θα κάλυπταν το δανεισμό και τους τόκους του, ενώ θα υπήρχαν πρόσθετα οφέλη για τη συνολική οικονομία και την απασχόληση.

Αντίθετα, τα δάνεια που λαμβάνει το ελληνικό Δημόσιο χρησιμοποιούνται για την ανακύκλωση του χρέους, δηλαδή, νέα δάνεια για την πληρωμή των παλαιότερων και με καταβολή πρόσθετων τόκων. Επίσης, ένα μέρος των δανείων χρησιμοποιείται για επιδοτήσεις στην κατανάλωση οι οποίες, όσο αναγκαίες είναι για μια περίοδο, εξανεμίζονται εντός μηνών αφήνοντας χρέη που θα πρέπει να πληρωθούν μεσοπρόθεσμα. Αυτός είναι ένας φαύλος κύκλος που οδηγεί αναπόφευκτα στον προθάλαμο μιας νέας χρεοκοπίας και την επιβολή μνημονίων για να διατηρηθεί η παραμονή της χώρας στην Ευρωζώνη, όπως έγινε την περίοδο 2010-2018.

Το δημόσιο χρέος είναι στο σύνολό του σ’ ένα νόμισμα που δεν μπορεί να εκδώσει η Τράπεζα της Ελλάδος, δηλαδή, είναι συναλλαγματικό. Έτσι, η εκάστοτε κυβέρνηση για να πληρώνει τα ετήσια τοκοχρεολύσια, να καλύπτει το δημοσιονομικό έλλειμμα και να παρέχει τα αναγκαία επιδόματα μπορεί μόνο να δανείζεται. Δεν μπορεί να εκδώσει νέο χρήμα που να καλύπτει έστω ένα μέρος των χρηματοδοτικών αναγκών της χώρας.

Η κατάσταση είναι αδιέξοδη όσο κι αν η Κυβέρνηση, για προεκλογικούς λόγους, μιλάει για ισχυρή οικονομία και αναπτυξιακή προοπτική. Το χρέος συνθλίβει οποιαδήποτε αναπτυξιακή προοπτική γιατί όλοι οι πόροι της χώρας κατευθύνονται στην εξυπηρέτησή του.

Υ.Γ. Το άρθρο αυτό γράφτηκε ως απάντηση σ’ έναν φίλο που με ρώτησε προ ημερών: «Πώς αυξάνεται συνεχώς το δημόσιο χρέος, που πάνε τα λεφτά;».

Πηγή : www.ellinikiantistasi.gr

Η ραγδαία επιδείνωση των ιρανο-τουρκικών σχέσεων

1
Iranian President Hassan Rouhani, Russian President Vladimir Putin and Turkish President Recep Tayyip Erdogan meet in the Black sea resort of Sochi, Russia, 14 February 2019. Sergei Chirikov/Pool via REUTERS - RC1B409F5F40

Πώς οι δυο χώρες διατηρούν μια μακροχρόνια ακροσφαλή ισορροπία*
Περίληψη:

Aτενίζοντας τις ιρανο-τουρκικές σχέσεις, σοφό θα ήταν να μη λαμβάνει κανείς τοις μετρητοίς την προσφώνηση «φίλος» που χρησιμοποιούν συχνά μεταξύ τους οι Ιρανοί κι οι Τούρκοι αξιωματούχοι.

Ο ΑΛΕΞΗΣ ΛΕΚΑΚΗΣ ΚΕΡΚΥΡΑΙΟΣ είναι υποψήφιος διδάκτωρ Ιρανικής Εξωτερικής Πολιτικής στο τμήμα Διεθνών, Ευρωπαϊκών και Περιφερειακών Σπουδών του Παντείου Πανεπιστημίου κι υπότροφος του Ιδρύματος Κρατικών Υποτροφιών (ΙΚΥ). Στο πλαίσιο της υπό εκπόνηση διατριβής του, έχει πραγματοποιήσει επιτόπια έρευνα στην Τεχεράνη.

Οι φίλοι μερικές φορές είναι εχθροί, κι οι εχθροί φίλοι [1]
Τζελαλεντίν Ρουμί (1207-1273)

Η τριμερής συνάντηση Ιράν-Ρωσίας-Τουρκίας που πραγματοποιήθηκε πρόσφατα στην Τεχεράνη, αποτέλεσε την 7η σύνοδο κορυφής των εγγυητριών δυνάμεων της ειρηνευτικής διαδικασίας της Αστάνα για την Συρία [2]. Παρενθετικά, οφείλεται να διευκρινισθεί ότι, αν κι ο Τούρκος πρόεδρος προσφώνησε τους δύο ομόλογούς του ως αγαπητούς αδελφούς [3], η τριμερής δεν ήταν μια συνάντηση συμμάχων ή ενός ενιαίου αντιδυτικού μετώπου, όπως εσφαλμένα έσπευσαν να υποστηρίξουν με εύπεπτο και συνάμα απλουστευτικό τρόπο ορισμένα ανοικείωτα μέσα μαζικής ενημέρωσης. Απεναντίας, ο μηχανισμός της Αστάνα αποσκοπεί προπαντός να διευθετήσει τα εν πολλοίς αντικρουόμενα συμφέροντα των ανωτέρω τριών χωρών στην Συρία, οι οποίες συνιστούν τους κύριους εμπλεκόμενους διεθνείς δρώντες στην πολύπαθη αραβική χώρα.

15012023-1.jpg

Ο Ιρανός πρόεδρος, Χασάν Ροχανί, ο Ρώσος πρόεδρος, Βλαντιμίρ Πούτιν, και ο Τούρκος πρόεδρος, Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, συναντώνται στο θέρετρο Σότσι της Ρωσίας, στις 14 Φεβρουαρίου 2019. Sergei Chirikov/Pool via REUTERS
—————————————————————

Επιστρέφοντας στο υπό διερεύνηση θέμα, δύναται να υποστηριχθεί ότι ένα από τα σημαντικότερα αποτελέσματα της συνδιασκέψεως της Τεχεράνης είναι η τρόπον τινά επιβεβαίωση της ραγδαίας επιδείνωσης των ιρανο-τουρκικών σχέσεων δια στόματος του αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ. Ειδικότερα, ο Ανώτατος Ηγέτης του Ιράν, αν και συνήθως αρέσκεται να τηρεί τον ιδιαίτερο ιρανικό κώδικα ευγένειας, περσιστί τάαροφ, στις διά ζώσης συνομιλίες του με ηγέτες ξένων κρατών, επιφύλαξε μια ιδιαιτέρως σκληρή υποδοχή στον Τούρκο πρόεδρο, Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, κατά την συνάντησή τους που πραγματοποιήθηκε προτού ξεκινήσει η σύνοδος κορυφής της τριμερούς. Τουτέστιν, δεν δίστασε να θέσει επί τάπητος, απερίφραστα και χωρίς να αναλωθεί σε καθιερωμένες διπλωματικές αβρότητες ή πομφόλυγες, σχεδόν όλες τις βασικές διαφορές της χώρας του με την Τουρκία, γεγονός που καθιστά καταφανές το πόσο έχουν επιβαρυνθεί οι διμερείς σχέσεις τους τα τελευταία δύο έτη. Αν και το τελευταίο χρονικό διάστημα υπήρχε διάχυτη η παραδοχή τόσο στην ιρανική όσο και στην τουρκική πολιτικο-στρατιωτική και πνευματική ελίτ πως οι σχέσεις μεταξύ των δύο χωρών δεν διάγουν τις καλύτερες ημέρες τους, το γεγονός και μόνο ότι o Χαμενεΐ στις δημοσιευθείσες δηλώσεις του επικεντρώθηκε περισσότερο στις διαφορές παρά στις συγκλίσεις έχει ξεχωριστή συμβολική και πρακτική σημασία. Άλλωστε, δεν υπάρχει κατατοπιστικότερος οδηγός για την κατανόηση της εκάστοτε κατεύθυνσης της ιρανικής εξωτερικής πολιτικής από τις καθαυτές δηλώσεις του Ανώτατου Ηγέτη, διότι αυτός αποφασίζει -σε συνεννόηση με το Συμβούλιο Διάκρισης του Συμφέροντος του Συστήματος- την υψηλή στρατηγική της χώρας του.

ΤΑ 3+3 ΣΗΜΕΙΑ ΑΝΤΙΠΑΡΑΘΕΣΗΣ ΤΟΥ ΙΡΑΝ ΜΕ ΤΗΝ ΤΟΥΡΚΙΑ

Ανάμεσα στα αποσπάσματα της συνομιλίας των δύο ανδρών, τα οποία δημοσιεύθηκαν στην επίσημη ιστοσελίδα του Αλί Χαμενεΐ αλλά και στον λογαριασμό του στο Twitter, χρήζουν ξεχωριστής διερεύνησης τρία σημεία που ανέδειξε ο Ιρανός Ηγέτης, καθότι είναι ενδεικτικά για την τρέχουσα επιβαρυμένη κατάσταση των ιρανο-τουρκικών σχέσεων.

Πρώτον, όπως αναμενόταν, ο Αλί Χαμενεΐ έκανε εκτενή αναφορά στο φλέγον ζήτημα της Συρίας, κατά την οποία προειδοποίησε τον Ερντογάν ότι «η διατήρηση της εδαφικής ακεραιότητας της Συρίας είναι πολύ σημαντική. Οποιαδήποτε στρατιωτική επίθεση στην Συρία θα ήταν επιζήμια για την Συρία, επιζήμια για την Τουρκία, κι επιζήμια για την περιοχή, και θα ήταν προς όφελος των τρομοκρατών» [4]. Συνέχισε λέγοντας ότι «θεωρούμε την ασφάλεια της Τουρκίας και των συνόρων της ως την δική μας ασφάλεια. Θα πρέπει κι εσείς να θεωρήσετε την ασφάλεια της Συρίας ως την δική σας ασφάλεια. Τα ζητήματα της Συρίας πρέπει να διευθετηθούν μέσω διαπραγματεύσεων. Το Ιράν, η Τουρκία, η Συρία, κι η Ρωσία θα πρέπει να επιλύσουν αυτά τα ζητήματα μέσω διαλόγου» [5]. Κατ’ ουσίαν, ο Ανώτατος Ηγέτης απείλησε την Τουρκία με αντίποινα, εφόσον η τελευταία προβεί σε νέα εισβολή στην Συρία. Εξάλλου, στην τελευταία τουρκική εισβολή στην Συρία, την υπ’ αριθμόν τέταρτη, που έλαβε χώρα στα τέλη Φεβρουαρίου με αρχές Μαρτίου του 2020, στρατιωτικές δυνάμεις των δύο χωρών συγκρούστηκαν. Μάλιστα, ένας Ιρανός πρέσβυς επί τιμή εξέφρασε εσχάτως την πεποίθηση ότι μια νέα τουρκική εισβολή θα επιφέρει ανάλογη κλιμάκωση, τονίζοντας ότι «μια σύγκρουση μεταξύ του Ιράν και της Τουρκίας είναι πολύ πιθανή [στην Συρία] και μια τέτοια σύγκρουση θα οδηγούσε σε συρράξεις μεταξύ των στρατευμάτων των δύο χωρών» [6].

Ποιο, όμως, είναι το διακύβευμα του Ιράν στην βόρεια Συρία, ούτως ώστε να αντιτίθεται τόσο σφοδρά σε μια ενδεχόμενη νέα τουρκική εισβολή; Η Τεχεράνη ανησυχεί ότι μια τέτοιου είδους στρατιωτική επιχείρηση θα απειλήσει δύο σιιτικές πόλεις, τις Νούμπλ και Αλ Ζαχρά, καθότι βρίσκονται κοντά στο Τελ Ριφάατ [7], μια περιοχή που μαζί με τη Μανμπίτζ έχουν τεθεί δημοσίως από τον Τούρκο πρόεδρο ως οι βασικοί στόχοι της σχεδιαζόμενης τουρκικής επίθεσης [8]. Με άλλα λόγια, σε περίπτωση τουρκικής εισβολής στην βόρεια Συρία, εν προκειμένω στο Τελ Ριφάατ, το Ιράν φοβάται ότι οι υποστηριζόμενες από την Τουρκία σουνιτικές αντικαθεστωτικές δυνάμεις, αφού πρώτα καταλάβουν το Τελ Ριφάατ, θα επιχειρήσουν ύστερα να πράξουν αναλόγως στις δύο σιιτικές πόλεις [9], κάτι άλλωστε που προσπάθησαν ανεπιτυχώς το 2012-2016.

Υπό αυτό πνεύμα, η Τεχεράνη έχει συγκεντρώσει πολλές φιλο-ιρανικές πολιτοφυλακές στις πόλεις Νούμπλ κι Αλ Ζαχρά [10], κι έχει μάλιστα δημιουργήσει με δική της πρωτοβουλία ένα κέντρο επιχειρήσεων σε ένα χωριό στην βόρεια ύπαιθρο του Χαλεπίου που θα συντονίζει τους μαχητές των YPG, τις συριακές καθεστωτικές δυνάμεις, και τις προσκείμενες σε εκείνη παραστρατιωτικές οργανώσεις ενόψει μιας ενδεχόμενης τουρκικής εισβολής [11]. Επίσης, το Ιράν ανησυχεί ότι η άλωση του Τελ Ριφάατ από τις τουρκικές και φιλο-τουρκικές δυνάμεις θα τους ανοίξει ουσιαστικά τον δρόμο για την πόλη του Χαλεπίου [12], όπου το Ιράν έχει εδραιώσει την παρουσία του και την επιρροή του, δηλαδή την σφαίρα επιρροής του. Ωστόσο, ο Χαμενεΐ δεν αρκέστηκε στην προαναφερόμενη δήλωση, αλλά συνέχισε τον καυστικό τόνο προς τον Ερντογάν για το θέμα της Συρίας, συμπληρώνοντας με νόημα ότι «η τρομοκρατία πρέπει οπωσδήποτε να αντιμετωπιστεί, αλλά μια στρατιωτική επίθεση στην Συρία θα ωφελήσει μόνο τους τρομοκράτες. Φυσικά, οι τρομοκράτες δεν είναι απλώς μια συγκεκριμένη ομάδα» [13]. Με την ανωτέρω προσεκτικά διατυπωμένη δήλωσή του ο Χαμενεΐ εξέθεσε δημοσίως κι ευθαρσώς την υποκριτική, στα μάτια του Ιράν, πρακτική της Τουρκίας να κατονομάζει ως τρομοκράτες στην Συρία αποκλειστικά τους Κούρδους των οργανώσεων YPG και PYD και ταυτόχρονα να αποφεύγει σκανδαλωδώς να πράξει κάτι ανάλογο επί παραδείγματι στις περιπτώσεις της Χαγιάτ Ταχρίρ αλ-Σαμ και του Ισλαμικού Κόμματος Τουρκιστάν, δύο ισλαμιστικών οργανώσεων που έχουν δεσμούς με την Αλ Κάιντα και που δραστηριοποιούνται στην περιοχή της Ιντλίμπ, και τις οποίες το Ιράν αντιμετωπίζει ως τρομοκρατικές ομάδες. Με άλλα λόγια, οι δύο χώρες εμφανίζουν μεγάλη διάσταση απόψεων, αν όχι καθολική απουσία συναντίληψης, σχετικά με το ποιες οργανώσεις στην Συρία είναι τρομοκρατικές, κάτι που φαίνεται να υπονόησε ο Ιρανός Ηγέτης στην δήλωσή του. Επομένως, όταν το Ιράν ομιλεί για καταπολέμηση της τρομοκρατίας στην Συρία, έχει κατά νου ως επί το πλείστον τις υποστηριζόμενες από την Τουρκία δυνάμεις στην Ιντλίμπ. Μάλιστα, κατά καιρούς Ιρανοί αξιωματούχοι ή ιρανικά μέσα ενημέρωσης δεν διστάζουν να κατηγορούν δημοσίως την Τουρκία ότι υποθάλπει τρομοκράτες στην Συρία.

Δεύτερον, ο Αλί Χαμενεΐ επέλεξε να κάνει δηκτική μνεία ενώπιον του Τούρκου πρόεδρου για το Ισραήλ. Συγκεκριμένα, επεσήμανε ότι «ένας από τους παράγοντες που δημιουργεί διχόνοια κι εχθρότητα στην περιοχή είναι το σφετεριστικό σιωνιστικό καθεστώς, το οποίο υποστηρίζεται από τις ΗΠΑ» [14]. Ακολούθως, ανέφερε ότι «η Παλαιστίνη είναι το κορυφαίο ζήτημα του Ισλάμ. Παρά το ενδιαφέρον ορισμένων κυβερνήσεων για το σιωνιστικό καθεστώς, τα έθνη αντιτίθενται πλήρως σε αυτόν τον σφετεριστή. Σήμερα, ούτε το σιωνιστικό καθεστώς ούτε οι ΗΠΑ μπορούν να αποτρέψουν το ισχυρό κίνημα των Παλαιστινίων, και θα τελειώσει προς όφελος των Παλαιστινίων» [15].

Παράλληλα, είπε στον Τούρκο πρόεδρο ότι δεν θα πρέπει κάποιος να στηρίζεται στις ΗΠΑ και το Ισραήλ [16]. Η σχετική επισήμανση του Ιρανού Ανώτατου Ηγέτη δεν θα πρέπει να θεωρείται επ’ ουδενί συμβεβηκός, καθώς πραγματοποιήθηκε εν μέσω μιας περιόδου όπου η Τουρκία αποκαθιστά βαθμηδόν τις σχέσεις της με το Ισραήλ. Προτάσσοντας στην εξωτερική της πολιτική την ασφάλεια έναντι οποιασδήποτε άλλης μεταβλητής, η Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν εμφανίζει την τάση να υποβαθμίζει τις σχέσεις της με όσες γειτνιάζουσες χώρες της επιλέγουν να προσεγγίζουν το Ισραήλ, τον νούμερο ένα περιφερειακό της ανταγωνιστή. Τούτο έχει εφαρμογή και στην περίπτωση της Τουρκίας. Εγείροντας το παλαιστινιακό στις δηλώσεις του, ο Χαμενεΐ πιθανώς προσπάθησε να φέρει σε δύσκολη θέση τον Ερντογάν για την επαναπροσέγγισή του με το Ισραήλ τόσο ενώπιον των μουσουλμανικών μαζών της Μέσης Ανατολής, τις οποίες προσπαθεί εναγωνίως να προσεταιριστεί ο Τούρκος πρόεδρος, όσο και ενώπιον του τουρκικού ακροατηρίου. Είναι πάγια τακτική του Ιράν να παρουσιάζει τις ηγεσίες των μουσουλμανικών κρατών που καλλιεργούν σχέσεις με το Ισραήλ ως μειοδοτικές που «ξεπουλούν» τα δίκαια των Παλαιστινίων ενάντια στην θέληση των ίδιων τους των πολιτών.

Παράλληλα, το Ιράν σπεύδει με κάθε ευκαιρία να αυτοπαρουσιάζεται με αυταρέσκεια ως ο μοναδικός ανυποχώρητος κι αληθινός υπερασπιστής του παλαιστινιακού αγώνα. Πρόκειται, αναμφίβολα, για μια τακτική που αποσκοπεί να αυξήσει το πολιτικό κόστος και την πίεση σε όσες μουσουλμανικές χώρες επιδιώκουν σχέσεις με το Ισραήλ. Επίσης, εξυπηρετεί την προώθηση της ιρανικής ήπιας ισχύος στο επίπεδο των μουσουλμανικών μαζών. Φαίνεται ότι ο Χαμενεΐ επιχείρησε κάτι αντίστοιχο στην συνομιλία του με τον Ερντογάν, δηλαδή να τον διεμβολίσει για τις επαφές του με το Ισραήλ μέσω του παλαιστινιακού. Εν πάση περιπτώσει, ως προς το θέμα του Ισραήλ, οι διμερείς σχέσεις έχουν επιβαρυνθεί ούτως ή άλλως από ένα συμβάν που έλαβε χώρα πριν περίπου έναν μήνα, στο οποίο αναφέρθηκε εμμέσως ο Χαμενεΐ στις δηλώσεις του περί διχόνοιας που προκαλεί το Ισραήλ στην περιοχή, και στο οποίο η Τεχεράνη κατηγορήθηκε από το Τελ Αβίβ ότι σχεδίαζε να πραγματοποιήσει απαγωγές ή δολοφονίες Ισραηλινών πολιτών στο έδαφος της Τουρκίας [17]. Μάλιστα, ο Ισραηλινός υπουργός Εξωτερικών ευχαρίστησε δημοσίως την Τουρκία για το ότι αποσόβησε την φερόμενη συνωμοσία και για το ότι συνεργάστηκε με την ισραηλινή πλευρά στην όλη υπόθεση [18]. Από τη μεριά της, η Άγκυρα απέφυγε να κατονομάσει ευθέως ως υπαίτιο το Ιράν, αλλά ταυτόχρονα άφησε να διαρρεύσει στα τουρκικά μέσα ενημέρωσης ότι ανάμεσα στους συλληφθέντες βρίσκονται Ιρανοί πολίτες [19]. Το Ιράν απέρριψε τις ισραηλινές καταγγελίες, κι αντέτεινε ότι πρόκειται για «μια προσχεδιασμένη πλεκτάνη για την καταστροφή των σχέσεων μεταξύ των δύο μουσουλμανικών χωρών» [20]. Μάλιστα, απέστειλε λίγες μέρες αργότερα τον Ιρανό υπουργό Εξωτερικών στην Άγκυρα για την εκτόνωση των εντάσεων [21]. Ωστόσο, φαίνεται ότι η Άγκυρα δεν επείσθη, εξ όσων κρίνουμε από τα λεγόμενα ενός Τούρκου αξιωματούχου, ο οποίος σημείωσε ότι «δεν πιστεύουμε ότι το Ιρανικό Υπουργείο Εξωτερικών μπορεί να σταματήσει τις επιχειρήσεις των διοικητών της Δύναμης Γοντς. Έχουμε ήδη ακούσει παρόμοιες υποσχέσεις στο παρελθόν» [22].

Πέραν τούτου, το Ιράν προβληματίζεται για τις φερόμενες συζητήσεις της Τουρκίας και του Ισραήλ για το ενδεχόμενο κατασκευής δύο αγωγών μεταφοράς φυσικού αερίου. Το, μεν, πρώτο υπό συζήτηση σχέδιο αφορά την κατασκευή ενός αγωγού από το ισραηλινό υποθαλάσσιο κοίτασμα «Λεβιάθαν» μέχρι το τουρκικό λιμάνι Τσεϊχάν, κι από εκεί το φυσικό αέριο να μεταφερθεί στην Ευρώπη [23]. Η, δε, δεύτερη πρόταση εξετάζει την κατασκευή ενός αγωγού από το ιρακινό Κουρδιστάν προς την Τουρκία, με σκοπό την τελική εξαγωγή του φυσικού αερίου του προς την Ευρώπη. Μάλιστα, η επίθεση με πυραύλους που εξαπέλυσαν οι Φρουροί της Επανάστασης στις 13 Μαρτίου στην πρωτεύουσα του Ιρακινού Κουρδιστάν, Ερμπίλ, η οποία στόχευσε την έπαυλη ενός ντόπιου επιχειρηματία που δραστηριοποιείται με τα ενεργειακά, φέρεται να συνδέεται ευθέως με την ιρανική σφοδρή αντίθεση στο εν λόγω προταθέν σχέδιο [24]. Το Ιράν ανησυχεί ότι με τα ανωτέρω σχέδια θα μειωθούν ακόμη περισσότερο οι τουρκικές εισαγωγές ιρανικού φυσικού αερίου. Επίσης, η Τεχεράνη βλέπει τέτοιου είδους εγχειρήματα ως ανταγωνιστικά προς την φιλοδοξία της να γίνει, μόλις αρθούν οι κυρώσεις, ένας μεγάλης κλίμακας προμηθευτής φυσικού αερίου της Ευρώπης.

Τρίτον, ο Αλί Χαμενεΐ αναφέρθηκε στον πρόσφατο πόλεμο Αρμενίας-Αζερμπαϊτζάν, κατά τον οποίο το Ιράν τήρησε στάση ουδετερότητας, κυρίως επειδή δεν είχε άλλη επιλογή, αφ’ ης στιγμής η ίδια η Ρωσία –ο διεθνής δρων με τον πρωτεύοντα ρόλο και λόγο στον Καύκασο– έμεινε εν πολλοίς ουδέτερη, προκειμένου να τιμωρήσει τον Δυτικό προσανατολισμό της κυβερνήσεως Νικόλ Πασινιάν. Παρ’ όλ’ αυτά, το Ιράν κατηγορήθηκε από έναν σύμβουλο του Ερντογάν ότι στην πράξη δεν κράτησε ίσες αποστάσεις, λέγοντας με εμφανή δόση ειρωνείας ότι «ο Χαμενεΐ έστειλε όπλα στην Αρμενία και φετφάδες [στήριξης] στο Αζερμπαϊτζάν» [25].

Από την άλλη, το Ιράν κατηγόρησε εμμέσως πλην σαφώς την Τουρκία ότι μετέφερε Σύρους Σουνίτες τρομοκράτες στο Αζερμπαϊτζάν για να πολεμήσουν στον πόλεμο του Ναγκόρνο Καραμπάχ και προειδοποίησε σε υψηλούς τόνους ότι δεν θα ανεχθεί μια τέτοια απειλητική παρουσία στα βόρεια σύνορά του [26]. Υπό αυτό το φόντο, στην ομήγυρη με τον Τούρκο πρόεδρο, ο Ανώτατος Ηγέτης αφενός του επισήμανε ότι «είμαστε ευχαριστημένοι να βλέπουμε το Καραμπάχ να επιστρέφει στο Αζερμπαϊτζάν» [27], αφετέρου τον προειδοποίησε ότι «εάν υπάρχει μια πολιτική που αποσκοπεί να μπλοκάρει τα σύνορα Ιράν-Αρμενίας, η Ισλαμική Δημοκρατία θα αντιταχθεί σε αυτήν, γιατί αυτά τα σύνορα είναι ένας συνδετικός δρόμος για χιλιάδες χρόνια» [28]. Με άλλα λόγια, ο Χαμενεΐ διαμήνυσε στον Ερντογάν με τον πλέον κατηγορηματικό τρόπο ότι δεν θα δεχτεί μια οποιαδήποτε αλλαγή των συνόρων του Ιράν με την Αρμενία.

Πρόκειται για ένα ζήτημα που απασχολεί εντόνως την ιρανική πολιτική και στρατιωτική ηγεσία από τότε που υπογράφηκε η συμφωνία κατάπαυσης του πυρός μεταξύ της Αρμενίας και του Αζερμπαϊτζάν, ήτοι τον Νοέμβριο του 2020. Τούτο, διότι το άρθρο 9 της ανωτέρω συμφωνίας υποχρεώνει αορίστως την Αρμενία να ανοίξει έναν διάδρομο στο νότιο έδαφός της που θα επιτρέπει τις μεταφορές προϊόντων και προσώπων μεταξύ του Αζερμπαϊτζάν και του Ναχιτσεβάν (αζέρικος θύλακας). Είναι ο επονομαζόμενος «διάδρομος Zανγκεζούρ», ο οποίος προγραμματίζεται να κατασκευαστεί υπό τη μορφή σιδηροδρομικής γραμμής κι αυτοκινητόδρομου πάνω στα αρμενο-ιρανικά σύνορα και θα επιτηρείται από ρωσικές δυνάμεις. Το Αζερμπαϊτζάν κι η Τουρκία πιέζουν την Αρμενία να εφαρμόσει τον διάδρομο. Από τη μεριά του, το Ιράν διατηρεί ανησυχίες ότι η υλοποίηση του εν λόγω έργου ενδέχεται να αποκόψει την απευθείας χερσαία πρόσβασή του στην Αρμενία. Τούτοι οι φόβοι δεν είναι διόλου αδικαιολόγητοι, καθότι ήδη έχει επηρεαστεί μερικώς η πρόσβαση του Ιράν στην Αρμενία ως απόρροια του πρόσφατου πολέμου, ήτοι ο μοναδικός οδικός άξονας που συνδέει προσώρας τις δύο χώρες περνάει σε κάποια σημεία από εδάφη που αποτελούσαν την μέχρι πρότινος, υπό τον έλεγχο της Δημοκρατίας του Αρτσάχ, ζώνη ασφαλείας γύρω από το Ναγκόρνο Καραμπάχ και που πλέον έχουν καταληφθεί από το Αζερμπαϊτζάν. Μάλιστα, το Αζερμπαϊτζάν έσπευσε να επιβάλλει διόδια σε τούτα τα σημεία, χρεώνοντας με ιδιαιτέρως υψηλά τέλη τα διερχόμενα ιρανικά φορτηγά που κομίζουν εμπορικά προϊόντα, γεγονός που έχει εξαιρετικά αρνητικό αντίκτυπο στις ιρανικές εξαγωγές προς την Αρμενία [29].

Πέραν τούτου, το Αζερμπαϊτζάν προχώρησε σε συλλήψεις Ιρανών οδηγών φορτηγών [30] που φέρεται να «μετέφεραν τσιμέντο στο Στεπανακέρτ και το Ερεβάν» [31], εξοργίζοντας το Ιράν. Επίσης, η Τεχεράνη θεωρεί ότι με τον «διάδρομο Zανγκεζούρ» καταπίπτει ένα σοβαρό πλεονέκτημα που διατηρεί για χρόνια έναντι του Μπακού, ήτοι το γεγονός ότι οι χερσαίες μεταφορές του Αζερμπαϊτζάν προς τον Δυτικό θύλακά του (Ναχιτσεβάν) γίνονται έως σήμερα αναγκαστικά μέσω του ιρανικού εδάφους. Τέλος, το Ιράν γνωρίζει ότι η εφαρμογή του ανωτέρω διαδρόμου θα εξυπηρετήσει τους τουρκικούς σχεδιασμούς για την δημιουργία ενός τουρκικού Δρόμου του Μεταξιού προς την Κίνα, ο οποίος θα απέκλειε τα εδάφη της Ρωσίας και του Ιράν μέσω της Κασπίας Θάλασσας και της Κεντρικής Ασίας. Συνεπώς, το Ιράν αντιμετωπίζει ένα τέτοιο εγχείρημα ως απολύτως ανταγωνιστικό προς τα γεωοικονομικά συμφέροντά του, καθότι επιφυλάσσει για τον εαυτό του τον ρόλο του κύριου διαμετακομιστικού κόμβου μεταξύ Ανατολής και Δύσης στο κινεζικό εγχείρημα του νέου Δρόμου του Μεταξιού [32].

Το ομολογουμένως ψυχρό κλίμα της συνάντησης του Χαμενεΐ με τον Ερντογάν αποτυπώνεται επίσης στις προσεκτικά επιλεγμένες φωτογραφίες που δημοσιεύθηκαν από την επίσημη ιστοσελίδα του πρώτου, στις οποίες δεν εμφανίζονται ούτε να χαμογελούν ούτε να πραγματοποιούν χειραψία [33]. Απεναντίας, οι αντίστοιχες φωτογραφίες της συνάντησης Χαμενεΐ-Πούτιν τους απεικονίζουν να κάνουν και τα δύο σε εγκάρδιο κλίμα [34]. Τούτο το στοιχείο δεν αναιρείται ουδόλως από το γεγονός ότι το Ιράν κι η Τουρκία υπέγραψαν στην Τεχεράνη 8 μνημόνια συνεργασίας σε χαμηλής πολιτικής θέματα, τα οποία εξάλλου είναι μη δεσμευτικά κείμενα [35].

Αντίστοιχα, το ότι συμφώνησαν επίσης να ξεκινήσουν διαπραγματεύσεις για την συνομολόγηση μιας νέας 25ετούς διάρκειας συμφωνίας παροχής ιρανικού φυσικού αερίου [36], δεν ήταν κάτι εντελώς απρόσμενο, διότι η εν ισχύι συμφωνία προμήθειας λήγει σε περίπου τρία χρόνια. Σημειωτέον, το πρώτο δεκάμηνο του 2021, η Τουρκία κάλυψε το 16% των αναγκών της σε φυσικό αέριο με σχετικές εισαγωγές από το Ιράν [37]. Ωστόσο, στα 21 χρόνια που το Ιράν εξάγει φυσικό αέριο μέσω αγωγού στην Τουρκία, είναι συχνό το φαινόμενο να διακόπτει ή να μειώνει προσωρινά την ροή [38], επικαλούμενο είτε αυξημένες εγχώριες ανάγκες φυσικού αερίου είτε τεχνικά προβλήματα είτε δολιοφθορές στον αγωγό. Ως εκ τούτου, η Άγκυρα θεωρεί την Τεχεράνη ως έναν μερικώς αναξιόπιστο προμηθευτή φυσικού αερίου.

Ενδιαφέρον παρουσιάζει το σχόλιο για την συνάντηση της Τεχεράνης από τον σύμβουλο της ιρανικής διαπραγματευτικής ομάδας για την αναβίωση της διεθνούς συμφωνίας για το ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα, καθηγητού Μοχαμάντ Μαραντί, ο οποίος βρίσκεται πολύ κοντά στο περιβάλλον του Ανώτατου Ηγέτη, κι ως εκ τούτου απηχεί το γενικότερο πνεύμα των απόψεων του τελευταίου. Συγκεκριμένα, τόνισε ότι «συνεργαζόμενος με το ΝΑΤΟ, το καθεστώς του απαρτχάιντ, τους Άραβες δεσπότες, και τους σαλαφιστές τακφιριστές, ο Ερντογάν δεν παίρνει το καλύτερο και των δύο κόσμων, απλώς θεωρείται αναξιόπιστος» [39].

Ωστόσο, οι διμερείς διαφορές δεν περιορίζονται μόνο στα προειρημένα τρία σημεία, αλλά επεκτείνονται και σε άλλα τρία ζητήματα. Ενδεικτικά, το Ιράν είναι ιδιαιτέρως δυσαρεστημένο με την λειτουργία ορισμένων τουρκικών φραγμάτων στα ποτάμια του Τίγρη (φράγμα Ιλίσου) και του Ευφράτη (φράγμα Ατατούρκ), κι αντιτίθεται σφόδρα στα υπό κατασκευή φράγματα στον ποταμό Αράς, ελληνιστί Αράξης. Η Τεχεράνη θεωρεί ότι τούτες οι υποδομές μειώνουν δραστικά την ροή υδάτων προς το Ιράν, και κατηγορεί την Τουρκία ότι οι παρεμβάσεις της στα ανωτέρω ποτάμια ευθύνονται για την αυξανόμενη ξηρασία και τις συχνές ανεμοθύελλες στην ευρύτερη περιοχή που πλήττουν και το Ιράν [40]. Το Ιράν προσεγγίζει τούτο το πρόβλημα ως ζήτημα εθνικής ασφαλείας, καθότι αντιμετωπίζει σοβαρό πρόβλημα λειψυδρίας στη νοτιοδυτική επαρχία του Χουζεστάν, όπου μάλιστα σημειώνονται συχνά διαδηλώσεις για τούτη την έλλειψη νερού.

Μια άλλη πηγή σοβαρής ανησυχίας του Ιράν είναι η επιχειρούμενη επαναπροσέγγιση της Τουρκίας με την Σαουδική Αραβία και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα. Το Ιράν αντιλαμβάνεται την ανωτέρω αποκατάσταση των σχέσεων ως εν δυνάμει απειλητική για τα συμφέροντά του, καθότι δύναται να ανατρέψει την υφιστάμενη περιφερειακή ισορροπία ισχύος εις βάρος του. Τουτέστιν, η ανάδυση μιας ενδεχόμενης αραβο-τουρκικής συνεννόησης που θα διατηρεί ταυτόχρονα καλές σχέσεις με το Ισραήλ, θα αποτελούσε ένα απολύτως εφιαλτικό σενάριο για το Ιράν, διότι θα είχε ως αποτέλεσμα την στρατηγική περικύκλωσή του και την περιφερειακή απομόνωσή του. Οι παραστάσεις απειλής της Τεχεράνης επιδεινώνονται έτι περαιτέρω ως προς τούτο, όταν ακούει από τα ίδια τα χείλη του βασιλιά της Ιορδανίας ότι υποστηρίζει την σύσταση ενός «ΝΑΤΟ της Μέσης Ανατολής» [41]. Επομένως, η παράλληλη προσπάθεια του Ιράν να ομαλοποιήσει τις σχέσεις του με τις δύο εν λόγω αραβικές χώρες, θα πρέπει να ερμηνεύεται εν μέρει κι ως ένα μέσο αποσόβησης ανάδυσης ενός ενδεχόμενου τέτοιου μπλοκ μεταξύ φιλοδυτικών Αράβων, Τούρκων, κι Ισραηλινών που θα στρέφεται καταφανώς εναντίον του.

Τέλος, το Ιράν αντιστρατεύεται ενεργά την τουρκική στρατιωτική παρουσία στην ιρακινή επαρχία Σιντζάρ, την οποία θεωρεί ως δική του σφαίρα επιρροής. Τον Φεβρουάριο του 2021, ο τότε Ιρανός πρέσβυς στο Ιράκ, ο ταξίαρχος εν αποστρατεία Ιράτζ Μασζεντί, είχε καταφερθεί εντόνως κατά της Τουρκίας για το σχετικό ζήτημα, λέγοντας ότι «δεν δεχόμαστε καθόλου, είτε πρόκειται για την Τουρκία είτε για οποιαδήποτε άλλη χώρα, να επεμβαίνει στο Ιράκ στρατιωτικά ή να προελαύνει ή να έχει στρατιωτική παρουσία στο Ιράκ … Τι σχέση έχει η Σιντζάρ με την Τουρκία;» [42]. Με άλλα λόγια, το Ιράν επιθυμεί να ελέγξει πλήρως τούτη την περιοχή, διότι σκοπεύει να ανοίξει έναν βόρειο χερσαίο διάδρομο προς την Συρία-Λίβανο μέσω αυτής (Σιντζάρ) [43]. Επίσης, το Ιράν φέρεται να επιδιώκει την κατασκευή δύο αγωγών, έναν φυσικού αερίου κι έναν πετρελαίου, που θα περνούν από την εν λόγω ιρακινή επαρχία και θα καταλήγουν ύστερα στο συριακό λιμάνι Μπανιγιάς, με απώτερο σκοπό την εξαγωγή των ενεργειακών πόρων του στην Ευρώπη [44]. Υπό αυτό το πρίσμα θα πρέπει να αναγιγνώσκονται οι επιθέσεις που εξαπολύουν φιλο-ιρανικές πολιτοφυλακές σε συντονισμό με το PKK κατά στρατιωτικών θέσεων της Τουρκίας στο βόρειο Ιράκ [45]. Μάλιστα, ο Μεχντί Ταέμπ, επικεφαλής μιας συντηρητικής δεξαμενής σκέψεως κι αδελφός του μέχρι πρότινος αρχηγού της υπηρεσίας πληροφοριών των Φρουρών της Επανάστασης, παραδέχθηκε ότι το Ιράν έχει ενορχηστρώσει τις επιθέσεις των φιλο-ιρανικών πολιτοφυλακών κατά των τουρκικών δυνάμεων στο βόρειο Ιράκ [46].

ΚΑΙ ΦΙΛΟΙ, ΚΑΙ ΑΝΤΙΠΑΛΟΙ

Οφείλεται να αναγνωρισθεί το γεγονός ότι το Ιράν και η Τουρκία διατηρούσαν πάντοτε μια ιδιότυπη σχέση λυκοφιλίας, ήτοι μια ατέρμονη παλινδρόμηση μεταξύ αντιπαλότητας και συνεννόησης. Εν ολίγοις, πρόκειται για μια κατάσταση συνεχούς μετεωρότητας. Ως εκ τούτου, παρατηρείται συχνά το κυνικό φαινόμενο να μην κωλύονται να ανταγωνίζονται ανοικτά σε ορισμένους τομείς και ταυτόχρονα να συνεργάζονται αγαστά σε άλλους. Ενδεικτικά, υποστηρίζουν αντίθετα στρατόπεδα στην Συρία, το Ιράκ, τον Λίβανο, και την Υεμένη.

Οι, δε, περιφερειακές τους φιλοδοξίες είναι εξόχως ασύμβατες, με αποτέλεσμα να φτάνουν ενίοτε στο σημείο ακόμη και να συγκρούονται διά αντιπροσώπων, προκειμένου να τις διευθετήσουν διά της σκληρής ισχύος. Συν τοις άλλοις, η Τουρκία φιλοξενεί από το 2012 στην πόλη Κιουρετσίκ, στην επαρχία της Μαλάτειας, ένα νατοϊκό σύστημα ραντάρ έγκυρης προειδοποίησης επιθέσεων με βαλλιστικούς πυραύλους, το οποίο στρέφεται κατά του Ιράν κι αποσκοπεί στην προστασία κυρίως του Ισραήλ. Κατά συνέπεια, η Τεχεράνη αντιλαμβάνεται την εγκατάσταση του ανωτέρω νατοϊκού κέντρου ραντάρ ως μια απολύτως εχθρική ενέργεια εκ μέρους της Άγκυρας [47].

Την ίδια στιγμή, όμως, το Ιράν και η Τουρκία βρίσκονται σε στενή συνέργεια στην παράκαμψη των αμερικανικών κυρώσεων και ενίοτε σε θέματα εσωτερικής ασφάλειας των χωρών τους, όπως στην έκδοση και παρακολούθηση αντιφρονούντων και στην αντιμετώπιση κουρδικών αποσχιστικών κινημάτων (PJAK, PKK). Επίσης, έχει καταργηθεί η υποχρέωση έκδοσης βίζας στα ταξίδια μεταξύ των δύο χωρών. Όσον αφορά τις οικονομικές τους σχέσεις, είναι παραδοσιακά σημαντικές, αν κι οφείλεται να επισημανθεί ότι βρίσκονται τούτη την στιγμή σε φάση αισθητής υποχώρησης, με τον όγκο των εμπορικών συναλλαγών τους να έχει πέσει από τα 21 δισεκατομμύρια δολάρια που ήταν το 2012 στα 5,5 δισεκατομμύρια δολάρια το 2021 [48]. Ωστόσο, τούτη η γενικότερη παραδοξότης δεν σημαίνει ότι σχέσεις τους δεν εισέρχονται σε κύκλους κρίσης ή ύφεσης, όπου τα πεδία απόκλισης υπερτερούν έναντι των πεδίων σύγκλισης ή αντιστρόφως.

Φαίνεται ότι το 2020 έκλεισε ένας κύκλος που διήρκησε περίπου τέσσερα χρόνια (2016-2019), κατά τον οποίο οι σχέσεις Τεχεράνης-Άγκυρας χαρακτηρίζονταν περισσότερο από μια, έστω κι επιφυλακτική κι επισφαλή, αλληλοκατανόηση παρά αντιπαράθεση, χωρίς ωστόσο αυτό να σημαίνει ότι ήταν ολότελα φιλικές. Δεν μπορούν, άλλωστε, να ξεφύγουν από την γεωγραφία που τους καταδικάζει σε έναν αέναο από εποχής Σαφαβιδών κι Οθωμανών, κυμαινόμενης έντασης, γεωπολιτικό ανταγωνισμό, αφού κατά τον Nicholas J. Spykman «η γεωγραφία είναι ο πιο θεμελιώδης παράγοντας στην εξωτερική πολιτική των κρατών, διότι είναι ο πιο μόνιμος» [49].
Με ορόσημο, όμως, τον πόλεμο στο Ναγκόρνο Καραμπάχ το 2020, δύναται να λεχθεί ότι ανοίγει ένας κύκλος κλιμακούμενων εντάσεων, όπου τα σημεία αντιπαράθεσης μεταξύ των δύο χωρών διευρύνονται ολοένα και περισσότερο, με αποτέλεσμα οι σχέσεις τους να προσεγγίζουν το έρεβος. Επομένως, ατενίζοντας τις ιρανο-τουρκικές σχέσεις, σοφό θα ήταν να μη λαμβάνει κανείς τοις μετρητοίς την προσφώνηση «φίλος» που χρησιμοποιούν συχνά μεταξύ τους οι Ιρανοί κι οι Τούρκοι αξιωματούχοι, αλλά αντίθετα θα ήταν πιο διαφωτιστικό να έχει κανείς κατά νου το, εμφορούμενο από σουφική σοφία, απόφθεγμα του μεγάλου Πέρση ποιητή του 13ου αιώνα Τζελαλεντίν Ρουμί που παρατέθηκε στην αρχή του άρθρου: «Οι φίλοι μερικές φορές είναι εχθροί, κι οι εχθροί φίλοι» [50].

ΠΑΡΑΠΟΜΠΕΣ:

*Το άρθρο αυτό έχει δημοσιευθεί στο τεύχος αριθ. 78 (Οκτώβριος – Νοέμβριος 2022) του Foreign Affairs The Hellenic Edition.

[1] Coleman Barks with John Moyne, trans., The Essential Rumi (San Francisco: HarperSanFrancisco, 1995), σ. 176.
[2] “7th Summit of the Guarantor States of the Astana Process kicks off,” Official website of the President of the Islamic Republic of Iran, 19 Ιουλίου 2022, https://www.president.ir/en/138095.
[3] “Statement for media following Astana format talks,” President of Russia, 19 Ιουλίου 2022, http://en.kremlin.ru/events/president/news/69035.
[4] “Syria’s territorial integrity is crucial and a military attack on Syria is harmful to Turkey and the region,” The Official Website of Ayatollah Khamenei, 19 Ιουλίου 2022, https://english.khamenei.ir/news/9086/Syria-s-territorial-integrity-is-c….
[5] “Key points of meeting with the President of Turkey,” The Official Website of Ayatollah Khamenei, 19 Ιουλίου 2022, https://english.khamenei.ir/news/9087/Key-points-of-meeting-with-the-Pre….
[6] “Iranian press review: Iran-Turkey clashes in Syria ‘highly likely’, says ex-diplomat,” Middle East Eye, 10 Ιουνίου 2022, https://www.middleeasteye.net/news/syria-iran-turkey-clashes-highly-like….
[7] Fehim Tastekin, “Iran, Turkey brace for face-off in Syria,” Al-Monitor, 10 Ιουνίου 2022, https://www.al-monitor.com/originals/2022/06/iran-turkey-brace-face-syria.
[8] “Erdogan says Turkey to rid Syria’s Tal Rifaat, Manbij of terrorists,” Reuters, 1 Ιουνίου 2022, https://www.reuters.com/world/middle-east/erdogan-says-turkey-rid-syrias….
[9] Hamidreza Azizi, “How Iran sees Turkey’s plan for a new military operation in Syria,” The Middle East Institute, 1 Ιουλίου 2022, https://www.mei.edu/publications/how-iran-sees-turkeys-plan-new-military….
[10] “Turkish potential invasion goes against Iran’s interest in Syria’s Aleppo,” North Press Agency, 8 Ιουνίου 2022, https://npasyria.com/en/78819/.
[11] Mohammed Hardan, “Kurdish, Syrian, Iranian forces coordinate ahead of Turkish operation,” Al-Monitor, 17 Ιουνίου 2022, https://www.al-monitor.com/originals/2022/06/kurdish-syrian-iranian-forc….
[12] Hamidreza Azizi, “How Iran sees Turkey’s plan for a new military operation in Syria,” ό.π..
[13] “Syria’s territorial integrity is crucial and a military attack on Syria is harmful to Turkey and the region,” ό.π..
[14] “Syria’s territorial integrity is crucial and a military attack on Syria is harmful to Turkey and the region,” ό.π..
[15] “Key points of meeting with the President of Turkey,” ό.π..
[16] “Syria’s territorial integrity is crucial and a military attack on Syria is harmful to Turkey and the region,” ό.π..
[17] “Iranian cell planning attack on Israelis nabbed in Turkey: Report,” Daily Sabah, 23 Ιουνίου 2022, https://www.dailysabah.com/turkey/investigations/iranian-cell-planning-a….
[18] “Israeli FM thanks Turkey for foiling attacks on Israelis,” The Associated Press, 23 Ιουνίου 2022, https://apnews.com/article/middle-east-iran-israel-turkey-689b2558816292….
[19] “Iranian cell planning attack on Israelis nabbed in Turkey: Report,” ό.π..
[20] “Iran rejects Israeli charges of attacks in Turkey,” Agence France-Presse, 24 Ιουνίου 2022, https://www.france24.com/en/live-news/20220624-iran-rejects-israeli-char….
[21] Amberin Zaman, “Iran’s foreign minister checks in with Ankara as Turkey courts Tehran’s foes,” Al-Monitor, 27 Ιουνίου 2022, https://www.al-monitor.com/originals/2022/06/irans-foreign-minister-chec….
[22] Zvi Bar’el, “Tehran’s Unity Summit Won’t Make Biden Sweat,” Haaretz, 22 Ιουλίου 2022, https://www.haaretz.com/middle-east-news/2022-07-22/ty-article/.premium/….
[23] “Erdogan says Turkey, Israel can jointly bring gas to Europe -media,” Reuters, 4 Φεβρουαρίου 2022, https://www.reuters.com/world/middle-east/erdogan-says-turkey-israel-can-jointly-bring-gas-europe-media-2022-02-04/• Turkey ready to use Israeli gas within country and deliver it to Europe — Erdogan, TASS Russian News Agency, 4 Φεβρουαρίου 2022, https://tass.com/economy/1398287• “Erdogan says Turkey, Israel can work on gas amid push to mend ties,” Reuters, 25 Μαρτίου 2022, https://www.reuters.com/world/middle-east/erdogan-says-turkey-israel-can-work-gas-amid-push-mend-ties-media-2022-03-25/• Orhan Coskun and Ari Rabinovitch, “Israel-Turkey gas pipeline discussed as European alternative to Russian energy,” Reuters, 29 Μαρτίου 2022, https://www.reuters.com/business/energy/israel-turkey-gas-pipeline-an-option-russia-wary-europe-sources-2022-03-29/• “Turkey most affordable route for export of Israeli natural gas: Erdoğan,” Daily Sabah, 31 Μαρτίου 2022, https://www.dailysabah.com/business/energy/turkey-most-affordable-route-for-export-of-israeli-natural-gas-erdogan• Levent Kenez, “Erdoğan hopeful for Israel-Turkey gas pipeline project to gain ground in EU,” Nordic Monitor, 1 Απριλίου 2022, https://nordicmonitor.com/2022/04/erdogan-hopeful-for-israel-turkey-gas-pipeline-project-to-gain-ground-in-eu/• David O’Byrne, “Could Turkey-Israel rapprochement lead to gas agreement?” Al-Monitor, 1 Ιουνίου 2022, https://www.al-monitor.com/originals/2022/06/could-turkey-israel-rapprochement-lead-gas-agreement• Ebru Sengul Cevrioglu, “Türkiye-Israel energy dialogue: What are future prospects for gas deal?” Anadolu Agency, 3 Ιουνίου 2022, https://www.aa.com.tr/en/energy/energy-diplomacy/turkiye-israel-energy-d….
[24] “EXCLUSIVE Iran struck Iraq target over gas talks involving Israel – officials,” Reuters, 28 Μαρτίου 2022, https://www.reuters.com/world/middle-east/exclusive-iran-struck-iraq-tar….
[25] Eldar Mamedov, “How a fake fatwa exposed Turkey-Iran rivalry in the Caucasus,” Amwaj.media, 6 Αυγούστου 2021, https://amwaj.media/article/how-a-fake-fatwa-exposed-turkey-iran-rivalry….
[26] Nasser Karimi, “Iran’s Rouhani slams sending fighters to Nagorno-Karabakh,” The Associated Press, 7 Οκτωβρίου 2020, https://apnews.com/article/iran-bashar-assad-azerbaijan-ankara-armenia-40071395e81437f5e1b658449fe19eaa• “Iran won’t tolerate terrorists in Nagorno-Karabakh, Zarif warns,” Tehran Times, 1 Νοεμβρίου 2020, https://www.tehrantimes.com/news/454170/Iran-won-t-tolerate-terrorists-in-Nagorno-Karabakh-Zarif-warns• Maryam Sinaee, “Iran Warns Again Over Sunni Militants In Nagorno-Karabakh War,” Iran International, 7 Νοεμβρίου 2020, https://old.iranintl.com/en/world/iran-warns-again-over-sunni-militants-nagorno-karabakh-war• “Iran Says Has Documents on Transfer of Terrorists to Azerbaijan,” Iran Front Page, 12 Οκτωβρίου 2021, https://ifpnews.com/iran-says-has-documents-on-transfer-of-terrorists-to….
[27] Khamenei.ir, “We are pleased to see #Karabakh return to Azerbaijan. Of course, if there is a policy intended to block the Iran-Armenia border, the Islamic Republic will oppose it, for this border is a 1000s-year-old connecting route.” Twitter, 19 Ιουλίου 2022, https://twitter.com/khamenei_ir/status/1549367329435303938.
[28] “Syria’s territorial integrity is crucial and a military attack on Syria is harmful to Turkey and the region,” ό.π..
[29] Artak Khulian, “Iranian Trucks Entering Armenia Stopped By Azerbaijan,” RFE/RL’s Armenian service, 13 Σεπτεμβρίου 2021, https://www.azatutyun.am/a/31458354.html• Heydar Isayev, Ani Mejlumyan, “Azerbaijan starts charging Iranian trucks supplying Armenia,” Eurasianet, 14 Σεπτεμβρίου 2021, https://eurasianet.org/azerbaijan-starts-charging-iranian-trucks-supplyi….
[30] “Azerbaijani Police Arrest 2 Iranian Truck Drives on Goris-Kapan Highway,” Asbarez, 15 Σεπτεμβρίου 2021, https://asbarez.com/azerbaijani-police-arrest-2-iranian-truck-drives-on-….
[31] “Azerbaijani police detain two Iranian truck drivers on Armenia’s Goris-Kapan road,” NEWS.am, 15 Σεπτεμβρίου 2021, https://news.am/eng/news/662924.html.
[32] Για περισσότερα βλέπε: Αλέξης Λεκάκης Κερκυραίος, «Η Κίνα “μπήκε” στην Συρία: Τι σημαίνει αυτό για τη Μ. Ανατολή και τι για την Ελλάδα», Foreign Affairs, τεύχος 74 (Φεβρουάριος-Μάρτιος 2022), σ. 25-34.
[33] “President of Turkey met with Imam Khamenei,” The Official Website of Ayatollah Khamenei, 19 Ιουλίου 2022, https://english.khamenei.ir/photo/9085/President-of-Turkey-met-with-Imam….
[34] “President of Russia met with Imam Khamenei,” The Official Website of Ayatollah Khamenei, 19 Ιουλίου 2022, https://english.khamenei.ir/photo/9088/President-of-Russia-met-with-Imam….
[35] “In the presence of the presidents of the two countries; Iran, Turkey ink 8 MoUs, cooperation documents,” Ministry of Foreign Affairs of the Islamic Republic of Iran, 19 Ιουλίου 2022, https://en.mfa.ir/portal/newsview/687357/Iran-Turkey-ink-8-MoUs-cooperation-documents• “Turkey, Iran ink MoU in presence of Erdogan, Raisi,” Islamic Republic News Agency, 19 Ιουλίου 2022, https://en.irna.ir/news/84825919/Turkey-Iran-ink-MoU-in-presence-of-Erdogan-Raisi• “Iran, Turkey ink 8 MoUs, cooperation documents,” Mehr News Agency, 19 Ιουλίου 2022, https://en.mehrnews.com/news/189240/Iran-Turkey-ink-8-MoUs-cooperation-d….
[36] “Iran, Turkey begin talks on 25-year gas supply deal,” Press TV, 19 Ιουλίου 2022, https://www.presstv.ir/Detail/2022/07/19/685909/Iran-Turkey-gas-supply-d….
[37] “Turkey orders cuts to gas use as flow halted from Iran,” Reuters, 20 Ιανουαρίου 2022, https://www.reuters.com/world/middle-east/iran-gas-flow-turkey-cut-by-te….
[38] Muhdan Saglam, “Iran’s gas cut exposes Turkey’s vulnerability to energy risks,” Al-Monitor, 31 Ιανουαρίου 2021, https://www.al-monitor.com/originals/2022/01/irans-gas-cut-exposes-turke….
[39] Seyed Mohammad Marandi, “Iran, Russia & Turkey have the ability to liberate West Asia from NATO, especially as western regimes are on the decline. By cooperating with NATO, the apartheid regime, Arab despots & Salafi takfiris, Erdogan doesn’t get the best of both worlds, he’s just seen as untrustworthy.” Twitter, 20 Ιουλίου 2022, https://twitter.com/s_m_marandi/status/1549834566415925253.
[40] “Turkish Ilisu dam’s impact on growing dust storms in Iran,” Mehr News Agency, 10 Απριλίου 2022, https://en.mehrnews.com/news/185511/Turkish-Ilisu-dam-s-impact-on-growing-dust-storms-in-Iran• “Iran, Turkey Discuss Management of Joint Water Resources,” Tasnim News Agency, 4 Μαΐου 2022, https://www.tasnimnews.com/en/news/2022/05/04/2705363/iran-turkey-discuss-management-of-joint-water-resources• “Turkey blamed for boom in dust storms into Iran,” Tehran Times, 8 Μαΐου 2022, https://www.tehrantimes.com/news/472369/Turkey-blamed-for-boom-in-dust-storms-into-Iran• “Turkey’s Dam Building on Border Water Resources Unacceptable to Iran: FM,” Tasnim News Agency, 10 Μαΐου 2022, https://www.tasnimnews.com/en/news/2022/05/10/2708260/turkey-s-dam-building-on-border-water-resources-unacceptable-to-iran-fm• Fehim Tastekin, “Is a water crisis brewing between Turkey and Iran?” Al-Monitor, 13 Μαΐου 2022, https://www.al-monitor.com/originals/2022/05/water-crisis-brewing-between-turkey-and-iran• “Iran seeks to fix dust crisis despite Turkish negligence,” Tehran Times, 25 Μαΐου 2022, https://www.tehrantimes.com/news/472973/Iran-seeks-to-fix-dust-crisis-despite-Turkish-negligence• Nima Khorrami, “Amid dust storms and drought, Turkey and Iran are at odds over transboundary water management,” The Middle East Institute, 13 Ιουνίου 2022, https://www.mei.edu/publications/amid-dust-storms-and-drought-turkey-and….
[41] Abigail Ng, “Jordan’s king says he would support a Middle East version of NATO,” CNBC, 24 Ιουνίου 2022, https://www.cnbc.com/2022/06/24/jordans-king-says-he-would-support-a-mid….
[42] Fazel Hawramy, “Turkey must leave Iraq, respect borders: Iranian ambassador,” Rudaw, 27 Φεβρουαρίου 2021, https://www.rudaw.net/english/middleeast/27022021.
[43] Mahmut Bozarslan, “Iran, Turkey have own plans for Iraq’s strategic Sinjar,” Al-Monitor, 13 Νοεμβρίου 2017, https://www.al-monitor.com/originals/2017/11/turkey-iraq-iran-why-so-int….
[44] “Iran seeks to revive oil pipeline across Iraq to Syria amid sanctions: source,” Tehran Times, 26 Αυγούστου 2019, https://www.tehrantimes.com/news/439647/Iran-seeks-to-revive-oil-pipeline-across-Iraq-to-Syria-amid-sanctions• Suadad al-Salhy, “How Iraq’s Sinjar became a battleground between Turkey and Iran,” Middle East Eye, 8 Ιουνίου 2022, https://www.middleeasteye.net/news/how-iraqs-sinjar-became-battleground-….
[45] Jared Szuba, “Pentagon: Iran-backed militias, PKK coordinated vs. Turkish troops in Iraq,” Al-Monitor, 3 Μαΐου 2022, https://www.al-monitor.com/originals/2022/05/pentagon-iran-backed-militias-pkk-coordinated-vs-turkish-troops-iraq• Fehim Tastekin, “Is Turkey behind border wall, Iraqi deployment in Sinjar?” Al-Monitor, 3 Μαΐου 2022, https://www.al-monitor.com/originals/2022/05/turkey-behind-border-wall-iraqi-deployment-sinjar• “Sinjar becomes latest flashpoint for Iran-Turkey tensions in Iraq,” Al-Monitor, 6 Μαΐου 2022, https://www.al-monitor.com/originals/2022/05/sinjar-becomes-latest-flashpoint-iran-turkey-tensions-iraq• Suadad al-Salhy, “How Iraq’s Sinjar became a battleground between Turkey and Iran,” ό.π..
[46] “IRGC commander in leaked audio: Iran bombed Turkish forces in Iraq,” Shafaq, 6 Μαΐου 2022, https://shafaq.com/en/Iraq-News/IRGC-commander-in-leaked-audio-Iran-bombed-Turkish-forces-in-Iraq• “Iran File: Iran and Turkey face off in Iraq,” Critical Threats, 13 Ιουνίου 2022, https://www.criticalthreats.org/briefs/iran-file/iran-file-iran-and-turk….
[47] “Iran warns over NATO’s anti-missile radar in Turkey,” Reuters, 6 Σεπτεμβρίου 2011, https://www.reuters.com/article/oukwd-uk-iran-turkey-radar-idAFTRE7851IV….
[48] Maziar Motamedi, “Iran’s Khamenei warns Erdogan against Syria military operation,” Al Jazeera, 19 Ιουλίου 2022, https://www.aljazeera.com/news/2022/7/19/turkeys-erdogan-holds-talks-wit….
[49] Nicholas J. Spykman, America’s Strategy in World Politics: The United States and the Balance of Power (New York: Harcourt, Brace and Company, 1942), σ. 41.
[50] Coleman Barks with John Moyne, trans., The Essential Rumi, ό.π., σ. 176.

Copyright © 2023 by the Council on Foreign Relations, Inc.
All rights reserved.

Βόμβα Economist Στα πρόθυρα δικτατορίας η Άγκυρα

0
Turkish President Tayyip Erdogan greets lawmakers of his AK Party during a meeting at the parliament in Ankara, Turkey January 18, 2023. Murat Cetinmuhurdar/Presidential Press Office/Handout via REUTERS ATTENTION EDITORS - THIS PICTURE WAS PROVIDED BY A THIRD PARTY. NO RESALES. NO ARCHIVES
 

Η Τουρκία βρίσκεται μία ανάσα πριν τις εκλογές. Ο Ερντογάν αυτήν την εβδομάδα πρότεινε οι εκλογές να γίνουν στις 14 Μαΐου. Η χώρα από οικονομικής πλευράς βρίσκεται ένα βήμα πριν τον γκρεμό λόγω της επιμονής του Ερντογάν να μην αυξάνονται τα επιτόκια. Η συμπεριφορά του, θα μπορούσε με μεγάλη ευκολία να προωθήσει μία εύθραυστη δημοκρατία να μετατραπεί σε μία πλήρη δικτατορία.

Οι ξένοι πρέπει να δώσουν προσοχή στις εκλογές, γιατί η Τουρκία έχει τις δεύτερες μεγαλύτερες ένοπλες δυνάμεις του ΝΑΤΟ. Έχει κρίσιμο ρόλο στην Συρία. Ασκεί αυξανόμενη επιρροή στα Βαλκάνια, την Ανατολική Μεσόγειο και την Αφρική. Διαθέτει ρόλο διαμεσολαβητή μεταξύ Μόσχας και Κιέβου και βοήθησε να κλείσει η συμφωνία αποστολής περισσότερων σιτηρών προκειμένου να αποφευχθεί η επισιτιστική κρίση.

Η πρώτη του θητεία

Όταν έγινε για πρώτη φορά πρωθυπουργός τον Μάρτιο του 2003, ο κ. Ερντογάν έδωσε πολλές υποσχέσεις για την Τουρκία. Οι κοσμικοί φοβήθηκαν ότι είχε μια υπερβολικά ισλαμιστική ατζέντα, αλλά αυτός και το κόμμα του Δικαιοσύνη και Ανάπτυξη  δεν έχουν προχωρήσει πολύ στην επιδίωξή τους.

Στα πρώτα χρόνια της, η κυβέρνηση του κ. Ερντογάν έδωσε νέα οικονομική και πολιτική σταθερότητα σε μια χώρα που για δεκαετίες δεν είχε κανένα από τα δύο. Εξαφάνισε τους στρατηγούς που ανακατεύονταν πολύ συχνά στην πολιτική και είχαν κάνει πραξικοπήματα. Έφερε μεταρρυθμίσεις για να τονώσει την οικονομία.

Το 2005 κατάφερε να ξεκινήσει μία διαδικασία που δεν κατάφερε κανένας εκ των προκατόχων του: την επίσημη έναρξη των συνομιλιών για την ένταξη της Τουρκίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση μια μέρα.

Η γένεση του αυταρχικού Ερντογάν

Ωστόσο, όσο περισσότερο ο Ερντογάν είναι στην εξουσία, τόσο πιο αυταρχικός γίνεται. Έπειτα από 11 χρόνια ως πρωθυπουργός εξελέγη πρόεδρος και έβαλε στόχο να μετατρέψει αυτή την προηγουμένως αδύναμη θέση σε κυρίαρχη θέση.

Μετά από μια απόπειρα πραξικοπήματος το 2016, οδήγησε δεκάδες χιλιάδες ανθρώπους στην απόλυση ή στην σύλληψη, ακόμη και για την φήμη σύνδεσης με την θρησκευτική ομάδα που κατηγορήθηκε για το πραξικόπημα.

Πώς άλλαξε η πολιτική στρατηγική του Ερντογάν

Σύμφωνα με την ειδική έκθεσή που περιλαμβάνεται σε αυτό το τεύχος του Economist, έχει σταθερά επιλέξει τους θεσμούς, διαβρώνοντας τους ελέγχους και τις ισορροπίες. Έχει μετατρέψει μεγάλο μέρος των ΜΜΕ σε εργαλείο κρατικής προπαγάνδας. Ουσιαστικά έχει λογοκρίνει το διαδίκτυο. Έχει ρίξει πολλούς επικριτές, συμπεριλαμβανομένων των ηγετών της αντιπολίτευσης, στη φυλακή. Έχει παραγκωνίσει τους αντιπάλους του εντός του κόμματος. Έχει υποτάξει το δικαστικό σώμα, χρησιμοποιώντας τα δικαστήρια για να παρενοχλήσει τους αντιπάλους.

Πλησιάζοντας την τρίτη δεκαετία στην εξουσία, κάθεται σε ένα τεράστιο παλάτι και δίνει εντολές σε αυλικούς πολύ φοβισμένους για να του πουν πότε κάνει λάθος. Οι ολοένα και πιο εκκεντρικές πεποιθήσεις του γίνονται γρήγορα δημόσια πολιτική. Έτσι, έχει επιβάλει σε μια προηγουμένως ανεξάρτητη κεντρική τράπεζα μια νομισματική θεωρία που είναι κατηγορηματικά απατηλή. Πιστεύει ότι η θεραπεία για τον πληθωρισμό είναι να βγάλεις χρήματα φθηνότερα. Αυτός είναι ο κύριος λόγος που ο τουρκικός πληθωρισμός βρίσκεται στο 64%. Το βιοτικό επίπεδο συρρικνώνεται.

Για πρώτη φορά η ήττα είναι πολύ κοντά

Πριν από τρία χρόνια το κόμμα του κ. Ερντογάν έχασε τις δημαρχιακές εκλογές στις τρεις μεγαλύτερες πόλεις της Άγκυρας, της Κωνσταντινούπολης και της Σμύρνης. Οι δημοσκοπήσεις δείχνουν ότι μπορεί να χάσει την προεδρία σε τέσσερις μήνες, εάν η αντιπολίτευση ενωθεί πίσω από τον καλύτερο υποψήφιο της και οι εκλογές είναι λίγο πολύ καθαρές.

Αυτό είναι ένα μεγάλο αν. Ο δήμαρχος της Κωνσταντινούπολης, Εκρέμ Ιμάμογλου, ίσως ο πιο εύλογος αντίπαλος του κ. Ερντογάν, καταδικάστηκε πρόσφατα σε φυλάκιση και απαγόρευση συμμετοχής στην πολιτική, επειδή αποκάλεσε τους εκλογικούς αξιωματούχους που ακύρωσαν την πρώτη του δημαρχιακή νίκη, «ηλίθιους».

Η κυβέρνηση ζήτησε από το συνταγματικό δικαστήριο της Τουρκίας να αναστείλει την λειτουργία του Λαϊκού Δημοκρατικού Κόμματος (hdp), του μεγαλύτερου κουρδικού κόμματος, πολλοί από τους ηγέτες του οποίου βρίσκονται στη φυλακή. Το δικαστήριο έχει παγώσει τους τραπεζικούς λογαριασμούς του κόμματος. Οπότε η αντιπολίτευση θα χρειαστεί την υποστήριξη των Κούρδων ψηφοφόρων εάν θέλει να κερδίσει τον Ερντογάν.

Τι θα μπορούσε να κάνει ο Ερντογάν σε ένα μη δημοκρατικό καθεστώς

Ο κ. Ερντογάν παρομοίασε κάποτε τη δημοκρατία με ένα ταξίδι με τραμ: όταν φτάνεις στον προορισμό σου, κατεβαίνεις. Υπό τον ίδιο, οι εκλογές ήταν σπάνια εντελώς δίκαιες, αλλά ήταν σε γενικές γραμμές ελεύθερες, με μεγάλο αριθμό ψηφοφόρων να συμμετέχουν. Η ανησυχία αυτή τη φορά είναι ότι, με τον κ. Ερντογάν να φοβάται την ήττα, οπότε θα μπορούσε να διασφαλίσει ότι οι εκλογές δεν είναι ούτε δίκαιες, ούτε ελεύθερες.

Η Αμερική και η ΕΕ πολύ συχνά συγκρατούνται από το να επικρίνουν τον κ. Ερντογάν από φόβο μήπως αποξενώσουν έναν κομβικό αν και ενοχλητικό σύμμαχο. Κανείς δεν θέλει μια χώρα τόσο σημαντική όσο η Τουρκία να γίνει εντελώς αυταρχική. Όλοι γνωρίζουν ότι ένας αγανακτισμένος, απομονωμένος Τούρκος πρόεδρος θα μπορούσε να προκαλέσει μεγάλα προβλήματα. Θα μπορούσε να ξεκινήσει ακόμη πιο σκληρές εδαφικές διαμάχες με την Ελλάδα και με την Κύπρο.

Θα μπορούσε να δημιουργήσει περαιτέρω σύγχυση και διαμάχες στη Συρία. Θα μπορούσε να επιτρέψει στους 5 εκατομμύρια μετανάστες και πρόσφυγες στην Τουρκία να σαλπάρουν για τη νότια Ευρώπη, κάτι που πολλοί θα προσπαθούσαν αν μπορούσαν. Και θα μπορούσε να προχωρήσει πέρα από την τρέχουσα άρνησή του να πάρει θέση στην Ουκρανία, παρά το γεγονός ότι είναι μέλος του ΝΑΤΟ, συνεχίζοντας να εμποδίζει την ένταξη της Φινλανδίας και της Σουηδίας στο ΝΑΤΟ.

Γιατί η Τουρκία χρειάζεται την Δύση

Ωστόσο, η Τουρκία χρειάζεται επίσης τη Δύση, κυρίως για να αποκαταστήσει κάποια σταθερότητα στην ταλαιπωρημένη οικονομία της. Αν και οι συνομιλίες για την ένταξη της μπορεί να έχουν κολλήσει, εξακολουθεί να ελπίζει σε μια αναβαθμισμένη και διευρυμένη τελωνειακή ένωση με την ΕΕ που θα τονώσει την ανάπτυξη. Πρέπει να βρει έναν τρόπο να αναζωογονήσει τις άμεσες ξένες επενδύσεις, οι οποίες έχουν υποχωρήσει ως απάντηση στην πολιτική και οικονομική αβεβαιότητα.

Η Τουρκία βασίζεται στη δυτική τεχνολογία για να βελτιώσει τη χαμηλή παραγωγικότητά της. Και θέλει δυτικά όπλα, κυρίως αμερικανικά μαχητικά αεροσκάφη. Δεν θα ήταν σε θέση να εξασφαλίσει τίποτα από αυτά τα πράγματα εάν ο κ. Ερντογάν γυρνούσε την πλάτη του στη δημοκρατία και γίνονταν μέλος της λέσχης των δικτατόρων. Όλα αυτά του δίνουν ένα ισχυρό κίνητρο να διατηρήσει τη Δύση.

TANEA

ΤΟ ΔΙΛΗΜΜΑ ΜΕ ΤΗΝ ΤΟΥΡΚΙΑ ΚΑΙ ΤΑ ΟΡΙΑ ΙΣΧΥΟΣ ΤΩΝ ΗΠΑ

1

ΣΗΜΕΙΩΣΗ “ΑΝΙΧΝΕΥΣΕΩΝ”: Στις 12 Ιανουαρίου, οι “Ανιχνεύσεις” είχαν μεταφράσει απο το αμερικανικό CounterPunch και είχαν δημοσιεύσει ΕΔΩ  άρθρο που υποστήριζε πως ” μέσα σε μια δεκαετία, η ανάπτυξη ενός πολυπολικού κόσμου θα αντικαταστήσει σιγά σιγά τα όνειρα της Ουάσιγκτον για παγκόσμια ηγεμονία με πολυεθνικές συμμαχίες όπως η Ευρωπαϊκή Ένωση ή ανερχόμενες περιφερειακές δυνάμεις όπως η Βραζιλία, η Ινδία, η Νιγηρία και η Τουρκία”. Το άρθρο αφού διαπίστωνε πως οι Ηνωμένες Πολιτείες θα γίνουν αναμφίβολα μια πολύ πιο περιφερειακή δύναμη, πρότεινε οι ΗΠΑ να κοιτάξουν τα της ηπείρου τους και να οργανώσουν καλύτερα διεθνικούς θεσμούς, όπως η Ε.Ε.

Αν και το CounterPunch θεωρείται, για τα αμερικανικά δεδομένα, αριστερό ιστολόγιο, ο Alfred “Al” William McCoy, συντάκτης εκίνου του ενδιαφέροντος άρθρου, είναι καθηγητής ιστορίας στο πανεπιστήμιο Wisconsin–Madison.

Ακόμη και αν τέτοιοι προβληματισμοί απασχολούν την ακαδημαϊκή κοινότητα, τα όσα γράφει το γνωστό The Hill, που απηχεί προβληματισμούς του Κογκρέσου, είναι, επίσης, ανησυχητικά, για όσους πιστεύουν πως η αμερικανική παρουσία στον κόσμο, για λόγους εξισορρόπησης, είναι, ακόμη αναγκαία.

Ο Robert A. Manning διακεκριμένος συνεργάτης στο Stimson Center, υπηρέτησε ως ανώτερος σύμβουλος του υφυπουργού Εξωτερικών για τις παγκόσμιες υποθέσεις, μέλος του επιτελείου σχεδιασμού πολιτικής του υπουργού Εξωτερικών των ΗΠΑ και μέλος στην Ομάδα Στρατηγικών Μελετών του Εθνικού Συμβουλίου Πληροφοριών, προτείνει με το άρθρο του να αποδεχθούν οι ΗΠΑ ότι Ουάσιγκτον και Άγκυρα έχουν διαφορετικές ατζέντες και συμφέροντα και η Τουρκία πρέπει να γίνει αποδεκτή σε μια πιο ρεαλιστική σχέση, με την αποδοχή, εκ μέρους των ΗΠΑ, των ορίων της ισχύος τους σε έναν όλο και πιο πολυπολικό κόσμο.

Η διαπίστωση της αναδυόμενης αδυναμίας των ΗΠΑ πρέπει να απασχολήσει τους διαμορφωτές της ελληνικής εξωτερικής και αμυντικής πολιτικής.

ROBERT A. MANNING

The Hill

Made Nagi/Pool Photo via Associated Press

Ο Τούρκος Πρόεδρος Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, αριστερά, περπατά με τον πρόεδρο των ΗΠΑ Τζο Μπάιντεν κατά τη διάρκεια της συνόδου κορυφής των ηγετών της G20 στη Νούσα Ντούα του Μπαλί της Ινδονησίας στις 15 Νοεμβρίου 2022.

Μερικοί βουλευτές επιδιώκουν να εμποδίσουν την κυβέρνηση Μπάιντεν να πουλήσει αεροσκάφη F-16 στην Τουρκία και έχουν έναν μακρύ κατάλογο παραπόνων κατά του Τούρκου Προέδρου Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν — από τις παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και τους δεσμούς του με τον Ρώσο πρόεδρο Βλαντιμίρ Πούτιν μέχρι τον αποκλεισμό Σουηδίας και Φινλανδίας απο την ένταξη στο ΝΑΤΟ.

Η Τουρκία, ένας παράξενος σύμμαχος του ΝΑΤΟ, είναι συχνά ερεθιστικός, πιο πρόσφατα λόγω της αγοράς του ρωσικού αμυντικού συστήματος S-400.

Ο Ερντογάν και το Κόμμα Ειρήνης και Δικαιοσύνης (AKP) με ισλαμικό προσανατολισμό κυριαρχούν στην τουρκική πολιτική από το 2003, πρώτα ως πρωθυπουργός και στη συνέχεια, από το 2014, ως πρόεδρος. Κατά τη διάρκεια της θητείας του στην εξουσία, ο Ερντογάν έχει εξελιχθεί από δημοκρατικός εκσυγχρονιστής σε καταπιεστικό αυταρχικό [ηγέτη] με τη δική του ατζέντα.

Αυτή η ατζέντα κατανοείται ελάχιστα στις ΗΠΑ. Ο Ερντογάν αποδεικνύεται ρεαλιστής πολιτικός διαστάσεων Κισίνγκερ , καθοδηγούμενος από τη γεωγραφία, την ιστορία, τον πολιτισμό, τη θρησκεία και τις φιλοδοξίες του.

Η θέση της Τουρκίας στο σταυροδρόμι της Ευρασίας, του Ισλάμ και της τουρκικής εθνότητας επέτρεψε στον Ερντογάν να οικοδομήσει επιρροή σε όλη την Ευρώπη, τη Μέση Ανατολή, την Κεντρική Ασία και τον Καύκασο. Διαχωρίζει τους οικονομικούς και γεωπολιτικούς δεσμούς με τη Ρωσία και το Ιράν, διατηρώντας συνεργασία και με τους δύο.

Η Άγκυρα είχε στρατιωτικές ή ειρηνευτικές δυνάμεις σε δώδεκα έθνη, από τη Βοσνία μέχρι το Κατάρ. Έχει παρέμβει σε εμφύλιους πολέμους στη Λιβύη και τη Συρία και απειλεί με πόλεμο την Ελλάδα, επίσης σύμμαχο του ΝΑΤΟ. Τα στρατιωτικά μη επανδρωμένα αεροσκάφη της είναι ένα καυτό εμπόρευμα, βοηθώντας το Αζερμπαϊτζάν να αντιστρέψει το ρεύμα εναντίον της συμμάχου της Ρωσίας Αρμενίας σε μια σύγκρουση για το αμφισβητούμενο έδαφος του Ναγκόρνο-Καραμπάχ.

Ο πόλεμος της Ουκρανίας έχει προκαλέσει μεγάλη ικανοποίηση στην ανεξάρτητη ρεαλπολιτικ του Ερντογάν. [Ο Ερντογάν] επέκρινε το ΝΑΤΟ ότι δεν απέτρεψε τον πόλεμο και στη συνέχεια ότι τον προκάλεσε. Καταδίκασε τη ρωσική εισβολή, αλλά απέρριψε τις δυτικές κυρώσεις και επεξέτεινε τους οικονομικούς δεσμούς με τη Μόσχα. Ωστόσο, ο Ερντογάν, με ισχυρούς οικονομικούς και στρατιωτικούς δεσμούς με την Ουκρανία, παρείχε στο Κίεβο αποτελεσματικά drones, διαπραγματεύτηκε το άνοιγμα των εξαγωγών ουκρανικού σιταριού μέσω της Μαύρης Θάλασσας και έχει τοποθετηθεί ως μεσολαβητής, ζητώντας ενεργά κατάπαυση του πυρός. Σύμφωνα με τη Σύμβαση του Μοντρέ του 1936, η Άγκυρα ελέγχει τα στενά των Δαρδανελίων και του Βοσπόρου, που συνδέουν τη Μαύρη Θάλασσα με τη Μεσόγειο. Η Μαύρη Θάλασσα είναι ζωτικής σημασίας ναυτιλιακή οδός και για τη Ρωσία.

Υπάρχουν προφανείς αντιφατικές συνέπειες για τα συμφέροντα των ΗΠΑ. Από τη μία πλευρά, η Τουρκία έχει παράσχει στρατιωτική βοήθεια στην Ουκρανία και βοήθησε στη διαπραγμάτευση ενός ανοίγματος στις εξαγωγές σιταριού μέσω της Μαύρης Θάλασσας. Από την άλλη πλευρά, η Άγκυρα έχει αποστασιοποιηθεί από την αντίδραση των ΗΠΑ/ΝΑΤΟ και έχει βαθείς οικονομικούς δεσμούς με τη Ρωσία.

Υπάρχει μια ένταση αδέσμευτου τουρκικού εθνικισμού στην τουρκική ρητορική και στην κοινή γνώμη, εμφανής στις συγκρούσεις με τις ΗΠΑ για την Κύπρο, τη Συρία και ζητήματα πώλησης όπλων.

Ακόμη, ο Ερντογάν έχει επιτύχει μια εξισορρόπηση, υπογραμμίζοντας την ανεξάρτητη εξωτερική πολιτική του με εθνικιστικά συνθήματα κατά των ΗΠΑ με την επιδίωξη συμφερόντων του, ανεξάρτητα από αυτά των Η.Π.Α.

Ομοίως, οι προσπάθειες του Ερντογάν να είναι ένας σημαντικός παίκτης στη Μέση Ανατολή εν μέσω κατανοητών περικοπών από τις ΗΠΑ είναι περίπλοκες. Η Τουρκία επενέβη στρατιωτικά στη Λιβύη κατά των δυνάμεων που υποστηρίζονται από τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και τη Ρωσία. Η Τουρκία έχει περίπου 10.000 στρατιώτες στη Συρία, άλλοτε συνεργάζεται με τη Μόσχα, άλλοτε εναντίον της. Το κύριο μέλημα του Ερντογάν είναι η κουρδική μειονότητα της Τουρκίας. Ανησυχεί ότι εάν οι Κούρδοι στη Συρία αποκτήσουν υπερβολική αυτονομία, αυτή θα διαχυθεί στην εσωτερική πολιτική της Τουρκίας.

Ο περιφερειακός ακτιβισμός του Ερντογάν στον ισλαμικό κόσμο τα τελευταία χρόνια έχει εξοργίσει την Αίγυπτο, τη Σαουδική Αραβία και τα κράτη του Κόλπου. Τους τελευταίους μήνες, ωστόσο, λόγω της αλλαγής των περιφερειακών ευθυγραμμίσεων και της οικονομικής αναγκαιότητας, έχει επιδιορθώσει τους δεσμούς με το Ριάντ, τα κράτη του Κόλπου καθώς και με το Ισραήλ.

Επιστροφή στο θέμα των F-16. Τι σημαίνουν όλα αυτά για τα συμφέροντα των ΗΠΑ;

Ο Ερντογάν φαίνεται να πιστεύει ότι το ΝΑΤΟ χρειάζεται την Τουρκία, μια άγκυρα στην Ανατολική Μεσόγειο και τη Μαύρη Θάλασσα, περισσότερο από το αντίστροφο.

Η Ουκρανία φαίνεται να ενισχύει αυτή την άποψη.

Οι ΗΠΑ πρέπει να κατανοήσουν ότι η Ουάσιγκτον και η Άγκυρα έχουν διαφορετικές ατζέντες και συμφέροντα. Είτε είναι σύμμαχος στο ΝΑΤΟ είτε όχι-  –είτε πρόκειται για τη Ρωσία, Ουκρανία, Συρία είτε μπλοκάρει την επέκταση του ΝΑΤΟ– υπάρχει περιορισμένη διασταύρωση των συμφερόντων ΗΠΑ και Τουρκίας.

Κάποιοι υποστηρίζουν την αποβολή της Τουρκίας από το ΝΑΤΟ, αν και δεν υπάρχει επίσημος μηχανισμός για να γίνει κάτι τέτοιο. Εάν το ΝΑΤΟ αφορά κοινές αξίες, από τον περιορισμό των ελευθεριών στο εσωτερικό έως τη συμπεριφορά στο εξωτερικό, ο ακραίος εθνικισμός της Τουρκίας και οι παγκόσμιες φιλοδοξίες του Ερντογάν μπορεί να μην είναι συμβατοί με το ΝΑΤΟ. Υπενθυμίζεται ότι ο Λευκός Οίκος δεν κάλεσε την Τουρκία στην παγκόσμια διάσκεψη του Μπάϊντεν για τη δημοκρατία. Ο Ερντογάν σίγουρα δεν ταιριάζει πολύ στην ιδεολογία του Μπάιντεν «δημοκρατία εναντίον απολυταρχίας».

Ωστόσο, η Τουρκία είναι ένας σημαντικός περιφερειακός και παγκόσμιος παράγοντας του οποίου τα συμφέροντα διασταυρώνονται αρκετά με αυτά των ΗΠΑ, ώστε η συνεργασία, όπου είναι δυνατόν, απαιτεί τουλάχιστον κάτι σαν επιχειρηματική σχέση. Αναμφισβήτητα καλύτερα να παραμείνει στη σκηνή παρά έξω από αυτήν.

Το θέμα είναι να μειωθούν οι προσδοκίες των ΗΠΑ για την Τουρκία υπό τον Ερντογάν. Αντί να θεωρείται η Τουρκία ως ένας λανθασμένος σύμμαχος που πρέπει να επανέλθει στο μαντρί, απαιτείται κάποια στρατηγική ενσυναίσθηση. Κατανοήστε πώς βλέπει η Άγκυρα τα συμφέροντά της, ποια είναι η ουσία τους και τι είναι δυνατό. Αυτό θα δημιουργούσε μια πιο ρεαλιστική σχέση, τη συνεργασία σε συγκεκριμένη βάση για το [εκάστοτε] θέμα με περιορισμένες προσδοκίες.

Μια τέτοια αναθεωρημένη προσέγγιση του Ερντογάν και της Τουρκίας θα πρέπει να είναι η βάση για να αποφασιστεί εάν η προτεινόμενη πώληση F-16 θα πρέπει να εγκριθεί. Είναι μια απαγόρευση της πώλησης των F-16 επιβεβλημένη για λόγους ηθικής καταισχύνης, ακόμη κι αν δεν θα αλλάξει συμπεριφορά;  Η απαγόρευση πωλήσεων F-16 για να τιμωρηθεί ο Ερντογάν για τις κατασταλτικές του πολιτικές στο εσωτερικό και τις ανεπιθύμητες ενέργειες στο εξωτερικό είναι απίθανο να αλλάξει τις πολιτικές του. Η Άγκυρα μπορεί να βρει εναλλακτικές πηγές μαχητικών.

Γενικότερα, η Τουρκία είναι ένα καλό παράδειγμα της ανάγκης αποδοχής των ορίων της ισχύος των ΗΠΑ σε έναν όλο και πιο πολυπολικό κόσμο.

Το δίλημμα της Τουρκίας υποδηλώνει ότι οι ΗΠΑ, για να πρωτοστατήσουν με επιτυχία στον αναδυόμενο κόσμο μετά τον Ψυχρό Πόλεμο, χρειάζονται περισσότερη ταπεινότητα, περισσότερη διπλωματική ευελιξία και μια πιο ευφάνταστη πολιτεία.

*Ο Robert A. Manning είναι διακεκριμένος συνεργάτης στο Stimson Center. Υπηρέτησε ως ανώτερος σύμβουλος του υφυπουργού Εξωτερικών για τις παγκόσμιες υποθέσεις, ως μέλος του επιτελείου σχεδιασμού πολιτικής του υπουργού Εξωτερικών των ΗΠΑ και στην Ομάδα Στρατηγικών Μελλετών του Εθνικού Συμβουλίου Πληροφοριών. Ακολουθήστε τον στο Twitter @Rmanning4.

The Hill

The Turkey dilemma and the limits of US power

0
Made Nagi/Pool Photo via Associated Press

Turkish President Recep Tayyip Erdoğan, left, walks with U.S. President Joe Biden during the G20 leaders’ summit in Nusa Dua, Bali, Indonesia on Nov. 15, 2022.

Some Congressmen are seeking to block the Biden administration from selling F-16 jets to Turkey and have a long list of grievances against Turkish President Recep Tayyip Erdogan — from human rights violations and his ties to Russian President Vladimir Putin to his blocking Sweden and Finland from joining NATO.

Turkey, a wayward NATO ally, has been a frequent irritant, most recently because of its purchase of Russian S-400 defense system.

Turkey’s location at the crossroads of Eurasia, Islam and Turkic ethnicity has enabled Erdogan to build influence across Europe, the Middle East, Central Asia and the Caucuses. He compartmentalizes economic and geopolitical ties to Russia and Iran, maintaining working ties with both.

Ankara has had military or peacekeeping forces in a dozen nations, from Bosnia to Qatar. It has intervened in civil wars in Libya and Syria, and threatens war with Greece, also a NATO ally. Its military drones are a hot commodity, aiding Azerbaijan in turning the tide against Russian ally Armenia in a conflict over the disputed territory of Nagorno-Karabakh.

The Ukraine war has brought Erdogan’s independent realpolitik into sharp relief. He criticized NATO for not deterring the war and then for provoking it; he condemned the Russian invasion, but rejected Western sanctions and expanded economic ties to Moscow. Yet Erdogan, with strong economic and military ties to Ukraine, provided Kyiv with effective drones, negotiated the opening of Ukrainian wheat exports via the Black Sea and has positioned himself as a mediator, actively calling for a ceasefire. Under the 1936 Montreux Convention, Ankara controls the Dardanelles and Bosporus straits, linking the Black and Mediterranean Seas. The Black Sea is a vital shipping lane for Russia as well.

There are obvious contradictory implications for U.S. interests. On the one hand, Turkey has given military aid to Ukraine and helped negotiate an opening to wheat exports through the Black Sea. On the other hand, Ankara has distanced itself from the U.S./NATO response and has deep economic ties to Russia.

There is a strain of non-aligned Turkish nationalism in Turkish rhetoric and in public opinion, evident in clashes with the U.S. over Cyprus, Syria and weapons sales issues. Yet Erdogan has achieved a balancing act, underscoring his independent foreign policy with anti-U.S. nationalism and pursuit of his interests, regardless of those of the U.S.

Erdogan’s regional activism in the Islamic world over the past several years has angered Egypt, Saudi Arabia and the Gulf states. In recent months, however, due to shifting regional alignments and economic necessity, he has repaired ties to Riyadh, the Gulf states as well as with Israel.

Back to the F-16 issue. What does it all mean for U.S. interests? Erdogan seems to think NATO needs Turkey, an anchor in the Eastern Mediterranean and Black Sea, more than the other way around. Ukraine appears to reinforce that view. The U.S. needs to grasp that Washington and Ankara have different agendas and interests. NATO ally or not, there is – whether it is Russia, Ukraine, Syria or blocking NATO expansion – a limited intersection of U.S. and Turkish interests.

Nonetheless, Turkey is an important regional and global actor whose interests intersect enough with those of the U.S. that cooperation, where possible, necessitates at minimum a business-like relationship. Arguably better in the tent than outside it.

The point is to lower U.S. expectations of Turkey under Erdogan. Rather than view Turkey as an errant ally that needs to be brought back into the fold, some strategic empathy is required. Understand how Ankara sees its interests, what its bottom lines are and what is possible. That would make for a more realistic relationship, cooperating on an issue-specific basis with limited expectations.

Such a reconsidered view of Erdogan and Turkey should be the basis for deciding whether the proposed F-16 sale should be approved. Is an F-16 ban to demonstrate moral opprobrium warranted, even it won’t change behavior? Banning F-16 sales to punish Erdogan for his repressive policies at home and undesired actions abroad is unlikely to change Erdogan’s policies. Ankara can find alternate sources of combat fighters.

More broadly, Turkey is a good example of the need to accept the limits of U.S. power in an increasingly multipolar world. The Turkey dilemma suggests that to successfully lead in the post-post-Cold War world emerging, the U.S. needs more humility, more diplomatic agility and a more imaginative statecraft.

Robert A. Manning is a distinguished fellow at the Stimson Center. He served as senior counselor to the undersecretary of state for global affairs, as a member of the U.S. secretary of state’s policy planning staff and on the National Intelligence Council Strategic Futures Group. Follow him on Twitter @Rmanning4.

The Hill

Ν.Μεντβέντεφ: «Αν χάσει η Ρωσία στην Ουκρανία θα έχουμε πυρηνικό πόλεμο»

0

«Πυρηνικές δυνάμεις ποτέ δεν έχασαν μεγάλες συγκρούσεις από τις οποίες εξαρτάται η τύχη τους»

Σε μία δήλωση-προειδοποίηση προς την Δύση προχώρησε ο πρώην Πρόεδρος της Ρωσίας Ντμίτρι Μεντβέντεφ ο οποίος είπε ότι «ήττα πυρηνικής δύναμης σε συμβατικό πόλεμο ίσως πυροδοτήσει πυρηνικό πόλεμο», αναφερόμενος στην ουκρανική σύγκρουση όπου οι ρωσικές δυνάμεις επί της ουσίας πολεμούν κατά των χωρών του ΝΑΤΟ, οι οποίες αποστέλλουν συνεχώς πολυάριθμα οπλικά συστήματα.

Σε ανάρτησή του στο Telegram αναφορικά με τη στήριξη του ΝΑΤΟ προς τους Ουκρανούς, ο Μεντβέντεφ δήλωσε: «Πυρηνικές δυνάμεις ποτέ δεν έχασαν μεγάλες συγκρούσεις από τις οποίες εξαρτάται η τύχη τους».

Οι δηλώσεις αυτές ήταν πολύ σημαντικές καθώς ο πρώην Ρώσος πρόεδρος εννοεί ότι ο πόλεμος στην Ουκρανία είναι υπαρξιακός για την Ρωσία και δεν θα ανεχθεί να τον χάσει με κανένα τρόπο.

Εάν η Ρωσία ηττηθεί τότε επί της ουσίας το ΝΑΤΟ θα μπορεί να αναπτύξει ακόμα και πυρηνικά συστήματα έξω από τα ρωσικά σύνορα κάτι που θα σήμαινε μηδενικός χρόνος αντίδρασης για την Μόσχα σε ένα προληπτικό πυρηνικό πλήγμα.

Η Δύση αν χάσει η ήττα θα είναι οδυνηρή, αλλά θα συνεχίσει να υπάρχει. Η Ρωσία όμως θα αντιμετωπίσει πρόβλημα ύπαρξης, καθώς ένας εχθρικός συνασπισμός θα έχει καταργήσει το «βάθος ασφαλείας» που παραδοσιακά προστάτευε την Ρωσία και θα βρίσκεται έξω από την «πόρτα» της Μόσχας.

https://www.pronews.gr/amyna-asfaleia/n-mentventef-an-xasei-i-rosia-stin-oukrania-tha-exoume-pyriniko-polemo/

Allies bolster Ukraine with more weapons pledges; but no sign of U.S., German tank agreement

0

By  and

  • Germany’s Leopard tanks seen as best suited for Ukraine
  • All eyes on Germany when defence leaders meet on Friday
  • Austin in Germany, to meet new defence minister
  • Russia’s Wagner mercenaries claim to capture village

KYIV/BERLIN, Jan 19 (Reuters) – Western allies pledged billions of dollars in new weapons for Ukraine on Thursday, but the question of whether they would also send German-made tanks remained unanswered, with Berlin yet to signal whether it would lift a veto.

Fearing winter will give Russian forces time to regroup and unleash a major attack, Ukraine is pushing for the Leopard battle tanks, which are held by an array of NATO nations but whose transfer to Ukraine requires Germany’s approval.

A German government source said Berlin would lift its objections if Washington sends its own Abrams tanks.

German Chancellor Olaf Scholz, a Social Democrat, has been reluctant to send weapons that could be seen as provoking Moscow. Many of Berlin’s Western allies say that concern is misplaced, with Russia already fully committed to war.

U.S. Defense Secretary Lloyd Austin and the new German Defence Minister Boris Pistorius met in Berlin, but there was no word on any progress ahead of a meeting of dozens of allies on Friday at Ramstein, Washington’s main European air base.

Poland’s Prime Minister Mateusz Morawiecki said later on Thursday of the possibility of German approval, “I am moderately sceptical, moderately pessimistic because the Germans are defending themselves against this like a devil protects himself against holy water.”

Ukrainian President Volodymyr Zelenskiy made thinly disguised criticism of Germany for its stance.

“‘I am powerful in Europe, I will help if someone else outside of Europe will also help.’ It seems to me that this is not a very correct strategy,” he said.

The Ramstein meeting is billed as a chance for the West to give Ukraine what it needs to defeat Russia in 2023 and a group of 11 NATO countries have already announced armoured vehicles and air defences.

But Kyiv says it needs heavy tanks to fend off Russian assaults and recapture occupied land.

“We have no time, the world does not have this time,” Andriy Yermak, head of the Ukrainian presidential administration, wrote on Telegram on Thursday.

“We are paying for the slowness with the lives of our Ukrainian people. It shouldn’t be like that.”

Dutch Defence Minister Kajsa Ollongren said she was confident a solution would be found for supplying modern battle tanks to Ukraine, but that the Netherlands, which leases Leopard 2 tanks from Germany, would need a green light from Berlin before deciding whether to contribute.

A German government source said Berlin had yet to receive a request from any country for permission to re-export the tanks. The Leopard 2 tanks – workhorse of militaries across Europe and which Germany made in the thousands during the Cold War – are the only suitable option available in big enough numbers according to some Western allies.

U.S. officials say they have no plans yet to send the Abrams, which is seen as using too much fuel for Kyiv’s strained logistics system to supply at the front.

‘WAR OF ANNIHILATION’

Pistorius and Austin both spoke about the importance of supporting Ukraine ahead of their meeting, but neither addressed the tank issue directly.

At a ceremony after being sworn in as minister, Pistorius said: “These are not normal times, we have a war raging in Europe. Russia is waging a brutal war of annihilation on a sovereign country, on Ukraine.”

Austin described Germany as one of Washington’s closest allies and thanked it for its support for Ukraine so far.

Poland and Finland have already said they would send Leopards if Germany lifts its veto. In a sign of mounting frustration, Poland suggested it might do so even if Germany tries to block it.

Russia has responded to the prospect of more weapons for Kyiv with threats of escalation. Dmitry Medvedev, an ally of President Vladimir Putin who stood in as president from 2008-2012 when Putin took a hiatus to act as prime minister, made one of Moscow’s clearest threats to use nuclear weapons if it loses in Ukraine.

“The defeat of a nuclear power in a conventional war may trigger a nuclear war,” Medvedev said. “Nuclear powers have never lost major conflicts on which their fate depends.”

There have been signs of friction within Germany’s governing coalition. Scholz’s deputy Robert Habeck, from his coalition partners The Greens, said just last week that Germany would not stand in the way of other countries sending Leopards to Ukraine.

Tying the Leopards to U.S. Abrams tanks could shift the onus onto Washington. Colin Kahl, the Pentagon’s top policy adviser, said on Wednesday Abrams tanks were not likely to be included in Washington’s next massive $2 billion military aid package, to be headlined by Stryker and Bradley armoured vehicles.

“The Abrams tank is a very complicated piece of equipment. It’s expensive. It’s hard to train on. It has a jet engine.”

Ukraine and Russia have both relied primarily on Soviet-era T-72 tanks, which have been destroyed in their hundreds in 11 months of fighting. Kyiv says better armed and protected Western tanks would give its troops the mobile firepower to drive out Russian troops in decisive battles.

After big Ukrainian gains in the second half of 2022, the frontlines have largely been frozen in place over the past two months, with neither side making big gains despite heavy casualties in intense trench warfare.

Yevgeny Prigozhin, leader of the private Russian mercenary force Wagner that has taken a leading role in fighting near the eastern city of Bakhmut, claimed on Thursday his forces had seized the village of Klishchiivka on Bakhmut’s outskirts. Kyiv has previously denied that the settlement has fallen.

Reuters could not confirm the situation there.

Reporting by Reuters bureaus Writing by Peter Graff and Alexandra Hudson Editing by Angus MacSwan and Frances Kerry

Διπλωματία των ισορροπιών από τις ΗΠΑ – Ο Μπλίνκεν άρχισε το παζάρι για τα F-16 και τα F-35

0

Με τις συνομιλίες Μπλίνκεν – Τσαβούσογλου άρχισε η αντίστροφη μέτρηση για τις πωλήσεις F-16 και F-35 σε Τουρκία και Ελλάδα

ΟΥΑΣΙΓΚΤΟΝ – ΑΝΤΑΠΟΚΡΙΣΗ. Ασκήσεις δύσκολων ισορροπιών βρίσκονται σε εξέλιξη τις τελευταίες εβδομάδες στην Ουάσιγκτον και μάλιστα σε πολλά και διαφορετικά επίπεδα. Οι προεκλογικές περίοδοι σε Ελλάδα και Τουρκία, η τελείως απρόβλεπτη πια τουρκική συμπεριφορά και τα αιτήματα για F-16 και F-35 που «τρέχουν» σχεδόν παράλληλα, έχουν φέρει την αμερικανική διπλωματία, που προσπαθεί να μη δυσαρεστήσει κανέναν, στα όριά της.

Η χθεσινή επίσκεψη Τσαβούσογλου στο Στέιτ Ντιπάρτμεντ και η διαρροή του Λευκού Οίκου για την επικείμενη ειδοποίηση του Κογκρέσου για τα τουρκικά F-16 εντάσσονται στο πλαίσιο προσπάθειας κατευνασμού της Αγκυρας. «Να αποφύγουμε μεγαλύτερη γκρίνια, αλλά και τα χειρότερα», όπως λένε στην Ουάσιγκτον, όπου όλοι γνώριζαν ότι μετά τις γιορτές θα γινόταν η ενημέρωση του Κογκρέσου για τα ελληνικά F-35, έτσι ώστε η Αθήνα να μη χάσει την προθεσμία παραλαβής των πρώτων μαχητικών με την παρτίδα του 2028.

Για τα τουρκικά F-16 υπήρχαν δεύτερες σκέψεις για τον χρόνο που έπρεπε να ενεργοποιηθούν οι προβλεπόμενες διαδικασίες. Οχι μόνο λόγω της επιλογής της Αγκυρας να διατηρεί με πεισματικό τρόπο ορθάνοιχτα όλα τα θέματα που ενδιαφέρουν τις ΗΠΑ, αλλά κυρίως λόγω των δημόσιων δηλώσεων του προέδρου της Επιτροπής Εξωτερικών Υποθέσεων της Γερουσίας, Ρόμπερτ Μενέντεζ, ο οποίος τον Δεκέμβριο ενημέρωσε και επισήμως τον Λευκό Οίκο για τη διαφωνία του.

Με αυτά τα δεδομένα ο αμερικανικός παράγοντας αποφάσισε ότι η Αγκυρα δεν έπρεπε να «αισθανθεί ριγμένη». Το πρόβλημα όμως είναι ότι η διαρροή για τα F-16 συνοδεύεται από προσεκτικά διατυπωμένες –και πάντα πίσω από κλειστές πόρτες– αμερικανικές παραινέσεις προς την ελληνική πλευρά να «σταματήσει να βάζει εμπόδια στο θέμα». Αυτή η παραίνεση αναβαθμίζει μεν τη βαρύτητα των ελληνικών αντιδράσεων, χάνει όμως την ουσία, καθώς ο τερματισμός των υπερπτήσεων είναι ένα μόνο από τα πολλά αιτήματα του μπλοκ που αντιτίθεται στην πώληση. Στις χθεσινές συνομιλίες η αμερικανική πλευρά δεν άνοιξε τα χαρτιά της, όπως ανέφερε στις δηλώσεις του και ο κ. Τσαβούσογλου, ο οποίος είπε ότι ζήτησε να μη διαταραχθεί η ισορροπία δυνάμεων μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας, και υποστήριξε ότι η Αγκυρα δεν συνδέει το θέμα των F-16 με την ένταξη της Σουηδίας και της Φινλανδίας στο ΝΑΤΟ.

Κανείς δεν γνωρίζει μέχρι πού είναι διατεθειμένη να πάει η αμερικανική κυβέρνηση την κόντρα με το Κογκρέσο.

Το ουσιαστικό ερώτημα που προκύπτει είναι «τι θέλει πραγματικά να κάνει η αμερικανική κυβέρνηση με τα αεροσκάφη». Κανείς δεν ξέρει μέχρι πού είναι διατεθειμένη να πάει την κόντρα με το Κογκρέσο, αν υποθέσουμε ότι πρόκειται για πραγματική κόντρα και όχι για ένα καλοστημένο σκηνικό «καλού και κακού αστυνομικού». Προφανώς υπάρχουν ισχυροί παράγοντες στην κυβέρνηση και το Ρεπουμπλικανικό κόμμα που θα ήθελαν να δουν την πώληση να προχωράει για καθαρά συναλλακτικούς λόγους και ανεξαρτήτως της γενικότερης απογοητευτικής συμπεριφοράς της Αγκυρας. Από αυτούς τους κύκλους καταβάλλεται κάθε δυνατή προσπάθεια εξεύρεσης τρόπου παράκαμψης των κυρώσεων CAATSA.

Είναι ενδεικτική η διευκρίνιση του Στέιτ Ντιπάρτμεντ, πως «το άρθρο 231 του CAATSA απαιτεί από τις ΗΠΑ να επιβάλουν υποχρεωτικές κυρώσεις σε κάθε οντότητα ή ιδιώτη που εν γνώσει του έχει συμμετάσχει σε σημαντική συναλλαγή με τον τομέα της άμυνας ή των πληροφοριών της Ρωσίας. Οι κυρώσεις δεν ισχύουν για χώρες. Στην περίπτωση της Αγκυρας επιβλήθηκαν κυρώσεις στην προεδρία των Αμυντικών Βιομηχανιών της Τουρκίας (SSB), η οποία πλέον ονομάζεται Υπηρεσία Αμυντικής Βιομηχανίας. Η πώληση F-16 στην Τουρκία δεν απαγορεύεται από τις κυρώσεις CAATSA, υπό την προϋπόθεση ότι η SSB δεν είναι συμβαλλόμενο μέρος στη συναλλαγή». Από την άλλη πλευρά, όμως, υπάρχουν εξίσου ισχυροί παράγοντες, σε ένα ευρύ πεδίο που εκτείνεται από το Κογκρέσο έως σημαντικούς μηχανισμούς επιρροής που θέλουν με κάθε τρόπο να τη σταματήσουν.

Από αυτό το σκληρό παρασκηνιακό παιχνίδι εξουσίας που ήδη βρίσκεται σε εξέλιξη προκύπτουν τα εξής ερωτήματα: Θα δούμε επανάληψη της ιστορίας με τις πωλήσεις όπλων προς τη Σαουδική Αραβία που επέβαλε στο Κογκρέσο ο Ντόναλντ Τραμπ; Οταν δηλαδή περάσουν οι προθεσμίες, θα φέρει εκβιαστικά στο Κογκρέσο ο πρόεδρος Μπάιντεν το συμβόλαιο πώλησης; Αν συμβεί αυτό, θα μιλάμε για μια σημαντική κλιμάκωση για «τα μάτια της Τουρκίας» και θα πρόκειται για μια κίνηση που ενδεχομένως επισύρει ανταποδοτικές ενέργειες από πλευράς Μενέντεζ σε άλλα εξίσου σημαντικά ζητήματα.

Δύσκολο να φανταστεί κανείς ότι θα φθάσουμε εκεί. Ομως, αν φθάσουμε, η πώληση θα μπορεί να μπλοκαριστεί μόνο με πλειοψηφία δύο τρίτων Βουλής και Γερουσίας. Αμφίβολο πρακτικά να βρεθούν αυτές οι ψήφοι, καθώς εκτιμάται ότι σε μια τέτοια περίπτωση η αμερικανική αμυντική βιομηχανία θα μπει με άγριες διαθέσεις στο παιχνίδι και θα ενεργοποιήσει όλα τα «όπλα» επηρεασμού νομοθετών που διαθέτει.

Η κοινή δήλωση

Τα μαχητικά F-16, η κατάσταση στην Ανατολική Μεσόγειο, το Ουκρανικό, το ΝΑΤΟ και η συριακή κρίση ήταν τα βασικότερα θέματα των συνομιλιών Μπλίνκεν – Τσαβούσογλου σύμφωνα με την κοινή δήλωση που εκδόθηκε. Οι δύο υπουργοί «επανέλαβαν τη δέσμευσή τους για μια προσανατολισμένη στα αποτελέσματα θετική διμερή ατζέντα. Συζήτησαν για την ενίσχυση της αμυντικής συνεργασίας ΗΠΑ – Τουρκίας, συμπεριλαμβανομένου του εκσυγχρονισμού του στόλου των F-16 της Τουρκίας», σημειώνεται. Για την Ανατολική Μεσόγειο τονίζεται ότι «συζήτησαν την κατάσταση και συμφώνησαν στη σημασία της διατήρησης της σταθερότητας και των διαύλων επικοινωνίας», αναφορά που ενδέχεται να έχει τη σημασία της για ενδεχόμενη μεσολάβηση των ΗΠΑ στην περίπτωση πρόκλησης έντασης. Σε ό,τι αφορά το ΝΑΤΟ, αναφέρεται ότι «επιβεβαιώθηκε η μακροχρόνια δέσμευση στη συλλογική άμυνα ως Σύμμαχοι» και συζητήθηκε «η εφαρμογή του τριμερούς μνημονίου που υπέγραψαν η Φινλανδία, η Σουηδία και η Τουρκία για την προώθηση της αίτησης της Φινλανδίας και της Σουηδίας για ένταξη στη Συμμαχία». Οι δύο πλευρές υπογράμμισαν, τέλος, «την ισχυρή στήριξή τους στην κυριαρχία και την εδαφική ακεραιότητα της Ουκρανίας ενάντια στον απαράδεκτο πόλεμο της Ρωσίας».

Και ο Καντέρ κατά της παροχής F-16 στην Αγκυρα

Διπλωματία των ισορροπιών από τις ΗΠΑ – Ο Μπλίνκεν άρχισε το παζάρι για τα F-16 και τα F-35-1
Σε κλειστή συνεδρίαση στα γραφεία γνωστής δεξαμενής σκέψης στην Ουάσιγκτον, παρευρέθη και ο πρώην αστέρας του NBA Ενες Καντέρ, γνωστός πολέμιος του Ερντογάν στις ΗΠΑ.

Η έλευση του Τούρκου υπουργού Εξωτερικών Μεβλούτ Τσαβούσογλου στην Ουάσιγκτον προκάλεσε αναβρασμό και ενεργοποίησε συντονισμένες δράσεις εκ μέρους του συνασπισμού «No jets for Turkey» («Οχι αερoσκάφη στην Τουρκία»).

Σε κλειστή συνεδρίαση που έγινε χθες στα γραφεία γνωστής δεξαμενής σκέψης στην αμερικανική πρωτεύουσα, παρευρέθη και ο πρώην αστέρας του αμερικανικού επαγγελματικού μπάσκετ NBA Ενες Καντέρ, ένας εκ των μεγαλύτερων πολεμίων του Ερντογάν στις ΗΠΑ.

Κατά τη διάρκεια της συνεδρίασης συζητήθηκε διεξοδικά η στρατηγική προσεχώς, οι αρνητικές γεωπολιτικές συνέπειες που προκαλεί η διολίσθηση της Τουρκίας στον αυταρχισμό και οι παράνομες ενέργειες του καθεστώτος Ερντογάν εντός αμερικανικού εδάφους.

Οι οργανώσεις που συμμετείχαν στη συνεδρίαση χρησιμοποιούν εδώ και ενάμιση χρόνο όλα τα μέσα επιρροής που διαθέτουν στο Κογκρέσο και σε μηχανισμούς λήψης αποφάσεων για να μπλοκάρουν την πώληση και την αναβάθμιση των αμερικανικών μαχητικών στην Τουρκία. Υπενθυμίζεται πως στον συνασπισμό συμμετέχουν οι οργανώσεις HALC (Συμβούλιο Ελληνοαμερικανικής Ηγεσίας), In Defense of Christians, American Friends of Kurdistan, Α Demand for Action, the Philos Project, the Middle East Forum και Hindu American Foundation.

Καθημερινή

Τα F-35 της Ελλάδας θα ανοίξουν τον δρόμο για τα F-16 στην Τουρκία;

0
Ο Τσαβούσογλου είναι καθ’ οδόν για τις ΗΠΑ. Τα F-35 της Αθήνας θα ανοίξουν τον δρόμο για τα F-16;

Της Barçın Yinanç

Μετάφραση: Σάββας Καλεντερίδης

Πολλά είναι τα θέματα στην ατζέντα της συνάντησης Τσαβούσογλου-Μπλίνκεν που θα πραγματοποιηθεί στις 18 Ιανουαρίου στην Ουάσιγκτον, αλλά ένα από τα σημαντικότερα είναι η πώληση των μαχητικών αεροσκαφών F-16.

Η κυβέρνηση Τζο Μπάιντεν από τη στιγμή που ανέλαβε τα καθήκοντά του δίνει το εξής μήνυμα στην Τουρκία: «Δεν είσαι τόσο σημαντικός για μένα όσο νομίζεις». Οι επαφές ανώτατου επιπέδου μεταξύ των δύο χωρών μειώθηκαν σημαντικά. Μέχρι και πέρυσι, σύμβολο αυτής της ψυχρότητας θεωρήθηκε η συνάντηση του υπουργού Εξωτερικών των ΗΠΑ Άντονι Μπλίνκεν με τον Τούρκο ομόλογό του στη Νέα Υόρκη αντί για την Ουάσιγκτον. Η τουρκική πλευρά πίεζε τις ΗΠΑ επαφές για πρόσωπο με πρόσωπο και επισκέψεις. Οχι απαραίτητα για να μπορεί ο πρόεδρος Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν να βγει φωτογραφία με τον Μπάιντεν και να κάνει σόου. Αντίθετα, ήθελαν η αύξηση των συνομιλιών σε υπουργικό επίπεδο σε κάθε τομέα, με το σκεπτικό ότι οι σχέσεις που είχαν επιδεινωθεί θα μπορούσαν να αντιμετωπιστούν καλύτερα.

Οι Αμερικανοί δεν ήταν πολύ ενθουσιώδεις. Στις αρχές του περασμένου έτους, δημιουργήθηκε ένας στρατηγικός μηχανισμός, ο οποίος λειτούργησε επίσης αργά.

Γι’ αυτό είναι σημαντική η πρόσκληση του Μπλίνκεν προς τον υπουργό Εξωτερικών Μεβλούτ Τσαβούσογλου στην Ουάσιγκτον.

Πολλά είναι τα θέματα στην ατζέντα της συνάντησης που θα πραγματοποιηθεί στις 18 Ιανουαρίου, αλλά ένα από τα σημαντικότερα είναι η πώληση των μαχητικών αεροσκαφών F-16.

Η Άγκυρα κινητοποιήθηκε μόλις ήλθε στο μήνυμα από τις ΗΠΑ

Καταρχήν να υπογραμμίσω αυτό. Μετά την απομάκρυνση της Τουρκίας από το πρόγραμμα μαχητικών αεροσκαφών F-35 5ης γενιάς, δεν ανέλαβε αυθόρμητα την πρωτοβουλία για να μπορέσει να αγοράσει τα αναβαθμισμένα F-16. Όταν η Άγκυρα έλαβε μηνύματα από την Ουάσιγκτον μέσω ανεπίσημων καναλιών·ότι και η αμερικανική διοίκηση θα έβλεπε θετικά αν έρθει τέτοιο αίτημα, τότε η τουρκική πλευρά έφερε στο προσκήνιο το αίτημα για αγορά 40 νέων F-16 και κιτ εκσυγχρονισμού 80 αεροσκαφών.

Κατά τη γνώμη μου, οι Αμερικανοί ακολούθησαν μια έξυπνη στρατηγική με τον δικό τους τρόπο. Με την ανεπίσημη πρόστασή τους εξαλείφθηκαν οι απαιτήσεις για τις οικονομικές συνεισφορές της Τουρκίας στο κοινό πρόγραμμα F-35, συν τα δύο αεροσκάφη F-35 που πληρώθηκαν αλλά δεν δόθηκαν στην Τουρκία. Δεν μπόρεσα να μάθω τι είδους σχέση δημιουργήθηκε μεταξύ αυτών των δύο. Γνωρίζω όμως ότι οι διαπραγματεύσεις για την πώληση των F-16 και οι όροι απομάκρυνσης της Τουρκίας από το πρόγραμμα των F-35 γίνονται παράλληλα.

Η επίδραση του πολέμου Ρωσίας-Ουκρανίας στα F-16

Οι δηλώσεις για τη θετική άποψη της διοίκησης Μπάιντεν για την πώληση των F-16 στην Τουρκία, την αναβίωση της τουρκοαμερικανικής αμυντικής συνεργασίας και το ενδεχόμενο αυτό να δώσει νέα ενέργεια στις σχέσεις των δύο χωρών, δημιούργησαν έναν αέρα επιφυλακτικής αισιοδοξίας.

Η επίθεση της Ρωσίας στην Ουκρανία άνοιξε ένα παράθυρο ευκαιρίας, ιδίως όσον αφορά την διάλυση της αντιτουρκικής στάσης που υπάρχει στο Κογκρέσο. Υπήρχε η προσδοκία το κλείσιμο των Στενών από την Τουρκία σε πολύ σύντομο χρονικό διάστημα και η επιτυχία των Μπαϊρακτάρ τις πρώτες μέρες, αλλά και η πιο φιλο-ουκρανική στάση της Άγκυρας θα αμβλύνει τις αντιρρήσεις που μπορεί να προέλθουν από το Κογκρέσο. Επιπλέον, η κυβέρνηση θα μπορούσε να πει στο Κογκρέσο ότι «αυτή η πώληση είναι σημαντική για την ενίσχυση της ανατολικής πτέρυγας του ΝΑΤΟ έναντι της Ρωσίας».

Ωστόσο, η παράταση του πολέμου έβαλε αυτό το παράθυρο ευκαιρίας σε μια διαδικασία που θα οδηγήσει στο κλείσιμό του, όχι στη διεύρυνση του. Το ότι η Τουρκία άνοιξε έναν αναπνευστικό σωλήνα στη Ρωσία και μπλοκάρει τη διεύρυνση του ΝΑΤΟ ανακούφισε τα αντιτουρκικά λόμπι που περίμεναν στη γωνία.

Η προσβλητική ρητορική ενίσχυσε το χέρι των αντιτουρκικών λόμπι

Εν τω μεταξύ, ο Έλληνας πρωθυπουργός Μητσοτάκης, που πήγε στις ΗΠΑ, είπε «Μην πουλάτε αεροπλάνα σε αυτούς τους επιτιθετικούς Τούρκους», μόλις επέστρεψε έκανε αίτηση για την αγορά των F-35.

Όμως τι έγινε όταν ο Πρόεδρος Ερντογάν είπε «Δεν θέλω να ξέρω πια τον Μητσοτάκη» και δικαιολογώντας τον Μητσοτάκη, που είχε πει στο Κογκρέσο «Μην πουλάτε αεροπλάνα σε αυτούς τους επιτιθετικούς Τούρκους», συνέχισε με την αεπιλή «Μπορεί να έρθουμε ξαφνικά ένα βράδυ» και συμπλήρωσε λέγοντας όταν ότι τουρκικοί πύραυλοι Tayfun μπορεί να χτυπήσουν την Αθήνα;

Είπαν οι γερουσιαστές στην Αμερική ότι «Θα έχουμε κάνει σπουδαία δουλειά πουλώντας F-16 στην Τουρκία»; Φυσικά δεν το είπαν.

Αν με ρωτάτε, όποιος δίνει χρήματα σε αντιτουρκικά λόμπι είναι μεγάλο κορόιδο. Το μόνο που έχουν να κάνουν τα λόμπι είναι να στείλουν ένα e-mail στα μέλη του Κογκρέσου προσθέτοντας κάθε δεύτερη μέρα τις αντιδυτικές εκρήξεις του Ερντογάν και του υπουργού Εσωτερικών. Κατά κάποιον τρόπο, μπορεί να ειπωθεί ακόμη και ότι ο Ερντογάν εργάζεται για τα αντιτουρκικά λόμπι.

Ως αποτέλεσμα, αυτές οι υπερβολικές δηλώσεις που γίνονται οδεύοντας προς τις εκλογές οδήγησαν στην εισαγωγή του όρου των υπερπτήσεων πάνω από τα ελληνικά νησιά για την πώληση των F-16. Ευτυχώς, αυτές οι προϋποθέσεις έχουν αφαιρεθεί, αλλά αυτή τη φορά φαίνεται ότι έχει τεθεί η προϋπόθεση για την έγκριση της ένταξης της Σουηδίας και της Φινλανδίας στο ΝΑΤΟ.

Κρίνοντας από τις αναφορές που έρχονται από τις ΗΠΑ, η κυβέρνηση Μπάιντεν έδωσε ανεπίσημη ειδοποίηση στο Κογκρέσο την περασμένη εβδομάδα για την πώληση. Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου, η αμερικανική διοίκηση θα απαντήσει σε ερωτήσεις και θα προσπαθήσει να επιλύσει ενστάσεις. Τελικώς η διοίκηση θα στείλει το επίσημο αίτημα, μόλις βεβαιωθεί ότι θα περάσει εύκολα από το Κογκρέσο.

Συσχετισμός ένταξης Σουηδίας-Φινλανδίας στο ΝΑΤΟ με πώληση F-16

Σύμφωνα με τον αμερικανικό Τύπο, μέλη του Κογκρέσου θα εξαρτήσουν την πώληση των F-16 στην Τουρκία με την έγκριση της ένταξης της Σουηδίας και της Φινλανδίας στο ΝΑΤΟ.

Αν πάμε λίγους μήνες πίσω, οι Αμερικανοί έλεγαν σιγά σιγά στην τουρκική πλευρά, «παρόλο που δεν δημιουργούμε μια σύνδεση μεταξύ των δύο ως διοίκηση, η καθυστέρηση στη διεύρυνση του ΝΑΤΟ θα είναι ένας από τους λόγους για ένσταση όταν έρθει το θέμα της πώληησης στο Κογκρέσο». Το μήνυμα ήταν σαφές: «Η επιβεβαίωση της ιδιότητας μέλους του ΝΑΤΟ της Σουηδίας και της Φινλανδίας θα ήταν πολύ χρήσιμη για την εξουδετέρωση των αντιρρήσεων στο Κογκρέσο».

Η Άγκυρα, από την άλλη, δήλωσε ότι δεν υπάρχει καμία σχέση μεταξύ των δύο, τονίζοντας ότι αυτό θα γίνει όταν ειδικά η Σουηδία εκπληρώσει τις απαιτήσεις της Τουρκίας.

Η Τουρκία δεν έχει δώσει κάποιο σημάδι, επίσημα ή ανεπίσημα, ότι δέχεται διασύνδεση της επέκτασης του ΝΑΤΟ με την πώληση των F-16. Όπως είναι φυσικό, η Σουηδία θα πει στην Τουρκία «το πρόβλημα δεν είναι δικό μου, να τα βρεις με τις ΗΠΑ».

Με βάση κάποιες φωνές στην Άγκυρα, η Τουρκία είπε ή αναμένεται να πει στις ΗΠΑ «Δώσε μας εσύ την έγκριση για τα F-16 και θα εγκρίνω κι εγώ την είσοδο στο ΝΑΤΟ».

Σε κάθε περίπτωση, σε αυτή τη φάση, η Άγκυρα φαίνεται να έχει ρίξει εντελώς το μπαλάκι στην αμερικανική διοίκηση και είναι στο χέρι της να «πείσουν το Κογκρέσο, ή να το παρακάμψουν και να εγκρίνουν την απευθείας πώληση».

Η τακτική των ΗΠΑ με τα F-35

Στο σημείο αυτό έρχεται στο προσκήνιο η πώληση των F-35 στην Ελλάδα. Σύμφωνα με τον πρώην πρεσβευτή της Τουρκίας στην Ουάσιγκτον, Namık Tan, η αμερικανική διοίκηση έκανε την ανεπίσημη κοινοποίηση της πώλησης F-35 στην Ελλάδα και F-16 στην Τουρκία ταυτόχρονα, συνδέοντας τα δύο. Με άλλα λόγια, η κυβέρνηση θα πει στο Κογκρέσο, «δεν μπορώ να πουλήσω F-35 στην Ελλάδα και να μην πουλήσω F-16 στην Τουρκία». Ο ενθουσιασμός της Ελλάδας για την απόκτηση F-35 το συντομότερο δυνατό (αν συνυπολογίσουμε και τις εκλογές στη χώρα) θα ανοίξει ίσως το δρόμο για την πώληση των F-16 στην Τουρκία.

Αν πραγματοποιηθούν και οι δύο πωλήσεις, αφήνω στους ειδικούς της άμυνας πώς θα επηρεαστεί η ισορροπία στην αεροπορική δύναμη των δύο χωρών στο Αιγαίο.

Πουλώντας τα F-35 στην Αθήνα, οι ΗΠΑ θα εξασφαλίσουν την πώληση του F-16 στην Τουρκία, ενώ θα δώσουν και το μήνυμα στην Άγκυρα «Δίνω το αεροπλάνο υψηλής τεχνολογίας στην Αθήνα, το οποίο δεν έδωσα σ’ εσάς.»

Πηγή: Τ-24, INFOGNOMONPOLITICS.GR