Αρχική Blog Σελίδα 1690

Το ενεργειακό τρίγωνο Ελλάδα-Κύπρος-Ισραήλ με αμερικανική ευλογία

0

Επιστολή στον υπουργό Εξωτερικών των Ηνωμένων Πολιτειών, Άντονι Μπλίνκεν, θα στείλουν οι ομόλογοι του της Κυπριακής Δημοκρατίας, Ελλάδος και Ισραήλ, για την πραγματοποίηση συνόδου 3+1.  Στην πρόσφατη τριμερή των υπουργών Εξωτερικών των τριών χωρών, που φιλοξένησε η Λευκωσία, διά του Κύπριου ΥΠΕΞ, Κωνσταντίνου Κόμπου, αποφασίσθηκε να σταλεί στον Αμερικανό ομόλογό τους, Άντονι Μπλίνκεν, επιστολή για να προγραμματισθεί η σύνοδος 3+1. Οι πληροφορίες αναφέρουν πως η επιστολή θα σταλεί μετά το Πάσχα ενώ ήδη ξεκίνησαν διεργασίες σε διπλωματικό επίπεδο.

Οι Αμερικανοί γνωρίζουν την απόφαση των τριών για τη διεξαγωγή πολιτικού διαλόγου μεταξύ των χωρών και πως ακόμη, επιθυμία τους είναι όπως αυτή η σύναξη για συμβολικούς και ουσιαστικούς λόγους θα πρέπει να γίνει στην περιοχή. Να φιλοξενηθεί, δηλαδή, σε μια από τρεις χώρες. Άλλωστε ήταν στην ατζέντα και των τεσσάρων η σύναξη αυτή να γίνει εντός του έτους. Σημειώνεται συναφώς ότι ο Ισραηλινός υπουργός Εξωτερικών, κ. Eli Cohen, έχει δηλώσει από την Κύπρο όπου βρισκόταν, ότι είχε επικοινωνήσει τηλεφωνικά με τον Αμερικανό ομόλογο του και αναφέρθηκε και στην πραγματοποίηση της συνόδου αυτής, με το γνωστό σχήμα 3+1.

Υπενθυμίζεται ότι η σύνοδος του 3+1, συνιστά ένα μηχανισμό που ασχολείται με μια σειρά θεμάτων, που αφορούν τις τέσσερις χώρες ενώ καθορίζονται κοινοί στόχοι και προωθείται η υλοποίηση τους. Αρμόδια πηγή ανέφερε πως οι θεματικές, που απασχολούν το σχήμα αυτό και αναμένεται ότι θα είναι στην ατζέντα και της επόμενης σύναξης, περιλαμβάνουν, μεταξύ άλλων, την αειφόρο οικονομία, την καθαρή ενέργεια, την κλιματική αλλαγή, την κυβερνοασφαλεια, την αντιμετώπιση φυσικών καταστροφών αλλά και ασφάλεια των ενεργειακών υποδομών.

Η ενέργεια ψηλά

Συναφείς πληροφορίες αναφέρουν πως ο τέως πρέσβης των ΗΠΑ στην Αθήνα και νυν Βοηθός Γραμματέας για ενεργειακά θέματα, Geoffrey R. Pyatt,  προωθεί την πραγματοποίηση μιας συνόδου 3+1 των υπουργών Ενέργειας. Όπως είναι γνωστό είναι και απαίτηση του αμερικανικού κογκρέσου- σε σχέση με το  Eastmed Act – για να εγκαθιδρυθεί σχετικό East Med Act Energy Centre. Αυτό θα  αφορά, με βάση την νομοθεσία, μόνο τις 3+1 χώρες.

Το ενεργειακό, ενόψει και του συνεχιζόμενου πολέμου στην Ουκρανία, παραμένει ζήτημα υψηλού ενδιαφέροντος για όλες τις χώρες, πρωτίστως για την Ευρωπαϊκή Ένωση. Σε σχέση με το ζήτημα αυτό, ο Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών, Άντονι Μπλίνκεν στο πρόσφατο Συμβούλιο Ενέργειας Ε.Ε.-ΗΠΑ,  απαντώντας στον Τζοζέφ Μπορέλ, ανέφερε πως πρέπει «να συνεχίσουμε τις προσπάθειες μας στην Ανατολική Μεσόγειο για να πάρουμε περισσότερο αέριο από το Ισραήλ και τελικά αέριο από τη Κύπρου, παρά τις δυσκολίες, μέσω Αιγύπτου».

Η αμερικανική οπτική γωνία συνδέεται με την προσπάθεια στρατηγικού ελέγχου της περιοχής. Η “διαδικασία” ανακατανομής ισχύος, που είχε ξεκινήσει πριν την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία, έχει μερικώς αλλάξει χαρακτηριστικά, ενόψει των νέων δεδομένων, η στόχευση ωστόσο παραμένει η ίδια. Η Ουάσιγκτον, έχει ψηλά στις προτεραιότητες της τη διαμόρφωση ενός τόξου, εμπλέκοντας κράτη της περιοχής και δημιουργώντας ένα στρατηγικό βάθος, να μπορέσει να διασφαλίσει τον έλεγχο. Υπενθυμίζεται πως στα πλαίσια αυτά προέκυψε- αιφνιδιάζοντας σχεδόν τους πάντες- η συμφωνία Λιβάνου με Ισραήλ.

  Δεν “θα έλθει μια νύκτα” ο Ταγίπ – Η Τουρκία ήθελε “ξέπλυμα” και τα καταφέρνει

Είναι γνωστό ότι ο καθορισμός θαλάσσιων συνόρων μεταξύ Λιβάνου και Ισραήλ επιτεύχθηκε με αμερικανική μεσολάβηση,  κάτω από το βάρος των ευρύτερων γεωπολιτικών εξελίξεων και επιδιώξεων. Οι δυσκολίες, τα εμπόδια, καθιστούσε την προσπάθεια εξαρχής δύσκολη, λόγω των κακών σχέσεων τω δυο χωρών. Ωστόσο, από την μια, η αμερικανική παρέμβαση διά Ειδικού Απεσταλμένου του Λευκού οίκου Έιμος Χόκσταϊν, και από την άλλη η ανάγκη να προχωρήσουν οι χώρες αυτές, σε έρευνες και γεωτρήσεις φυσικού αερίου, σε συνάρτηση με τις ανάγκες ασφαλείας των δυο χωρών (κυρίως του Ισραήλ), οδήγησαν σε ένα συμβιβασμό από τον οποίο επωφελούνται αμφότερες. Επωφελούνται και οι γειτονικές, όπως είναι η Κύπρος. Η συμφωνία Λιβάνου- Ισραήλ προκάλεσε κινητικότητα καθώς διαμορφώνονται δεδομένα, που καλούνται να αξιοποιήσουν κι άλλα κράτη της περιοχής.

Είναι πρόδηλες οι αμερικανικές επιδιώξεις, η υλοποίηση των οποίων περνά μέσα από μια μεγάλη συνεργασία, που θα ρυθμίζεται από την Ουάσιγκτον. Οι ΗΠΑ προφανώς και θα καθορίζουν και τους όρους του παιχνιδιού, αλλά και τους ρυθμούς εφαρμογής τους. Το επόμενο βήμα είναι, λοιπόν, η πραγματοποίηση της συνόδου 3+1, όταν συμφωνήσουν οι εμπλεκόμενοι ημερομηνία και τόπο ενώ σε σχέση με το διμερές, ΗΠΑ και Κυπριακή Δημοκρατία, οι πληροφορίες αναφέρουν πως θα υπάρξουν ανακοινώσεις προσεχώς.

slpress.gr

Θοδωρής Γεωργακόπουλος: Η εξαφάνιση του «ορθόδοξου κόσμου»

0

Στο βιβλίο “The Human Tide” του δημογράφου Πολ Μόρλαντ υπάρχει ένα μικρό υποκεφάλαιο που λέγεται “Η δημογραφία της εξαφάνισης”. Εκεί ο συγγραφέας παρατηρεί τις δημογραφικές τάσεις σε χώρες της ανατολικής Ευρώπης (τις οποίες  αποκαλεί κάπως καταχρηστικά “ορθόδοξο κόσμο”) που εμφανίζουν κάποια κοινά χαρακτηριστικά -με σημαντικότερα την πολύ χαμηλή γονιμότητα και την εξαιρετικά υψηλή μετανάστευση. Το αποτέλεσμα είναι ότι ο πληθυσμός αυτών των χωρών σταδιακά συρρικνώνεται τις τελευταίες δεκαετίες. Στην περίοδο 1989-2017 ο πληθυσμός της Βουλγαρίας μειώθηκε 21%. Με το που η Ρουμανία εντάχθηκε στην Ευρωπαϊκή Ένωση το 2007, 3,4 εκατομμύρια πολίτες της σηκώθηκαν κι έφυγαν για να πάνε να ζήσουν και δουλέψουν αλλού. Ο πληθυσμός της Ρωσίας μειώνεται από το 1993 κιόλας. Κι άλλες χώρες που αποσχίστηκαν από τη Σοβιετική Ένωση όπως η Λετονία και η Λιθουανία βλέπουν τον πληθυσμό τους να μειώνεται ακόμα πιο γρήγορα. “Στην περίπτωση του Ορθόδοξου κόσμου”, γράφει ο Μόρλαντ, “δεν είναι μόνο μια χώρα αλλά ένας ολόκληρος πολιτισμός που, αν δεν αλλάξει κάτι θεμελιώδες, απλά θα εξαφανιστεί κάποια στιγμή τον επόμενο αιώνα”.

Είναι μια μεγάλη κουβέντα. Πώς “εξαφανίζεται” ένας “ολόκληρος πολιτισμός”; Χωράει συζήτηση, και παρακάτω θα σας πω και σε πιο βαθμό πιστεύω ότι αγγίζει και τη δική μας χώρα, αλλά πρώτα αξίζει να υπογραμμίσουμε ότι το φαινόμενο που περιγράφει είναι πραγματικό. Η δημογραφική συρρίκωση αυτής της ομάδας χωρών είναι δεδομένη, πάρα πολύ γρήγορη και μη αναστρέψιμη. Όχι μόνο λόγω της χαμηλής γονιμότητας (που είναι ένα παγκόσμιο φαινόμενο) αλλά κυρίως λόγω της μετανάστευσης. Πολύ μεγάλο μέρος του πληθυσμού τους, και κυρίως οι πιο νέοι, δημιουργικοί και καταρτισμένοι, φεύγουν. Κι οι συνέπειες αυτού του φαινομένου δεν είναι μόνο αριθμητικές. Οι κοινωνίες αυτές εδώ και τρεις δεκαετίες δεν μικραίνουν, μόνο. Γερνάνε κι όλας. Και τι συμβαίνει όταν λιγοστεύουν οι νέοι σε μια κοινωνία; Λιγότερη δημιουργία. Λιγότερη τέχνη. Λιγότερες ανακαλύψεις. Λιγότερες νέες ιδέες. Επιπλέον, λιγότερη κατανάλωση (οι νέοι καταναλώνουν περισσότερο) λιγότεροι φορολογούμενοι. Λιγότεροι φοιτητές. Λιγότεροι καθηγητές. Λιγότερη έρευνα. Λιγότερα σχολεία. Η προσπάθεια να ξαναγίνει μια χώρα μέρος θελκτικό και φιλόξενο για τους ανθρώπους της γίνεται ολοένα και πιο δύσκολη. Ο κύκλος δεν σπάει.

Στο πολύ καλό βιβλίο τους “The Light That Failed” οι Ιβάν Κράστεφ και Στίβεν Χολμς περιγράφουν το πώς αυτές οι δημογραφικές τάσεις βρίσκονται στον πυρήνα της κρίσης σε χώρες της κεντρικής και της ανατολικής Ευρώπης (όχι μόνο στις ορθόδοξες) και στην καταβύθιση κάποιων από αυτές στον απολυταρχισμό. Γιατί το τραύμα της δημογραφικής συρρίκνωσης είναι βαθύ και οφθαλμοφανές. Ο κόσμος φεύγει. Αυτοί που μένουν το βλέπουν. Καταλαβαίνουν τι σημαίνει. Είναι ένα εθνικό, βαθύ τραύμα. Κι οι λαοί το επεξεργάζονται και το βιώνουν με διάφορους τρόπους, όχι όλοι υγιείς και αποτελεσματικοί.

Στις περισσότερες από αυτές τις χώρες, ας πούμε, η οδύνη γι’ αυτό που συμβαίνει εκφράζεται μόνο έμμεσα. Αντί οι άνθρωποι να μιλάνε γι’ αυτό που τους συμβαίνει, πράγμα δύσκολο, επώδυνο και εσωστρεφές, προτιμούν να στρέφουν το φόβο και την οργή τους προς άλλες κατευθύνσεις, πιο εύκολες. “Ο φόβος για την συρρίκνωση του πληθυσμού σπάνια εκφράζεται ανοιχτά”, γράφουν οι Κράστεφ και Χολμς, “ίσως επειδή η έμφαση στα μεγάλα ποσοστά μετανάστευσης μπορεί να ενθαρρύνει κι άλλους να ακολουθήσουν αυτή την πορεία. Αλλά υπάρχει, είναι έντονος, και μπορεί να εκφραστεί έμμεσα με την παράλογη ιδέα ότι μετανάστες από την Αφρική ή την Μέση Ανατολή αποτελούν απειλή για την ύπαρξη του Έθνους”. Κι είναι, βεβαίως, μια εντελώς παράλογη ιδέα, επειδή αυτές οι χώρες κατά κανόνα δεν φιλοξενούν σχεδόν καθόλου μετανάστες. Πράγμα αναμενόμενο -κανένας δεν θέλει να πάει να χτίσει μια καινούργια ζωή σε μια χώρα από την οποία ακόμα και οι γηγενείς φεύγουν.

Παρ’ όλα αυτά, αυτή η παράλογη ιδέα έχει γίνει μια καθολικά αποδεκτή θεωρία συνομωσίας στους εθνικιστικούς και ακροδεξιούς κύκλους όλων των ευρωπαϊκών χωρών. Ακόμα και αυτών που δεν έχουν σχεδόν καθόλου εισροές μεταναστών, όπως η Ουγγαρία. Αυτός είναι ο ένας τρόπος που επιστρατεύουν για να διαχειριστούν αυτό που τους συμβαίνει -αντί να αντιληφθούμε αυτό που μας συμβαίνει, ας ξιφουλκήσουμε εναντίον ξένων που δεν υπάρχουν. Ο άλλος είναι το να προσπαθούν να πείσουν τα ζευγάρια να κάνουν περισσότερα παιδιά, δίνοντάς τους σχεδόν ό,τι κίνητρο μπορεί να φανταστεί κανείς (εκτός από τα “φιλελεύθερα” κίνητρα, βέβαια, όπως μέτρα στήριξης της ισότιμης συμμετοχής των γυναικών στην αγορά εργασίας, ας πούμε, αυτά που λειτουργούν πραγματικά δηλαδή). Η Ουγγαρία επενδύει το ιλιγγιώδες και πρωτοφανές 5% του ΑΕΠ της για να “λύσει το δημογραφικό”, κι αυτό που έχει καταφέρει μέχρι τώρα είναι ο δείκτης γονιμότητας να πάει από το 1,2 στο 1,4, λίγο παραπάνω από της Ελλάδας δηλαδή (ο δείκτης αναπλήρωσης είναι 2,1, και δεν τον πιάνουν ούτε οι Γαλλίες και οι Σουηδίες).

Πρέπει όμως να υπογραμίσσουμε ότι αυτές οι άμυνες απέναντι στον φόβο της εξαφάνισης, όπως τις περιγράφουν στο βιβλίο τους ο Κράστεφ και ο Χολμς, αναπτύσσονται κυρίως στα έθνη που ο Μίλαν Κούντερα όριζε ώς “μικρά”. “Μικρό έθνος”, έγραφε το 1984, “είναι αυτό η ίδια η ύπαρξη του οποίου μπορεί να τεθεί σε αμφισβήτηση ανά πάσα στιγμή. Μικρό είναι το έθνος που μπορεί να εξαφανιστεί, και το ξέρει”. Αυτές οι χώρες νιώθουν μικρές και πολύ ευάλωτες, και έχουν πολύ καλούς λόγους για να νιώθουν έτσι. Κάποιες από αυτές μέχρι πρόσφατα δεν υπήρχαν. Άλλες υπήρχαν με άλλες μορφές. Αυτές καταλαβαίνουν τη φράση “ένας ολόκληρος πολιτισμός θα εξαφανιστεί κάποια στιγμή τον επόμενο αιώνα” ως κάτι το ρεαλιστικό, έναν κίνδυνο υπαρκτό.

Αυτό είναι που νομίζω ότι διαφοροποιεί τη δική μας χώρα από τις υπόλοιπες του “ορθόδοξου κόσμου” ή ευρύτερα της δημογραφικά προβληματικής κεντρικής και ανατολικής Ευρώπης. Γιατί και σε εμάς μειώνεται ο πληθυσμός από το 2011. Κι οι δικοί μας νέοι φεύγουν. Ούτε εμείς είμαστε ελκυστικοί σε ξένους μετανάστες. Και στη δική μας χώρα η φοβία για τη συρρίκνωσή μας υπάρχει και εκφράζεται με παρόμοιους τρόπους, αν και σε μικρότερο βαθμό. Η διαφορά όμως είναι ότι σε εμάς ο κίνδυνος της εξαφάνισης μοιάζει λιγότερο κατανοητός, ρεαλιστικός ή άμεσος. Η χώρα μας ήταν η πρώτη που απελευθερώθηκε, κι υφίσταται ελεύθερη κι ανεξάρτητη εδώ και δύο αιώνες. Έχουμε συνηθίσει μετά από 75 χρόνια ειρήνης, σχεδόν μισό αιώνα συνεχόμενης, υγιούς δημοκρατίας. Δεν έχουμε το κόνσεπτ της ανυπαρξίας, τη φοβία της εξαφάνισης εγκυστωμένα στην ταυτότητά μας, αντίθετα με εκείνες τις άλλες χώρες. Κι επιπλέον, εμείς πια θεωρούμε πως ακόμα κι όταν δεν υπήρχαμε ως κράτος, υφιστάμεθα ως “έθνος” (ό,τι κι αν σημαίνει αυτό). Γι’ αυτό τέτοιες προβολές και τέτοιες τάσεις μας προβληματίζουν -καλώς- αλλά δεν μας πανικοβάλουν με το ίδιο βαθύ, υπαρξιακό άγχος. Αντίθετα με τις περισσότερες γειτονικές μας χώρες, εμείς, κατά τον ορισμό του Κούντερα, δεν είμαστε “μικρή χώρα”.

Καθημερινή

Λίγο πριν το Πάσχα: η περίπτωση Σμέμαν

1

Ο  Ρώσος ιερέας και θεολόγος Alexander Schmemann, για περισσότερα από 30 χρόνια, σε διαλέξεις, διδασκαλία και πολυάριθμες δημοσιεύσεις, παρουσίασε το όραμα της Ανατολικής Εκκλησίας, στο οποίο η λειτουργία της εκκλησίας είναι η κύρια πηγή όχι μόνο της θεολογίας αλλά και όλων των άλλων πτυχών της. Το αληθινό νόημα της λατρείας, για τον Σμέμαν, βρίσκεται όχι στη συμβολική αλλά στην πραγματική εκπλήρωση της Εκκλησίας, τη νέα ζωή που δόθηκε εν Χριστώ. Τώρα και λίγο πριν το Πάσχα, ύστερα από 30 χρόνια μετά τον θάνατό του, εξακολουθεί να ακούγεται ο Schmemann ως μια σημαντική φωνή για τον ορθόδοξο χριστιανισμό;

Γεννήθηκε στο Ταλίν της Εσθονίας το 1921 και πέθανε το 1983 στη Νέα Υόρκη. Όταν ρωτήθηκε ο Σμέμαν για το ποιος από όλους τους διανοούμενους είχε τη μεγαλύτερη επίδραση πάνω του, η απάντηση ήταν στιγμιαία: ο Μπουλγκάκοφ ˙ η επιρροή του Μπουλγκάκοφ είναι εμφανής ακόμη και στα ημερολόγια του Σμέμαν. Ενώ ήταν αφοσιωμένος στη ρωσική λογοτεχνία και κουλτούρα, ο Schmemann αντιστάθηκε στο να ταυτιστεί πλήρως με τα ρωσικά πράγματα. Ο ίδιος υποστήριξε ότι η ταυτότητα και η ζωή της εκκλησίας θα μπορούσαν να φανούν καλύτερα στη σύναξη για την Ευχαριστία, καθώς η συνάθροιση για λειτουργία είναι η καλύτερη έκφραση της εκκλησίας. Συχνά δίδασκε για το πώς, μέσα στα βάσανα, μπορεί να αποκαλυφθεί η δύναμη του αιώνιου Θεού, ένα μάθημα δηλαδή για τη δύναμη μέσα από την αδυναμία: για κείνον, το Ευαγγέλιο δεν είναι άλλο παρά η δύναμη στην αδυναμία.

Στο όραμα του Schmemann, όλος ο χρόνος αγιάζεται στη λειτουργία, όλη η ανθρώπινη δραστηριότητα μεταμορφώνεται. Όλα τα υλικά πράγματα που χρειαζόμαστε—ψωμί, κρασί, λάδι, νερό, λόγια, άγγιγμα— κατευθύνονται πίσω σε αυτό που δημιουργήθηκαν για να είναι, δηλαδή καλά στα μάτια του Θεού και, στην περίπτωση της ανθρωπότητας, στην ίδια την εικόνα και την ομοίωση Του. Η συνέπεια αυτής της ζωής του Θεού και με τον Θεό στη λειτουργία γίνεται σαφής. Ο χρόνος γίνεται το ίδιο το μυστήριο του μελλοντικού κόσμου, η εσχατολογική εικόνα της σωτηρίας του Θεού και της ανάκτησης της έκπτωτης δημιουργίας του. Από αυτό προκύπτει η αποστολή της Εκκλησίας, να είναι μάρτυρας όλων αυτών κηρύσσοντας το Ευαγγέλιο σε όλους. Άλλωστε, ο  Schmemann τονίζει συνεχώς τον πασχαλιάτικο ή αναστάσιμο χαρακτήρα της εκκλησίας, της λειτουργίας και της χριστιανικής ζωής, γι’ αυτό φροντίζει να κατανοεί  τη λειτουργία μέσα από τον στοχασμό κάθε μυστηριακού στοιχείου της ευχαριστιακής γιορτής. Με άλλα λόγια, δεν χάνει ποτέ από τα μάτια του τη λειτουργία που συνεχίζει στη ζωή, τη λειτουργία έξω από τα τείχη της εκκλησίας. Το να ισχυριζόμαστε, επομένως, ότι είμαστε δημιούργημα του Θεού σημαίνει να επιβεβαιώνουμε ότι η φωνή του Θεού μιλάει συνεχώς μέσα μας! Τι βλέπουμε πλέον; Η μυστηριακή αίσθηση του κόσμου φαίνεται να έχει χαθεί. Ο άνθρωπος βλέπει τον εαυτό του ως έναν ετοιμοθάνατο οργανισμό σε ένα κρύο, εξωγήινο σύμπαν. Έτσι η Ευχαριστία γίνεται απλώς ένας τρόπος για να εκπληρώσουμε το καθήκον μας προς τον Θεό. Για τον Ρώσο θεολόγο, δεν είναι μόνο μια πιθανή σχέση με τον Θεό, μα η μόνη δυνατή συγκράτηση -σε μια στιγμή, σε μια πράξη- όλης της αλήθειας για τον Θεό και τον άνθρωπο! Μάλιστα ο ίδιος γίνεται δύσπιστος όσον αφορά τον κυριακάτικο χριστιανισμό, αφού καταντά μια ώρα περίπου που εμπνέει ή και διασκεδάζει την πελατεία της ενορίας. Αντίθετα, ο εκκλησιασμός για τον οποίο μιλάει ο Σμέμαν είναι μια προσωπική συνάντηση με τον Χριστό, μια προσωπική αποδοχή του Ευαγγελίου και μια προσωπική εσωτερική πάλη με τον παλιό εαυτό μας, προκειμένου να υπάρξει μια δική μας αναγωγή του νέου εαυτού μας σε αυτόν τον κόσμο. Πάντοτε ο Schmemann επέμενε ότι πρέπει να υπάρξει μια προσωπική συνάντηση και εμπειρία του Θεού, αλλιώς, η λειτουργία και η υπόλοιπη εκκλησιαστική και πνευματική ζωή θα καταλήξουν σε δεισιδαιμονία ή νομικισμό. Ως εκ τούτου, η εκκλησία είναι αύξηση και ανάπτυξη σε πίστη και αγάπη, γνώση και κοινωνία, άρα αποτελεί μια ανθρώπινη απάντηση στο θείο δώρο της ζωής. Αυτό συνεπάγεται πως η εκκλησία οφείλει πάντα να είναι θεοκεντρική και ταυτόχρονα να έχει ως επίκεντρο τον άνθρωπο ή τον κόσμο, ειδάλλως (η  εκκλησία) μειώνεται, παραμορφώνεται αν γίνει μόνο το ένα ή το άλλο. Η Εκκλησία, το μυστήριο του Χριστού, δεν είναι μια θρησκευτική κοινωνία προσηλυτισμένων, μια οργάνωση για την ικανοποίηση των θρησκευτικών αναγκών του ανθρώπου. Είναι νέα ζωή και λυτρώνει επομένως ολόκληρη τη ζωή, το συνολικό ‘είναι’ του ανθρώπου. Και όλη αυτή η ζωή του ανθρώπου είναι ακριβώς ο κόσμος στον οποίο και με τον οποίο ζει. Μέσω του ανθρώπου η Εκκλησία σώζει και λυτρώνει τον κόσμο. Μπορεί κανείς να πει ότι αυτός ο κόσμος σώζεται και λυτρώνεται κάθε φορά που ένας άνθρωπος ανταποκρίνεται στο θείο δώρο, το δέχεται και ζει με αυτό, σύμφωνα πάντα με τον Ρώσο θεολόγο.

Ο αγώνας του Schmemann ήταν να εκκλησιάσει τη ζωή, ήτοι, να συνδέσει αυτό που εξομολογήθηκε, γιόρταζε, έλαβε και προσευχόταν με αυτό που έκανε, με το πώς έζησε. Αυτό ήταν το όραμα της εκκλησίας και της θεολογικής σχολής των μεταναστών και των δασκάλων της στο Παρίσι από το οποίο προήλθε. Από ημερολόγιο του μαθαίνουμε ότι, ταξιδεύοντας προς το σπίτι του, πολλές φορές αναρωτιόταν για όλες εκείνες τις ζωές που ζουν πίσω από τα φωτισμένα παράθυρα των σπιτιών όπως τα κοίταζε από τη θέση του προαστιακού τρένου. Κάποτε είπε σε έναν πονεμένο φίλο ότι ο Θεός είναι τόσο αληθινός και τόσο κοντά όσο οι λεπίδες του χόρτου πάνω στις οποίες κάθονταν σε ένα χωράφι. Και αν ο Θεός δεν είναι τόσο αληθινός και τόσο κοντά, τότε ο Θεός δεν είναι χρήσιμος.

Όταν λοιπόν μιλάμε για Σμέμαν, ομιλούμε για ένα θεολόγο που μελετούσε Cammings, Gide, Léautard, που σεβόταν τους κλασικούς της αγαπημένης του ρωσικής λογοτεχνίας, που καταβρόχθιζε  βιογραφίες μα και κριτικές για τη θρησκεία, που διάβαζε καθημερινά New York Times μαζί με πολυάριθμα περιοδικά. Τίποτα αληθινά ανθρώπινο δεν του ήταν ξένο και αυτή η ανθρωπιά διαπέρασε τη θεολογία του. Στο τέλος του δοκιμίου του Ο κόσμος ως μυστήριο, συνόψισε το όραμά του, κάτι που η εκκλησία, ειδικά η Ορθόδοξη Εκκλησία, πρέπει να διεκδικήσει εκ νέου: Μυστήριο είναι κίνηση, μετάβαση, πέρασμα, Πάσχα. Ο Χριστός ξέρει τον δρόμο και μας καθοδηγεί, προχωρώντας. Ο κόσμος, καταδικασμένος στην παλιά του φύση, που αποκαλύφθηκε ως αιώνια ζωή στη νέα του φύση, εξακολουθεί να είναι ο ίδιος κόσμος, το καλό έργο του Θεού. Οι σκέψεις για μια ζωή που θα έρθει, μπορεί να είναι παραπλανητικές. Κατά μία έννοια, δεν έχουμε άλλο κόσμο για να ζήσουμε εκτός από αυτόν, αν και ο τρόπος που τον καταλαμβάνουμε, η όλη μας σχέση με τον χώρο και τον χρόνο θα είναι πολύ διαφορετική όταν αναστηθούμε εν Χριστώ. Θα ήταν καλύτερα να σκεφτούμε τον πρακτικό καθημερινό κόσμο ως κάτι ακατανόητο και μη διαχειρίσιμο, εκτός και έως ότου μπορέσουμε να τον προσεγγίσουμε μυστηριακά μέσω του Χριστού. Η φύση και ο κόσμος είναι πέρα από την αντίληψή μας. Ο χρόνος επίσης, ο χρόνος που παρασύρει τα πάντα σε μια ροή χωρίς νόημα, προκαλεί τους ανθρώπους σε απόγνωση, εκτός αν δουν σε αυτόν το πρότυπο της δράσης του Θεού. Εξάπαντος οφείλουμε να συγκεντρωθούμε σε αυτόν τον κόσμο με αγάπη επειδή είναι γεμάτος από Θεό, επειδή μέσω της Θείας Ευχαριστίας , δύναται να τον βρεις  παντού…

antifono.gr

Ἡ ἀριστοτελική καί πατερική ἔννοια τῆς ἀρετῆς ὡς μεσότητος

0

Κατά τήν ἀριστοτελική ἠθική ἡ ἀρετή εἶναι μεσότης μεταξύ δύο ἀκροτήτων, τῆς ἐλλείψεως καί τῆς ὑπερβολῆς. Ὁ Ἀριστοτέλης δίδει τόν ἑξῆς ὁρισμό τῆς ἀρετῆς: «Ἔστιν ἄρα ἡ ἀρετή ἕξις προαιρετική ἐν μεσότητι οὖσα οὐ πρός τό πρᾶγμα ἀλλά πρός ἡμᾶς, ὡρισμένη λόγῳ καί ὡς ἄν ὁ φρόνιμος ὁρίσειεν» (Ἠθικά Νικομάχεια 1107a). Μετάφραση (Δημ. Λυπουρλῆ): « Ἡ ἀρετή λοιπόν εἶναι μία ἕξη, πού α) ἐπιλέγεται ἐλεύθερα ἀπό τό ἄτομο, β) βρίσκεται στό μέσον, στό μέσον ὅμως τό “σέ σχέση πρός ἐμᾶς”∙ τό μέσον αὐτό καθορίζεται ἀπό τή λογική – πιό συγκεκριμένα, ἀπό τή λογική, πιστεύω, πού καθορίζει ὁ φρόνιμος ἄνθρωπος».[1]

Ἀναλύοντας τόν ἀνωτέρω ὁρισμό τονίζουμε ὅτι τό πρῶτο γνωριστικό σημεῖο τῆς ἀρετῆς εἶναι ὅτι ἔχει τήν ἀρχή της στήν ἐλεύθερη προαίρεση, εἶναι ἐλεύθερη ἐπιλογή. Ἐπίσης εἶναι «ἕξις προαιρετική». Μέ ὅρο ἕξη κατά «τόν Κωνσταντῖνο Γεωργούλη «ἐννοοῦμεν μίαν ἀποκτηθεῖσαν διά τῆς ἐπανειλημμένης λειτουργίας ἱκανότητα νά ἐπιτελοῦμεν ἐνέργημα τι».[2]

Ἡ ἀρετή εἶναι μεσότητα μεταξύ ἐλλείψεως καί ὑπερβολῆς. Ἐτσι, π.χ., ἡ ἀνδρεία εἶναι μεσότητα μεταξύ τῆς δειλίας πού συνιστᾶ ἔλλειψη καί τοῦ θράσους πού συνιστᾶ ὑπερβολή. Ἡ σωφροσύνη ἀποτελεῖ μεσότητα μεταξύ ἀκολασίας πού ἀποτελεῖ ὑπερβολή καί τῆς ἀναισθησίας πού ἀποτελεῖ ἔλλειψη: «Στίς ἡδονές καί στίς λύπες {…} μεσότητα εἶναι ἡ σωφροσύνη, ὑπερβολή ἡ ἀκολασία∙ ἐλλιπεῖς ὡς πρός τίς ἡδονές δέν φαίνεται νά ὑπάρχουν∙ γιαυτό καί οἱ ἄνθρωποι δέν ἔχουν στή γλώσσα μας λέξη πού νά τούς δηλώνει − ἐμεῖς ἄς τούς ποῦμε ἀναίσθητους».[3] Ἡ μεσότητα ὅμως εἶναι μεσότητα ὄχι ὡς πρός τό πρᾶγμα, ἀλλά πρός ἡμᾶς, ἤτοι πρός τό ἐνεργοῦν ἠθικό ὑποκείμενο. «Μέσον δέ οὐ τό τοῦ πράγματος, ἀλλά τό πρός ἡμᾶς» ( Ἠθικά Νικομάχεια 1106b). Ἄρα παραλλάσσει ἀπό ἄνθρωπο σέ ἄνθρωπο. Αὐτό πού εἶναι ἔλλειψη γιά τόν Α ἄνθρωπο μπορεῖ νά εἶναι μεσότητα ἤ ἀκόμη καί ὑπερβολή γιά τόν Β ἄνθρωπο. Παραδείγματος χάριν μεσότητα ἀπόλυτη (ὡς πρός τό πρᾶγμα) μεταξύ τοῦ 2 καί τοῦ 10 εἶναι τό 6, λέει ὁ Σταγιρίτης. Γιά τήν μεσότητα ὡς πρός ἡμᾶς γράφει ὅμως: «Τό μέσον ὅμως τό σέ σχέση πρός ἐμᾶς δέν θά τό ὁρίσουμε ἔτσι∙γιατί ἄν γιά ἕνα ἄτομο εἶναι πολύ νά φάει δέκα “μερίδες” καί λίγο τό νά φάει δύο, δέν θά πεῖ πώς ὁ προπονητής θά ὁρίσει ἕξι “μερίδες”, γιατί καί αὐτή ἡ ποσότητα μπορεῖ νά εἶναι πολλή γι’αὐτόν πού θά τή φάει ἤ λίγη: λίγη γιά ἕναν Μίλωνα, πολλή γιά τόν ἀρχάριο στή γύμναση».[4] Συναφῶς γράφει ὁ Κων. Γεωργούλης: «Εἰς τόν δοθέντα ὁρισμόν τῶν ἀρετῶν ἡ μεσότης δέν θεωρεῖται ἀπόλυτος, ἀλλά εἶναι μεσότης ἐν σχέσει μέ “ἡμᾶς”, δηλαδή μέ τόν ἄνθρωπον ὡς ὑποκείμενον τῆς ἠθικῆς πράξεως. Ὁ φρόνιμος ἄνθρωπος ἔχει τήν ἁρμοδιότητα νά προβῇ εἰς τόν καθορισμόν τῆς μεσότητος   ταύτης. Ὥστε ἡ μεσότης ποικίλλει κατά τάς περιστάσεις καί τά πρόσωπα, ὥς πρός τόν καθορισμόν της ὅμως κατάλληλος εἶναι ὁ φρόνιμος, ἤτοι ὁ ὑψωθείς ἤδη διά τῆς πράξεως εἰς ἠθικήν προσωπικότητα. Προαπαιτεῖται ἄρα εὔστοχος κρίσις, διά νά ἀντιληφθῇ ὁ ἄνθρωπος εἰς ἑκάστην δεδομένην περίστασιν ποία πρᾶξις εἶναι ἐνάρετος».[5] Πρός περαιτέρω διασάφηση τῆς ἐννοίας τῆς μεσότητος, παραθέτω σχετική ἑρμηνεία τοῦ καθηγητοῦ Χρήστου Τερέζη: «Κατά τόν Ἀριστοτέλη οἱ κάθε εἴδους ἐνέργειες καταστρέφονται, τόσο καθεαυτές ὅσο καί ὡς πρός τά ἀποτελέσματά τους, εἴτε ἀπό τήν ἔλλειψη εἴτε ἀπό τήν ὑπερβολή. Τοῦτο συμβαίνει καί στίς ἠθικές ἀρετές, ὅπως π.χ. στήν σωφροσύνη καί στήν ἀνδρεία. Ἀντίθετα διασώζονται ἀπό τήν μεσότητα. Προτάσσεται λοιπόν ὡς πραξιακή ἀξία τό μέτρο. Οἱ διαπιστώσεις αὐτές ὁδηγοῦν τούς ἐπιστήμονες στό νά ἀποφεύγουν τήν ὑπερβολή καί τήν ἔλλειψη καί νά ἐπιζητοῦν τό μέσον, ὄχι ὅμως τοῦ ἰδίου τοῦ ἀντικειμένου ἀλλά τοῦ βαθμοῦ διά τοῦ ὁποίου αὐτό σχετίζεται πρός τόν ἄνθρωπο. Τό μέσον λοιπόν ὁρίζεται ὄχι πρός τήν καθαυτότητά του ἀλλά ὡς πρός τίς συγκεκριμένες καταστάσεις τοῦ ἀνθρωπίνου ὑποκειμένου. Ἀποκλείεται ἑπομένως ἡ ἀπόλυτη ἐκδοχή του καί συλλαμβάνεται ὑπό ἕνα σχετικό πρῖσμα, προσδιοριζόμενο ἀπό τό σύνολο τῶν ἀντικειμενικῶν συνθηκῶν καί ἀπό τά συγκεκριμένα ἑκάστοτε χωροχρονικά πλαίσια.“ Τό δέ ὅτε δεῖ καί ἐφ’οἷς καί πρός οὕς καί οὗ ἕνεκα καί ὡς δεῖ, μέσον τε καί ἄριστον, ὅπερ ἐστί τῆς ἀρετῆς”».[6]

Ἐκ τῶν ἀνωτέρω καταλαβαίνουμε πόσο δυσεπίτευκτη εἶναι ἡ ἀρετή. Εὔκολα καί σέ πολλά σημεῖα μπορεῖ νά ἀστοχήσει κανείς, ἐνῶ σέ ἕνα μόνο σημεῖο μπορεῖ νά ἐπιτευχθεῖ ἡ ἀρετή καί ὡς ἐκ τούτου εἶναι δύσκολη ἡ ἐπίτευξή της. Ὁ Ἀριστοτέλης γράφει ἐπί τοῦ προκειμένου: «Ἔτι τό μέν ἁμαρτάνειν πολλαχῶς ἔστι {…}τό δέ κατορθοῦν μοναχῶς (διό καί τό μέν ῥάδιον τό δέ χαλεπόν, ῥάδιον μέν τό ἀποτυχεῖν τοῦ σκοποῦ, χαλεπόν δέ τό ἐπιτυχεῖν)∙καί διά ταῦτ’ οὖν τῆς μέν κακίας ἡ ὑπερβολή καί ἡ ἔλλειψις, τῆς δ’ἀρετῆς ἡ μεσότης∙ ἐσθλοί μέν γάρ ἁπλῶς, παντοδαπῶς δέ κακοί». (ἄγνωστης προελεύσεως πεντάμετρος στίχος). (Ἠθικά Νικομάχεια 1106 b). (Μετάφραση Δημ. Λυπουρλῆ):  «Κάτι ἀκόμη: Τό λάθος γίνεται μέ πολλούς τρόπους {…}τό σωστό ὅμως γίνεται μέ ἕναν μόνο τρόπο (γιαυτό καί τό πρῶτο εἶναι εὔκολο, ἐνῶ τό ἄλλο εἶναι δύσκολο: εἶναι εὔκολο, πράγματι νά ἀποτύχεις στό στόχο σου καί εἶναι δύσκολο νά τόν πετύχεις)∙ νά γιατί ἡ ὑπερβολή καί ἡ ἔλλειψη εἶναι χαρακτηριστικά τῆς κακίας καί ἡ μεσότητα τῆς ἀρετῆς: καλοί μέ ἕναν μόνο τρόπο, κακοί μέ χίλιους τόσους τρόπους».[7] Ἔτσι λοιπόν ἐνάρετοι εἴμαστε μέ ἕνα μόνο τρόπο («μοναχῶς»), φαῦλοι μέ πολλούς («πολλαχῶς»).Κατ’ ἀντιστοιχία μποροῦμε ἆραγε νά ὑποστηρίξουμε ὅτι Ὀρθόδοξοι εἴμαστε μέ ἕνα μόνο τρόπο, ἐνῶ κακόδοξοι μέ πολλούς τρόπους;

Ἡ ἀρετή εἶναι μεσότης ὡς πρός τήν οὐσία της, ἀλλά ὡς πρός τήν ἀξία της εἶναι ἀκρότης: «Διό κατά μέν τήν οὐσίαν καί τόν λόγον τόν τί ἦν εἶναι λέγοντα μεσότης ἐστίν ἡ ἀρετή, κατά δέ τό ἄριστον καί τό εὖ ἀκρότης» (Ἠθικά Νικομάχεια 1107a). Μετάφραση (Δημ. Λυπουρλῆ): «Ἀπό τήν ἄποψη λοιπόν τῆς οὐσίας της, καί ὅσο μᾶς ἐνδιαφέρει ὁ ὁρισμός της φύσης της, ἡ ἀρετή εἶναι μεσότητα, ἀπό τήν ἄποψη ὅμως τοῦ σωστοῦ καί τοῦ ἀρίστου εἶναι, ἀσφαλῶς, κάτι πού βρίσκεται στό ψηλότερο σκαλί».[8] Παραθέτουμε καί τήν μετάφραση τοῦ Κ.Δ. Γεωργούλη: «Διά τοῦτο ὡς πρός μέν τήν οὐσίαν της καί τόν ὁρισμόν, ὅστις ἐκφράζει τήν ὀντότητά της, ἡ ἀρετή εἶναι μεσότης, ἀπό τῆς ἀπόψεως ὅμως τοῦ ἀρίστου καί τῆς τελειότητος εἶναι ἀκρότης».[9] Συναφῶς γράφει ὁ Κ. Γεωργούλης: «Κατά τό ὀντολογικόν της περιεχόμενον, ἤτοι κατά τήν ἀξιολογικήν της ὕλην, εἶναι ἡ ἀρετή μεσότης, ἀλλά κατά τόν ἀξιολογικόν της χαρακτῆρα εἶναι κάτι τό ἀπόλυτον, ὅπερ δέν ἐπιδέχεται οὐδεμίαν ἐπί πλέον ὑπερβολήν».[10] Ἀκόμη σχετικῶς ἔχει γραφεῖ: «Γι’αὐτό ἡ ἀρετή ὅταν τήν κρίνουμε ἀπό τήν οὐσία της καί ἀπό τό μέτρο της, εἶναι μεσότητα, ἐνῶ ὅταν τήν κρίνουμε ἀπό τό ὅτι αὐτή εἶναι τό πιό καλό καί τό πιό ἐπιτυχημένο εἶναι ἀκρότητα».[11] Ὁμοίως καί ὁ καθηγητής Χρῆστος Τερέζης γράφει ἐπί τοῦ προκειμένου: «Ἡ ἀρετή ὡς πρός τήν οὐσία καί τό νόημα τῆς ὀντότητάς της εἶναι μεσότητα, ὡς πρός τό  ὅτι πραγματοποιεῖ τό ἄριστο καί κάθε τί τό ἀγαθό εἶναι ἀκρότητα. Τοῦτο δηλώνει ὅτι ἡ ἀρετή κατά τό ἀποτέλεσμά της ὁρίζεται ὡς ὑπέρτατη τελειότητα».[12] Βλέπουμε λοιπόν ὅτι ἡ ἀρετή εἶναι καί μεσότης καί ἀκρότης. Εἶναι μεσότης ὡς πρός τήν φύση καί τό εἶναι της, καί ἀκρότης ὡς πρός τήν τελειότητά της. Προβήκαμε στήν ἀνωτέρω διασάφηση, διότι στήν χριστιανική ἐκδοχή τῆς ἀρετῆς, ἐνῶ ἡ ἀρετή θεωρεῖται ὡς μεσότητα, ταυτόχρονα θεωρεῖται καί ὡς ἀκρότητα, ἀφοῦ δέν σπανίζουν ἐκφράσεις, ὅπως ὅτι ἕνας ἀσκητής ἔφθασε «σέ ἀκρότητα ἀρετῆς» ἤ ὅτι διαπνέεται ἀπό «ἄκρα ταπείνωση» κ.λ.π.

Ἐπίσης κατά τήν διδασκαλία τοῦ Ἀριστοτέλη σέ μεγαλύτερη ἀντίθεση πρός τή μεσότητα βρίσκεται ἄλλοτε ἡ ἔλλειψη καί ἄλλοτε ἡ ὑπερβολή: «Σέ μεγαλύτερη ἀντίθεση πρός τό μέσον βρίσκεται σέ κάποιες περιπτώσεις ἡ ἔλλειψη καί σέ κάποιες ἄλλες ἡ ὑπερβολή. Γιά παράδειγμα: Σέ μεγαλύτερη ἀντίθεση πρός τήν ἀνδρεία βρίσκεται ὄχι ἡ θρασύτητα, πού εἶναι ὑπερβολή, ἀλλά ἡ δειλία, πού εἶναι ἔλλειψη∙ στή σωφροσύνη ὄχι ἡ ἀναισθησία, πού εἶναι ἔλλειψη, ἀλλά ἡ ἀκολασία πού εἶναι ὑπερβολή».[13]

Οἱ Πατέρες τῆς Ἐκκλησίας παρέλαβαν καί υἱοθέτησαν τήν ἀριστοτελική ἔννοια τῆς ἀρετῆς ὡς μεσότητος. Ἔτσι θεώρησαν καί αὐτοί ὅτι ἡ ἀρετή εἶναι μεσότης μεταξύ δύο ἀκραίων καταστάσεων, τῆς ἐλλείψεως καί τῆς ὑπερβολῆς.Αἴφνης ὁ Μέγας Βασίλειος διδάσκει: «Μεσότης γάρ καί συμμετρία τις ἡ ἀρετή∙ αἱ δ’ἐφ᾿ ἑκάτερα τήν ἀρετήν ἐκβαίνουσαι ὑπερβολαί καί ἐλλείψεις, ἀμετρία καί αἶσχος…Οὐκοῦν κάλλος μέν ψυχῆς τό κατ’ἀρετήν σύμμετρον∙ αἶσχος δέ, αἱ ἀπό κακίας ἐγγινόμεναι ἀμετρίαι».[14] Ἑπίσης γράφει ὁ Μέγας Βασίλειος: «Εὐθύς ἐστι τῇ καρδίᾳ ὁ τόν λογισμόν μή ἔχων ῥέποντα  πρός ὑπερβολήν μηδέ ἔλλειψιν, ἀλλά ἀπευθυνόμενος πρός τό μέσον τῆς ἀρετῆς».[15] Ὡσαύτως καί ὁ ἅγιος Γρηγόριος Νύσσης ἀποφαίνεται: «Πάσης ἀρετῆς ἐν μεσότητι θεωρουμένης ἡ ἐπί τά παρακείμενα παρατροπή κακία ἐστίν».[16] Ἐπίσης «πᾶσα  ἀρετή δύο κακῶν ἔστι μέση, τῆς τε ἐλλείψεως τοῦ καλοῦ καί τῆς ὑπερπτώσεως…τῆς καθ’ἑκάτερον ἀμετρίας καί τό μέσον ἀρετή ὀνομάζουσιν».[17] Ταυτόσημη γνώμη ἔχει καί ὁ ἱερός Χρυσόστομος: «Πανταχοῦ τό μέν σύμμετρον ποθεινόν, τό δέ ἄμετρον οὐκέτι».[18]

Εἶναι ἐνδιαφέρον ὅτι στή Φιλοκαλία ὁ ὅσιος Πέτρος ὁ Δαμασκηνός συνδυάζει τήν ἀρχαιοελληνική ἀντίληψη περί τῶν τεσσάρων γενικῶν ἀρετῶν, τῆς σοφίας-φρονήσεως, τῆς ἀνδρείας, τῆς σωφροσύνης καί τῆς δικαιοσύνης μέ τήν ἀριστοτελική ἀντίληψη τῆς ἀρετῆς ὡς μεσότητος: «Ἰδέαι δέ τῆς σοφίας καθεστήκασι τέσσαρες. Φρόνησις, ἤτοι γνῶσις τῶν τε ποιητέων καί οὐ ποιητέων καί ἐγρήγορσις τοῦ νοός. Σωφροσύνη, τοῦτ’ἔστι τό σῷον γενέσθαι τό φρόνημα, ὥστε κατέχειν δυνηθῇ  ἑαυτόν ἐκτός ἔργου, λογισμοῦ τε καί λόγου μή ἀρέσκοντος τῷ Θεῷ. Ἀνδρεία, ἤτοι ἰσχύς καί καρτερία ἐν τοῖς κατά Θεόν πόνοις καί πειρασμοῖς. Δικαιοσύνη, τοῦτ’ἔστι διανομή, τό ἴσον παρέχουσα πᾶσι τούτοις∙ αὗται δέ αἱ τέσσαρες γενικαί ἀρεταί γεννῶνται μέν ἐκ τριῶν δυνάμεων ψυχῆς οὕτως.Ἐκ μέν τοῦ λογισμοῦ, ἤγουν τοῦ νοός, δύο, φρόνησις καί δικαιοσύνη, ἤγουν διάκρισις. Ἐκ δέ τοῦ ἐπιθυμητικοῦ σωφροσύνη καί ἐκ τοῦ θυμικοῦ ἀνδρεία. Μεσολαβεῖ δέ ἑκάστη ὑπό δύο παθῶν παρά φύσιν∙ ἡ φρόνησις, ἄνω μέν ἀπό τοῦ ὑπερφρονεῖν, κάτω δέ ἀπό ἀφροσύνης. Ἡ σωφροσύνη, ἄνω μέν ὑπό ἠλιθιότητος (=ἀναισθησίας), κάτω δέ ἀπό ἀκολασίας. Ἡ ἀνδρεία, ἄνω μέν ἀπό θρασύτητος, κάτω δέ ἀπό δειλίας. Ἡ δικαιοσύνη, ἄνω μέν ἀπό μειονεξίας, κάτω δέ ἀπό πλεονεξίας. Καί αἱ μέν τέσσαρες εἰκών εἰσι τοῦ ἐπουρανίου, αἱ δέ ὀκτώ τοῦ χοϊκοῦ».[19]

Εἶναι χαρακτηριστικό ὅτι στά Διαλεκτικά ὁ ἅγιος Ἰωάννης ὁ Δαμασκηνός ἀποδέχεται τήν ὑπόληψη τῆς ἀρετῆς ὡς μεσότητος μεταξύ δύο ἄκρων. Μάλιστα λέγει ὅτι τό ἀγαθό ἔχει ἕνα ἀντίθετο («ἐναντίον»), τό κακό, ἐνῶ στό κακό ὑπάρχουν δύο ἀντίθετα («ἐναντία»), τό ἀγαθό καί τό κακό τοῦ ἀντίθετου ἄκρου. Καί φέρει ὡς παράδειγμα τήν σωφροσύνη πού ἔχει ὡς ἀντίθετο («ἐναντίον») τήν ἀκολασία, ἡ ὁποία εἶναι ἔλλειψη τῆς σωφροσύνης. Ἡ δέ ἀκολασία ἔχει ὡς ἀντίθετο («ἐναντίον») τόσο τήν σωφροσύνη, ὅσο καί τήν ἠλιθιότητα, ἡ ὁποία εἶναι ὑπερβολή τῆς σωφροσύνης. Ἠλιθιότητα εἶναι νά μή κινοῦνται καί νά μή ἐγείρονται τά πάθη: «Ἀκολουθεῖ δέ τοῖς ἐναντίοις ἰδιώματα τέσσαρα∙ πρῶτον, ὅτι τῷ μέν ἀγαθῷ ἐξ ἀνάγκης τό κακόν ἐναντίον, τῷ δέ κακῷ ποτέ μέν ἀγαθόν, ποτέ δέ ἄλλο κακόν∙ τῇ μέν γάρ σωφροσύνῃ ἐναντίον ἡ ἀκολασία, τῇ δέ ἀκολασίᾳ ποτέ μέν σωφροσύνη, ποτέ δέ ἠλιθιότης.Ἠλιθιότης δέ ἐστι τό μή κινεῖσθαι μηδέ ἐγείρεσθαι τά πάθη. Ἡ μέν οὖν ἀκολασία ἔλλειψίς ἐστι τῆς σωφροσύνης, ἡ δέ ἠλιθιότης ὑπερβολή, ἐναντία δέ ἡ ὑπερβολή τῇ ἐλλείψει…».[20]

Εἶναι χαρακτηριστικό ὅτι ὑπάρχει μία διαφορά στήν θεώρηση τῆς ἀρετῆς τῆς σωφροσύνης καί τῶν ἀκραίων κακιῶν της μεταξύ Ἀριστοτέλη καί Δαμασκηνοῦ: ὁ Ἀριστοτέλης θεωρεῖ τήν ἀκολασία ὡς ὑπερβολή τῆς σωφροσύνης καί τήν ἀναισθησία ὡς ἔλλειψή της. Ἀντίθετα ὁ Δαμασκηνός θεωρεῖ τήν ἀκολασία ὡς ἔλλειψη τῆς σωφροσύνης καί τήν ἠλιθιότητα (πού εἶναι συνώνυμη μέ τήν ἀναισθησία) ὡς ὑπερβολή τῆς σωφροσύνης.

Ἡ ἐφαρμογή τῆς ἀνωτέρω θεωρητικῆς στοιχειώσεως τῆς ἀρετῆς ὡς μεσότητος στήν ἠθική ζωή τοῦ πιστοῦ ἐπιτάσσει ὅτι ὁ τελευταῖος, ὁ πιστός, πρέπει ἀδηρίτως νά ἀποφεύγει τά ἄκρα. Εἶναι δέ χαρακτηριστικό ὅτι τό ἄκρο τῆς ὑπερβολῆς εἶναι πιό δυσδιάκριτο καί ὡς ἐκ τούτου πιό δυσκαταγώνιστο ἀπό τό ἄκρο τῆς ἐλλείψεως, τό ὁποῖο εἶναι πολύ πιό εὐδιάκριτο. Παραδείγματος χάριν ἡ δειλία ὡς ἔλλειψη τοῦ θάρρους εἶναι πιό εὐδιάκριτη ἀπό τό θράσος πού εἶναι ὑπερβολή τοῦ θάρρους. Τό θράσος ὅμως μπορεῖ νά συγχυθεῖ μέ τό θάρρος καί νά ἐκληφθεῖ ὡς θάρρος. Ὁμοίως καί ἡ ἠλιθιότης μπορεῖ νά μπερδευτεῖ μέ τή σωφροσύνη καί νά ἐκληφθεῖ ὡς ἀρετή, ἐνῶ ὡς ἄκρον εἶναι κακία.[21] Φέροντας ἕνα σύγχρονο παράδειγμα μποροῦμε νά ποῦμε ὅτι ὁ πατριωτισμός εἶναι μεσότητα, ὁ ἐθνομηδενισμός ἔλλειψη τοῦ πατριωτισμοῦ καί ὁ ἐθνικισμός-σοβινισμός ὑπερβολή τοῦ πατριωτισμοῦ. Ὁ ἐθνομηδενισμός εἶναι εὐδιάκριτος, ἐνῶ τά ὅρια τοῦ πατριωτισμοῦ καί τοῦ ἐθνικισμοῦ ὄχι τόσο εὐδιάκριτα: μπορεῖ νά συμφυρθοῦν εἴτε ἐσκεμμένα εἴτε ἀκούσια, ἀκριβῶς λόγῳ τῆς ἐλλείψεως ἐπακριβοῦς διαχωριστικῆς γραμμῆς μεταξύ των. Ὁμοίως καί στίς ἄλλες ἀρετές.Ὅθεν ὁ ἅγιος Μάξιμος ὁ Ὁμολογητής διδάσκει ὅτι οἱ μισόκαλοι δαίμονες “ὑποβοηθοῦν” τήν προθυμία τοῦ ἐναρέτου πιστοῦ στόν πνευματικό του ἀγώνα ἀκριβῶς γιά νά χάσει τό ὀρθό μέτρο τῆς μεσότητος καί νά περιέλθει στήν ὑπερβολή: «Κανένας ἀπό τούς πονηρούς δαίμονες δέν ἐμποδίζει ποτέ τήν προθυμία τοῦ ἐναρέτου, ἀλλά μᾶλλον περιορίζει μέ δόλο τίς ἐλλείψεις τῶν ἀρετῶν καί ὑπαγορεύει τήν ἐπίτασή τους προθυμούμενος μαζί μέ τόν ἀγωνιστή∙ θέλει νά κάνει τόν ἀσκητή νά στρέψει ὅλη του τήν ἔγνοια στόν ἑαυτό του καί ἀφοῦ χάσει τό σωστό μέτρο τῆς μεσότητας, χωρίς νά καταλάβει νά βαδίζει σέ ἄλλο τέρμα ἀπό ἐκεῖνο πού σκόπευε».[22] Ὁμοίως καί ὁ ἅγιος Νικόδημος ὁ Ἁγιορείτης ἀποφαίνεται: «Μάλιστα δέ αὐτοί οἱ μιαροί (ἐννοεῖ τούς δαίμονες) δέν ἐμποδίζουσι τήν προθυμίαν τοῦ ἐναρέτου, ἀλλά καί ἐπιτείνουσιν τήν προθυμίαν αὐτοῦ, διά νά ἐκβάλλουν αὐτόν ἀπό τήν μεσότητα καί νά ρίψουν αὐτόν εἰς ὑπερβολάς καί ἐλλείψεις τῆς ἀρετῆς».[23]

Τό ὅτι οἱ ἀκρότητες τῆς ὑπερβολῆς εἶναι πιό δυσδιάκριτες καί πιό δυκαταγώνιστες ἀπό τίς ἀκρότητες τῆς ἐλλείψεως καθιστᾶ φανερό ἡ διδασκαλία τοῦ ἁγίου Μαξίμου τοῦ Ὁμολογητοῦ ὅτι «οἱ δαίμονες πού μᾶς πολεμοῦν μέ τήν ἔλλειψη, εἶναι αὐτοί πού διδάσκουν τήν πορνεία, τή μέθη, τή φιλαργυρία καί τό φθόνο. Ἐκεῖνοι πού μᾶς πολεμοῦν μέ τήν ὑπερβολή, εἶναι ἐκεῖνοι πού διδάσκουν τήν οἴηση, τήν κενοδοξία καί τήν ὑπερηφάνεια, καί μέσω τῶν δεξιῶν μᾶς παραδίνουν κρυφά στά ἀριστερά».[24]

Εἶναι χαρακτηριστική ἡ διδασκαλία τοῦ Μεγάλου Βασιλείου γιά τή νηστεία,τήν ἐγκράτεια τῆς γαστρός, στήν ὁποία διδασκαλία κάνει ἐφαρμογή τῆς θεωρήσεως τῆς μεσότητος ὄχι ἀπολύτως, ἐν σχέσει πρός τό πρᾶγμα, ἀλλά ἐν σχέσει πρός τό ἐνεργοῦν ἠθικό ὑποκείμενο: «Ἐγκράτεια δέ γαστρός ἀρίστη, ἡ ἑκάστῳ μετρουμένη πρός τήν τοῦ σώματος δύναμιν. Ἐνίοις μέν γάρ καί ἐπιτεταμένη κακοπάθεια ἄλυπος ὤφθη, καί ἄνεσις μᾶλλον ἤ πόνος ἔδοξε διά τό στερρόν καί ἀνένδοτον τῆς τοῦ σώματος κατασκευῆς καί δυνάμεως∙ τό δέ τούτοις ἀνεκτόν ἑτέροις κινδύνων ὑπόθεσις γέγονε.{…}Ἐγράτεια δέ ἑκάστῳ πρός τήν δύναμιν τοῦ σώματος ὁρισθήσεται, ὥστε μήτε ἔλαττον τῆς ὑπαρχούσης δυνάμεως διελθεῖν μήτε τοῖς ὑπέρ τήν δύναμιν ἐπεκτείνεσθαι».[25] Μετάφραση (Κωνσταντίνου Καρακόλη): «Ἀλλ’ ἡ ἐγκράτεια τῆς γαστρός εἶναι ἀρίστη, ἐάν ἕκαστος τήν μετρῇ κατά τήν δύναμιν τοῦ σώματος. Διότι εἰς μερικούς καί ἡ παρατεταμένη ταλαιπωρία (κακοπάθεια) δέν προεκάλεσε λύπην, ἀλλ’ἐφάνη, λόγῳ τῆς σταθερᾶς καί ἀνυποχωρήτου κατασκευῆς καί δυνάμεως τοῦ σώματος, ἀνακούφισις μᾶλλον παρά πόνος∙ ἐκεῖνο δέ πού ἦτο ἀνεκτόν ἀπό αὐτούς, δι’ἄλλους ἀπεδείχθη ἐπικίνδυνον. {…}Ἡ ἐγκράτεια ὅμως πρέπει νά ὁρίζεται διά κάθε ἄνθρωπον ἀναλόγως τῆς σωματικῆς του δυνάμεως, ὥστε οὔτε ὀλιγώτερον τῆς ὑπαρχούσης δυνάμεως νά ἀγωνισθῶμεν οὔτε νά ἐπεκτεινώμεθα ὑπέρ τήν δύναμιν».[26]

Συνοψίζοντας διαπιστώνουμε ὅτι ἡ ἀρετή ὡς μεσότης εἶναι καρπός τῆς μεγαλοφυοῦς φιλοσοφικῆς σκέψεως τοῦ Σταγιρίτη καί ἐπιπλέον ὅτι παραλαμβάνεται ἀπό τούς Πατέρες, ἐνοφθαλμίζεται καί ἐφαρμόζεται καί στήν ἔσω φιλοσοφία, τόν Χριστιανισμό.

[1] Ἀριστοτέλη, Ἠθικά Νικομάχεια, Βιβλία Α´-Δ´, εἰσαγωγή-μετάφραση- Δημήτριος Λυπουρλῆς, ἐκδόσεις Ζῆτρος, Θεσσαλονίκη 2006, σελ. 271

[2] Κωνσταντίνου Δ. Γεωργούλη, Ἀριστοτέλης ὁ Σταγιρίτης, ἐκδ. Ἱστορικῆς καί Λαογραφικῆς Ἑταιρείας Χαλκιδικῆς, Θεσσαλονίκη 1962, σελ. 343 – (ὑπάρχει καί νεώτερη ἔκδοση αὐτοῦ τοῦ, ὄντως, σπουδαίου βιβλίου).

[3] Ἀριστοτέλη, Ἠθικά Νικομάχεια 1107b, μετάφραση Δημ. Λυπουρλῆ, ὅ.π., σελ. 275

[4] Ἀριστοτέλη, Ἠθικά Νικομάχεια 1106b−μετάφραση Δημ. Λυπουρλῆ, ὅ.π., σσ. 265-267

[5] Κωνσταντίνου Δ. Γεωργούλη, ὅ.π., σελ. 347

[6] Χρήστου Τερέζη, “Παιδαγωγικές πτυχές τῆς ἠθικῆς καί πολιτικῆς φιλοσοφίας τοῦ Ἀριστοτέλη” στό Ἡ ἠθική φιλοσοφία τῶν Ἑλλήνων, (ἐκδότης Κων. Βουδούρης), Ἀθήνα 1996, σελ. 111-128

[7] Ἀριστοτέλη, Ἠθικά Νικομάχεια, 1106 b, ὅ.π., σελ. 269

[8] Ἀριστοτέλη, Ἠθικά Νικομάχεια, 1107 a, ὅ.π., σελ. 271

[9] Κωνσταντίνου Δ. Γεωργούλη, ὅ.π., σελ. 345

[10] Κωνσταντίνου Δ. Γεωργούλη, ὅ.π., σελ. 345

[11] Μακρίνα Ρούση, “Ἡ ἔννοια τῆς ἀρετῆς στόν Ἀριστοτέλη” στό ἐκδ. Δ.Ζ. Ἀνδριόπουλος, Ἀριστοτέλης, Ε´ ἔκδοση, ἐκδόσεις Παπαδήμα, Ἀθήνα 2003, σελ.201-211

[12] Χρήστου Τερέζη, ὅ.π., σελ. 111-128

[13] Ἀριστοτέλη, Ἠθικά Νικομάχεια, 1109 a,μετάφραση Δημ. Λυπουρλῆς, ὅ.π., σελ. 289

[14] Μ. Βασιλείου, Εἰς Ἡσαΐαν 174, PG 30, 409C

[15] Μ. Βασιλείου, Εἰς Ψαλμούς 7, 7, PG 29, 244D

[16] Γρηγορίου Νύσσης, Περί παρθενίας 7, PG 46, 353 BC

[17] Γρηγορίου Νύσσης, Εἰς τόν βίον Μωυσέως 2, PG 44, 420A

[18] Ἰωάννου Χρυσοστόμου, Εἰς τάς Πράξεις 16, PG 60, 133

[19] Πέτρου τοῦ Δαμασκηνοῦ, Περί τῶν τεσσάρων ἀρετῶν τῆς ψυχῆς, Φιλοκαλία, τόμος τρίτος, ἐκδ. Ἀστήρ, Ἀθῆναι 1961, σελ. 26 καί 27

[20] Ἰωάννου Δαμασκηνοῦ, Διαλεκτικά, (μα´) νη´ Περί ἀντικειμένων 30,ἐκδ. B.Kotter, τόμος I, Berlin 1969 καί ΕΠΕ, Θεσσαλονίκη 1991, σελ. 180 ἕως 182

[21] Εἶναι ἄξιον σημειώσεως ὅτι στό ἐν λόγῳ παράδειγμα ὁ μέν Δαμασκηνός θεωρεῖ τήν ἠλιθιότητα ὡς ὑπερβολή τῆς σωφροσύνης, ἐνῶ ὁ Ἀριστοτέλης θεωρεῖ τήν ἀναισθησία ὡς ἔλλειψη τῆς σωφροσύνης. Στήν οὐσία βέβαια αὐτή ἡ διαφορά δέν ἀντιτίθεται στόν ἰσχυρισμό μας, καθότι καί ὁ Ἀριστοτέλης λέει  ὅτι σέ μεγαλύτερη ἀντίθεση βρίσκεται ἡ ἀκολασία ἀπό τή σωφροσύνη καί σέ μεγαλύτερη ἐγγύτητα ἡ ἀναισθησία πρός τή σωφροσύνη.

[22] Φιλοκαλία τῶν ἱερῶν νηπτικῶν, μετάφραση Ἀντώνιος Γ. Γαλίτης, Μαξίμου Ὁμολογητοῦ, Διάφορα κεφάλαια περί Θεολογίας, Οἰκονομίας, ἀρετῆς καί κακίας, Ε´ ἑκαντοτάδα 69, τόμος δεύτερος, Ε´ ἔκδοση, ἐκδόσεις τό Περιβόλι τῆς Παναγίας, Θεσσαλονίκη 2006, σελ. 200-201

[23] Νικοδήμου Ἁγιορείτου, Νέα Κλίμαξ, ἐκδ. Σ. Σχοινᾶ, Βόλος 1956, σελ. 239

[24] Φιλοκαλία, ὅ.π., 77, σελ. 202

[25] Μ. Βασιλείου, Ἀσκητικαί Διατάξεις, Κεφ. Δ´, PG 31, 1348 A

[26] Μ. Βασιλείου, Ἀσκητικαί Διατάξεις, Κεφ. 4, μετάφρασις ὑπό Κωνσταντίνου Καρακόλη, ΕΠΕ, τόμος 9ος, Θεσσαλονίκη 1973, σελ. 429-431

antifono.gr

ΜΙΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΠΡΟΤΑΣΗ ΤΡΙΤΟΥ ΠΟΛΟΥ

4
του Παντελή Σαββίδη
Ο φίλος μου Γιώργος Θεοδωρόπουλος, συντονιστής του Δρόμου της Αριστεράς στη Θεσσαλονίκη με κάλεσε σήμερα στην ομιλία του Ρούντι Ρινάλντι και πήγα.
Θα σας πω επιγραμματικά τι είπε και ποια τοποθέτηση έκανα και εγώ. Έχει ευρύτερη σημασία το θέμα που ξεπερνά την αριστερά και τις αναζητήσεις της.
Η ομιλία του Ρινάλντι είχε δύο ενότητες. Η πρώτη ήταν τι είναι η πολιτική και η δεύτερη η κοινωνική διαθεσιμότητα.
Νομίζω, στο πρώτο θέμα δεν χρειαζόταν ανάλωση χρόνου. Όλοι γνωρίζουμε τι είναι πολιτική και πως έχει εκφυλιστεί. Και στη χώρα μας και διεθνώς.
Με το δεύτερο θέμα, την κοινωνική διαθεσιμότητα, ο Ρινάλντι εννοεί το αν η κοινωνία είναι διατεθειμένη να ξεσηκωθεί.
Ο ομιλητής έκανε την διαπίστωση πως η κοινωνία θέλει να ξεσηκωθεί αλλά αναζητά κάτι που θα την ξεσηκώσει. Οι αιτίες υπάρχουν αυτό το κάτι πρέπει με κάποια καινοτομία να βρεθεί. Αυτή ήταν και η πρότασή του. Δεν έχει αυτήν την στιγμή να προτείνει κάτι αλλά και δεν ξέρει τι θα γίνει την επόμενη ημέρα της εξέγερσης. Ούτε και την επομένη της 21ης Μαίου.
Βεβαίως, αυτό δεν συγκροτεί πολιτική πρόταση. Είναι μια κινηματική λογική. Και το πρόβλημα της, πλην ΚΚΕ, αριστεράς είναι ότι εκεί εξαντλείται. Νομίζω διεθνώς και όχι, μόνο, στην Ελλάδα.
Και εδώ παρεμβαίνει η κοινωνία. Η άποψή μου, λοιπόν:
1.-Το διαχρονικό ζητούμενο της ανθρώπινης εξέλιξης ήταν η χρυσή τομή μεταξύ ελευθερίας και ισότητας. Η αντίληψη περί ισότητας στην Ανατολή οδήγησε στα γκουλάγκ χωρίς να επιφέρει ισότητα. Υπήρχε η κομματική νομενκλατούρα και ο εν ισότητη, στην καταπίεση, ευρισκόμενος λαός ο οποίος αν διεμαρτύρετο κατέληγε και αυτός στα γκουλάγκ. Στην Δύση η ασυδοσία εν ονόματι της οικονομικής ελευθερίας οδήγησε σε τεράστια κοινωνικά χάσματα τα οποία για να διατηρηθούν χρειάσθηκαν δικτατορίες.
2.-Μετά τον Β!ΠΠ η αναδυθείσα κυρίαρχη δύναμη, οι ΗΠΑ διαπίστωσαν μια εμβέλεια και αποδοχή της κομμουνιστικής ιδεολογίας. Διέγνωσαν, ορθά, ως αιτία την φτώχεια και την περιθωριοποίηση των λαϊκών στρωμάτων. Για να αντιμετωπίσουν το φαινόμενο ακολούθησαν τις εξής πολιτικές. Σε κρατικό επίπεδο εφάρμοσαν το Σχέδιο Μάρσαλ και σε πολιτικό ενθάρρυναν την Σοσιαλδημοκρατία.
Τι ήταν η Σοσιαλδημοκρατία; Με δύο λόγια ήταν η χρυσή τομή μεταξύ ελευθερίας και ισότητας και στην οικονομία η εφαρμογή του κεϋνσιανισμού. Ελεύθερη οικονομία αλλά με κρατική παρέμβαση και κοινωνικό κράτος.
3.-Ο συνδυασμός τους βγήκε. Η ψυχροπολεμική εξέλιξη έγειρε υπέρ της Δύσης και οδήγησε στην κατάρρευση της Ανατολής. Αλλά το πρόβλημα ήταν μετά.
4.-Με την αλαζονεία του νικητή, η Δύση διέλυσε, μετά τη νίκη της, τα σοσιαλδημοκρατικά κόμματα και το κοινωνικό κράτος και επέβαλε μια μορφή νεοφιλελεύθερη παγκοσμιοποίηση που διεύρυνε, πάλι, το κοινωνικό χάσμα και δημιούργησε τις προϋποθέσεις μιας νέας κοινωνικής διαθεσιμότητας, όπως λέει ο Ρινάλντι. Τις προϋποθέσεις μιας νέας εξέγερσης, όπως πιστεύω εγώ, μιας εξέγερσης τύπου Μάη 68.
5.-Ο Μάης του 68 δεν ήταν μια επανάσταση όπως οι επαναστάσεις της εποχής που δημιουργούσαν νέα καθεστώτα και εκφυλίζονταν. Ο Μάης ήταν μια στιγμιαία εξέγερση που έβαλε στο τραπέζι νέους προβληματισμούς. Δεν υπέδειξε κάποιο κίνημα ή φορέα να τους εφαρμόσει. Οι κοινωνίες με τις πολιτικές επιλογές τους έπαιρναν ό,τι ήθελαν απο εκείνα τα προτάγματα.
6.-Τότε, είχαμε μια συσσώρευση λαϊκών αιτημάτων στα οποία οι κυβερνήσεις των κρατών δεν ανταποκρίνονταν και οι κοινωνίες ξεσηκώθηκαν. Τώρα, εκτός απο τις συσσωρεύσεις στην συνολική συνείδηση νέων αιτημάτων, έχουμε ένα νέο, ποιοτικά, στοιχείο. Μια τεχνολογική επανάσταση. Την Τεχνητή Νοημοσύνη η οποία αλλάζει τα πάντα. Και όχι, μόνο, στην οικονομία. Μέχρι τώρα μια ποιοτική μεταβολή στην τεχνολογία- κατά την μαρξιστική θεωρία- αλλαζε τις παραγωγικές σχέσεις. Και η αλλαγή των παραγωγικών σχέσεων απαιτούσε νέο μοντέλο πολιτικής και οικονομίας.
Με την τεχνητή νοημοσύνη δεν αλλάζουν, μόνο οι παραγωγικές σχέσεις. Αλλάζει η σχέση ανθρώπου-μηχανής. Είναι ιστορική στιγμή της ανθρωπότητας που, μόνο, με την στιγμή της συνειδητοποίησής της ότι έχει ανάγκη να ζήσει σε κοινωνία, μπορεί να συγκριθεί.
7.-Μια Νέα Αριστερά, θα πρέπει να αναλάβει τον ρόλο της παλιάς Σοσιαλδημοκρατίας. Δεν λέω πως είναι η Σοσιαλδημοκρατία. Αλλά να παίξει τον ρόλο της παλιάς Σοσιαλδημοκρατίας με σύγχρονους όρους. Αλλά με καταλύτη τον προβληματισμό ότι η Τεχνητή Νοημοσύνη επιφέρει αλλαγές στην ανθρώπινη φύση και στη σχέση ανθρώπου μηχανής. Μια σχέση η οποία μπορεί να αποβεί υπέρ της μηχανής.
Αυτός ο προβληματισμός δεν υπάρχει στην Αριστερά. Δεν υπάρχει και στη Δεξιά.
Θα μπορούσε να είναι η πρόταση του Τρίτου Πόλου.

Δημήτρης Κωνσταντακόπουλος: Οργανώνοντας την καταστροφή μας

0

Εξοντώνουμε τα φυτά, τα ζώα και τους ανθρώπους!

Πηγή: kosmodromio.gr

Τουρκία: «Η προειδοποίηση των ΗΠΑ ακούγεται σαν απειλή»…

0

 

Ο Τζέιμς Ο’ Μπράιεν, Επικεφαλής του Γραφείου Συντονισμού Κυρώσεων του Υπουργείου Εξωτερικών των ΗΠΑ, δήλωσε ότι θα εξετάσουν τα εμπορικά στοιχεία μεταξύ Τουρκίας και Ρωσίας για τον Μάρτιο και τον Απρίλιο για να διαπιστώσουν εάν υπάρχει σημαντική μείωση μεταξύ των δύο χωρών.

Σύμφωνα με τα τουρκικά μέσα ενημέρωσης, οι Ηνωμένες Πολιτείες συνεχίζουν τις πιέσεις προς την Τουρκία για «μείωση του εμπορίου με τη Ρωσία». Αυτό αναφέρεται σε δημοσίευμα του βρετανικού πρακτορείου ειδήσεων Reuters που έχει ως τίτλο «Οι ΗΠΑ πρέπει να δουν ότι το εμπόριο της Τουρκίας με τη Ρωσία έχει μειωθεί», επικαλούμενο Αμερικανό αξιωματούχο. Αυτό έρχεται μετά τη συμφωνία της Τουρκίας να σταματήσει τη μεταφορά προϊόντων που υπόκεινται σε κυρώσεις στη Ρωσία ως αποτέλεσμα πιέσεις από τις χώρες της G7.

Το Reuters επεσήμανε ότι παρά τις κυρώσεις, τα κανάλια εφοδιασμού στη Ρωσία από εμπορικά κέντρα, όπως της Τουρκίας στη Μαύρη Θάλασσα και του Χονγκ Κονγκ, παραμένουν ανοιχτά.

Τα απαγορευμένα από την 1η Μαρτίου

Η ένωση εξαγωγέων σιδηρούχων και μη σιδηρούχων μετάλλων της Κωνσταντινούπολης (IDDDMIB) ανακοίνωσε τον περασμένο μήνα ότι η τουρκική κυβέρνηση έδωσε στις εταιρείες κατάλογο με απαγορευμένα ξένα προϊόντα και τους έδωσε εντολή να μην τα μεταφέρουν στη Ρωσία από την 1η Μαρτίου.

Η Άγκυρα στην προσπάθειά της να διατηρήσει καλές σχέσεις τόσο με τη Μόσχα όσο και με το Κίεβο κατά τη διάρκεια του πολέμου, το Reuters σημειώνει ότι η Άγκυρα αντιτίθεται κατ’ αρχήν στις κυρώσεις, αλλά λέει ότι δεν στέλνει προϊόντα που μπορούν να χρησιμοποιηθούν από τον ρωσικό στρατό και ότι δεν παρακάμπτει τις κυρώσεις.

Ορισμένοι Αμερικανοί αξιωματούχοι, συμπεριλαμβανομένου του αναπληρωτή υπουργού Οικονομικών των ΗΠΑ , Γουόλι Αντεγιέμο, μετέβησαν στην Τουρκία μετά την έναρξη της εισβολής, προειδοποιώντας τις τουρκικές εταιρείες και τράπεζες να μην παραβιάζουν τις αμερικανικές κυρώσεις.

«Παίζουν ρωσική ρουλέτα»

Ο O’Brien δήλωσε ότι το Καζακστάν αποφάσισε επίσης να επανεξετάσει το εμπόριο με τη Ρωσία και να εντοπίσει τα στοιχεία που ενδέχεται να παραβιάζουν τις κυρώσεις, και είπε ότι αναμένουν να δουν πρόοδο και σε αυτόν τον τομέα.

Επίσης, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα (ΗΑΕ) θα επανεξετάσουν το εμπόριο τους με τη Ρωσία,  ωστόσο ο O’Brien είπε ότι αυτή η χώρα δεν υποσχέθηκε να κάνει ένα βήμα, «Η Ρωσία χρησιμοποιεί αυτά τα προϊόντα για την κατασκευή όπλων. Λέμε ανοιχτά ότι αυτό είναι κορυφαία προτεραιότητα για την G7», και εξέφρασε την ακόλουθη απειλή:

«Έτσι παίζουν (ρωσική) ρουλέτα με το μέλλον της επιχείρησής τους αν συνεχίσουν να υποστηρίζουν αυτό το εμπόριο».

Οι ΗΠΑ είχαν προειδοποιήσει προηγουμένως τη διοίκηση των ΗΑΕ με την αιτιολογία ότι δεν συμμορφώθηκαν με τις κυρώσεις.

Τεράστια η αύξηση του εμπορίου μεταξύ Τουρκίας και Ρωσία

Οι εξαγωγές της Τουρκίας στη Ρωσία, που ήταν 5,8 δισεκατομμύρια δολάρια το 2021 , αυξήθηκαν κατά 62 τοις εκατό το 2022 σε 9,3 δισεκατομμύρια δολάρια και έσπασαν το ρεκόρ σε ετήσια βάση.

Οι εισαγωγές της Τουρκίας από τη Ρωσία, που ήταν 29 δισεκατομμύρια δολάρια το 2021, είχαν επίσης σημειώσει την ιστορική τους κορύφωση, αυξάνοντας κατά 103 τοις εκατό στα 58,9 δισεκατομμύρια δολάρια το 2022.

Ο όγκος του εξωτερικού εμπορίου μεταξύ των δύο χωρών, που ήταν 34,7 δισεκατομμύρια δολάρια το 2021, έφτασε τα 68,2 δισεκατομμύρια δολάρια το 2022 με αύξηση 96 τοις εκατό.

Οι εισαγωγές της Τουρκίας από τη Ρωσία, που ήταν 12,7 δισεκατομμύρια δολάρια την περίοδο Ιανουαρίου-Μαρτίου 2022, αυξήθηκαν κατά 4 τοις εκατό στα 13,2 δισεκατομμύρια δολάρια την ίδια περίοδο του 2023.

Από την άλλη πλευρά, τον Μάρτιο του 2023, οι εισαγωγές της Τουρκίας από τη Ρωσία μειώθηκαν κατά 5 τοις εκατό σε σύγκριση με τον ίδιο μήνα του προηγούμενου έτους, στα 4,2 δισ. δολάρια.

Οι εξαγωγές της Τουρκίας στη Ρωσία, που ήταν 1,2 δισεκατομμύρια δολάρια την περίοδο Ιανουαρίου-Μαρτίου 2022, αυξήθηκαν κατά 168 τοις εκατό στα 3,1 δισεκατομμύρια δολάρια την ίδια περίοδο του 2023.

Τον Μάρτιο του 2023, οι εξαγωγές της Τουρκίας στη Ρωσία αυξήθηκαν κατά 285 τοις εκατό σε σύγκριση με τον ίδιο μήνα του προηγούμενου έτους, φτάνοντας το 1,1 δισεκατομμύριο δολάρια.

https://www.echedoros-a.gr

 

Ρουκέτες κατά του Ισραήλ στο Γκολάν: Αντίποινα με βομβαρδισμό ακόμα και της Δαμασκού

0

Συνεχίζεται ο ιδιότυπος πόλεμος φθοράς με επίκεντρο το Γκολάν

Τρεις ρουκέτες εκτοξεύθηκαν το βράδυ του Σαββάτου από τη Συρία προς το Ισραήλ, ανακοίνωσε ο ισραηλινός στρατός, έπειτα από παρόμοια εκτόξευση ρουκετών από τον Λίβανο τις τελευταίες ημέρες και εν μέσω της αυξανόμενης βίας στη Μέση Ανατολή και τα αντίποινα έφτασαν μέχρι την Δαμασκό.

Μια από τις ρουκέτες «έπεσε σε ένα έρημο μέρος στο νότιο τμήμα των Υψιπέδων του Γκολάν», περιοχή που έχει προσαρτήσει το Ισραήλ, ανέφερε ο στρατός σε σύντομη ανακοίνωση, χωρίς να δώσει περισσότερες λεπτομέρειες. Ο στρατός είχε δηλώσει προηγουμένως ότι προειδοποιητικές σειρήνες ήχησαν στην περιοχή αυτή.

Το τηλεοπτικό δίκτυο Al Mayadeen είχε μεταδώσει πως οι Ταξιαρχίες Αλ Κουντς (σ.σ. ο ένοπλος βραχίονας της παλαιστινιακής οργάνωσης Ισλαμικός Τζιχάντ) ανέλαβε την ευθύνη για την εκτόξευση ρουκετών προς τα υψίπεδα του Γκολάν.

Το ισραηλινό πυροβολικό έπληξε τις πρώτες πρωινές ώρες εδάφη της Συρίας σε αντίποινα για τις ρουκέτες που εκτοξεύθηκαν προς το νότιο τμήμα των υψιπέδων του Γκολάν (σ.σ. το οποίο έχει προσαρτήσει το Ισραήλ).

«Το πυροβολικό έπληξε την περιοχή της Συρίας από την οποία εκτοξεύτηκαν ρουκέτες προς το ισραηλινό έδαφος», αναφέρει η λακωνική ανακοίνωση του ισραηλινού στρατού.

Εκτοξεύτηκαν συνολικά έξι ρουκέτες, σύμφωνα με την ίδια πηγή, με αποτέλεσμα να ηχήσουν προειδοποιητικές σειρήνες σε διάφορες τοποθεσίες.

 

Την ίδια στιγμή αναφορές για εκρήξεις στα περίχωρα της πρωτεύουσας Δαμασκού, μετέδωσαν τα ξημερώματα τα κρατικά μέσα ενημέρωσης στη Συρία. Μέχρι στιγμής δεν υπάρχουν πληροφορίες για θύματα.

 

https://www.pronews.gr/amyna-asfaleia/rouketes-kata-tou-israil-sto-gkolan-antipoina-me-vomvardismo-akoma-kai-tis-damaskou/

Ο μεγαλύτερος υποκριτής και ψεύτης του κόσμου είναι ο Ερντογάν: Τηλεφώνησε στον πρόεδρο του Ισραήλ για να τον …συλληπηθεί για τους νεκρούς!!! 

0

Του ΜΙΧΑΛΗ ΙΓΝΑΤΙΟΥ
Hellas Journal, Ουάσιγκτον

Ότι ο ισλαμιστής πρόεδρος της Τουρκίας είναι ένας υποκριτής και ένας μεγάλος ψεύτης, δεν έχουμε αμφιβολία όσοι τον μελετούμε όλα αυτά τα χρόνια της παντοκρατορίας του.

Ο Ταγίπ Ερντογάν τηλεφώνησε χθες στον Πρόεδρο του Ισραήλ Ισαάκ Χέρτζογκ, στον οποίο άλλα είπε στη διάρκεια της συνομιλίας τους, και άλλα ανακοίνωσε στους ψηφοφόρους-πρόβατα που ακόμα τον πιστεύουν.

Οι ανακοινώσεις των δύο προέδρων διαφέρουν εντελώς στην παρουσίαση του μεταξύ τους διαλόγου. Και επειδή το Ισραήλ είναι ακόμα Δημοκρατία, ενώ η Τουρκία έχει εξελιχθεί με τον Ερντογάν σε αυταρχικό καθεστώς, πιστεύουμε φυσικά την ανακοίνωση του Ισραηλινού Προέδρου.

Ο τελευταίος, τα θέλει και τα παθαίνει. Διότι -αν είναι δυνατόν(!!!)- πιστεύει ακόμα ότι η Ιερουσαλήμ και η Άγκυρα μπορούν να εξελίξουν την (ανύπαρκτη) σχέση τους σε …στρατηγική.

Σύμφωνα με την ανακοίνωση του κ. Χέρτζογκ, ο Ερντογάν τηλεφώνησε για να στείλει τα συλλυπητήριά του στον πρόεδρο και στο λαό του Ισραήλ για τους νεκρούς στη διάρκεια των τρομοκρατικών επιθέσεων του Σαββατοκύριακου!!!

Σύμφωνα με το γραφείο του προέδρου του Ισραήλ, οι δύο ηγέτες, συζήτησαν την πρόσφατη κλιμάκωση της περιφερειακής τρομοκρατίας και βίας.

Αναφέρει επίσης, ότι ο Ερντογάν τηλεφώνησε στον Ισραηλινό πρόεδρο για να εκφράσει την ανησυχία του υπό το φως της κλιμάκωσης της ασφάλειας στην περιοχή, ιδιαίτερα στην Ιερουσαλήμ γύρω από το Όρος του Ναού (Temple Mount).

  • Ο Ερντογάν έστειλε τα συλλυπητήριά του «στον Πρόεδρο και τον λαό του Ισραήλ για τις σοβαρές επιθέσεις», συνεχίζει η ανακοίνωσή του γραφείου του κ. Χέρτζογκ.
  • Ο Πρόεδρος ευχαρίστησε τον Πρόεδρο της Τουρκίας για τα συλλυπητήρια και τόνισε ότι το Ισραήλ έχει σταθερή δέσμευση για τη διατήρηση του status quo στους ιερούς τόπους γενικά και στο Όρος του Ναού ειδικότερα.

Ο Χέρτζογκ πρόσθεσε ότι το Ιράν, μέσω των αντιπροσώπων του, στη Γάζα (εννοεί τη Χαμάς), ηγείται εκστρατείας «σε πολλά μέτωπα με στόχο την αποσταθεροποίηση της περιοχής και λειτουργεί τρομοκρατικά βασισμένη σε διαθρησκευτικές υποκινήσεις που επικεντρώνονται στην κατάσταση της Ιερουσαλήμ».

Ο Ισραηλινός πρόεδρος τον προέτρεψε όπως η συνεργασία μεταξύ του Ισραήλ και της Τουρκίας να είναι όσο το δυνατόν εκτεταμένη στον πόλεμο κατά της τρομοκρατίας, οπουδήποτε και παντού.

[Το σημείο αυτό αφορά την προχθεσινή συνομιλία του Ερντογάν με τον πρόεδρο του Ιράν, από τον οποίο ζήτησε τη συσπείρωση του ισλαμικού κόσμου εναντίον του Ισραήλ. ΕΔΩ]

Ο Ερντογάν ευχήθηκε στον λαό του Ισραήλ καλό Passover και οι δυο τους ολοκλήρωσαν τη συνομιλία τους με το «Ραμαζάν Καρίμ» σύμφωνα με τον ιερό μήνα των μουσουλμάνων.

Αυτά από την πλευρά του προέδρου του Ισραήλ, που περιγράφει με ακρίβεια τη συνομιλία του με τον Τούρκο πρόεδρο…

Ας δούμε τι …έδωσε η Τουρκική Προεδρία στο πρακτορείο Αναντολού, για τη συνομιλία του Ερντογάν με τον κ. Χέρτζογκ (κάναμε ακριβή μετάφραση και αποδώσαμε με ακρίβεια τους όποιους χαρακτηρισμούς):

Ο πρόεδρος της Τουρκίας τόνισε ότι είναι αδύνατο για τη χώρα του να παραμείνει σιωπηλή απέναντι στις προκλήσεις και τις απειλές για το καθεστώς και την πνευματικότητα του τζαμιού Αλ Άκσα της Ιερουσαλήμ.

Σε τηλεφωνική επικοινωνία, ο Πρόεδρος Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν και ο Ισραηλινός ομόλογός του Ισαάκ Χέρτζογκ συζήτησαν τις τελευταίες επιδρομές των ισραηλινών δυνάμεων ασφαλείας στο Τζαμί Αλ Άκσα, καθώς και τις σκληρές επεμβάσεις εναντίον εκείνων που βρίσκονταν στους ιερούς τόπους.

Λέγοντας ότι τα τελευταία περιστατικά πλήγωσαν τη συνείδηση όχι μόνο των μουσουλμάνων αλλά και ολόκληρης της ανθρωπότητας, ο Ερντογάν τόνισε ότι η Τουρκία δεν μπορεί σε καμία περίπτωση να μείνει σιωπηλή απέναντι στις προκλήσεις και τις απειλές για το status quo και την πνευματικότητα του Al-Aqsa, που βρίσκεται στην κατεχόμενη Ανατολική Ιερουσαλήμ.

Προέτρεψε ότι οι εντάσεις που εξαπλώνονται στη Λωρίδα της Γάζας και τον Λίβανο δεν πρέπει να επιτραπεί να κλιμακωθούν.

Ο Πρόεδρος Ερντογάν υπογράμμισε ότι η έκκληση ριζοσπαστικών εβραϊκών ομάδων για επιδρομές στο τέμενος Αλ Άκσα προκαλεί αντιδράσεις και ανησυχίες.

Τονίζοντας την ανάγκη να αποτραπούν τέτοια περιστατικά, που επαναλαμβάνονται κάθε Ραμαζάνι, από το να γίνουν η μοίρα της περιοχής, ο Ερντογάν εξέφρασε επίσης την ετοιμότητα της Τουρκίας να κάνει ότι μπορεί από τη μεριά της για να ξεριζώσει το πρόβλημα και να λάβει μέτρα για την εδραίωση μιας δίκαιης και διαρκούς ειρήνης.

Σύμφωνα με το τουρκικό πρακτορείο, που είναι γνωστό φερέφωνο του Ερντογάν:

  • Η ένταση κλιμακώθηκε στα παλαιστινιακά εδάφη αφού οι ισραηλινές δυνάμεις εισέβαλαν στο συγκρότημα του τζαμιού Αλ Άκσα στην Ανατολική Ιερουσαλήμ και απομάκρυναν βίαια τους πιστούς την Τρίτη και την Τετάρτη.

Οι ισραηλινές επιδρομές στο τέμενος προκάλεσαν τη ρίψη ρουκετών από τη Λωρίδα της Γάζας και τον Λίβανο, με τα Ισραηλινά αεροπλάνα να απαντούν με αεροπορικές επιδρομές.

Οι Παλαιστίνιοι κατηγορούν το Ισραήλ ότι εργάζεται συστηματικά για τον ιουδαϊσμό της Ανατολικής Ιερουσαλήμ, όπου βρίσκεται το Al-Aqsa, και να εξαλείψει την αραβική και ισλαμική του ταυτότητα.

Για τους μουσουλμάνους, το Al-Aqsa αντιπροσωπεύει τον τρίτο ιερότερο τόπο του κόσμου. Οι Εβραίοι, από την πλευρά τους, αποκαλούν την περιοχή Όρος του Ναού, λέγοντας ότι ήταν η τοποθεσία δύο αρχαίων εβραϊκών ναών.

Είναι ξεκάθαρο ότι ο Ερντογάν εκμεταλλεύεται τις συγκρούσεις για να έχει κέρδη στο εσωτερικό, ενόψει των εκλογών της 14ης Μαϊου αλλά και για να καπελώσει τις ειρηνικές δυνάμεις του παλαιστινιακού λαού και να μην επιτρέψει συμφωνημένη λύση στο τεράστιο πρόβλημα της Μέσης Ανατολής.

Είναι γνωστό ακόμα -και στην ιερουσαλήμ το γνωρίζουν- ότι ο ισλαμιστής πρόεδρος της Τουρκίας ενισχύει οικονομικά και στρατιωτικά τη Χαμάς για να συνεχίζει τον πόλεμο με το Ισραήλ. Η συμφωνία των δύο χωρών πρόβλεπε την εκδίωξη της Χαμάς από την Τουρκία και το κλείσιμο των γραφείων της. Μέχρι τη στιγμής, τα γραφεία της Χαμάς παραμένουν ανοικτά αν και έπρεπε να κλείσουν από τις αρχές του χρόνου…

  • Ο Μιχάλης Ιγνατίου είναι διαπιστευμένος ανταποκριτής στο Λευκό Οίκο και συγγραφέας. Είναι ο ιδρυτής της ιστοσελίδας Hellas Journal

https://hellasjournal.com/2023/04/o-megaliteros-ipokritis-ke-pseftis-tou-kosmou-ine-o-erntogan-tilefonise-ston-proedro-tou-israil-gia-na-ton-sillipithi-gia-tous-nekrous-video/

Ε.Ε.: Υπονομεύει την ιδιόκτητη κατοικία για να σώσει τη …Γη!

10

Το σπίτι στο χωριό – πατρική κληρονομιά – είναι χαμένο από χέρι μετά από δέκα χρόνια. Οι δαπάνες ενεργειακής αποκατάστασης, σύμφωνα με τις αποφάσεις του Ευρωκοινοβουλίου, είναι απαγορευτικές και μάλλον θα γκρεμισθεί ή θα καταλήξει στα χέρια αετονύχηδων πολυεθνικών μπιτ παρά…

Στις 14 Μαρτίου, ένα σημαντικό γεγονός έλαβε χώρα στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, χωρίς κανένα μέσο ενημέρωσης να μας το αναφέρει.

Πράγματι, αυτή την ημερομηνία, 14 Μαρτίου 2023, ψηφίστηκε η αναθεώρηση της ευρωπαϊκής οδηγίας για την ενεργειακή απόδοση των κτιρίων, η οποία ανεβάζει το επίπεδο φιλοδοξίας για ανακαινίσεις κατοικιών με στόχο την ενεργειακή απόδοση κλάσης Δ το 2033. Όλα  ήδη σχεδιάστηκαν για την επίτευξη αυτού του στόχου.

Πρέπει να τονίσουμε, και αυτό είναι σημαντικό για τα ακόλουθα, ότι στην αξιολόγηση λαμβάνεται υπόψη ο τύπος θέρμανσης και όχι μόνο η μόνωση.

Αδιαφορείτε; Και βέβαια κάνετε όντως λάθος, γιατί αυτή η οδηγία, αν δεν γίνει τίποτα, θα έχει εξαιρετικά δυσάρεστες συνέπειες για πολλούς από εμάς.

Ιδιοκτήτες, ετοιμάστε δυο μέτρα σχοινί και μάθετε να κάνετε θηλιά: πολύ σύντομα, δεν θα μπορείτε πλέον να νοικιάσετε το ακίνητό σας, εάν θεωρείται ενεργειακά διάτρητο από την Ευρωπαϊκή Ένωση. Όταν γνωρίζουμε την τιμή των εργασιών ενεργειακής ανακαίνισης και τον φορολογικό συντελεστή στα εισοδήματα από ενοίκια, θα χρειαστούν σύντομα δύο ή τρεις γενιές για την απόσβεση με τα ενοίκια.

Θα μου πείτε λοιπόν, σε αυτή την περίπτωση, ίσως και να πουλήσετε το ακίνητό σας. Μην ανησυχείτε, και αυτό το έχει σκεφτεί η ΕΕ, και δεν πρόκειται να το ξεφύγετε: εάν το ακίνητό σας θεωρείται ενεργειακό κόσκινο, τότε είστε υποχρεωμένοι είτε να κάνετε εργασίες ανακαίνισης πριν από την πώληση, είτε να σκεφτείτε μια έκπτωση στην τιμή πώλησης, ίση με το εκτιμώμενο ποσό των εργασιών.

Αυτός ο πίνακας σημαίνει ότι π.χ. οι κατοικίες Α+, Α καταναλώνουν λιγότερη ενέργεια από 67% έως και 50%, οι Γ μέχρι και 41% περισσότερη από την πρότυπη κατοικία*, κ.ο.κ. Κατηγορία Δ – και δυνητικά Γ – είναι διαμέρισμα με διπλά τζάμια, φυσικό αέριο για θέρμανση και ηλιακό θερμοσίφωνα.

Ας εξετάσουμε λοιπόν το εξής σενάριο, που πρέπει να αφορά περισσότερο από το ένα τρίτο, αν όχι το μισό, της ακίνητης περιουσίας της χώρας: φανταστείτε ότι έχετε ένα μικρό σπίτι, στην ύπαιθρο, αξίας 50.000 ευρώ, που θεωρείται από τους ψυχοπαθείς της ΕΕ ενεργειακά διάτρητο. Το πιθανότερο είναι οι εργασίες μόνωσης να σας κοστίσουν τουλάχιστον 40.000 ευρώ. Το σκεπτικό ισχύει και για τα διαμερίσματα της πόλης.

Εάν επιπλέον πρέπει να αντικαταστήσετε τον παλιό σας λέβητα πετρελαίου (που σας θυμίζω ότι πλέον απαγορεύεται και δεν προβλέπεται από τους κανονισμούς) με αντλία θερμότητας, μπορείτε να προσθέσετε στον λογαριασμό ένα μικρό 15.000 ευρώ.

 Το συμπέρασμα είναι πολύ τρομερό και απαρέγκλιτο: το σπίτι σας δεν αξίζει πλέον τίποτα. Η τιμή του μάλιστα γίνεται αρνητική σε πολλές περιπτώσεις.

Το συμπέρασμα είναι ότι θα έχετε πάντα τη δυνατότητα να κατέχετε το θερμικό σας κόσκινο μέχρι το θάνατό σας, εκτός και αν η ΕΕ ή το γαλλικό κράτος δεν αποφασίσουν σε λίγα χρόνια να σας αναγκάσουν να το ανακαινίσετε με ποινή ξεκάθαρης και απλής κατεδάφισης. Προφανώς αυτό θα είναι το τέλος του.

Μη ικανοποιημένοι με τη λεηλασία των ιδιοκτητών, οι τρελοί των Βρυξελλών θα πετάξουν επίσης πολλούς ανθρώπους στο δρόμο, μειώνοντας τις προς ενοικίαση κατοικίες σχεδόν κατά το ένα τρίτο, σύμφωνα με εκτιμήσεις.

Δικαιολογημένα μπορεί κανείς να αναρωτηθεί γιατί η ΕΕ και το γαλλικό κράτος κάνουν ό,τι περνά από το χέρι τους για να επιδεινώσουν τη στεγαστική κρίση και να συντρίψουν την αγορά ακινήτων.

Όλα αυτά είναι μέρος ενός πιο παγκόσμιου σχεδίου. Ας διευκρινίσουμε αμέσως ότι αυτό δεν είναι μια συνωμοσία, αλλά απλώς μια φυσική τάση της υπερ-τάξης να υποβιβάσει τις λαϊκές και μεσαίες τάξεις (που οδεύουν σε προλεταριοποίηση) στη θέση του λούμπεν προλεταριάτου, με την αρχική και μάλιστα τη μαρξιστική έννοια του όρου, δηλαδή ατόμων που πληρούν τον ακόλουθο ορισμό:

«Δεν έχουν ταξική συνείδηση, δεν θέλουν να έχουν καμία, και είναι ανίκανα να διεξάγουν έναν οργανωμένο πολιτικό αγώνα. Η ηθική τους αστάθεια, η τεμπελιά τους, η έλλειψη εκπαίδευσης, η τάση τους για περιπέτεια, η πιθανή βία τους επιτρέπουν στην αστική τάξη να χρησιμοποιήσει ορισμένους εκπροσώπους τους ως απεργοσπάστες, μέλη συμμοριών πογκρόμ κ.λπ. »

Το τέλος της ιδιοκτησίας, και ιδιαίτερα των ακινήτων, που ο Μακρόν περιφρονεί , είναι ένα αποφασιστικό βήμα προς τον στόχο. Αυτή η ευρωπαϊκή οδηγία, σε συνδυασμό με τον περίφημο νόμο Lagleize που διαχωρίζει την επικαρπία από την καθαρή ιδιοκτησία για ακίνητα, αποτελούν ένα αποφασιστικό οπλοστάσιο για την καθαρή και απλή λεηλασία του μοναδικού πράγματος που εξακολουθεί να δένει τα άτομα με κάτι συγκεκριμένο: το σπίτι τους.

Το επόμενο στάδιο θα είναι το τέλος της εργασίας και η καθιέρωση του «εισοδήματος για όλους», συνοδευόμενα πιθανότατα αρχικά από μια δωρεάν συνδρομή στο Netflix και μια ποσότητα οινοπνευματικών ή αντικαταθλιπτικών, παρεχόμενα από το κράτος, για να διασφαλίσει την ομαλή μετάβαση.

Τότε ο οποιοσδήποτε ανθρωπισμός θα έχει φτάσει στο απόλυτο μηδέν από το οποίο αναμφίβολα δεν θα ανακάμψουμε ποτέ.

*Σύμφωνα με έρευνα της ELSTAT του 2013, ένα μέσο ελληνικό νοικοκυριό καταναλώνει σχεδόν 14.000 kWh ενέργειας σε ένα  χρόνο. Εάν ένα διαμέρισμα 100 τ.μ. κατανάλωσε αυτή την ποσότητα ενέργειας, αυτό σημαίνει πως η κατανάλωση αντιστοιχεί σε 140 kWh/ τ.μ./ χρόνο. Με βάση αυτό το κριτήριο καθορίζονται οι κατηγορίες ενεργειακής απόδοσης των κατοικιών.

Alain Falento

Μετάφραση: Ευάγγελος Δ. Νιάνιος

Πηγή: https://lesobservateurs.ch/2023/03/25/bruxelles-accelere-la-fin-de-la-propriete-immobiliere/

 

Το χωριό Ποτέμκιν

1

Του Παντελή Σαββίδη

«Δημο»κτατορία: Ξανά για την αποδρομή της δημοκρατίας

1

 Εχουμε ήδη αναφερθεί, σε πρόσφατο σημείωμα, στο ζήτημα της αποδρομής της δημοκρατίας. Αλλά, με αυτά που συμβαίνουν στις μέρες μας, υπάρχει ανάγκη να ξανατονίσουμε ορισμένα κρίσιμα ζητήματα και πτυχές του προβλήματος.

Ο «δήμος» με την κλασική έννοια, όπως και με ό,τι προστέθηκε σ’ αυτήν κατά την άνοδο των αστικών δυνάμεων, αλλά και με την πρόκληση που έφεραν οι σοσιαλιστικές-δημοκρατικές επαναστάσεις στον 20ό αιώνα, τείνει να χάσει κάθε σημασία. Στις χώρες που ορίζονται ως αντιπροσωπευτικές δημοκρατίες (δηλαδή στις βασικές χώρες της Δύσης) και που εμφανίζονται ως σταυροφόροι της «ελευθερίας» απέναντι σε αυταρχικά καθεστώτα, έχει απομείνει μόνο μια σχετικά τυπική νομιμοποίηση μέσω της συμμετοχής των πολιτών (όχι όλων, και σε μειούμενη κατεύθυνση) σε εκλογικές διαδικασίες, όπου απλά διαλέγουν τον «καταλληλότερο» διαχειριστή. Κι αυτό μάλιστα γίνεται πλέον με πολύ διαβλητό τρόπο: εκφράζονται πλέον έντονες υποψίες και κατηγορίες για διαβλητότητα αυτών καθαυτών των εκλογικών διαδικασιών. Το χειρότερο: αφού εκλεγεί, όπως και από όσους εκλεγεί, ένα κυβερνητικό σχήμα, μπορεί κάλλιστα να κινηθεί εντελώς αντιδημοκρατικά, καταπατώντας τη λαϊκή κυριαρχία και τις συνταγματικές προδιαγραφές, αυθαιρετώντας κατάφωρα. Δεν είναι ζήτημα πολιτικών προσώπων ή ατομικών προθέσεων: είναι μια τάση που εγγράφεται δομικά στο ίδιο το καπιταλιστικό σύστημα σχέσεων στην ύστερή του μορφή, μέσα σε μια πολυοργανική κρίση η οποία διαπερνά την κοινωνία, την οικονομία, τους θεσμούς, τον πολιτισμό.

Πρόσφατα έχουν προχωρήσει ορισμένες διεργασίες που έχουν αδειάσει στην κυριολεξία όλες τις προδιαγραφές της λαϊκής κυριαρχίας. Πιο ενδεικτικές είναι οι ακόλουθες: Η παγκοσμιοποίηση συνοδεύεται από διαδικασίες και θεσμίσεις που απογυμνώνουν στοιχεία της εθνοκρατικής πολιτικής οργάνωσης, τα καθιστούν ανίσχυρα, και οι πιο πολλοί εθνοκρατικοί θεσμοί (π.χ. κοινοβούλια, αλλά και κυβερνήσεις) καθίστανται απλά πρωτοκολλητές και διαχειριστές αποφάσεων που παίρνονται σε διεθνή κέντρα. Εθνικά Συντάγματα, κοινοβουλευτικές διαδικασίες και εθνικό δίκαιο περνούν σε δεύτερη μοίρα, αυτοϋποβιβάζονται, και πλέον π.χ. το ευρωπαϊκό δίκαιο υπερτερεί του εθνικού. Ακόμα και η τυπική νομιμοποίηση της ευρωκρατίας μέσω των ευρωεκλογών (κάθε 5 χρόνια) αναδεικνύει ένα ευρωκοινοβούλιο που έχει αποκλειστικά διακοσμητικό ρόλο (δεν μπορεί να νομοθετήσει, ούτε καν να προτείνει μια νομολογία). Οι κεντρικές αποφάσεις περνούν σε όργανα μη εκλεγμένα, μη υποκείμενα σε κανέναν έλεγχο, όπως είναι η Κομισιόν, η ΕΚΤ κ.λπ. Αν τώρα οι αποφάσεις τέτοιων οργάνων (μη εκλεγμένων από κανέναν) έχουν μεγαλύτερη ισχύ από εθνικά Συντάγματα, από αποφάσεις κοινοβουλίων, από το δίκαιο των χωρών (οι οποίες θεωρούνται «ισότιμες»…), δεν είναι υπερβολή να πούμε πως σχεδόν το σύνολο της Ευρώπης που μετέχει στην Ε.Ε. διοικείται, εξουσιάζεται από ένα ολιγαρχικό, αυταρχικό, νεοφιλελεύθερο και βαθιά αντιδημοκρατικό κέντρο – από μια ευρωπαϊκή υπερελίτ. Όλα τα υπόλοιπα είναι φιοριτούρες και τίποτα παραπάνω.

Σχεδόν το σύνολο της Ευρώπης που μετέχει στην Ε.Ε. εξουσιάζεται από ένα ολιγαρχικό, αυταρχικό, νεοφιλελεύθερο και βαθιά αντιδημοκρατικό κέντρο – από μια ευρωπαϊκή υπερελίτ. Όλα τα υπόλοιπα είναι φιοριτούρες…

Αυτή όμως η τάση, με τις ευλογίες αυτού του υπερεθνικού γραφειοκρατικού μορφώματος (και του «ευρωπαϊσμού», που διαχεόταν ως κυρίαρχη ιδεολογία) συνοδεύεται εδώ και δεκαετίες από μια τάση αδειάσματος στοιχείων της λαϊκής κυριαρχίας σε κάθε χώρα. Τρανή απόδειξη ήταν η μη αναγνώριση των αποτελεσμάτων πολλών δημοψηφισμάτων, μέσω των οποίων οι λαοί πολλών χωρών είχαν εκφράσει τις αρνήσεις τους. Η απάντηση των ευρωκρατών, αλλά και των κυβερνήσεων των χωρών, ήταν «θα ψηφίζετε μέχρι να βγει το “Ναι” που επιδιώκουμε». Και δεν είναι λίγες οι φορές που δεν πάρθηκαν καν υπόψη οι αποφάσεις των δημοψηφισμάτων, με κραυγαλέο τρόπο, όπως συνέβη στην περίπτωση της χώρας μας το καλοκαίρι του 2015.

Ειδικά καθεστώτα, οπερετική δημοκρατία και «επανάσταση των πλουσίων»

Όμως, μέσα στην έξαρση της πολυοργανικής κρίσης, μετά το 2010, μια σειρά από παρεμβάσεις είτε για τη διάσωση των τραπεζών, είτε για την επιβολή ειδικών καθεστώτων σε μια σειρά χώρες (μνημόνια), είτε ακόμα περισσότερο με πρόσχημα την αντιμετώπιση της πανδημίας, οδηγηθήκαμε σε εξαιρετικές καταστάσεις καταστρατήγησης ελευθεριών, δικαιωμάτων, δημόσιου χώρου. Οι καταστάσεις έκτακτης ανάγκης επιτρέπουν ειδικά μέτρα, ειδικούς νόμους (αδιανόητους ένα προηγούμενο διάστημα), οδηγώντας σε μια κατάσταση «δημο»κτατορίας και όχι δημοκρατίας. Δεν πρόκειται για μια προσωρινή περιστολή στην οποία καταφεύγουν οι ελίτ για να αντιμετωπίσουν έκτακτες καταστάσεις. Πρόκειται για μια δομική διαδικασία της παγκοσμιοποίησης, να προχωρήσει και να βαθύνει την ηγεμονία και κυριαρχία της πάνω στις κοινωνίες, τις χώρες, τα έθνη, αδειάζοντάς τες από κάθε «κατάλοιπο» συμμετοχής, δημοκρατικών κατακτήσεων και δικαιωμάτων, από κάθε στοιχείο λαϊκής και εθνικής κυριαρχίας.

Το ειρωνικό είναι πώς αυτό το «πακέτο» το ονομάζουν «αγώνα της δημοκρατίας ενάντια στα αυταρχικά καθεστώτα». Ξεχνούν βέβαια πως κι αυτά που χαρακτηρίζουν ως αυταρχικά καθεστώτα (π.χ. Ρωσία ή Τουρκία) έχουν εκλεγμένες κυβερνήσεις, μέσα από εκλογές. Όπως ξεχνούν επίσης ότι, όσον αφορά τη δημοκρατία, τη λαϊκή κυριαρχία και ό,τι αυτή γέννησε, οδηγούμαστε σε μια προσομοίωση των τυπικών χαρακτηριστικών είτε στις φιλελεύθερες δυτικές ολιγαρχίες είτε στις αντίστοιχες ανατολικές.

Υποτίθεται όμως πως η δυτική αντιπροσωπευτική «δημοκρατία», μαζί με την Αγορά (ή καλύτερα τη δικτατορία των αγορών), βγήκε νικήτρια μετά το 1989-91 και άνοιξε το δρόμο σε έναν «εκπολιτισμό» του πλανήτη με την παγκοσμιοποίηση, οικονομική και –όπου χρειάστηκε– και ένοπλη. Χωρίς να έχει κανέναν ουσιαστικό αντίλογο, χωρίς κάποιον σοβαρό αντίπαλο. Κι όμως: η εξαγωγή «αντιπροσωπευτικής δημοκρατίας» που έκανε η Δύση στον υπόλοιπο κόσμο αποτελούσε μια οπερετική επιχείρηση χωρίς βάθος και ουσία. Αφορούσε κυρίως την κατάλυση της εθνικής κυριαρχίας, όλων των θεσμών της λαϊκής κυριαρχίας, την άλωση των οικονομιών, την κυριολεκτική ισοπέδωση όλων των οικονομικών μηχανισμών που προσέδιδαν μια αυτονομία σε χώρες και ηπείρους. Εν ολίγοις, προώθησε μια υπαγωγή της οικονομικής, πολιτικής και γεωπολιτικής σφαίρας στους στόχους μιας «παγκόσμιας διακυβέρνησης» των υπερελίτ, με καθαρά ολιγαρχικά χαρακτηριστικά.

Η τάση των ανθρώπων να μην παραγκωνίζονται τροφοδοτεί και δυναμώνει ένα αίτημα απο-παγκοσμιοποίησης, ενισχύει προσπάθειες επανόδου και περιφρούρησης της λαϊκής κυριαρχίας, καθώς και των θεσμών που την κατοχυρώνουν

Δεν είναι λίγοι αυτοί που χαρακτηρίζουν αυτήν την κίνηση ως «επανάσταση των πλουσίων», των υπερπλουσίων, ώστε να ξαναπάρουν ό,τι είχαν αναγκαστεί να παραχωρήσουν ή υποχρεωθεί να αποδεχτούν χάρη στις επαναστάσεις, τα κινήματα, τους αγώνες του προηγούμενου αιώνα. Μόνο που αυτή η «επανάσταση των πλουσίων» δεν μπορεί να συντελεστεί απλά σε εθνική κλίμακα ξεχωριστά, αλλά παίρνει μια πιο διεθνοποιημένη, πιο παγκοσμιοποιητική μορφή, βαθύτατα αντιδημοκρατική και εξόχως ολιγαρχική-πλουτοκρατορική. Η προώθησή της βέβαια γίνεται στη βάση μιας πρωτοφανούς διαδικασίας συγκεντροποίησης κεφαλαίων και σκληρού ανταγωνισμού ανάμεσα σε διάφορες μερίδες, οι ισχυρότερες των οποίων έχουν κοσμοκρατορικά σχέδια. Όχι επειδή είναι βουλιμικές από τη φύση τους, αλλά γιατί το κεφάλαιο, στο σημερινό επίπεδο συγκεντροποίησης και αξιοποίησης, δεν χώρα στα εθνικά σύνορα. (Ζούμε ακόμα στην εποχή του ιμπεριαλισμού, αλλά τα μονοπώλια έχουν γιγάντιες διαστάσεις αν συγκριθούν με τα μονοπώλια πριν 100 χρόνια, σε ένα πιο διεθνοποιημένο οικονομικά και επικοινωνιακά περιβάλλον, αλλά και με ισχυρά κέντρα –οικονομικά, τεχνολογικά, στρατιωτικά– που ξεφεύγουν από την τροχιά της Δυτικής κυριαρχίας. Ζούμε δηλαδή σε ένα πιο σύνθετο και πολύπλοκο πλέγμα σχέσεων και συγκρούσεων).

Η «συστημική συνθήκη», η «κανονικότητα του συστήματος»

Ο δυτικός παγκοσμιοποιημένος «χώρος» διαπερνιέται ή έχει οδηγηθεί σε μια συστημική κατάσταση (status) που έχει τρία βασικά χαρακτηριστικά:

α) Ο κόσμος, οι κοινωνίες και οι πληθυσμοί πρέπει να είναι χειραγωγημένοι στον μέγιστο βαθμό, και τα εργαλεία που οδηγούν σε αυτό το «αποτέλεσμα» έχουν γιγαντωθεί (βλέπε και ό,τι έγινε στο όνομα της πανδημίας).

β) Είναι επιτρεπτή μια χαμηλής έντασης αμφισβήτηση, που να λειτουργεί λίγο σαν δικλείδα εκτόνωσης.

γ) Κάθε τόσο τα α) και β) διακόπτονται από εκρήξεις οργής που αντιμετωπίζονται με ό,τι μπορεί να επιστρατευτεί.

Στη βάση αυτής της συνθήκης επιτρέπεται ένας «ενσυνείδητος συμβιβασμός» (αυτό που αποκαλούν resilience, προσαρμογή, προσαρμοστικότητα, ως προσωπική «αρετή» και μοναδική επιλογή), αφού κυριαρχεί ακόμα το «δεν υπάρχει ορατή εναλλακτική». Ακόμα κι αν οι εκρήξεις είναι ισχυρές και ελπιδοφόρες για κάτι άλλο.

Αυτό είναι το μοτίβο της κανονικότητας του συστήματος, και πάνω σε αυτό το μοτίβο κτίζεται η αποδρομή της δημοκρατίας, το άδειασμά της της, ο εκφυλισμός της. Αυτό το μοτίβο, με όλα όσα συνεπιφέρει (φτωχοποίηση, διάλυση μεσαίων στρωμάτων, επίθεση σε εργασιακά δικαιώματα, κατάργηση του δημόσιου χώρου, πολέμους κ.ο.κ.), δεν παράγει επαναστάσεις ή εξεγέρσεις με την κλασική έννοια – τροφοδοτεί όμως διαδικασίες αντίστασης και συντελεί στη διαμόρφωση νέας συνείδησης.

Σαν αίτημα των καιρών, για όποιον θέλει να δει πιο προσεκτικά, εμφανίζεται η απαίτηση μεγάλων κοινωνικών πλειοψηφιών, λαών, εθνών γενικά, για συμμετοχή – με την έννοια να μην παίρνονται αποφάσεις στο όνομά τους αλλά ερήμην τους, να μην υπόκεινται σε μια προσβλητική παραγκώνιση από το «σύστημα», να έχουν λόγο. Ταυτόχρονα, το αίσθημα της αδικίας δυναμώνει εκθετικά. Κι αυτό οφείλεται στη βιωμένη εμπειρία και τη διάψευση τόσων συνθημάτων και ψεμάτων.

Στην Γαλλία, για παράδειγμα, στην πρόσφατη εξέγερση για το συνταξιοδοτικό, έπαιξε τεράστιο ρόλο η Λουδοβίκεια συμπεριφορά του Μακρόν ως πρωθυπουργού των πλουσίων της Γαλλίας, που αγνοεί επιδεικτικά την εθνοσυνέλευση και περνά το νομοσχέδιο με προεδρικό διάταγμα – πυροδοτώντας έτσι μια δίκαιη μεγαλειώδη εξέγερση σε πανεθνική κλίμακα.

Στην Ελλάδα, πέρα από το ειδικό μνημονιακό καθεστώς, έχουμε και ρυθμίσεις όπως το «ακαταδίωκτο» που εισάγεται σε κάθε ειδικό πρόβλημα εγκλημάτων ενάντια στο λαό και τη δημόσια περιουσία. Έχουμε την ασυλία των funds, τη σύμφυση κράτους-παρακράτους και υπόκοσμου. Έχουμε την ανοικτή παραίτηση του κράτους από την υπεράσπιση της εθνικής κυριαρχίας (και αυτό βαφτίζεται «ρεαλισμός» και «σωστή πλευρά της ιστορίας»), χωρίς να ρωτιέται για τίποτα ο λαός. Αυτός ας κάνει «σωστή επιλογή» στις προσεχείς εκλογές, που κι αυτές είναι σημαδεμένες, με το πλαίσιο της «επόμενης μέρας» προδιαγραμμένο και συμφωνημένο.

Το αίτημα πραγματικής δημοκρατίας

Αντικειμενικά, και σε έναν βαθμό και υποκειμενικά, δυναμώνει η τάση των ανθρώπων (κοινωνιών, πληθυσμών, λαών, εθνών, υποτελών τάξεων και στρωμάτων) να μην παραγκωνίζονται. Αυτό με την σειρά του τροφοδοτεί και δυναμώνει ένα αίτημα απο-παγκοσμιοποίησης, ενισχύει προσπάθειες επανόδου και περιφρούρησης της λαϊκής κυριαρχίας, καθώς και των θεσμών που την κατοχυρώνουν, όπως και εξουσιών που να έχουν σχέση με αυτή την τάση-απαίτηση.

Η δημοκρατία, η πραγματική δημοκρατία, δεν είναι μια καρικατούρα όπως έχει καταντήσει η «αντιπροσωπευτική» σημερινή εκφυλισμένη μορφή της, η υποταγμένη πλήρως στη «διεθνή των αγορών» και στον ευρωατλαντισμό. Η δημοκρατία, η πραγματική δημοκρατία, δεν είναι αστική έννοια, ή σκέτος αστικός θεσμός, αστική επινόηση. Στις σημερινές συνθήκες, είναι κατάκτηση του προλεταριάτου (ναι, ας μην τρομάζουμε με τη διαπίστωση) και των λαών μέσα στο αστικό πλαίσιο. Συντάγματα, γενικό εκλογικό δικαίωμα για άντρες και γυναίκες, κοινοβούλια, εργατικό δίκαιο, δημοκρατικά δικαιώματα κ.λπ., όλα αυτά είναι αποτελέσματα σκληρής πάλης. Η δημοκρατία λοιπόν δύσκολα χωράει στη στρατηγική της αστικής τάξης – αν ήταν στο χέρι της τελευταίας, η δημοκρατία δεν θα υπήρχε καθόλου. Γι’ αυτό πάντα η δημοκρατία, ως αίτημα και κατάκτηση, ήταν και είναι ασταθής κατάσταση.

Γι’ αυτούς τους λόγους –κι άλλους πολλούς που δεν χωρούν στα πλαίσια αυτού του σημειώματος– η δημοκρατία, ως ενεργός συμμετοχή των πολιτών σε όλα και για όλα, είναι οργανικό στοιχείο για τη μετάβαση σε μια μετακαπιταλιστική κοινωνία. Γι’ αυτό δεν είναι καν ρεφορμιστικό σύνθημα: είναι στρατηγικό στοιχείο μιας σοσιαλιστικής στρατηγικής (ακόμα κι αν το καταλάβαμε μέσα από πικρές και τραγικές ιστορίες, μέσα από «τιποτένιες» πρακτικές στο όνομα του σκοπού). Η πάλη για διαρκή εκδημοκρατισμό στα πλαίσια μιας μετάβασης με επίκεντρο τους λαούς έχει σπουδαία σημασία. Και μια γραμμή διαρκούς εκδημοκρατισμού (που περιλαμβάνει και θεσμίσεις, νέες κοινωνικές «εφευρέσεις» κ.λπ.) είναι μια σύνθετη, ίσως δύσκολη, γραμμή, η οποία όμως οδηγεί και διαπαιδαγωγεί ηγεσίες και μάζες σε έναν δρόμο χειραφέτησης! Για αυτά θα μιλάμε συνεχώς και επανειλημμένα, επειδή το αίτημα της πραγματικής δημοκρατίας είναι παρόν τις τελευταίες δεκαετίες με μόνιμο και απαιτητικό τρόπο.

edromos.gr