Η τιμή για ένα λίτρο γάλα έχει αυξηθεί την τελευταία διετία τουλάχιστον κατά 20%. Σε διψήφιο ποσοστό κινούνται και οι ανατιμήσεις στο μοσχάρι και στα αμνοερίφια, ενώ η τιμή για ένα κιλό φέτα έχει «πετάξει» πολύ πάνω από τα 10 ευρώ, όταν προ διετίας κινούνταν στα επίπεδα των 7-8 ευρώ. Την ίδια στιγμή η τιμή ενός καινούργιου αυτοκινήτου όχι μόνο έχει αυξηθεί πάνω από 10%, αλλά δεν είναι καν «κλειδωμένη», αφού κανείς δεν μπορεί να εγγυηθεί πότε θα έρθει η παραγγελία.
Ο βασικός λόγος για αυτό το ανατιμητικό ράλι, που διατρέχει όλη την οικονομία και όλα τα προϊόντα, μπορεί να αναζητηθεί στην αύξηση του κόστους των πρώτων υλών και κατ’ επέκταση του κόστους παραγωγής, ως επακόλουθα της διαταραχής της εφοδιαστικής αλυσίδας από την πανδημία και μετά – πρόβλημα το οποίο γιγαντώθηκε με τον πόλεμο στην Ουκρανία, αλλά και την επιστροφή στην κανονικότητα που οδήγησε σε αύξηση της κατανάλωσης από τα νοικοκυριά.
[Γιάννης Παναγόπουλος/Eurokinissi]
Ως γνωστόν, όταν υπάρχει έλλειψη σε ένα προϊόν, αύξηση των τιμών των πρώτων υλών ή όταν η ζήτηση αυξάνεται πάνω από το αναμενόμενο, οι τιμές κινούνται ανοδικά. Και την τελευταία τριετία, από το ξέσπασμα της πανδημίας και μετά, αυτό το έργο το έχουμε δει σε επανάληψη ουκ ολίγες φορές και όπως φαίνεται θα συνεχίσουμε να το βλέπουμε για τους επόμενους μήνες
Όμως αυτοί δεν φαίνεται να είναι οι μοναδικοί λόγοι του μπαράζ ανατιμήσεων. Εκτός από τις τιμές, και κάτι άλλο είναι πολύ υψηλότερο σε σχέση με το πρόσφατο παρελθόν και ευθύνεται για τα υψηλά επίπεδα του πληθωρισμού: το εταιρικό κέρδος.
Πρόσθεσε ακόμα πως οι κυβερνήσεις πρέπει να παρέμβουν όπου χρειάζεται. «Εάν υπάρχει ένας τομέας στον οποίον γίνεται κατάχρηση της ισχύος στην αγορά ή υπάρχει ανεπαρκής ανταγωνισμός, τότε θα πρέπει να παρέμβουν οι πολιτικές ανταγωνισμού». Έστειλε και ένα μήνυμα προς τις εταιρείες: «Θα πρέπει να είναι σαφές στους παραγωγούς ότι οι στρατηγικές που βασίζονται σε υψηλές τιμές που αυξάνουν τα κέρδη και τον πληθωρισμό μπορεί να αποδειχθούν δαπανηρές για αυτούς», είπε.
O Φάμπιο Πανέτα (Κ) συνομιλεί με τον Κλάους Ρέγκλινγκ (Α) και τον Πάολο Τζεντιλόνι (Δ) κατά τη διάρκεια της συνεδρίασης του Eurogroup στην έδρα της ΕΕ, στις Βρυξέλλες, στις 12 Ιουλίου 2021. [John Thys/AFP]
Σε αντίθεση λοιπόν με αυτό που θα ανέμενε κανείς, τα περιθώρια κέρδους των εταιρειών, σύμφωνα και με τα στοιχεία που παρουσιάστηκαν σε κλειστή συνεδρίαση της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, αντί να μειώνονται λόγω της αύξησης των πρώτων υλών και των λειτουργικών εξόδων, αυξάνονται. Και αυτό εντείνει τις ανησυχίες ότι ο μεγαλύτερος μοχλός του κύματος των αυξήσεων των τιμών μπορεί να είναι οι εταιρείες, που χρησιμοποιούν τον πληθωρισμό ως δικαιολογία για να αυξήσουν τα κέρδη τους.
Δηλαδή αρκετοί φαίνεται ότι ανεβάζουν τις τιμές τους πάνω και πέρα από αυτό που είναι απαραίτητο για την απορρόφηση του υψηλότερου κόστους και αυτό τροφοδοτεί τον πληθωρισμό. Με πιο απλά λόγια, οι εταιρείες, όπως δήλωσε τον περασμένο Νοέμβριο ο επικεφαλής οικονομολόγος της UBS, Πολ Ντόνοβαν, έχουν μετακυλίσει τα υψηλότερα κόστη στους πελάτες τους άλλα έχουν επίσης εκμεταλλευτεί τις συνθήκες για να διευρύνουν το κέρδος τους.
Το ρεκόρ κερδών
Χωρίς να μπορεί να πει κανείς με ακρίβεια τι συμβαίνει στην Ελλάδα και αν οι εταιρείες που δραστηριοποιούνται στη χώρα έχουν κερδίσει και πόσο στην πλάτη του πληθωρισμού, επικαλούμενες το αυξημένο λειτουργικό κόστος για να αυξήσουν τις τιμές τους, έχει ενδιαφέρον να δούμε μερικές περιπτώσεις.
Το πρώτο παράδειγμα είναι το εντυπωσιακό ρεκόρ κερδών που πέτυχαν το πρώτο εξάμηνο του 2022 οι εισηγμένες στο ελληνικό Χρηματιστήριο εταιρείες, οι οποίες είδαν τα κέρδη τους να εκτοξεύονται και να κινούνται σε επίπεδα ρεκόρ, θυμίζοντας ημέρες της περιόδου 2004-2008. Σύμφωνα με τα στοιχεία που επεξεργάστηκε η Beta ΧρηματιστηριακήΚέρδη-ρεκόρ το πρώτο 6μηνο για τις εισηγμένες | Η Καθημερινή, οι 152 εισηγμένες στο Χρηματιστήριο εταιρείες –συμπεριλαμβανομένων των τραπεζών, των επενδυτικών και των ασφαλιστικών εταιρειών– εμφάνισαν καθαρά κέρδη 5,46 δισ. ευρώ, τα οποία ήταν υπερδιπλάσια σε σχέση με τα κέρδη ολόκληρου του 2021 και 333,5% υψηλότερα από τα κέρδη που είχαν εμφανίσει το πρώτο εξάμηνο του 2021. Με βάση τα ίδια στοιχεία, από τις 152 οι 112 (74%) ήταν κερδοφόρες, και τα 2/3 από αυτές είτε εμφάνισαν αύξηση κερδοφορίας είτε έρχονται από ζημίες, κάτι που έχει να συμβεί από το 2005.
Συνέντευξη τύπου από τον υπουργό Ανάπτυξης και Επενδύσεων Άδωνι Γεωργιάδη και άλλους, στην οποία ανακοινώθηκε η επιβολή προστίμων σε αλυσίδες σούπερ μάρκετ για αισχροκέρδεια κατόπιν ελέγχων της ΔΙΜΕΑ. 16 Φεβρουαρίου 2023. [Γιώργος Κονταρίνης/Eurokinissi]
Το δεύτερο παράδειγμα είναι η γαλακτοβιομηχανία ΦΑΓΕ, που δημοσίευσεFAGE INTERNATIONAL S.A. – ANNUAL REPORT For the Year Ended December 31, 2022 προ ολίγων ημερών τις οικονομικές της καταστάσεις για τη χρήση του 2022. Η εταιρεία κατάφερε παρά την πίεση στον όγκο πωλήσεών της και στην αύξηση του κόστους παραγωγής, να πετύχει αύξηση 3,1% στην αξία των πωλήσεών της, που ανήλθαν στα 552,3 εκατ. δολ. και ρεκόρ καθαρών κερδών. Η αύξηση των πωλήσεων σε αξία αποδίδεται από την εταιρεία στην αύξηση της μέσης καθαρής τιμής πώλησης σε όλες τις αγορές κατά 19,9%, η οποία αντισταθμίστηκε εν μέρει από τη μείωση των πωλήσεων σε όγκο κατά 12% και την αρνητική επίδραση 4,8% στις πωλήσεις σε αξία λόγω της ενίσχυσης του δολαρίου ΗΠΑ έναντι του ευρώ και της βρετανικής λίρας. Το μικτό κέρδος μειώθηκε 10,3% και ως ποσοστό επί των πωλήσεων διαμορφώθηκε στο 31,1%, από 35,7% το 2021. Όμως τα λειτουργικά κέρδη αυξήθηκαν κατά 26,1%, και ως ποσοστό επί των πωλήσεων, διαμορφώθηκαν στο 10,2% από 8,3%. Τα κέρδη προ φόρων υπερδιπλασιάστηκαν στα 35,9 εκατ. δολ. λόγω της αύξησης των λειτουργικών κερδών και των χαμηλότερων χρηματοοικονομικών εξόδων, ενώ τα καθαρά κέρδη σχεδόν διπλασιάστηκαν αγγίζοντας τα 29,3 εκατ. δολ. από 15,8 εκατ. δολ. που ήταν το 2021.
Το τρίτο παράδειγμα αφορά τα ευρήματα έρευνας της Επιτροπής Ανταγωνισμού για τον κλάδο των απορρυπαντικών πλυντηρίου ρούχων σε κάψουλες (pods) και σκόνη πλύσης (powder) και τις τιμές στις οποίες πωλούνται στην Ελλάδα –όπου οι P&G και Unilever ελέγχουν μερίδιο 66% της αγοράς– σε σχέση με άλλες ευρωπαϊκές χώρες. Με βάση τα ευρήματα της έρευναςΕνημερωτικό Δελτίο Επιτροπής Ανταγωνισμού, Τεύχος 6 Μάρτιος 2023, που έγινε διαδικτυακά στις αρχές Ιανουαρίου, προέκυψε ότι τα απορρυπαντικά πλυντηρίου στην Ελλάδα πωλούνται έως και 361% ακριβότερα σε σχέση με τη φθηνότερη χώρα της ΕΕ. Σημειώνουμε πως η επιλογή της κατηγορίας των απορρυπαντικών βασίστηκε στη διαπίστωση της αύξησης του πληθωρισμού από τον Ιούλιο του 2022 στην κατηγορία «προϊόντα καθαρισμού σπιτιού» στην Ελλάδα, όπου ο δείκτης διαμορφώθηκε σημαντικά άνω του δείκτη της Ευρωζώνης, ενώ ειδικά για τον Δεκέμβριο 2022 ο δείκτης στην Ελλάδα κινήθηκε σε υψηλότερο επίπεδο σε σχέση με τον Νοέμβριο του 2022 κατά 2,5 ποσοστιαίες μονάδες.
Ακόμα με βάση την έρευνα:
Η Ελλάδα κατατάσσεται στην ομάδα χωρών που έχουν υψηλές τιμές ανεξάρτητα από το μέγεθος της συσκευασίας. Το γεγονός αυτό δεν φαίνεται να επηρεάζεται από τον γεωγραφικό παράγοντα, καθώς η Ελλάδα με τη Κύπρο έχουν μεγάλη διαφορά στις τιμές τους (η Κύπρος έχει φθηνότερες τιμές) παρόλο που για τη μεταφορά του προϊόντος στη Κύπρο πιθανώς να χρειάζεται επιπλέον κόστος, λόγω γεωγραφικής τοποθεσίας.
Η τιμή των απορρυπαντικών φέρεται να μην επηρεάζεται από τον φόρο προστιθέμενης αξίας (ΦΠΑ). Για παράδειγμα, στην Ουγγαρία ο φόρος προστιθέμενης αξίας είναι 27% και η τιμή ανά κάψουλα είναι 0,46 ευρώ, ενώ στην Σλοβακία ο φόρος προστιθέμενης αξίας είναι 20% και η τιμή ανά κάψουλα είναι 0,68 και 0,62 ευρώ (ανάλογα τη συσκευασία).
Όταν η τιμή ανάγεται σε ισοδύναμα αγοραστικής δύναμης (λαμβάνοντας υπόψη και τις αντίστοιχες ισοτιμίες για τις χώρες που δεν είναι μέλη της Ευρωζώνης), διαπιστώνεται ότι οι τιμές στην Ελλάδα βρίσκονται στο μέσο της κατανομής των χωρών της ΕΕ, ενώ οι πιο μικρές συσκευασίες εκφεύγουν σημαντικά του μέσου όρου.
Και το νέο μπαράζ ανατιμήσεων
Βέβαια υπάρχουν και εταιρείες που δεν μετακύλισαν στην τελική τιμή όλο το κόστος από τις πρώτες ύλες, τις μεταφορές, κ.λπ. Όχι γιατί δεν ήθελαν αλλά γιατί δεν μπορούσαν, λέει στέλεχος γνωστής βιομηχανίας που θέλησε να διατηρήσει την ανωνυμία του. Ο λόγος σύμφωνα με τον ίδιο είναι «γιατί έχουν απέναντί τους πολλούς και ισχυρούς επώνυμους παίκτες, τον ανταγωνισμό από τα προϊόντα ιδιωτικής ετικέτας, η τιμή των οποίων είναι χαμηλότερη από των επωνύμων και επιπλέον ο βασικός ανταγωνιστής τους έκανε συγκρατημένες ανατιμήσεις».
Αλλά αυτή η συνθήκη δεν ισχύει για όλες τις περιπτώσεις. Όποιος μπορούσε έκανε τις ανατιμήσεις που επιθυμούσε. Όπως η Coca Cola 3E, ηγέτιδα της αγοράς στον κλάδο των αναψυκτικών, η οποία από 1ης Απριλίου προχώρησε σε ανατιμήσεις 8,2% μεσοσταθμικά σε όλα τα προϊόντα της, επικαλούμενη τις διεθνείς αυξήσεις στην ενέργεια και σε όλα τα κόστη που σχετίζονται με την εφοδιαστική αλυσίδα. Όμως δεν είναι η μοναδική στον νέο μπαράζ ανατιμήσεων.
Επτά στους 10 CEOs που συμμετείχαν σε έρευνα της NielsenIQ δήλωσαν ότι σχεδιάζουν νέο γύρο ανατιμήσεων τη φετινή χρονιά. Με βάση τα ευρήματα της έρευνας προκύπτει πως για το 35% όσων προτίθενται να προχωρήσουν εντός του έτους σε νέες ανατιμήσεις, αυτές θα κινηθούν έως 5%· 1 στους 2 απάντησε ότι οι ανατιμήσεις θα φθάσουν έως το 10% ενώ υπάρχει και ένα μικρό ποσοστό 6% που απάντησε ότι οι αυξήσεις τιμών θα φθάσουν το 20%.
Όμως το ενδιαφέρον δεν είναι μόνο ότι 7 στους 10 παίκτες της αγοράς σκοπεύουν να προχωρήσουν σε ανατιμήσεις, αλλά ότι υψηλόβαθμα στελέχη από το λιανεμπόριο τροφίμων που μίλησαν στο inside story υπό τον όρο της ανωνυμίας δεν κατανοούν τον λόγο αυτού του νέου κύματος.
«Γιατί να κάνουν και άλλες αυξήσεις; Έχει υποχωρήσει το πλαστικό, τα μεταφορικά, η ενέργεια», λέει στέλεχος γνωστής αλυσίδας. Στην ερώτησή μας τι επικαλούνται για τις νέες αυξήσεις, το ίδιο στέλεχος αναφέρει: «η συνήθης απάντηση είναι ότι ο ανταγωνισμός έχει αυξήσει πολύ τις τιμές του ή ότι έχει μειωθεί πολύ η προσφορά από τις εταιρείες που προμηθεύονται τις πρώτες ύλες και πρέπει να βρουν εναλλακτικές αγορές με υψηλότερο κόστος. Ειλικρινά δεν μπορούμε να εντοπίσουμε αν οι δικαιολογίες είναι πραγματικές ή τις επικαλούνται γιατί απλά μπορούν να αυξήσουν τις τιμές τώρα που γυρίζει», λέει και σημειώνει: «Πλέον οι τιμές έχουν ισορροπήσει σε νέο επίπεδο και η όποια αποκλιμάκωση θα γίνει μέσω προωθητικών ενεργειών και προσφορών. Πολύ δύσκολα θα υπάρξει μείωση της τιμής και αν αυτό γίνει, θα γίνει σε επιλεγμένους κωδικούς».
Έχει αρθρογραφήσει στα Τρόφιμα & Ποτά, Εξουσία, Τα Νέα, Fortune, Κεφάλαιο, Βιομηχανική Επιθεώρηση, Επένδυση κ.ά. Η διαδικτυακή της καριέρα ξεκίνησε από τον flash.gr και συνεχίστηκε στο Capital.gr και πλέον στο Euro2day.gr.
Η Συμφωνία των Πρεσπών αποτελεί μία αποτυχία της ελληνικής εξωτερικής πολιτικής. Τα αποτελέσματά της συνεχίζουν να ενοχλούν τη μεγάλη πλειοψηφία των Ελλήνων. Χαρακτηριστική είναι και η δεύτερη δικαστική απόφαση, η οποία αποδέχεται το αίτημα μιας ΜΚΟ της Φλώρινας για την ίδρυση Κέντρου διδασκαλίας της λεγόμενης “μακεδονικής γλώσσας” Οι συντάκτες της Συμφωνίας παραβίασαν κόκκινες γραμμές που είχε χαράξει ο Ελληνισμός από το 1870 και αποδέχθηκαν αναφορές στη “μακεδονική γλώσσα” και στη “μακεδονική εθνότητα”, την οποία ανακάλυψε το κομμουνιστικό καθεστώς του Τίτο.
Εκείνο που με προβληματίζει είναι ότι και οι δύο δικαστικές αποφάσεις δεν έλαβαν υπ΄ όψιν τους μία σημαντική δήλωση της Κυβερνήσεως των Σκοπίων για το θέμα της γλώσσας. Υπό την πίεση της Βουλγαρίας, η οποία θέτει ακόμη βέτο για την ένταξη των Σκοπίων στην Ε.Ε., η Κυβέρνηση που εδρεύει στα Σκόπια προέβη στις 19 Ιουλίου 2022 στην ακόλουθη δήλωση ενώπιον της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Όπως γνωρίζουμε η δημόσια δήλωση μιας κυβερνήσεως δημιουργεί δίκαιο. Παραθέτω τη δήλωση:
«Η λογοτεχνική μακεδονική γλώσσα κωδικοποιήθηκε το 1945. Σύμφωνα με τις γνώσεις που καθιερώνονται με πράξεις, τις ευρέως αποδεκτές θεωρίες και εμπειρικές έρευνες των σύγχρονων παγκόσμιων σλαβικών και γλωσσολογικών επιστημών, η μακεδονική γλώσσα, ως σλαβική, έχει τη δική της γλωσσική, χωρική και χρονική συνέχεια. Αυτή η συνέχεια βασίζεται στην ιδιαίτερη ανάπτυξη των διαλέκτων που βρίσκονται στη βάση της και διαδόθηκαν στο έδαφος της σημερινής Δημοκρατίας της Βόρειας Μακεδονίας. Η μακεδονική γλώσσα ορίζεται ως μια σλαβική γλώσσα, η οποία ανήκει στη νοτιοσλαβική ομάδα γλωσσών, η οποία με τους αιώνες αναπτύχθηκε, αναπτύχθηκε και εξελίχθηκε σε μια υπερδιαλεκτική, εθνική τυπική γλώσσα του μακεδονικού λαού.”
Βλέπουμε ότι η ίδια η Κυβέρνηση των βορείων γειτόνων μας παραδέχεται ότι η λεγόμενη “μακεδονική γλώσσα” ουσιαστικά κατασκευάσθηκε το 1945 επί κομμουνιστικού καθεστώτος και μάλιστα προέρχεται από διαλέκτους που ομιλούνται εντός του σημερινού κράτους. Η Φλώρινα δεν ανήκει στο κράτος αυτό. Άρα η Κυβέρνηση των Σκοπίων, εμμέσως πλην σαφώς, ομολογεί ότι ουδεμία σχέση έχει η επίσημη γλώσσα του κράτους με τοπικές ελληνοσλαβικές διαλέκτους λίγων κατοίκων της Φλώρινας. Αν οι δικαστικές αποφάσεις λάμβαναν υπ’ όψιν τους αυτή τη δήλωση θα είχαν τελείως διαφορετικό περιεχόμενο.
Είναι προφανές ότι η Συμφωνία των Πρεσπών θα χρησιμοποιηθεί και ως προπαγανδιστικό όπλο στην προεκλογική περίοδο εν όψει της 21ης Μαΐου. Ήδη διαβάζω μηνύματα ορισμένων μικρών ομάδων που διεκδικούν την ψήφο μας και κατηγορούν εξ ίσου τον ΣΥΡΙΖΑ και τη Νέα Δημοκρατία για τη Συμφωνία. Κακώς κατηγορείται η ΝΔ, διότι είχε εγκαίρως και σαφώς προειδοποιήσει ότι δεν πρέπει να κυρωθεί η Συμφωνία από τη Βουλή. Δυστυχώς η Συμφωνία κυρώθηκε από 153 βουλευτές και μάλιστα με τη βοήθεια ορισμένων βουλευτών που εξελέγησαν με τους ΑΝΕΛ του κ. Καμμένου. Κάποιοι από αυτούς που σήμερα διαμαρτύρονται για τη Συμφωνία ψήφισαν το 2015 τους ΑΝΕΛ και με τη ψήφο τους κράτησαν επί 4,5 χρόνια τον ΣΥΡΙΖΑ στην εξουσία. Έτσι φτάσαμε στη Συμφωνία των Πρεσπών.
Το 2015 κάποιοι διεκδικούσαν την ψήφο μας υποσχόμενοι ψευδώς ότι θα σχίσουν το Μνημόνιο. Τώρα κάποιοι άλλοι υπόσχονται ότι θα σχίσουν τη Συμφωνία των Πρεσπών. Είναι αναξιόπιστοι.
Δεν ξυπνάει ο Έλληνας, δεν λυτρώνεται από τον λήθαργο, αν δεν του θυμίσεις και του δείξεις ποιες είναι οι ρίζες του, από πού κρατάει η φύτρα του και αν δεν του δώσεις να γευτεί από τους αθάνατους καρπούς του μοναδικού στον κόσμο γενεαλογικού του δέντρου. Ρίζα αυτού του δέντρου είναι η ζωντανή μας πίστη, η Εκκλησία, την οποία οι ποικιλώνυμοι εχθροί της, πάσης μορφής και χρώματος, την βλέπουν σαν εμπόδιο. Το βόσκημα των παθών, η ηδονοθηρία, η αμαρτία δεν αντέχουν το «ράσο», που πάντα στάθηκε ο Κυρηναίος του Γένους.
“Αν δώσεις μια οδοντογλυφίδα σε έναν Νεοέλληνα, να καθαρίσει τα δόντια του, τότε θα ανακαλύψει ψίχουλα από τα πρόσφορα που έφαγε και μεγάλωσε κάποτε η οικογένειά του”, έλεγε παλιός θυμόσοφος επίσκοπος.
Και κυρίως τις ρίζες οφείλει να τις προβάλλει το σχολείο, αυτή είναι η σημαντικότερη αποστολή του. Υγιής ρίζα σημαίνει υγιείς κλάδοι. Όταν όμως η παιδεία μετατρέπεται σε ένα είδος πιστωτικής κάρτας, καλλιέργεια της άμεσης, εδώ και τώρα, απόκτησης αυτού του συνήθως ευτελούς, που ποθούμε, φτάνει κάποτε και η ώρα της πληρωμής, η οποία συνοδεύεται από δάκρυα μεταμέλειας για την αφροσύνη μας. Για συμμορίες νέων που οργανώνονται σε σχολικές αυλές ακούμε και διαβάζουμε, φαινόμενο που παίρνει διαστάσεις απρόβλεπτες και καταστρεπτικές. Διαβάζω στις τελευταίες ειδήσεις, για επεισόδιο σε σχολείο:
«Τον περικύκλωσαν, τον ακινητοποίησαν και χωρίς να μπορεί να αντιδράσει, τύλιξαν γύρω από το λαιμό του νήμα πετονιάς, αποπειράθηκαν να το τυλίξουν σε όλο του το σώμα, προξενώντας σωματικές βλάβες στην περιοχή του λαιμού. Κατά τη διάρκεια της πράξης γελούσαν σε βάρος του…».
Αυτές είναι οι ανατριχιαστικές λεπτομέρειες από την υπόθεση με νεανικής βίας με θύμα15χρονο μαθητή σε ιδιωτικό σχολείο, όπως προκύπτουν μέσα από την δικογραφία που σχημάτισε η Υποδιεύθυνση Προστασίας Ανηλίκων της Ασφάλειας Αττικής. Μια φρικτή ιστορία που συνέβη μες σε σχολείο, με τον 15χρονο μαθητή να δέχεται το βασανιστήριο από την παρέα των έξι συμμαθητών του, ανάμεσα τους και ένα κορίτσι!
Πού είναι το λάθος άραγε; Τις πταίει γι’ αυτά τα ανήκουστα κάποτε ανομήματα; Απάντηση στον περιορισμένο χώρο ενός άρθρου δεν μπορεί να δοθεί. Θα θίξω μόνο μια παράμετρο του προβλήματος, μιας και είμαστε στην Μεγάλη εβδομάδα των Παθών του Χριστού μας.
Να πω κάτι εκ πείρας. Διδάσκοντας χρόνια τώρα, στους μαθητές μου, την περίοδο προ των διακοπών, κείμενα, όχι σχολικά, που αναφέρονται στο Πάσχα, παρατήρησα την ευεργετική τους επίδραση στα παιδιά. Τα τραγούδια του Θεού και τα λογοτεχνικά καλούδια της καθ΄ ημάς Ανατολής συγκινούν, ευωδιάζουν, γαληνεύουν.
“Aπ’ ό,τι κάλλη έχει άνθρωπος,
τα λόγια έχουν τη χάρη
να κάμουσι κάθε καρδιά
παρηγοριά να πάρει
κι όπου κατέχει να μιλεί
με γνώση και με τρόπο
κάνει και κλαίσι και γελούν
τα μάτια των ανθρώπω”. (Ερωτόκριτος Ενότητα Α’ στίχοι 887-890).
Ποια λόγια όμως και ποια γράμματα παρηγορούν; Και πάλι προσφυγή στην εξαίσιο ποιητικό λόγο, που ξεδιαλύνει τις σκέψεις και ευφραίνει με την σαφήνειά του.
” Πρωί πρωί χαράματα
έκοψα από τον ήλιο γράμματα
στην γλώσσα που διαβάζουνε
οι αγράμματοι κι αγιάζουνε”, ο Ελύτης.
Τα, χαροποιού πένθους, εγκώμια του Επιταφίου, Σολωμός και Παλαμάς με τα μύρα της πένας τους. “Σήμερα Γιώργη μ’ Πασχαλιά, Γιωργάκη …”, η άφθαστη δημοτική ποίηση, ο Παπαδιαμάντης με τους αρχαίους του Ρωμιούς της Σκιάθου, που μοσχοβολούν σαν το Τίμιο Ξύλο, τα λαμπρά της Λαμπρής κείμενα των παλιών αναγνωστικών, γεμάτο το πατρογονικό κελάρι καλούδια, τα οποία δεν αρωματίζουν σήμερα τις σχολικές αίθουσες, δεν φτάνουν στις πεινασμένες για καθάρια, καλοσυνάτη τροφή, ψυχές των παιδιών. Παιδιά που δεν σκέφτονται με λέξεις, αλλά μόνο με εικόνες, κινούμενα σχέδια και διαδικτυακές λασπωμένες εντυπώσεις. Και όταν δεν έχεις λέξεις, μοιραία, καταφεύγεις στην εξαλλοσύνη και την απελπισία, σε επιλογές και πράξεις βίας, που θα μπορούσαν να αποφευχθούν μόνο με τον λόγο. “Πάρε τη λέξη μου, δώσε μου το χέρι σου”, θα πει ο Εμπειρίκος. Και τι περνά από χέρι σε χέρι; Μα η ανθρωπιά…
Σε τούτη όμως την χώρα, έχουμε μάθει και οι δάσκαλοι να υπηρετούμε το υπουργείο Παιδομαζώματος και όχι την εθνική παιδεία, μια κρατική εκπαίδευση ύπουλα αντορθόδοξη, ακαρποφόρητη. Να υπενθυμίσω τι γράφουν στο Ανθολόγιο της Γ’ και Δ’; (Σελ. 79). Σε κείμενο με τον απαράδεκτο τίτλο «Τότε που πήγαμε βόλτα τον Επιτάφιο». Στον επίλογο του προαναφερθέντος κειμένου, διαβάζουμε: «… Όταν φτάσαμε στην Εκκλησία οι ψάλτες σήκωσαν τον Επιτάφιο ψηλά πάνω από την πόρτα κι όλοι εμείς περάσαμε από κάτω. Να, όπως το περνά περνά η μέλισσα». ».
Κατ’ αρχάς έχουμε περιφορά και όχι βόλτα του Επιταφίου. Βόλτες κάνουμε με τα ποδήλατα. Βόλτες κάνουμε στις διακοπές. Και τι σχέση έχει το κατά τα άλλα αθώο παιδικό παιχνιδάκι “περνά, περνά η μέλισσα”, με την κατανυκτικότατη στιγμή της περιφοράς του Επιταφίου; Είναι η ύπουλη προσέγγιση, όπως προείπα, να αντιμετωπίζεται στα σχολικά βιβλία, η Εκκλησία, ως κρουαζιερόπολοιο αναψυχής και όχι ως κιβωτός σωτηρίας. Ας μην απορούμε που έλειψε στα σακάτικα χρόνια μας το σέβας για τον ατίμητο θησαυρό μας. Και αυτά υπάρχουν εδώ και 18 χρόνια στα βιβλία, πράγματα πιο επικίνδυνα από μνημόνια και λοιπές υποτέλειες. Δεν απαλλάσσεται η οικογένεια από τις ευθύνες για το αγρίεμα των παιδιών, όμως και το σχολείο, αντί να ράβει, ξηλώνει ό,τι απέμεινε όρθιο.
Όλοι όμως, όσοι αυτοπροσδιοριζόμαστε ως Χριστιανοί Ορθόδοξοι, ελεγχόμαστε που δεν αντιδράσαμε δυναμικά για να εξοβελιστούν από τα σχολεία. Είχα διαβάσει κάτι ωραίο . Στον Μυστικό Δείπνο ο Κύριος πρόφερε την φοβερή φράση “εις εξ υμών παραδώσει με”. Όλοι οι μαθητές “λυπούμενοι σφόδρα ήρξαντο λέγειν αυτώ έκαστος αυτών· μήτι εγώ ειμί, Κύριε;”. Αισθάνονταν άπαντες ένοχοι ενώπιον του Κυρίου γι’ αυτό ρωτούσαν “μήπως εγώ”. Εμείς τι έχουμε να αποκριθούμε στο παράπονο του Σωτήρος Χριστού μας; Να κλείσω με το θριαμβευτικό παιάνα του Κόντογλου:
«Αδελφοί! Κρατήστε ζωντανό τον θησαυρό της Ορθοδοξίας. Αναστήτω ο Θεός και διασκορπισθήτωσαν οι εχθροί αυτού και φυγέτωσαν από προσώπου αυτού οι μισούντες αυτόν. Να θεωρείτε τους εαυτούς σας μακάριους που είστε Ορθόδοξοι. Γιατί πολυτιμότερο πράγμα από την Ορθοδοξία δεν υπάρχει στον κόσμο».
Οι ανατρεπτικές τεχνολογίες στις στρατιωτικές συγκρούσεις δεν είναι απλές μορφές εκσυγχρονισμού, ανανέωσης ή προσαρμογής.
Περιλαμβάνουν βελτιώσεις που εκλαμβάνονται ως πολλαπλασιαστές ισχύος στη στρατιωτική ικανότητα.
Ωστόσο, απαιτούν πρωτίστως σταθερές και καθορισμένες εννοιολογικές, τεχνολογικές και οργανωτικές καινοτομίες με την πάροδο του χρόνου.
Κατά δεύτερο λόγο απαιτούν πειραματικές τακτικές στις εθνικές ασκήσεις και ικανότητα συμπερίληψης στην επιχειρησιακή και πολεμική σχεδίαση.
Την επόμενη δεκαετία, παντού σε όλο τον κόσμο θα έχουμε πεδία μαχών και όπου δεν θα διεξάγονται μάχες όλα θα διακανονίζονται ή καλύτερα θα επιβάλλονται με τη στρατιωτική ισχύ.
Η επικρατούσα σκέψη των αυταρχικών και αναθεωρητικών κρατούντων, είναι ότι τα σύνορα δεν είναι απαραβίαστα και δεδομένα καθώς τα σύνορα
και οι θαλάσσιες ζώνες μεταξύ των κρατών δεν αποτελούν χαράξεις νομικής φύσεως, αλλά στρατηγικούς στόχους ύπαρξης σε έναν περιορισμένης έκτασης πλανήτη.
Ιστορικά, επίσης, έχει αποδειχθεί πως τα σύνορα μπορούν να διαστέλλονται και να συστέλλονται ανάλογα με την ισχύ του κάθε κράτους και εμπεριέχουν την έννοια του ζωτικού χώρου και καταλήγουν στη διαίρεση του κόσμου ανάλογα με τα συμφέροντα.
Υπό αυτή την έννοια είναι πλέον επείγουσα ανάγκη για αντιμετώπιση των αναθεωρητισμών και των αυταρχικών συμπεριφορών των κρατών, όπως επίσης και από την πιθανή χρήση,
θανατηφόρων όπλων, επιθέσεων του κυβερνοχώρου, του πολέμου συλλογής πληροφοριών και της χρήσης αναδυόμενων τεχνολογιών που προκαλούν αναταραχή σε όλο το εύρος της άμυνας.
Αυτές οι αναδυόμενες και ανατρεπτικές τεχνολογίες που εισέρχονται στον χώρο της άμυνας θα μπορούσαν να φέρουν επανάσταση στον πόλεμο, τουλάχιστον να αλλάξουν βαθιά τον χαρακτήρα του μελλοντικού πολέμου.
Ενώ ο αναθεωρητισμός και ο αυταρχισμός είναι η άμεση απειλή, ο κίνδυνος που θέτουν οι επιθετικές χώρες είναι συνέπεια της παρακμής και της αδυναμίας προσαρμογής τους στον εικοστό πρώτο αιώνα.
Αυτός είναι και ο βασικός λόγος που υπάρχει αστάθεια σε πολλά μέρη του κόσμου.
Η αποτροπή ενός μελλοντικού πολέμου ξεκινά με τη σωστή εκμάθηση του βασικού διδάγματος από τους σύγχρονους πολέμους.
Διαπιστώνεται μια ένταση μεταξύ της ρητορικής και της πραγματικότητας σε όλο το φάσμα της σύγκρουσης, κακή ενσωμάτωση πολιτικής και προσπάθειας
σε τομείς της διπλωματίας, της πληροφόρησης, του στρατιωτικού και οικονομικού τομέα και ελάχιστη συναίνεση ή ακόμη και ιδέα για το πώς να προχωρήσουμε είτε σε εθνικό ή σε συλλογικό επίπεδο.
Έτσι ο μελλοντικός πόλεμος και η αποτροπή του πολέμου δεν θα είναι απλώς θέμα τεχνολογίας και ισχύος.
Οι δημοκρατίες σήμερα αντιμετωπίζουν περίπλοκο στρατηγικό εξαναγκασμό μέσω εφαρμοζόμενης παραπληροφόρησης, εξαπάτησης, αποσταθεροποίησης, αναταραχής και απειλής πραγματικής καταστροφής.
Οι δημοκρατίες γίνονται ευάλωτες μέσω ενός συνδυασμού υβριδικών πολέμων και κυβερνοεπιθέσεων που συνδέονται με τις νέες τεχνολογίες που εφαρμόζονται με καταστροφικές συνέπειες από τους εχθρούς ενάντια σε ευάλωτες, ανοιχτές κοινωνίες.
Η διατήρηση μιας δίκαιης ειρήνης και αποτελεσματικής αποτροπής είναι η βασική διεργασία των δημοκρατιών γενικά, και των συμμαχιών ειδικότερα.
Η αποτροπή θα συνεχίσει να επικεντρώνεται στα εκσυγχρονισμένα οπλικά συστήματα, αλλά πρέπει να ενισχυθεί από μια νέα έννοια αποτροπής που θα εκτείνεται σε όλο το μωσαϊκό του υβριδικού και του κυβερνοχώρου.
Η αξία των «τεχνολογικών αλλαγών στις στρατιωτικές επιχειρήσεις»
Υπάρχουν πολλές αναφορές σχετικά με την αξία των «τεχνολογικών αλλαγών στις στρατιωτικές επιχειρήσεις».
Η επικρατούσα σκέψη είναι ότι ο πρωταρχικός καθοριστικός παράγοντας της νίκης είναι η προηγμένη τεχνολογία.
Ωστόσο, αν κάποιος υποκύψει στην πεποίθηση ότι η τεχνολογική υπεροχή είναι το πιο σημαντικό χαρακτηριστικό που μπορεί να έχουν οι ένοπλες δυνάμεις, παύει η ανάγκη για όραμα, για κατανόηση στρατηγικής ή οποιαδήποτε εκτίμηση του αντιπάλου ή του διαμορφούμενου περιβάλλοντος.
Αυτό στη συνέχεια δικαιολογεί την παράλειψη των ασκήσεων για την ανάπτυξη ιδεών και στρατηγικής και την υποβάθμιση του προσωπικού και της εκπαίδευσης υπέρ των προηγμένων συστημάτων. Αυτή η στάση θα είναι ολέθρια.
Πρέπει να εξετάζουμε τα στρατιωτικά προβλήματα και να προσπαθούμε να βρούμε μια ευρέως εφαρμόσιμη λύση, και όχι οι προσπάθειες να καταναλώνονται με μια σειρά από τεχνολογίες «ασήμαντης αξίας».
Στις σύγχρονες επιχειρήσεις η τεχνολογία χρειάζεται να κατευθύνεται στην ταχύτητα λήψης αποφάσεων.
Θα πρέπει να είναι αστραπιαίες οι αντιδράσεις εφόσον η αποτροπή βασίζεται στην ταχύτητα συνάφειας λόγω της αυξανόμενης επικράτησης της Τεχνητής Νοημοσύνης, τους υπερηχητικούς πυραύλους βαθιάς κρούσης, τα έξυπνα και μη έξυπνα σμήνη drones και τις νανοτεχνολογίες.
Οι διφορούμενες υβριδικές επιθέσεις, ενώ είναι χαμηλής τεχνολογίας, μπορούν επίσης να συμπιέσουν τη λήψη αποφάσεων και να περιπλέξουν τις εκτιμήσεις απειλών σε μια ταχέως εξελισσόμενη κρίση.
Εκτιμάται πως οι νέες μορφές πολέμου θα απαιτήσουν ένοπλες δυνάμεις υψηλού επιπέδου και άμεσης ανταπόκρισης που θα μπορούν να δράσουν από τον βυθό της θάλασσας στο διάστημα για αποστολές στον αέρα, στη θάλασσα, τη ξηρά, τον κυβερνοχώρο, το διάστημα, τη συλλογή πληροφοριών με άριστες γνώσης.
Ένοπλες δυνάμεις ικανού μεγέθους και ελιγμών του εικοστού πρώτου αιώνα για να είναι σε θέση να ανταποκριθούν σε οποιαδήποτε απειλή κατά του Ελληνισμού. Αναφέρομαι και στους επτά τομείς του μελλοντικού πολέμου (αέρας, θάλασσα, στεριά, κυβερνοχώρος, διάστημα, πληροφορίες και γνώση).
Είναι όλα εξίσου σημαντικά ως πυλώνες αξιόπιστης αποτροπής και διεξαγωγής μελλοντικού πολέμου.
Ο πόλεμος της συλλογής πληροφορίας θα είναι κομβικός.
Η κοινή χρήση πληροφοριών πρέπει να επεκταθεί και να επιταχυνθεί για να υποστηρίξει σωστά τη μελλοντική αποτροπή, επειδή η παραγωγή δεδομένων, η κοινή χρήση και η ανάθεση των αλυσίδων εντολών αποστολών θα είναι κρίσιμες στον μελλοντικό πόλεμο.
Ο αντίκτυπος των αποφασιστικών νέων τεχνολογιών στη στρατηγική και το δόγμα θα οδηγήσει σε βαθιές αλλαγές στον χαρακτήρα, αν όχι στη φύση του πολέμου.
Οι μελλοντικές ένοπλες δυνάμεις πρέπει να οικοδομηθούν πάνω και γύρω από τις ευνοϊκές τεχνολογίες που εισέρχονται και διαμορφώνουν τον χώρο της μάχης.
Η πραγματική δοκιμασία θα είναι η διακλαδικότητα σε υψηλά επίπεδα σύγκρουσης και υπό ακραία πίεση.
Απαιτείται επίσης μια νέα και πολύ πιο διαδραστική και προορατική συνεργασία μεταξύ της κυβέρνησης, των αμυντικών βιομηχανιών και της ευρύτερης στρατιωτικής αλυσίδας εφοδιασμού.
Χρειάζεται λίγη προσπάθεια για τους τεχνολόγους να διαθέτουν επιχειρησιακή εμπειρία, σε ένα περιβάλλον με ιδέες όπου οι συμμετέχοντες θα έχουν βαθιά κατανόηση των πολεμικών επιχειρήσεων.
Τέτοιες αλυσίδες εφοδιασμού πρέπει επίσης να γίνουν πιο εύρωστες και ασφαλείς.
Ο ρυθμός και η κλίμακα των πολιτικών, οικονομικών και στρατιωτικών-τεχνικών αλλαγών κινδυνεύουν να υπονομεύσουν τη συνοχή και τη διαλειτουργικότητα των ενόπλων δυνάμεων, καθώς και να διατηρήσουν το σχεδιασμό ασφάλειας και άμυνας σε δημοκρατίες εκτός ισορροπίας, με τη μακροπρόθεσμη διαχείριση έργων σε ένα ιδιαίτερο κενό.
Εννοώ ότι οι κύκλοι απόκτησης νέων συστημάτων είναι πολύ αργοί, ενώ η τεχνολογία εξελίσσεται με ταχείς ρυθμούς.
Όπως φαίνεται στην πατρίδα μας όπου δεν διαθέτουμε αξιόπιστη αμυντική βιομηχανική ικανότητα για να αυξήσουμε την παραγωγή αμέσως και γρήγορα, απαιτείται μια στρατηγική η οποία θα επιτρέψει στην Αθήνα να αυξήσει γρήγορα την πολεμική παραγωγή στο άμεσο μέλλον.
Οι αμυντικές επενδύσεις, ιδίως σε μελλοντικές τεχνολογίες, θα απαιτήσουν τόσο τη μεταρρύθμιση των αντίστοιχων αμυντικών και τεχνολογικών βάσεων που ενισχύουν τις νέες δημοκρατικές εταιρικές σχέσεις και μαζί με αυτήν πολύ μεγαλύτερη προθυμία για κοινή χρήση τεχνολογιών.
Προς τούτο, η Ελληνική Αμυντική Βιομηχανία σε συνεργασία με την Ευρωπαϊκή Αμυντική και Τεχνολογική Βιομηχανική Βάση πρέπει να γίνει πολύ πιο συνεκτική, συντονισμένη και σε μεγάλο βαθμό να μεταρρυθμιστεί ώστε να βελτιωθεί σημαντικά η ποιότητα, η διαθεσιμότητα και ο εξοπλισμός ζωτικής σημασίας.
Τσαϊλάς στο AV: Τεχνολογικό πλεονέκτημα χωρίς ικανά στελέχη;
Επίσης σημαντικό είναι να προσέξουμε το έμψυχο υλικό. Οι κατώτεροι και οι μεσαίοι αξιωματικοί και οι Υπαξιωματικοί μας έχουν ευρεία εμπειρία στην αντιμετώπιση προκλήσεων.
Είναι εντελώς δικό μας λάθος αν δεν αξιοποιήσουμε αυτή την ευκαιρία με πρόσθετες επενδύσεις στην επαγγελματική εκπαίδευση, αυξημένη ετοιμότητα, ρεαλιστική κατάρτιση και ενεργό πειραματισμό.
Θα ήταν πολύ καλύτερο να ρίξουμε το βάρος μας στους ανθρώπους μας.
Οι ελληνικές ένοπλες δυνάμεις, έχουν δείξει ξανά και ξανά ότι μπορούν να προσαρμοστούν γρήγορα μπροστά στις ακραίες αντιξοότητες, ακόμη και όταν δεν διαθέτουν πόρους.
Σήμερα, έχει καταστεί σαφές ότι οι πόροι που διατίθενται στο ΥΠΕΘΑ δεν αποτελούν κοινή προτεραιότητα.
Ο αντίκτυπος της δέσμευσης των τελευταίων ετών ήταν σοβαρός, αν και ο πλήρης αντίκτυπος μπορεί να μην είναι προφανής για τα επόμενα χρόνια.
Όμως η συνεχιζόμενη πίεση για την επίτευξη τεχνολογίας αιχμής δεν συνδυάζεται με επένδυση σε ετοιμότητα, εκπαίδευση, προσωπικό, στρατηγική και ιδέες, όλα προσαρμοσμένα στο λειτουργικό περιβάλλον και όχι σε έναν γενικό αντίπαλο «βασισμένο στις ικανότητες».
Σε τελική ανάλυση, εάν πρόκειται να αποτραπεί ο μελλοντικός πόλεμος, η ίδια η αποτροπή θα απαιτήσει μια βαθιά αναθεώρηση της τέχνης του πολέμου με βαθύτερες συνέργειες μεταξύ πολιτικής, στρατηγικής, πολιτικών και στρατιωτικών δυνάμεων και πόρων μαζί με μια νέα ισορροπία μεταξύ προβολής ισχύος και προστασίας του λαού.
Τέτοιες συνέργειες θα είναι κρίσιμες για τη μελλοντική λειτουργία του στρατεύματος. Τώρα είναι η στιγμή να αρχίσουμε να κατασκευάζουμε μια τέτοια αρχιτεκτονική γιατί η μελλοντική ειρήνη δεν θα απαιτήσει τίποτα λιγότερο.
«Στη Μόσχα αδερφές μου, στη Μόσχα!» είναι η φράση από το θεατρικό έργο, «Τρεις αδερφές» του Άντον Τσέχωφ. Μια φράση που έχει μείνει κλασική, γιατί δείχνει την ανθρώπινη προσδοκία, την ανάγκη για μια καινούργια αρχή έπειτα από κάθε τέλος. Παραφράζοντας σήμερα τα λόγια του μεγάλου Ρώσου συγγραφέα, θα μπορούσε κάποιος να πει: «Στο Πεκίνο αδελφές μου, στο Πεκίνο», βλέποντας το μέγα πλήθος προέδρων, διπλωματών και υπουργών Εξωτερικών από όλον τον κόσμο που συρρέουν το τελευταίο διάστημα στην κινεζική πρωτεύουσα για να συναντηθούν με τον Σι Τζινπίνγκ. Αναζητώντας μια καινούρια αρχή με τον κινέζο πρόεδρο, που θα έλεγε και ο Τσέχωφ!
Εμμανουέλ Μακρόν, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, Πέδρο Σάντσεθ, Λούλα ντα Σίλβα, επισκέφτηκαν διαδοχικά το Πεκίνο μόνο τις τελευταίες ημέρες.
Δυο πρώην εχθροί, οι υπουργοί Εξωτερικών του Ιράν και της Σαουδικής Αραβίας,οριστικοποιπησαν στο Πεκίνο τις συμφωνίες αποκατάστασης των διπλωματικών σχέσεων Ριάντ και Τεχεράνης, που θα αλλάξουν το πρόσωπο της Ευρύτερης Μέσης Ανατολής.
Η Κίνα βρίσκει έτσι μια νέα αναγνώριση ως παγκόσμιος παίκτης, ενώ τα ευρωπαϊκά κράτη παρουσιάζονται διχασμένα. Και ο Ολαφ Σολτς είχε πάει πρόσφατα στην Κίνα μοναχικά, όπως και ο Μακρόν, ενώ οι Σαουδάραβες και οι Ιρανοί ξεπερνούν τις πολύ βαθιές ιστορικές διαφορές τους και έτσι κάνουν τον ορίζοντα στο κατώφλι της ευρωπαϊκής ηπείρου να φαίνεται ζοφερός.
Παιγνίδια σε πολλά τραπέζια
Οι επισκέψεις στο Πεκίνο δείχνουν ότι παίζονται διαφορετικά παιχνίδια σε πολλά τραπέζια.Δεν αποτελεί έκπληξη το γεγονός ότι ο Εμανουέλ Μακρόν έτρεξε στον Σι Τζινπίνγκ «κουνώντας την ουρά». Και, κυρίως, οι διμερείς συναντήσεις του δεν περιελάμβαναν και την παρουσία της Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, που ήταν την ίδια ώρα στο Πεκίνο. Την άφησε στα «αζήτητα» την πρόεδρο της Κομισιόν να κουνάει το δάκτυλο στους Κινέζους και επαναβεβαίωσε τους πολλούς βαθμούς γαλλικής αυτονομίας έναντι των ΗΠΑ και της ΕΕ. Η επιβλητική οικονομική γαλλική αντιπροσωπεία που συνόδευσε τον Μακρόν και οι συμφωνίες που υπογράφηκαν, έδειξαν ότι η διαμεσολάβηση για την ειρήνη στην Ουκρανία ήταν μόνο ένα κάλυμμα για την προσπάθεια βελτίωσης του διεθνούς εμπορίου της Γαλλίας με την Κίνα. Αλλά και την προσπάθεια ενίσχυσης της Γαλλικής παρουσίας στον Ινδό-Ειρηνικό, που έχει υποστεί ήττες στην περιοχή από την «Αγγλόσφαιρα» ΗΠΑ,Βρετανίας, Αυστραλίας. Το γεγονός μάλιστα ότι ο Μακρόν ακολούθησε εντελώς χωριστό πρόγραμμα στο Πεκίνο από την φον ντερ Λάιεν,επιβεβαίωσε και τη μοναξιά της κυρίας προέδρου και της ίδιας της ευρωπαϊκής γραφειοκρατίας.
Το πετρέλαιο στο επίκεντρο
Ουδείς έχει, στην πραγματικότητα, έχει επισημάνει πώς η πρόσφατη απόφαση του ΟΠΕΚ+ για μείωση της παραγωγής πετρελαίου που απειλεί την παγκόσμια οικονομία,ήρθε πολύ γρήγορα μετά την ένταξη του Ριάντ στην SCO, τον Οργανισμό Συνεργασίας της Σαγκάης. Στην πραγματικότητα, το πρόδρομο της προσθήκης άλλου ενός S στο ακρωνύμιο των χωρών BRICS.
Το Ριάντ δεν αναζητά μόνο μια τράπεζα για να διεισδύσει πιο εύκολα στις ασιατικές αγορές, αλλά έχει αρχίσει να αμφισβητεί τον άξονά της Σαουδικής Αραβίας με την Ουάσιγκτον.
Εν ολίγοις, με αυτόν τον τρόπο ενισχύεται ο ρόλος της Κίνας και φαίνονται οι διαιρέσεις των συμμάχων στο ΝΑΤΟ μόλις εγκαταλείψουν τα όπλα για να αναζητήσουν ευκαιρίες για ειρήνη στα μαύρα εδάφη της δύσμοιρης Ουκρανίας.
Η Wall Street Journal έκανε επίσης μια άλλη αποκάλυψη: Η Ιαπωνία, ένας καθοριστικός σύμμαχος του ΝΑΤΟ στον αγώνα κατά των κινεζικών επεκτατικών στόχων, ζήτησε και έλαβε μια εξαίρεση από την G7 για να αγοράσει το δικό της ρωσικό πετρέλαιο. Τους πρώτους δύο μήνες του τρέχοντος έτους, το Τόκιο αγόρασε περίπου 748.000 βαρέλια ρωσικού πετρελαίου στην τιμή των 6,9 δισ. γιεν, σύμφωνα με επίσημα στοιχεία. Το πρόβλημα? Με τις τρέχουσες συναλλαγματικές ισοτιμίες, αυτό σημαίνει ότι η Ιαπωνία πλήρωσε λίγο λιγότερο από 70 δολάρια το βαρέλι στη Μόσχα. Με άλλα λόγια, ο βασικός σύμμαχος των ΗΠΑ στον ασιατικό χώρο, η αιχμή του δόρατος του Quad, που μαζί με τις ΗΠΑ, το Ηνωμένο Βασίλειο και την Αυστραλία θα έπρεπε να πνίξουν την Κίνα (και τη Ρωσία), στην πραγματικότητα όχι μόνο αγοράζει πετρέλαιο από τη Μόσχα με την έγκριση του G7, αλλά το κάνει σε τιμή πάνω από το ανώτατο όριο τιμής των 60 δολαρίων το βαρέλι.
Την ίδια ώρα η Μόσχα λέει ότι οι όποιες ειρηνευτικές συνομιλίες για την Ουκρανία πρέπει να κατατείνουν στη δημιουργία νέας παγκόσμιας τάξης πραγμάτων και αυτό μόνο αν λαμβάνουν υπόψη τις ανησυχίες ασφαλείας της Ρωσίας,όπως υποστήριξε ο Σεργκέι Λαβρόφ, μετά τη συνάντησή του με τον Τσαβούσογλου, στην Άγκυρα,
Με απλά λόγια: Οι διεθνείς σχέσεις καταρρέουν όλο και περισσότερο ασύμμετρα. Πίσω από την ασπίδα των διαφόρων πολεμιστών, οι αγώνες για την παγκόσμια εξουσία θα εντείνονται όλο και περισσότερο, με μια «λογική»: Ο σώζων εαυτόν σωθήτω…
Ολοκληρώθηκε με μεγάλη επιτυχία την Παρασκευή 31/3/2023 η αναδρομική έκθεση ζωγραφικής του αρχιτέκτονα Τάσσου Ν. Δίκα με τίτλο “Εστιασμός 50” που ξεκινήσει από τη Δευτέρα 6 Μαρτίου 2023 στις αίθουσες εκθέσεων του 5ου ορόφου του Βαφοπούλειου Πνευματικού Κέντρου καθως μεγάλος αριθμός πολιτών της επισκέφθηκε την έκθεση.
Η έκθεση “Εστιασμός 50” πραγματοποιήθηκε με αφορμή της συμπλήρωσης των 50 χρόνων (1972–2022) παράλληλης -με το κύριο αντικείμενό του την αρχιτεκτονική και τις αποκαταστάσεις μνημείων- ενασχόλησής του με τα εικαστικά και συνδιοργανώθηκε από τον Δήμο Θεσσαλονίκης, το Βαφοπούλειο Πνευματικό Κέντρο και τον ίδιο τον αρχιτέκτονα-εικαστικό.
Στην έκθεση “Εστιασμός 50” παρουσιάστηκαν αντιπροσωπευτικά έργα ζωγραφικής κυρίως ξηρού παστέλ της περιόδου 1972-2020 καθώς και έργα ψηφιοποιημένα ενάριθμα. Επιπλέον η έκθεση περιλάμβανε σε ειδική ενότητα τρισδιάστατων μεταλλικών εικαστικών δικτυωμάτων και ενότητα προσχεδίων για τρισδιάστατες εικαστικές δημιουργίες στο αστικό περιβάλλον και εσωτερικό χώρο και αποτέλεσε και συνέχεια της αναδρομικής του έκθεσης ζωγραφικής στο 2003 στο Βαφοπούλειο Π.Κ. και εκείνης του De Facto “Εστιασμός 25” (1991-2016).
Στα αναδρομικά του έργα του Τάσου Ν. Δίκα, ήδη από 1972, διακρίνονται και συνυπάρχουν ανεπιτήδευτα, και με απλότητα, στοιχεία κυβισμού και σουρεαλισμού, με επιρροές πρώτιστα από τον Picasso.
Στα έργα του διακρίνεται η αβίαστη, άνετη και σαφή ζωγραφική κίνηση των “γραμμών” του ξηρού παστέλ, που δεν εναλλάσσονται με τυχαιότητα, αλλά με στόχευση, άποψη, χωρίς υπερβολές, και εντυπωσιασμούς αλλά με ισορροπία και πληρότητα των πάντα περιορισμένων χρωμάτων που κατά περίπτωση χρησιμοποιεί.
Οι συνθέσεις του, διαμορφώνουν πλαίσια, γλυπτικότητες, πρόσωπα, φόρμες, εικαστικές εντυπώσεις, συμβολισμούς, αναφορές, με ιμπεριονιστική διάθεση, αλλά και με σχετικά σαφώς προσδιορισμένες κυβιστικές ζωγραφικές επιλογές, ταυτόχρονα με κινήσεις και συνθέσεις γραμμών και χρωμάτων.
Εντοπίζεται εύκολα, η ιδιαίτερη δεξιότητα του ζωγράφου στους “διαλόγους” της καμπυλότητες και της ευθείας, με ή χωρίς υποστηρικτικά εικαστικά – νοητικά πλαίσια.
ΖΩΓΡΑΦΙΚΑ ΕΡΓΑ
– Ο “Εστιασμός 50”, περιλάμβανε εισαγωγική Ενότητα με έργα του 1972 στη Φλωρεντία -ως τότε φοιτητής της Αρχιτεκτονικής Σχολής του Πανεπιστημίου της Φλωρεντίας- και συνεχίζει -ως αρχιτέκτονας πλέον στη Θεσσαλονίκη- μέχρι το 2022 σε δέκα θεματικές εικαστικές ταξινομήσεις ΕΙΚΟΝΙΚΗ, ΤΗΛΕΟΠΤΙΚΗ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ, ΧΟΡΕΥΟΝTΑΣ, ΠΡΟΣΩΠΑ, ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ, ΜΟΥΣΙΚΗ, ΑΠΟΔΡΑΣΕΙΣ, ΦΥΣΗ, ΧΡΟΝΟ & ΦΥΣΗ, ΣΧΕΣΕΙΣ.
– Περιλάμβανε επίσης και πέντε εικαστικές ενότητες ψηφιακών έργων περιόδου 2016 έως 2020 σε θεματικές ενότητες ΣΧΕΣΕΙΣ, ΣΤΙΓΜΕΣ, ΠΕΡΙΣΤΡΟΦΗ, ΑΝΤΙΚΑΤΟΠΤΡΙΣΜΟΣ, ΑΠΟΔΡΑΣΕΙΣ, ΑΝΘΡΩΠΟΙ -ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ.
ΤΡΙΣΔΙΑΣΤΑΤΑ ΕΙΚΑΣΤΙΚΑ
– Στην έκθεση “Εστιασμός 50” εκτέθηκαν επιπλέον ειδική ενότητα τρισδιάστατων μεταλλικών εικαστικών δικτυωμάτων παλαιότερης εικαστικής του δημιουργίας της δεκαετίας του ΄80 τοποθετημένα σε βάθρα στο μέσον του Εκθεσιακού χώρου, τα οποία και μπορούν να μετατραπούν σε αυτοφωτιζόμενα.
– Ένα αυτόφωτο χωροδικτύωμα συμβολικά ήταν αφιερωμένο στο πρόσφατο τραγικό δυστύχημα στα Τέμπη και κυρίως “στα παιδιά που στερήθηκαν το δικαίωμα στη ζωή με ευθύνη μας” καθώς και ένα έργο του 1999 ξηρού παστέλ με τον τίτλο “δάκρυ”.
ΠΡΟΣΧΕΔΙΑ.
– Σε ειδική εκθεσιακή προθήκη παρουσιάστηκαν αντιπροσωπευτικά προσχέδια για δυνατότητα δημιουργίας τρισδιάστατων μεταλλικών εικαστικών κατασκευών στο χώρο με υλικό τον σίδηρο, ανοξείδωτων σιδηροσωλήνων.
Ο Τάσσος Ν. Δίκας γεννήθηκε το 1950 και μεγάλωσε στη Θεσσαλονίκη, με καταγωγή την Κατερίνη και Λιβάδι Ολύμπου. Είναι απόφοιτος του Β΄ Γυμνασίου Αρρένων και αριστούχος της Αρχιτεκτονικής Σχολής της Φλωρεντίας (1969-1975). Από το 1972, άρχισε να ασχολείται -παράλληλα- με τις σπουδές- με τη ζωγραφική, γραφιστική και περιστασιακά με το κόμικ. Έργο του βραβεύτηκε σε εθνικό διαγωνισμό στην Ιταλία (2ο Concorso Espositione di Pittura Estemporanea-Premio Nationale). Ο πλούσιος ακαδημαϊκός προβληματισμός και η κριτική σκέψη που κυριαρχούσε στην Αρχιτεκτονική Σχολή Φλωρεντίας, σηματοδότησαν την αρχιτεκτονική του θεώρηση αλλά και τη γενικότερη εικαστική του έκφραση με επίκεντρο τη ζωγραφική.
Ασχολήθηκε με μελέτες -επιβλέψεις κτιρίων, με αρχιτεκτονική εσωτερικού χώρου & σχεδιασμό εικαστικών φωτιστικών στοιχείων. Ειδικεύτηκε στις αποκαταστάσεις των αθωνικών μνημείων ( ΚεΔΑΚ, 1985-2015).
Υπήρξε συντονιστής πολλών εκθέσεων στην Ελλάδα και εξωτερικό του έργου στα αθωνικά μνημεία, σχεδιαστής – συντονιστής της μεγάλης εκθεσιακής οπτικοακουστικής εφαρμογής “Οδοιπορικού στο ΑΟ” σε ηλεκτρονικής οθόνες αφής.
Συμμετείχε στο εργαστήριο αποκατάστασης ιστορικών συνόλων και μνημείων στο ΑΠΘ επί μία 12ετία μέχρι το 2012. Για θέματα μνημείων και αρχιτεκτονικής έχει γράψει πολλά πονήματα, αρθρογραφήσει και συμμετάσχει με εισηγήσεις σε πολλές επιστημονικές Ημερίδες και Συνέδρια.
Έχει κάνει κυρίως αναδρομικές εκθέσεις ζωγραφικής έργων του, τα περισσότερα των οποίων είναι κυρίως ξηρού παστέλ (“Βαφοπούλειο Π.Κ.” Θεσσαλονίκης, “Χατζόγλειο” Κατερίνης, “Πολιτιστικό Κέντρο” Σταυρούπολης, De facto κα). Ζει στη Θεσσαλονίκη, είναι παντρεμένος με την καθηγήτρια Γαλλικής Γλώσσας Λίλιαν Παρτίδου-Δίκα και ο γιος τους Νίκος Δίκας είναι αρχιτέκτονας.
Ο Πολωνός πρωθυπουργός, Ματέους Μοραβιέτσκι, είναι βέβαιο ότι έχει διαβάσει τη «Μεγάλη Σκακιέρα», το περίφημο έργο που έγραψε το 1997 ο γεννημένος στην Πολωνία θεωρητικός των γεωστρατηγικών θεμάτων Ζμπίγκνιου Μπρεζίνσκι. Ο «Ζμπιγκ» εξηγεί εκεί ότι, χωρίς την Ουκρανία, η Ρωσία δεν θα μπορέσει ποτέ να ξαναγίνει μία ευρωασιατική αυτοκρατορία και γι’αυτόν ακριβώς τον λόγο πρέπει η Ουκρανία να ενταχθεί στην ΕΕ και το ΝΑΤΟ.
Ο συγγραφέας αναφέρεται, επίσης, στο τρίγωνο της Βαϊμάρης (Γαλλία, Γερμανία, Πολωνία), που θα μπορούσε να γίνει τετράγωνο με τη συμμετοχή της Ουκρανίας. Ένα ευρωπαϊκό τετράγωνο δημοκρατικής ισχύος.
Ο Μπερζίνσκι, ο οποίος πέθανε το 2017, θα ήταν ασφαλώς χαρούμενος αν έβλεπε την άνοδο της γενέτειράς του, έστω κι αν αυτό γίνεται με αφορμή το τραγικό γεγονός του πολέμου στην Ουκρανία. Η Πολωνία απηλλάγη από τον σοβιετικό ζυγό στα τέλη του 20ού αιώνα και εντάχθηκε στην ΕΕ τον 21ο αιώνα με μία ενέργεια που προκάλεσε τον θαυμασμό των εταίρων της. Ήρθε στη συνέχεια η περίοδος της αμφιβολίας, με την εθνικιστική πολιτική του κόμματος που κυβερνά από το 2015 σε ανοιχτή αντιπαράθεση με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή για θέματα κράτους δικαίου. Η υποδειγματική πολιτική της χώρας, όμως, στο Ουκρανικό την επανέφερε στη δημοκρατική τροχιά.
Η πραγματικότητα δικαιολόγησε την εχθρότητα της Βαρσοβίας απέναντι στη Μόσχα, που το Βερολίνο και το Παρίσι θεωρούσαν ως τώρα εμμονική. Η Πολωνία και οι χώρες της Βαλτικής έχουν, πλέον, μεγαλύτερη αυτοπεποίθηση, υποστηρίζουν με μεγαλύτερη θέρμη το αφήγημά τους και πιέζουν τις άλλες χώρες να χορηγήσουν περισσότερα όπλα στην Ουκρανία.
Πρέπει, λοιπόν, να ακούσουμε με μεγαλύτερη προσοχή το όραμα του Πολωνού πρωθυπουργού για το μέλλον της Ευρώπης, που οι Πολωνοί θεωρούν ότι συμφωνεί με το πνεύμα της ομιλίας του Εμανουέλ Μακρόν στη Σορβόνη το 2017 και του Όλαφ Σολτς στην Πράγα το 2022. Αλλά δεν είναι ακριβώς έτσι. Αντί για το τετράγωνο Γαλλία-Γερμανία-Πολωνία-Ουκρανία που φανταζόταν ο Μπρεζίνσκι, ο Μοραβιέτσκι θέλει έναν άξονα Πολωνίας-Ουκρανίας. Κάθε άλλο σύστημα, λέει, είναι ουτοπικό.
Ο Πολωνός πρωθυπουργός δεν διστάζει να καταγγείλει την ΕΕ για το «ακατανόητο σύστημα με το οποίο παίρνει αποφάσεις» και την προσπάθειά της να δημιουργήσει έναν νέο άνθρωπο, στερημένο από την εθνική ταυτότητά του», ενώ διαφωνεί και με τις μεταρρυθμίσεις που ζητούν οι Βρυξέλλες, χαρακτηρίζοντάς τις «καμουφλάρισμα του φεντεραλισμού». Δεν υπάρχει περίπτωση, έτσι, να δεχθεί η Βαρσοβία την πρόταση του Βερολίνου να αντικατασταθεί ο κανόνας της ομοφωνίας από την ενισχυμένη πλειοψηφία.
Στη διάρκεια της πρόσφατης επίσκεψής του στο Βουκουρέστι, ο Μοραβιέτσκι έριξε την ιδέα μίας τριγωνικής συνεργασίας Πολωνίας-Ρουμανίας-Ουκρανίας, μη διστάζοντας να ξεκαθαρίσει και πάλι ότι δεν μπορεί η ΕΕ να παίρνει τις αποφάσεις και στη συνέχεια να τις μεταβιβάζει στο Βουκουρέστι ή στη Βαρσοβία. Πολύ περισσότερο, μάλιστα, που κατά τη μετακομμουνιστική περίοδο «η Δύση μάς χρησιμοποίησε για να εξυπηρετήσει τα δικά της συμφέροντα».
Τα πιόνια κινούνται, λοιπόν, στην ευρωπαϊκή σκακιέρα. Η ομάδα του Βίζεγκραντ (Πολωνία, Ουγγαρία, Τσεχία, Σλοβακία) διαλύθηκε λόγω των διχογνωμιών για τη Ρωσία και έδωσε τη θέση της στην ομάδα Πολωνία-Ρουμανία-Εσθονία-Λιθουανία-Λετονία-Φινλανδία, μία συμμαχία, δηλαδή, των θυμάτων του συμφώνου Μολότοφ-Ρίμπεντροπ. Δεν συμφωνούν όλες αυτές οι χώρες με την Πολωνία. Το βάρος της ιστορίας είναι, όμως, εδώ πιο έντονο απ’ ό,τι στη Δύση, τα τραύματα πιο φρέσκα και η επιστροφή του τραγικού γίνεται αισθητή πιο έντονα.
Αυτό είναι το πραγματικό νόημα της μετατόπισης του κέντρου βάρους της Ευρώπης για την οποία γίνεται τόσος λόγος.
Ο Ογούζ Ατάι (1934-1977) γεννήθηκε στην πόλη Ινέμπολου (Ινέπολη), στον Πόντο. Ο πατέρας του ήταν δικαστικός και βουλευτής. Ο Ογούζ τελείωσε το λύκειο στην Άγκυρα και σπούδασε πολιτικός μηχανικός στο Πολυτεχνείο της Κωνσταντινούπολης. Δίδαξε στη Σχολή Αρχιτεκτονικής και Πολεοδομίας του Πανεπιστημίου Γίντις στην Κωνσταντινούπολη και έγραψε θεατρικά έργα, διηγήματα και δύο μυθιστορήματα, από τα οποία οι «Αποσυνάγωγοι» αποτελούν το κορυφαίο έργο του, που κυκλοφορεί τώρα σε μετάφραση Νίκης Σταυρίδη από τον Gutenberg (μετάφραση του ένθετου πολύστιχου ποιήματος από τον Δημήτρη Μαύρο). Οι «Αποσυνάγωγοι» τυπώθηκαν στην Τουρκία κατά την αρχόμενη δεκαετία του 1970, αλλά παρακίνησαν το ενδιαφέρον μόνο περί τα μέσα της επόμενης δεκαετίας, οπότε και έγιναν μπεστ σέλερ, ενώ άρχισαν να μεταφράζονται πολύ αργότερα, προ δέκα μόλις ετών, πρώτα στα ολλανδικά και κατόπιν στα ισπανικά και στα αγγλικά, με το κόστος αγοράς της αγγλόφωνης μετάφρασης να παραμένει σε δυσθεώρητα ύψη αφού δεν έχει κυκλοφορήσει μέχρι και σήμερα σε έκδοση εμπορικού βρετανικού οίκου.
Ποιοι ακριβώς, όμως, είναι οι αποσυνάγωγοι στο μυθιστόρημα του Ατάι και ποια είναι η συναγωγή από την οποία έχουν απομακρυνθεί ή και αποπεμφθεί; Γράφοντας πριν από πενήντα χρόνια, όταν η Τουρκία βρισκόταν υπό τον αστερισμό της Δύσης με εμφανέστερο τρόπο από όσο το κάνει στις ημέρες μας, ο Ατάι είχε προ οφθαλμών τον σχεδόν βίαιο εκσυγχρονισμό μιας κοινωνίας, η οποία έβγαινε από την καρδιά της ανατολικής (οθωμανικής, αραβικής και περσικής) παράδοσης, τείνοντας ευήκοον ους σε μια κουλτούρα που ήταν και δεν ήταν δική της. Με αυτή την έννοια οι «Αποσυνάγωγοι» βουτούν βαθιά όχι μόνο στην ιστορία της τουρκικής γλώσσας και του τουρκικού πολιτισμού, αλλά και στις ρίζες από τις οποίες προσπάθησαν να αποκοπούν κατά τον 20ο αιώνα οι Νεότουρκοι και ο Κεμάλ: από την αραβική γραφή, καθώς και από τις επιδράσεις της Περσίας. Στοιχεία σαν κι αυτά επιδιώκει να αποκαταστήσει στο μυθιστόρημά του ο Ατάι, ανοίγοντας την ίδια ώρα έναν δίαυλο επικοινωνίας τόσο με το ρωσικό μυθιστόρημα όσο και με ορισμένες από τις πλέον προωθημένες εκδοχές του ευρωπαϊκού μοντερνισμού. Η πλοκή, στοιχειώδης αν υπολογίσει κανείς την έκταση και τη διάρθρωση του αφηγηματικού ιστού, έχει απόλυτη σχέση με το τι νιώθει ο συγγραφέας για την Τουρκία της εποχής του. Ο Τουργκούτ χάνει ξαφνικά τον αδελφικό του φίλο Σελίμ, ύστερα από την αναπάντεχη αυτοκτονία του. Ο Τουργκούτ, σε κρίση κατάθλιψης, σε όλη τη διάρκεια του πολυσέλιδου μυθιστορήματος, αρχίζει ένα εσωτερικό και εξωτερικό ταξίδι αναζήτησης της αλήθειας (των άλλων, του φίλου του και του ίδιου), καταλαβαίνοντας πως η άρνηση του Σελίμ να αποδεχθεί από τη μια πλευρά την αλλαγμένη ταυτότητα της Τουρκίας και από την άλλη τους συμβατικούς κανόνες της λογοτεχνίας της θα τον μετατρέψει, όπως το έχει προλάβει ήδη πετύχει με τον Σελίμ, σε απόβλητο ή σε αποσυνάγωγο του τόπου και του καιρού του: κανένας δεν είναι πρόθυμος να προσεταιριστεί φιγούρες που πηγαίνουν κόντρα στο πνεύμα ευνομίας και βελτίωσης της χώρας τους, κι ας χρειάζεται η χώρα ένα άλλο πνεύμα ευνομίας κι έναν διαφορετικό αέρα βελτίωσης.
Σχεδιάζοντας ο Ατάι το ταξίδι του Τουργκούτ, θα στήσει ένα ξέφρενο λογοτεχνικό πανηγύρι: δεκάδες συγγραφικές περσόνες του Τουργκούτ και του Σελίμ (αλλά και του Ατάι), απειράριθμα πρόσωπα από την ιστορία της Τουρκίας και της ευρωπαϊκής λογοτεχνίας, ατέλειωτα επινοημένα ή πραγματικά τεκμήρια, πλήθος βιογραφικά σημειώματα, σκωπτική ποίηση του Σελίμ, παραπομπές στην προφορική γλώσσα και στον λόγο της καθημερινής ομιλίας, χειμαρρώδεις σελίδες άστικτης και παραληρηματικής σύνταξης (όταν η συγκεχυμένη συνείδηση πρέπει να ρευστοποιήσει τις παραστάσεις της), εκτεταμένοι κατάλογοι πρωταγωνιστών ή δευτερευόντων ηρώων, καθώς εναλλάσσονται με πυρετικούς ρυθμούς στη δράση, σατιρικές εικόνες εξοντωτικής διάθεσης για τη γραφειοκρατία του δημοσίου (ο Ατάι, ο Τουργκούτ και ο Σελίμ είναι μηχανικοί), αποχαυνωτικές περιπλανήσεις σε μαγαζιά της νύχτας και σε πορνεία, όπου ο Τουργκούτ γελοιοποιεί τους κοινούς φίλους με τον Σελίμ, αποκαθηλώνοντας ταυτοχρόνως τον εαυτό του, έρωτες που φθίνουν σε βαθμό αφανισμού, λογοπαίγνια, εγκιβωτισμένες αφηγηματικές ενότητες και μεγαλύτερες ή μικρότερες λογοτεχνικές κατασκευές με παράθεση πραγματικών ή φανταστικών πηγών, αναφορές στον Ντοστογιέφσκι και στους μυθιστορηματικούς του χαρακτήρες (πορτρέτα ανθρώπων σε απόκλιση από τον κόσμο), παιχνίδια με τους τρόπους επί τη βάσει των οποίων γράφεται ένα μυθιστόρημα (εδώ θα ανακαλύψουμε την επιρροή του Ναμπόκοφ), υπαινιγμοί για την ιρλανδική ταυτότητα του Τζέιμς Τζόις, σε αντιβολή με την τουρκική ταυτότητα των «Αποσυνάγωγων», και περαιτέρω υπαινιγμοί για το ποικιλώνυμο πλήθος ονομάτων και τόπων του Τ. Σ, Έλιοτ, όπως και για τη διαχρονική δυναμική του Σαίξπηρ.
Και η αλήθεια; Αυτήν δεν θα την ανακαλύψουν ποτέ ο Σελίμ και ο Τουργκούτ, πιασμένοι στο δίχτυ της περιπλάνησης, των αδιάκοπων μεταμορφώσεων και της αδυναμίας ολοκλήρωσης, θα τη σκιαγραφήσει, όμως, ο Ατάι μέσα από τις διαδρομές τους στον παρελθοντικό ή στον παροντικό χρόνο και στο αχανές τουρκικό τοπίο. Και αν η Τουρκία καταντά αποσυνάγωγη του κόσμου, επειδή δεν ξέρει πώς να του συστηθεί, ο Σελίμ και ο Τουργκούτ, οι αποσυνάγωγοι της Τουρκίας, βάζουν τα θεμέλια για τον τουρκικό μοντερνισμό, τον οποίο θα υιοθετήσουν όλοι οι διάδοχοι του Ατάι – μέχρι τον Ορχάν Παμούκ. Η μετάφραση έχει κατορθώσει περίπου το ακατόρθωτο: είδαμε όχι μόνο πόσο περίπλοκοι και περίτεχνοι είναι οι «Αποσυνάγωγοι» μα και πόσο καθυστέρησαν να μεταφραστούν στην Ευρώπη. Και δεν είναι ασφαλώς τυχαίο το ότι η Νίκη Σταυρίδη τιμήθηκε πριν από μερικές ημέρες με το βραβείο λογοτεχνικής μετάφρασης για το 2022 του περιοδικού «Ο χάρτης».
Δημοσιεύματα των ΜΜΕ θεωρούν «κλειδωμένη» την εκλογική υποψηφιότητα του πρώην Υπουργού Μεταφορών και Υποδομών Κώστα Καραμανλή. Το θέμα έχει προκαλέσει μια εντελώς επιφανειακή κομματική αντιπαράθεση. Τόσοι επιτελείς και επικοινωνιολόγοι των κομμάτων δεν κατάφεραν να εμβαθύνουν σε ένα θέμα που έχει πολλές πτυχές. Ή μήπως το απέφυγαν γιατί όλοι έχουν αντίστοιχα ανομήματα;
Η Νέα Δημοκρατία μας είπε ότι θα τον κρίνει ο λαός. Εν τούτοις αυτό αποτελεί κοροϊδία, αφού γνωρίζει πολύ καλά ότι πρόκειται για μια στημένη κρίση. Διότι το αποτέλεσμα της ψηφοφορίας έχει καθοριστεί εκ των προτέρων, σε μεγάλο βαθμό. Ο λόγος είναι ότι ο Κώστας Καραμανλής του Αχιλλέως θα κριθεί από τον λαό των Σερρών, όπου οι δεσμοί της οικογένειάς του με τον τόπο και τον εκεί κόσμο είναι βαθύτατοι. Τόσο βαθείς, που είναι αδύνατον οι ψηφοφόροι να τον κρίνουν αντικειμενικά, τουλάχιστον σε ένα σημαντικό τους ποσοστό.
Όμως προβάλλοντας μόνον το ζήτημα της «κρίσεως από το λαό» του συγκεκριμένου βουλευτού, μας εμπόδισαν ώστε να μην σκεφθούμε τα αποτελέσματα που θα φέρει αυτή η υποψηφιότητα, σε διαφόρους τομείς. Θα δείξουμε λοιπόν γιατί αυτή η υποψηφιότητα, αν τελικώς οριστικοποιηθεί, θα μας αποκαλύψει αρρωστημένες νοοτροπίες και θα συντελέσει στην ακόμα μεγαλύτερη υποβάθμιση του κοινοβουλευτικού μας πολιτεύματος, όπως και στην αύξηση της διαφθοράς.
Τέσσερεις λόγοι υποβάθμισης
-Πρώτον. Αποτελεί ηθική σήψη του κόμματος, να επιβραβεύεται με υποψηφιότητα ο βουλευτής που είπε το τεράστιο ψέμα των ασφαλών τρένων, εντός του Κοινοβουλίου. Ακόμα περισσότερο που «κουνούσε το δάκτυλο» στους βουλευτές οι οποίοι «τόλμησαν» να του μιλήσουν για την έλλειψη ασφάλειας των τρένων, λίγες ημέρες προ του ατυχήματος. Σε μια υγιή Δημοκρατία το κόμμα του θα έπρεπε να του έχει επιβάλει κάποιες συνέπειες για την απαράδεκτη συμπεριφορά του, αλλά….
Με αυτό το ψέμα ο Κώστας Καραμανλής έπαιζε κυριολεκτικά με τις ζωές των επιβατών των τρένων. Αν το είχε αποφύγει και αντιθέτως είχε μιλήσει ειλικρινώς, ίσως κάποιοι από τους συμπολίτες μας, να είχαν αποφύγει τη χρήση του μοιραίου τρένου, που τους κόστισε τη ζωή. Επομένως ο πρώην Υπουργός έχει τεράστιες, τουλάχιστον, πολιτικές ευθύνες αφενός για το ψέμα και αφετέρου διότι δεν μερίμνησε αποτελεσματικότερα για την ασφάλεια των τρένων.
-Δεύτερον. Η επιβράβευση του θανατηφόρου ψέματος Καραμανλή δια της υποψηφιότητας
α. Θα αδικήσει άλλους βουλευτές που έχουν λειτουργήσει με τιμιότητα ή δεν έχουν υποπέσει σε τέτοιου μεγέθους αμαρτήματα.
β. Θα δώσει το κακό παράδειγμα στους άλλους βουλευτές ότι μπορούν να λένε τόσο μεγάλα ψεύδη, χωρίς καμία πρακτική συνέπεια. Αυτό θα υποβιβάσει ακόμα περισσότερο την ποιότητα του πολιτικού μας βίου.
γ. Θα αδικήσει άλλους συνυποψήφιούς του βουλευτές, που δεν έχουν την δική του δύναμη, λόγω ονόματος κλπ, αλλά ενδεχομένως έχουν περισσότερες ικανότητες και ειλικρίνεια.
-Τρίτον. Δημιουργείται δυναμική αύξησης της αναξιοκρατίας, ιδιαίτερα στον δημόσιο τομέα. Ο φόβος της, μικρής έστω, πιθανότητας να μην εκλεγεί θα αύξανε σε οποιονδήποτε βουλευτή την τάση του να υπόσχεται εξυπηρετήσεις σε ψηφοφόρους του. Εν συνεχεία αν εκλεγεί, είναι επόμενο οι ψηφοφόροι να τον πιέζουν περισσότερο, με το επιχείρημα ότι παρά τα αμαρτήματά σου σε ψηφίσαμε. Δηλαδή να τον ωθούν να παραβιάσει συνταγματικές υποχρεώσεις όπως την ισονομία, την αξιοκρατία και αμεροληψία με τις οποίες οφείλει να λειτουργεί το κράτος και ο κάθε πολίτης.
-Τέταρτον. Σε ένα σοβαρό ιεραρχημένο σύνολο, όταν κάποιος κάνει ένα μεγάλο σφάλμα του αφαιρούν τα καθήκοντα που είχε. Το κάνουν για να προστατεύσουν τον ίδιο από κάποιο επόμενο, αλλά και την ίδια την ομάδα από τον σφάλλοντα. Π.χ. στο στράτευμα αντικαθιστούν τον διοικητή κάποιου σχηματισμού. Στα ομαδικά αθλήματα όπως το ποδόσφαιρο αντικαθιστούν τον παίκτη για να προστατεύσουν την απόδοση της ομάδας.Στη Νέα Δημοκρατία δεν φαίνεται να έχουν διάθεση να κάνουν κάτι αντίστοιχο. Προφανώς τους λείπουν οι απαιτούμενες ηθικές προδιαγραφές και ικανότητες.
Επί πλέον διαβάζουμε ότι «ο πρώην υπουργός, πήρε την απόφαση να είναι υποψήφιος…». Σε ποια ανθρώπινη συλλογικότητα παίρνει αποφάσεις κάποιος από μόνος του, αν δεν είναι αρχηγός; Ιδιαίτερα όταν αυτές οι αποφάσεις επηρεάζουν ολόκληρο το σύνολο; Όμως αυτό δείχνει ότι η κακοδιοίκηση της τυχαιότητας που υπήρχε στα τρένα και στο Υπουργείο Μεταφορών, υπάρχει και μέσα στο κόμμα της Νέας Δημοκρατίας και μάλλον εκπηγάζει από αυτό.
Υποβίβαση εθνικής ασφάλειας
Όσα αναφέραμε ανωτέρω, δηλαδή η ηθική σήψη, η αδικία, η επιβράβευση του ψεύδους, το κακό παράδειγμα, η αναξιοκρατία κλπ αποτελούν στοιχεία που συνιστούν τη διαφθορά. Συνεπώς η χειροτέρευσή τους οδηγεί σαφώς στην αύξηση όχι μόνον της διαφθοράς, αλλά και εξ αυτής στην υποβάθμιση του κοινοβουλευτικού μας πολιτεύματος, όπως και της εθνικής ασφάλειας. Επειδή μάλιστα όλοι γνωρίζουμε την ύπαρξη αυτής της διαφθοράς, με κορυφή τη υπόθεση των υποκλοπών, διερωτόμαστε ως που θα φθάσουμε.
Δυστυχώς χρειάστηκε το τραγικό δυστύχημα των Τεμπών για να αντιληφθούμε ότι αυξανομένης της διαφθοράς και της αδιαφορίας, μειώνεται η εθνική μας ασφάλεια. Διότι αυτά αποτελούν αλληλοεξαρτώμενα μεγέθη. Όμως με την υποβίβαση της εθνικής μας ασφάλειας, νομοτελειακά θα ζήσουμε και άλλες συμφορές, τόσο στο εσωτερικό όσο και στα εθνικά μας θέματα.
Επεξηγηματικώς, όσοι ανακατεύονται με τη διαφθορά,δεν μπορούν να έχουν τις απαιτούμενες αντιστάσεις στις πιέσεις των ξένων, όπως επιτάσσει η εθνική ασφάλεια. Οι οιωνοί (δηλώσεις, άρθρα κλπ) δείχνουν ότι μας ετοιμάζουν δήθεν λύσεις, οι οποίες θα περιλαμβάνουν παράδοση κυριαρχικών δικαιωμάτων ή και κυριαρχίας στην Τουρκία.
Εν κατακλείδι ο Κυριάκος Μητσοτάκης, με την διαφαινόμενη εμμονή του στην υποψηφιότητα του πρώην Υπουργού του, θα συγκρουστεί με το κοινό περί δικαίου αίσθημα. Επίσης θα δείξει ότι δεν ενδιαφέρεται να προστατεύσει το κόμμα του από την ηθική βλάβη και τις όποιες απώλειες. Ακόμα χειρότερα θα μας φανερώσει ότι αδιαφορεί για την προστασία της χώρας από τη διαφθορά, την υποβάθμιση του πολιτεύματος και της εθνικής ασφάλειας.
Ο κ. Χρήστος Πουγκιάλης είναι Υποπτέραρχος ε.α. – Μετεωρολόγος
A chemical reaction is a bit like traveling from Vienna to Venice: your destination might be downhill, but to get there, you’ll need to cross the Alps. You can think of the energy changes molecules must go through as a landscape. Between the start and end of a reaction, this terrain can sometimes be so hilly that otherwise favorable reactions don’t happen at all if molecules lack the energy to make it over the bumps. Yet in some of these cases, such reactions do happen, thanks to quantum tunneling, which allows particles to occasionally bore through energy barriers they’d never be able to climb. This bizarre behavior is forbidden in traditional physics but allowed under the wild rules of quantum mechanics.
Now, in a new study published in Nature, scientists have managed to spot quantum tunneling in what classical physics would deem an impossible reaction between hydrogen molecules and deuterium ions—heavy, charged versions of hydrogen. This is the first time that researchers have managed to experimentally confirm a theoretical prediction about the rate of tunneling in a reaction involving ions. “Quantum mechanics in theory should be able to predict this [rate] very well,” says physicist Stephan Schlemmer of the University of Cologne in Germany, who was not involved in the study. “But nobody was sure whether this was really true.”
The idea that a particle could simply appear on the other side of an energy barrier traces back to German physicist Friedrich Hund. In 1927, while researching how molecules interact with light, he discovered that tunneling should be theoretically possible. According to quantum mechanics, particles are more like clouds of probability than solid spheres. These probability clouds, representing the location of a particle, extend out to infinity. So although it’s exceedingly unlikely, a quantum particle can theoretically pop up anywhere, including on the other side of an energy barrier that a classical particle could never cross.
In 1928 tunneling enjoyed perhaps the greatest of its first triumphs: tidily explaining nuclear alpha decay, a common type of radioactive decay in which atomic nuclei spit out “alpha particles”—helium nuclei with two protons and two neutrons—and transform into smaller nuclei in the process. This happens when the three atoms of a hydrogen molecule and deuterium ion approach one another in a line, and one hydrogen atom hops over to bond with the deuterium instead. At low temperatures, this reaction should be impossible, but it works with tunneling. Since then scientists have used tunneling to explain the otherwise unexplainable in contexts ranging from semiconductors to the hearts of stars.
But even though the idea behind quantum tunneling is now nearly a century old, bringing theory and experiment together to observe tunneling in chemical reactions has proved tricky. First, quantum tunneling is rare enough that reactions dependent on it are usually glacially slow, making them tough to watch in the lab. And then there are the theoretical calculations themselves, which involve math so complicated that scientists can only predict tunneling reaction rates for the very simplest reactions. “With [reactions among] three atoms, you can do it,” says molecular physicist Roland Wester of the University of Innsbruck in Austria, who co-authored the new study. “With four atoms, there are a couple of groups who can handle it. And with five atoms, there’s basically nobody in the world who has the means to do it fully quantum.”
The reaction between hydrogen gas and deuterium ions is simple enough that it’s possible to predict the reaction rate with quantum mechanics alone. That is why Wester’s team chose to study this reaction: the researchers could actually check theory against reality. In the reaction, a molecule of hydrogen gas collides with one deuterium ion to produce a hydrogen ion and a heavy, deuterium-containing hydrogen molecule. But when theoretical physicist Viatcheslav Kokoouline of the University of Central Florida and his colleagues crunched the numbers in 2018, they predicted a reaction rate that was hundreds of times lower than the upper-limit estimate that was previously measured by Wester’s team.
“[The results] disagreed so much with the experiments, we didn’t want to publish,” Kokoouline says. Worried that they had made a mistake, he and his colleagues repeated their calculation using three different theoretical methods and got the same result. It was certainly possible that the calculations were wrong, but “we tried our best, and this is the number we [could] provide,” says Kokoouline’s former student Isaac Yuen, who is now a theoretical physicist at Kansas State University.
The problem was the reaction’s extremely slow rate, which took the Innsbruck team about 15 years of troubleshooting and tinkering to finally measure accurately. To do it, the researchers trapped deuterium ions in a cage of electric fields, flushed them with hydrogen gas and cooled everything down to an extremely chilly 15 kelvins. At temperatures that cold, the hydrogen and deuterium lacked the energy to react without tunneling. After waiting for about 15 minutes, the scientists measured how many hydrogen ions had been produced to find the reaction rate.
Fifteen minutes doesn’t sound like much, but for classical reactions, scientists often take measurements “for 100 milliseconds, and they see almost all ions converted to product,” Wester says. “We waited 1,000 seconds, and less than 1 percent of the ions converted into products.”
Tunneling occurred only about one in every 100 billion collisions between hydrogen and a deuterium ion, which agrees very well with Kokoouline and Yuen’s theoretical calculations. “It feels quite amazing that the numbers match with the experiments,” Yuen says. “I feel like it’s a big triumph, as a theorist.”
Tunneling reactions between ions such as this one are thought to be important for chemical synthesis in the diffuse, interstellar soup of ionized gas that provides the raw material for new star systems. Because the interstellar medium is so cold, classical reactions are very slow, but tunneling is more likely—particles move past each other more slowly at low temperatures, which ups the odds of tunneling.
Here on Earth, capturing this tiny tunneling rate for the first time shows that physicists are on the right track with their quantum molecular theories. And it provides a benchmark for testing future theoretical efforts to unite chemistry and quantum mechanics. “[In] our regular world of classical particles, reactions can be understood with some very simple concepts,” Schlemmer says. “But this tunneling is just a completely different world. And measurements like this open this world to us.”
ABOUT THE AUTHOR(S)
Elise Cutts is a freelance science journalist who covers the earth and life sciences.
«Μέσα σε όλα ανεξαιρέτως τα κόμματα, διαμορφώνονται ολιγαρχικές δομές, και οι αποφασιστικές εξουσίες και αποφάσεις συγκεντρώνονται στα χέρια μικρών ηγετικών μειοψηφιών που ουσιαστικά καθίστανται ανεξέλεγκτες από το πλήθος των μελών και των οπαδών».
Ο Robert Michels ήταν Γερμανό-Ιταλός κοινωνιολόγος που συνέβαλε στη θεωρία της ελίτ περιγράφοντας την πολιτική συμπεριφορά των πνευματικών ελίτ. Ανήκε στην ιταλική σχολή ελιτισμού.Genn;huhke to 1876 και πέθανε το 1936
Robert Michels: Κοινωνιολογία των Πολιτικών Κομμάτων στη Σύγχρονη Δημοκρατία – Έρευνες γύρω από τις ολιγαρχικές τάσεις του ομαδικού βίου.
Στο κλασικό και αγέραστο έργο του Robert Michels, με τίτλο Κοινωνιολογία των Πολιτικών Κομμάτων στη Σύγχρονη Δημοκρατία και υπότιτλο Έρευνες γύρω από τις ολιγαρχικές τάσεις του ομαδικού βίου, θεμελιώθηκε η σύγχρονη πολιτική κοινωνιολογία (κυκλοφόρησε στην Ελλάδα το 1997 από τις εκδόσεις Γνώση, σε μτφ. Γιώργου Ανδρουλιδάκη, και θεώρηση Παναγιώτη Κονδύλη, μόνο… 87 χρόνια μετά την πρώτη γερμανική έκδοση του το 1910).
Σ’ αυτό αναλύεται ο λόγος για τον οποίο μέσα σε όλα ανεξαιρέτως στα κόμματα, διαμορφώνονται ολιγαρχικές δομές, και οι αποφασιστικές εξουσίες και αποφάσεις συγκεντρώνονται στα χέρια μικρών ηγετικών μειοψηφιών που ουσιαστικά καθίστανται ανεξέλεγκτες από το πλήθος των μελών και των οπαδών. Πράγμα που θέτει το θεμελιώδες ερώτημα: «πώς λειτουργούν τα κόμματα στο εσωτερικό τους και ποιες συνέπειες έχει η δική τους λειτουργία για τη γενική λειτουργία της δημοκρατίας».
Η εξέλιξη και η λειτουργία ΟΛΩΝ των πολιτικών κομμάτων διέπεται από τον Σιδερένιο Νόμο της Ολιγαρχίας, που δεν έπαψε ποτέ να ισχύει. Η γραφειοκρατικοποίηση, η ολιγαρχοποίηση και αυταρχοποίηση αποτελεί την αναπόδραστη μοίρα όλων των πολιτικών κομμάτων ανεξάρτητα από την ιδεολογική τους αμφίεση.
Στην πορεία από τον Μεσαίωνα στη Νεότερη Εποχή, θεωρήθηκε ότι η Εποχή της Πίστης των σκοτεινών χρόνων θα παραχωρούσε τη θέση της στην Εποχή της Λογικής ενός φωτεινού μέλλοντος. Αντ’ αυτού, διαπιστώθηκε ότι την Εποχή της Πίστης την διαδέχθηκε μια Εποχή εκλογικευμένης κοινωνιοπάθειας, η οποία εξακολουθεί να μας ταλανίζει έκτοτε.
Από τότε μέχρι σήμερα, η ανθρωπότητα γνώρισε δύο μόνο ρυθμίσεις της καπιταλιστικής εξουσίας που διέπει όλες τις κοινωνίες: τον ολοκληρωτισμό (δικτατορία και αυταρχισμό) και τη «φιλελεύθερη» ολιγαρχία (με τις διάφορες εκφάνσεις της αντιπροσωπευτικής δήθεν δημοκρατίας), και όλες οι επαναστάσεις, οι πολιτικές ανατροπές και τα κινήματα αλλαγής ακολούθησαν μια διαδικασία προσαρμογής στη μια ή την άλλη ρύθμιση.
Όπως σε κάθε επανάσταση ή αλλαγή, έτσι και στις μεγάλες αστικές επαναστάσεις στον τότε γνωστό οικονομικά πλούσιο κόσμο (Κάτω Χώρες 16ος αιώνας, Αγγλία 17ος αιώνας, Αμερική και Γαλλία 18ος αιώνας), υπάρχει πάντοτε μια μειοψηφική καθοδηγούσα και μια πλειοψηφική πραγματοποιούσα δύναμη και ο χαρακτήρας της νέας εξουσίας που προκύπτει από την επαναστατική ανατροπή καθορίζεται πάντοτε από την πρώτη.
Η μετατροπή της μειοψηφικής καθοδηγούσας αστικής τάξης σε τάξη εν εξουσία οδήγησε με τρόπο φυσικό και αναπόδραστο από την επανάσταση στον συντηρητισμό. Επιτομή αυτής της εξέλιξης αποτελεί ο αββάς Sieyes που το 1789, στην πραγματεία του Tι είναι η Tρίτη Tάξη;.
«Μόνο αυτοί που συμβάλλουν στην εγκαθίδρυση (και την ενδυνάμωση) της κρατικής εξουσίας, είναι σημαντικοί μέτοχοι της μεγάλης κοινωνικής επιχείρησης. Μόνο αυτοί είναι τα αληθινά μέλη του συνεταιρισμού».
Ο Εμμανυέλ Ζοζέφ Σιεγές (Emmanuel Joseph Sieyes) (1748 – 1835) ήταν Γάλλος ρωμαιοκαθολικός κληρικός, περισσότερο γνωστός ως Αββάς (=Ηγούμενος) Σιεγές (Abbe Sieyes Αμπέ Σιεγές), συνταγματολόγος και πρώιμος κοινωνιολόγος.
Η προσωπική διαδρομή του αββά Sieyes είναι χαρακτηριστική της εξέλιξης όχι μόνο της Γαλλικής Επανάστασης αλλά όλων των επαναστάσεων εν γένει: Ξεκίνησε ως ένας από τους καθοδηγητές της επανάστασης, πρωτοστάτησε στην οργάνωση του πραξικοπήματος που έφερε τον Ναπολέοντα Βοναπάρτη στην εξουσία (1799), και μετά το τέλος του Ναπολέοντα και την παλινόρθωση της βασιλείας στη Γαλλία, δήλωσε θρασύτατα «έχω επιζήσει!».
Κάθε νέο κυρίαρχο στρώμα τείνει αναγκαία να αγωνίζεται για την διασφάλιση της νεο-κατακτημένης εξουσίας του. Απ’ αυτή την διεργασία προέκυψε το πολιτικό μοντέλο της «φιλελεύθερης» ολιγαρχίας, στις δυο γνωστές εκδοχές του (τη «φιλελεύθερη» μοναρχική και τη «φιλελεύθερη» προεδρική ολιγαρχία), που οποίο διασφαλίζει τα συμφέροντα κάθε νέας κυρίαρχης τάξης, προφυλάσσοντας την από τις «επικίνδυνες τάξεις» μέσω της ενσωμάτωσής τους στη φενάκη της κοινοβουλευτικής διαδικασίας που αποτελεί κοινό χαρακτηριστικό και των δύο μορφών της «φιλελεύθερης» ολιγαρχίας (δίπλα στην οποία προστέθηκε κατά τον 20ο αιώνα, και ο ολοκληρωτισμός).
Μ’ αυτά τα δεδομένα, το ζητούμενο δεν είναι η ανατροπή της «φιλελεύθερης» ολιγαρχίας (που γίνεται πάντοτε προς όφελος των διαφόρων μορφών ολοκληρωτισμού), αλλά η αντικατάστασή του από ένα άλλο –ποιοτικά διαφορετικό– πολιτικό μοντέλο άμεσης δημοκρατίας που θα ενσωματώνει τα λίγα θετικά στοιχεία της «φιλελεύθερης» ολιγαρχίας (π.χ. τα δικαιώματα του ανθρώπου και του πολίτη), απορρίπτοντας τα πλείστα όσα αρνητικά της.
Κι ακριβώς για αποφευχθεί αυτό, αναλαμβάνουν δράση οι ανεπάγγελτοι- επαγγελματίες πολιτικοί, θλιβεροί κλόουν στο μεγάλο τσίρκο της κοινοβουλευτικής δήθεν δημοκρατίας, επιτρέποντας στους ευπειθείς υπήκοους να παίζουν το ρόλο του πολίτη μία ημέρα κάθε τέσσερα ή πέντε χρόνια, μια «μεγαλόψυχη» παραχώρηση μέσω της οποία «οι έσχατοι ανεπάγγελτοι-επαγγελματίες πολιτικοί και γελωτοποιοί έσονται πρώτοι», διαγκωνιζόμενοι για μια καρέκλα εξουσίας και παχυλής αργομισθίας στο σύμπαν μιας -κατ’ ανάγκη- θεσμοποιημένης διαφθοράς.
Ανάμεσα σ’ αυτούς, κυριαρχούν οι παντός είδους ανίκανοι που προκύπτουν ως προϊόντα των «ευγενών» σωματικών υγρώντων παρακοιμώμενων στο Βαθύ Κράτος της πολιτικής, της οικονομίας, της «δικαιοσύνης», των ενόπλων δυνάμεων, των υπηρεσιών ασφαλείας, της εκκλησίας (που δεν ταυτίζεται με την θρησκεία), των μέσων μαζικής εξαπάτησης, κλπ.
Στην παρούσα στιγμή, οι υπήκοοι που υποδύονται τους «πολίτες» μια μέρα κάθε 4 ή 5 χρόνια κατά το θέατρο των εκλογών, καλούνται να επιλέξουν ανάμεσα
α) στην «κουλτούρα»του παιδοβιασμού, της «αριστείας», της διαφθοράς, των υποκλοπών, της ιδιωτικοποίησης των μέσων κοινής ωφέλειας – μετατρέποντάς τα σε μέσα μαζικής δολοφονίας (όπως στις πρόσφατες μαζικές εκτελέσεις 57 αθώων υπάρξεων στο σκοπευτήριο των Τεμπών), της καταναγκαστικής επιβολής των θανατηφόρων «εμβολίων»-COVID και των καταστροφικών μέτρων – με τα οποία συντελέστηκε το μεγαλύτερο έγκλημα στην ιστορία της ανθρωπότητας, και
β) στην «κουλτούρα» της κωλοτούμπας των μνημονίων και του εκβιαστικού εμβολιασμού με τα ανθρωποκτόνα «εμβόλια»-Frankenstein, και πλείστων άλλων.
Το 1853, ο Καρλ Μαρξ σκιαγράφησε με εκπληκτική ακρίβεια το πορτραίτο κάθε ανεπάγγελτου επαγγελματία πολιτικού–ειδικού του τίποτα, που ισχύει στο διηνεκές, ζωγραφίζοντας την προσωπογραφία του λόρδου Πάλμερστον (1784-1865) που διατέλεσε πρωθυπουργός του Ηνωμένου Βασιλείου (1859–1865). Γράφει ο Καρλ Μαρξ στο Για τον Πάλμερστον, στις 22/10/1853:
«Αυτός που υποκύπτει σε κάθε ξένη επίδραση, ενώ της αντιστέκεται με τα λόγια… Καταφέρνει να συνδυάζει τη δημοκρατική φρασεολογία με τις ολιγαρχικές ιδέες… Έχει την ειδικότητα να φαίνεται πως επιτίθεται όταν υποχωρεί, και πως υπερασπίζεται αυτούς που προδίδει. Ξέρει να χειρίζεται δεξιοτεχνικά έναν επιφανειακό αντίπαλο και να σπρώχνει σε απελπισία έναν υποτιθέμενο σύμμαχο. Ξέρει να παίρνει στην αποφασιστική στιγμή το μέρος του δυνατού απέναντι στον πιo αδύνατο, και να το βάζει στα πόδια αλαλάζοντας όλο θάρρος και στόμφο… Και μέχρι σήμερα, η φιλία του υπήρξε πάντοτε το προμήνυμα σίγουρης καταστροφής…» Οι ανεπάγγελτοι, ανεπαρκείς και ατάλαντοι επαγγελματίες πολιτικοί είναι -παντού και πάντοτε- θλιβεροί γελωτοποιοί, φορείς μιας τουρκο-μπαρόκ «κουλτούρας» αποδεικνύοντας ότι ενώ στο Ancient Regime κάθε «σοβαρός» άρχοντας είχε στην Αυλή του έναν τουλάχιστον γελωτοποιό, στα καθεστώτατουσύγχρονου Μεσαίωνα κάθε «σοβαρός» αρχηγός-αφέντης διαθέτει ως Αυλή του ένα πλήθος από ανεπάγγελτους-επαγγελματίες πολιτικούς-γελωτοποιούς χαμηλότερης κλίμακας.
Οι ανεπάγγελτοι υποψήφιοι επαγγελματίες πολιτικοί είθισται να εκκολάπτονται συμμετέχοντας σε διάφορα κομματικά σχήματα (νεολαιίστικα, μαθητικά και φοιτητικά, εν σειρά), σε διάφορες «καρέκλες» (πρόεδρος, αντιπρόεδρος, γραμματέας, σύμβουλος, κ.α.), προετοιμαζόμενοι για τις μελλοντικές διαδρομές τους στους δαιδαλώδεις διαδρόμους της εξουσίας. Και, τελικά, εκπληρώνουν το όνειρό τους όταν γίνουν «επαγγελματίες πολιτικοί». Κι επειδή πρόκειται, για ένα επάγγελμα που δεν παράγει τίποτα (!), όλοι τους αποφεύγουν να το δηλώνουν ως επάγγελμά τους.
Οικανονικοί άνθρωποι, δίπλα από το ονοματεπώνυμό τους αναγράφουν το επάγγελμά τους: εργάτης, αγρότης, μηχανικός, δικηγόρος, γιατρός, κ.λπ. Οι επαγγελματίες πολιτικοί, δίπλα από το ονοματεπώνυμό τους δεν αναγράφουν ποτέ το επάγγελμά τους: πολίτικός. Γράφουν οτιδήποτε άλλο πλην αυτού. Aκόμη κι αν κατείχαν κάποιο επάγγελμα για ένα φεγγάρι, ή δεν το άσκησαν ποτέ ή το άσκησαν επ’ ολίγον πριν «προβιβαστούν» σε επαγγελματίες πολιτικούς.
Πίσω απ’ αυτή την λαθροχειρία μάλλον υποκρύπτεται η ντροπή γι’ αυτό που πραγματικά είναι ή κάνουν. Ο όρος «επαγγελματίας πολιτικός» έχει μόνο αρνητικές συνδηλώσεις και μια αυτές είναι το «ειδικοί του τίποτα». Γι’ αυτό και έχουν ανάγκη από ένα ψευδεπίγραφο φύλλο συκής ώστε να μετριάζεται η τραγικότητα της κατάστασης τους. Συνεπώς, είναι δικαιολογημένη η διαρκής καχυποψία απέναντι σ’ αυτά τα περίεργα όντα που είναι συνεχώς διχασμένα ανάμεσα στο «άλλο είμαι και άλλο νομίζω ότι είμαι» και στο «άλλα λέω και άλλα κάνω».
Όπως είναι γνωστό «όταν το δάκτυλο δείχνει το φεγγάρι, ο βλάκας κοιτάζει το… δάκτυλο». Αλλά όταν το δάκτυλο ανήκει στο χέρι του Αρτούρο Ούι κάθε κομματικής συμμορίας, δείχνει τις καρέκλες της εξουσίας στους αυλοκόλακες-υποτελείς του,ο βλάκας εξακολουθεί να ατενίζει το δάκτυλο, ο καιροσκόπος επικεντρώνει τη σωληνοειδή του όραση στα προνόμια από την κατοχή της καρέκλας, και ο εθελότυφλος συνεχίζει να μη βλέπει τίποτε. Και τότε, σημαίνει η ώρα του γελωτοποιού…
Οι ανεπάγγελτοι-επαγγελματίες πολιτικοί, αυτοί οι παράδοξοι ειδικοί του Τίποτα που επιμένουν να επιβιώνουν παρασιτικά ακόμη και σε εποχές «υψηλής ειδίκευσης», έχουν ως κύριο όπλο τους μια διανοητική εμβέλεια και ένα δείκτη νοημοσύνης που τους στερεί –μεταξύ άλλων και– από τη στοιχειώδη αυτοπροστασία που παρέχει σε κάθε άνθρωπο η αίσθηση του γελοίου.
Και στην προσπάθειά τους να αντισταθμίσουν την φοβία που τους διακατέχει από το ενδεχόμενο της απώλειας της διαχείρισης ασήμαντων υποτομέων της εξουσίας (μικροκομματικής, κυβερνητικής ή πολιτειακής), ενεργοποιούν το εργαλείο της μαζικής εξαπάτησης, στηριγμένοι στη δική τους μικρή Αυλή που αποτελείται από πλείστα όσα προσωπικά ανύπαρκτα και ετερόφωτα σαπρόφυτα (από «γιές-μαν» και «γιές-γούμαν») τα οποία –από κοινωνικο-πολιτική και ψυχοσεξουαλική άποψη– είναι καθηλωμένα στη βρεφική φάση της «εξέλιξής» τους.
Το κατάντημα όλων των ανεπάγγελτων-επαγγελματιών διαχειριστών της εξουσίας είναι θλιβερό. Αλλά, οι άμεσες, αλλά κυρίως οι μακροπρόθεσμες συνέπειες της εισβολής και κυριαρχίας τους στο δημόσιο βίο είναι καταστροφικές.
Ο πολιτικός κανιβαλισμός και η ακόρεστη πείνα για προνόμια, που αποτελεί λόγο για την κατάκτηση και τη διαχείριση της εξουσίας επί δύο αιώνες στα καθ’ ημάς, με στόχο τη μεθοδευμένη, μαζική και συστηματική υπεξαίρεση και διασπάθιση του δημοσίου χρήματος, καθιστούν όλο και περισσότερο σκοτεινό και δυσοίωνο το παρόν και το μέλλον της δύσμοιρης ελληνικής κοινωνίας.
Γιατί κάποτε οι οικονομικές τρύπες και τα «ελλείμματα» της κλεπτοκρατικής τους δραστηριότητας μπορεί να καλυφθούν (όχι φυσικά από εκείνους που τα δημιούργησαν, μετασχηματίζοντας τη λεηλασία της δημόσιας περιουσίας και του δημόσιου χρήματος –μέσω της θεσμοποιημένης μίζας– σε απόρρητους ιδιωτικούς τραπεζικούς λογαριασμούς). Εκείνο που δεν πρόκειται να ξεπεραστεί είναι η πλήρης ανατροπή των πολιτικών, ηθικών και ψυχοδιανοητικών δομών που συνεπάγεται η πολύχρονη συστηματική καταστρατήγηση και διαστροφή της σκέψης και της γλώσσας ενός λαού.
Η κάθε πληβεία «αλήτ» που διαχειρίζεται την εξουσία (ακολουθώντας τον ιστορικά δοκιμασμένο δρόμο όλων των διαχειριστών της εξουσίας), διαστρέφει το περιεχόμενο των εννοιών και βιάζει ανενδοίαστα τις λέξεις, για να εκφράζει μια πραγματικότητα που υπάρχει μόνο στο χαμηλό μορφωτικό επίπεδο, την ανορθόλογη διάνοια, την ανύπαρκτη ηθική και την ασταθή κοινωνική της υπόσταση.
Όπως είναι γνωστό, η μεθοδική καταστροφή της γλώσσας συμβάλλει στην αλλοίωση των ψυχοδιανοητικών μας δομών, πράγμα που διευκολύνει την κυριαρχία των γελωτοποιών της εξουσίας και την αποτροπή της αναγωγής των υπηκόων σε πολίτες.
Αν η έννοια του πολίτη νοηματοδοτείται από την επιθυμία και τη δυνατότητά του να έχει καίριο λόγο στις αποφάσεις που τον αφορούν και να αντιδρά στην αυθαιρεσία της εξουσίας (σ’ αντίθεση με τον υπήκοο που δεν διανοείται και δεν επιθυμεί να αντιδράσει σ’ αυτή), τότε οφείλουμε να ομολογήσουμε ότι σ’ ολόκληρη την περίοδο της καθ’ ημάς δικομματικής κλεπτοκρατίας από την δολοφονία του Καποδίστρια μέχρι σήμερα:
Δεν είμαστε παρά θλιβεροί υπήκοοι, όσο ανεχόμαστε τους όποιους νεο-βάρβαρους διαχειριστές της εξουσίας νακακοποιούν τη γλώσσα μας, ναεμπορεύονται τα οράματά μας, να εμπαίζουν τις ελπίδες και τις αγωνίες μας, να κάνουν πολιτικά πραξικοπήματα (από τα πολύχρωμα ψηφοδέλτια μέχρι τις οβιδιακές μεταμορφώσεις των δημοψηφισματικών «όχι»σε«ναι»), να μας εξαπατούν διαρκώς(«διώχνοντας» τις βάσεις κρατώντας τες και καταγγέλλοντας τα «μνημόνια», αποδεχόμενοι άλλα επαχθέστερα), να κάνουν «μπίζνες» αδειάζοντας τα δημόσια ταμεία και αυξάνοντας τον δικό τους αθέμιτο πλούτο και, συχνά, μας δολοφονούν (όπως με τις πρόσφατες εκτελέσεις στο σκοπευτήριο των Τεμπών).
Και δεν θα γίνουμε πολίτες αν δεν συνειδητοποιήσουμε ότι η άμυνα απέναντι σ’ αυτή την ιδιόμορφη και απεχθή ομάδα των ανεπάγγελτων-επαγγελματιών πολιτικών απαιτεί την διαρκή αντίσταση σε κάθε παραβίαση των ορίων και των κανόνων του κοινωνικο-πολιτικού παιχνιδιού από τους γελωτοποιούς που διαχειρίζονται κάθε φορά την εξουσία.
Επί δύο αιώνες, αδιαφορώντας για το δικαίωμά μας σε μια πολιτική αρχών, σταδιακά, μεταλλαχθήκαμε σε υπήκοους, παραδίνοντας αδιαμαρτύρητα τη διαχείριση της τύχης μας σε έναν εσμό επαγγελματιών πολιτικών χωρίς αρχές, σε μια (ημι)ντόπια διαχειριστική Κόζα Νόστρα που ενδιαφέρεται μόνο για τη διαιώνιση της επικυριαρχίας της στην ελληνική κοινωνία.
Αρνούμενοι να αναλάβουμε την ευθύνη της ύπαρξής μας εμείς οι ίδιοι, θεοποιούμε τον κάθε τυχάρπαστο γελωτοποιό-«σωτήρα», όντες πάντοτε επιλήσμονες της προειδοποίησης του Samuel Johnson ότι «πίσω από κάθε σωτήρα βαδίζει ένας δήμιος».
«Μετά τη θεοποίηση του Στάλιν, η βραδινή προσευχή κατέστη περιττή», σάρκαζε ο Bertolt Brecht. Μετά τη θεσμοποίηση της ξύλινης εξουσιαστικής και κομματικής γλώσσας των γελωτοποιών της εξουσίας, ο πολιτικός λόγος κατέστη περιττός και αντικαταστάθηκε από το παραπολιτικό και το λάιφ-στάιλ κουτσομπολιό περί παντός του ασήμαντου. Όμως, μια κοινωνία χωρίς γνήσιο πολιτικό λόγο είναι ένα άθυρμα ανιστορικών ανθρωποειδών που στερούνται οποιασδήποτε προοπτικής. Κι αυτή ακριβώς είναι η τωρινή μας κατάσταση στο λαβύρινθο της οποίας σέρνουμε τα βήματά μας, χωρίς καμιά αίσθηση ή δυνατότητα προσανατολισμού.
Ο κοινωνικός και πολιτικός ορίζοντας μας είναι σκοτεινός, «το μέλλον (μας) έχει πολλή ξηρασία». Και δυστυχώς, δεν φροντίσαμε εγκαίρως για αποθέματα νερού. Συνεπώς, μια πολύμορφη δίψα αποτελεί το κυριότερο χαρακτηριστικό του παρόντος και του μέλλοντός μας.
Αφήνοντας πίσω του «παλιοσίδερα και το υπόκωφο κοροϊδευτικό γέλιο των γενεών» (Τ. Μπορόφσκι), ο εσμός των ιδιόμορφων «θιάσων ποικιλιών» των επαγγελματιών πολιτικών που διαγκωνίζονται για τη συμμετοχή τους στη διαχείριση της εξουσίας από την δολοφονία του Καποδίστρια μέχρι σήμερα, οργανώνεται, ενισχύεται και «ανανεώνεται» με πυρήνα του δύο κλεπτοκρατικές παρατάξεις που εναλλάσσονται στη διαχείριση της εξουσίας, αλλάζοντας απλώς ονόματα.
Πρόκειται για ένα θλιβερό μπουλούκι ατάλαντων σαπρόφυτων που κοινό τους στοιχείο είναι ότι ανεβάζουν στη «δημόσια» σκηνή την Γκόλφω αυταπατώμενοι ότι ερμηνεύουν τον «Προμηθέα Δεσμώτη». Ένας θίασος που, σε κρίσιμες στιγμές, αρχίζει να συνειδητοποιεί πανικόβλητος ότι ποτέ δεν υπαγόταν στην αρμοδιότητα της πολιτικής κριτικής. Γιατί ήταν εξαρχής και παραμένει ένα μπουλούκι αξιολύπητων γελωτοποιών, για καθένα από τους οποίους ισχύει το:
«Είναι πολύ αργά να σώσεις το κεφάλι σου, όμως υπάρχει ακόμα καιρός για να εξευτελιστείς, για να καταντήσεις να πιστεύεις στα μάγια και στο διάβολο, για να πιστεύεις τα πάντα και να συναινείς. Ακόμα και τούτη τη στερνή ώρα». (Jan Kott, Σαίξπηρ ο σύγχρονός μας)
Ο Μαρκ Τουαίν έγραφε το 1879: «O Όμηρος στη δεύτερη ωδή της Ιλιάδας λέει με άμετρο ενθουσιασμό: ‘Χάρισέ μου αυνανισμό ή δώσε μου το θάνατο’…». Περίπου 200 χρόνια αργότερα, οι ανεπάγγελτοι επαγγελματίες πολιτικοί, με τις «θεσμικές» (!!!) παρεμβάσεις τους (άλλοτε γελοίες και άλλοτε τρομοκρατικές), επιμένουν αστόχαστα να μετασχηματίζουν αυτή την «ειδική» ατομική απόλαυσή τουςσε δημόσιο πρόβλημα, στερώντας την κοινωνία από το οξυγόνο της ελευθερίας…
Η Αυλή των Θαυμάτων κάθε κομματικού δεσπότη
Η «αυλή» κάθε αρχηγού είναι σαφώς διαρθρωμένη από την άποψη της κατανομής των ρόλων:
1) Στον πυρήνα της Αυλής κάθε «Ηγέτη»συνωστίζονταιοι καθαυτό αυλόδουλοι (κομματικοί «ευπατρίδες» ή, άλλως, παρακοιμώμενοι), που μάταια προσπαθούν να μετριάσουν το άγχος που απορρέει από την αδυναμία τους να υπάρχουν ως πολιτικά αυτοδύναμες οντότητες, με το να εμφανίζονται ως «βασιλικότεροι του βασιλέως» τους.
Η εν γένει εξωτερική εμφάνιση, το λεξιλόγιο, η στάση, η συμπεριφορά και, κυρίως, η ψυχολογία τους που καθορίζεται από την απολύτως ανισότιμη σχέση τους με τον αρχηγό τους, τους καταδικάζεινα αναπαράγουν μια καρικατούρα του «αρχηγού» τους στο μικροπεδίο που διαχειρίζονται αποκλειστικά και μόνο ελέω του «αρχηγού». Μια καρικατούρα που προκαλεί οίκτο και θυμηδία, επιβεβαιώνοντας το αληθές του λόγου για τη σχέση αντίγραφου και πρωτότυπου, η οποία μετατρέπει την τραγωδία σε κωμωδία: Κανένας δεν μπορεί να παίξει το ρόλο του Χίτλερ, του Μουσολίνι ή του Στάλιν στη θέση του Χίτλερ, του Μουσολίνι ή του Στάλιν, χωρίς να γελοιοποιηθεί. Γιατί, «η τραγωδία είναι το θέατρο του παπά, και το γκροτέσκο είναι το θέατρο του παλιάτσου». (Jan Kott)
Υποκείμενα μιας έντονης εσωτερικής σύγκρουσης ανάμεσα σ’ αυτό που είναι και σ αυτό που θα ήθελαν να είναι,αδυνατούν να αποφύγουν την αποκάλυψη του παυλοφιανού πυρήνα της πολιτικής συμπεριφοράς τους, κάθε φορά που εκπέμπεται το σήμα «Αρχηγός». Στις παρεμβάσεις τους υπάρχει μόνο η έκδηλη αγωνία να προστατευθεί ο «αρχηγός» με κάθε τρόπο και, μέσω αυτού, να προστατευτούν οι ίδιοι.
Η αντίδρασή τους είναι εξόχως αποκαλυπτική τόσο για τους ίδιους ως πολιτικά όντα, όσο και για την κομματική χαβούζα στην οποία εκκολάφθηκαν και την οποία διακονούν με το αζημίωτο.
Οι δουλοπρεπείς «αυλικοί», ως φορείς ενός ιδιόμορφου πολιτικού ναρκισσισμού, που διαμεσολαβείται από το είδωλο του «δεσπότη», εξαναγκάζονται να υιοθετούν συνεχώς μια υστερικόμορφη συμπεριφορά, που αντιστοιχεί στις μεταβαλλόμενες επιθυμίες του αφέντη τους. Έτσι, υιοθετούν και εφαρμόζουν την πρώτη αρχή της δημαγωγίας:Να λες τα πάντα, χωρίς να λες τίποτα. Να υπόσχεσαι τα πάντα, χωρίς να σέβεσαι καμμιά από τις υποσχέσεις σου.
2) Στον πρώτο ομόκεντρο κύκλο γύρω από τον πυρήνα της «αυλής» του αρχηγού, συνωστίζονται οι θλιβερές φιγούρες των «επώνυμων» υποβολέων που σιγοντάρουν τα προαναφερθέντα στελέχη της κεντρική «αυλής», ελπίζοντας σε κάποια αναδιανομή των ρόλων από τον «αρχηγό». Βασικό χαρακτηριστικό τουςτο «άλμα» από το «επαναστατικό» ταγάρι στην πιο «κυριλέ» τσάνταΛουί Βιτόν.
3) Στον δεύτερο ομόκεντρο κύκλο παρατάσσονται οι «υποστηρικτικές δυνάμεις». Τα πλέον απωθητικά δείγματα του χυδαιότερου μικροαστισμού, ως αναγκαίοι κομπάρσοι στους οποίους ανατέθηκε περιστασιακά και από «σπόντα» ο ρόλος του «εθνοπατέρα» ή της «εθνομητέρας», χάρη στην εύνοια του «αρχηγού», κάποιων μηχανισμών, και ορισμένων σχέσεων ή καταστάσεων: Αμήχανοι και άβουλοι, εξαντλούν το λόγο της πολιτικής ύπαρξής τους με παγωμένα χαμόγελα, άτοπες γκριμάτσες, ημιτελείς χειρονομίες και ατέλειωτες ανούσιες συζητήσεις με τους ομοίους τους. Κλακαδόροι-βουλευτές (ή βολευτές, κατά τον Κων/νο Καραμανλή) σε περίοδο μαθητείας στην «ενδεδειγμένη» κοινοβουλευτική συμπεριφορά.
Η αποτίμηση της γενικής εικόνας της κοινοβουλευτικής εμπροσθοφυλακής του κομματισμού, είναι απογοητευτική:
Η αισθητική της εξωτερικής τους εμφάνισης, η στάση του σώματός τους στα έδρανα, η σπασμωδικότητα των κινήσεων και η ανατριχιαστική εκφορά του λόγου τους (και κυρίως του άναρθρου, στον οποίο αριστεύουν) που υποτίθεται ότι πρέπει να υποτάσσεται στους κανόνες και να ανταποκρίνεται στα σχήματα της ελληνικής γλώσσας, αποπνέουν μια απωθητική χυδαιότητα που παραπέμπει ευθέως στις σελίδες του Ευγένιου Σύη. Συμπυκνωμένη έκφραση ενός «ήθους» και μιας «κουλτούρας» που προσπαθεί απεγνωσμένα να ξεπεράσει τους αντικειμενικούς περιορισμούς αυτού που είναι και να προβληθεί ως κάτι που δεν είναι.
Δεν έχει σημασία εάν είναι κακοί ηθοποιοί. Γιατί, σε ό,τι αφορά τη συμπεριφορά τους, αντικειμενική είναι μόνο η διαπίστωση της καθολικής επικυριαρχίας των υποφλοιωδών κέντρων του εγκεφάλου τους. Είναι ανίκανοι για όποιο παραγωγικό κοινοβουλευτικό (ή όποιο άλλο) έργο, και νομίζουν ότι αυτό αντισταθμίζεται με βίαιες εκτινάξεις, σπασμούς των μιμικών μυών, αποκρουστικές γκριμάτσες και άναρθρες κραυγές. Είναι ο ερπετόμορφος εγκέφαλος που παίρνει την εκδίκησή του από τον φλοιό.
«Αγωνίσου ή φύγε». Κάθε ζώο αντιμέτωπο με μια απειλή, είναι αναγκασμένο να διαλέξει ανάμεσα στη μάχη και τη φυγή, όπως αποφαίνεται η ηθολογία συνεπικουρούμενη από τη νευροφυσιολογία.
Όμως στα σύγχρονα «κοινοβούλια», οι ελέω του «αρχηγού» ανεπάγγελτοι επαγγελματίες πολιτικοί δεν διαθέτουν την πολυτέλεια της επιλογής, δεδομένου ότι η φυγή είναι αποκλεισμένη από την ανυπαρξία κάθε επαγγελματικής δεξιότητας ή τη μεγαλομανία τους. Είναι, συνεπώς, υποχρεωμένοι να μαχηθούν. Υπέρ του αφέντη τους και, συγχρόνως, υπέρ του εαυτού τους. Με κάθε μέσο.
Τουλάχιστον δύο αιώνες συνενοχής με την προσωπολατρία, τον αυταρχισμό, την αυθαιρεσία και τα σκάνδαλα, διαμόρφωσαν ολόγυρά τους τον βούρκο που τώρα τους καταπίνει. Και δεν μπορούν να σωθούν, αδράχνοντας τα μαλλιά τους… Είναι λοιπόν αυτονόητος λοιπόν ο καταστροφικός χαρακτήρας των αντιδράσεών τους στην απελπισμένη προσπάθειά τους να επιβιώσουν.
Σ’ αυτή την τραγική κατάσταση που διαμορφώνουν οι ευπειθείς υπηρέτες κάθε Μεγάλου Αδερφού, συνειδητοποιούν ότι δεν υπάρχει καμμιά απόσταση ασφαλείας ανάμεσα στην απόφανση «το κράτος είμαι εγώ» και στην απελπισμένη ιαχή «αποθανέτω η ψυχή μου μετά των αλλοφύλων».
Γιατί την ώρα της κρίσης, στο εξουσιοφρενικό σύμπαν δεν υπάρχουν φίλοι, υπάρχουν μόνον αλλόφυλοι… Αυτός είναι ο πρώτος και έσχατος «ηθικός» κανόνας της «αλλαγής», που προαναγγέλλει τον πανικό του «ο σώζων εαυτόν σωθήτω» όταν έρχεται η ώρα της κρίσης.
Αφήνοντας πίσω του «παλιοσίδερα και το υπόκωφο κοροϊδευτικό γέλιο των γενεών» (Τ. Μπορόφσκι), αυτοί οι ιδιόμορφοι θίασοι ποικιλιών (οι οποίοι ενισχύθηκαν και με ένα κομματικό σχηματισμό που επί δεκαετίες φυτοζωούσε στο όριο του 3% για να εξασφαλίσει κοινοβουλευτική εκπροσώπηση), παίζουν τη «Γκόλφω»πιστεύονταςκαιδιακηρύσσοντας ότι ερμηνεύουν τον «Προμηθέα Δεσμώτη», χωρίς να συνειδητοποιούν ότι ποτέ δεν υπάγονται στην αρμοδιότητα της πολιτικής κριτικής. Γιατί ήταν, είναι και θα είναι αντικείμενο της πολιτικής σάτιρας και της ψυχιατρικής. Δηλαδή, καθ’ οδόν προς «το μαυσωλείο ή το ψυχιατρείο» (Οκτάβιο Παζ).
Και στην προσπάθειά τους να αντισταθμίσουν την μόνιμη φοβία που τους διακατέχει για το ενδεχόμενο της απώλειας της διαχείρισης εξουσίας, απωθούν πεισματικά το αναντίρρητο γεγονός της «πολιτικής» τους προσωρινότητας, καιταυτίζουν την πεπερασμένη ύπαρξή τους με τους θεσμούς.
Έτσι, κάθε φορά που βάλλονται οι ίδιοι για τη διανοητική ή ηθική ανεπάρκειά τους, αντιδρούν κραυγάζοντας υστερικά ότι «θίγονται οι θεσμοί», λησμονώντας ότι η διαδικασία θέσμισης της κοινωνίας δεν τους περιλαμβάνει… «αυτοπροσώπως».
Κάθε ανθρώπινη κοινωνία αποτελεί μία «σύνθεση θεσμών» (πολλών κατασταλτικών και ελάχιστων μη-κατασταλτικών) που αναπτύσσονται ως γενικές διευθετήσεις στα διάφορα πεδία των ποικίλων ανθρώπινων αναγκών, με λειτουργικό τους στόχο την εξυπηρέτηση (ή, συνήθως, την καταπίεση) αυτών των αναγκών. Η ηθική, το δίκαιο, οι διάφορες τυπικές οργανώσεις (σχολείο, στρατός, συνδικάτο, κόμμα, εκκλησία, κ.λπ.), όλες οι γενικές διευθετήσεις (οικονομία, πολιτικό σύστημα, εκπαίδευση, υγεία, κ.λπ.) και οι διάφοροι τρόποι γνώσης, συνιστούν θεσμούς.
Μ’ άλλα λόγια, οι θεσμοί είναι κανονιστικά πρότυπα: «Εμπεριέχουν κανόνες που ρυθμίζουν τη συμπεριφορά του υποκειμένου και τις σχέσεις του με τους άλλους, στο χώρο και στο χρόνο. Αυτό σημαίνει πως είναι μηχανισμοί παραγωγής, κατανομής και άσκησης της εξουσίας». (Δ. Τσαούσης: Η Κοινωνία του Ανθρώπου, Αθήνα, Gutenberg, 1987, s. 471-473).
Συνεπώς, ως γενικές διευθετήσεις, οι θεσμοί δεν περιλαμβάνουν τους υπαλλήλους τους… «αυτοπροσώπως». Γιατί βέβαια, εάν «θεσμό» αποτελούσαν τα σαπρόφυτα των προσωπικά ανύπαρκτων και ετερόφωτων «γιές-μαν» και «γιές-γούμαν» της «αυλής» των εκάστοτε αρχηγίσκων («γιές-μαν» και «γιές-γούμαν» που από κοινωνικο-πολιτική και ψυχοσεξουαλική άποψη είναι καθηλωμένοι στη βρεφική φάση της «εξέλιξής» τους), καμιά κοινωνία δεν θα μπορούσε να υφίσταται ως τέτοια για πολύ…
Οι ουσιαστικές διαχωριστικές γραμμές δεν είναι αυτές που ορίζονται καιροσκοπικά από τις κομματικές «αυλές». Οι διαχωριστικές γραμμές και τα ανυπέρβλητα τείχη, δεν εδράζονται σε κάποιες επιφανειακές και διαρκώς μεταβαλλόμενες πολιτικές αλλά σε βαθύτερες κοινωνικές, πολιτιστικές, ψυχικές και βιολογικές διαφορές.
Τα αγεφύρωτα χάσματα δεν χωρίζουν το «φως από το σκοτάδι», ή την δήθεν «πρόοδο από τη συντήρηση», όπως θέλουν να μας κάνουν να πιστεύουμε τα κομματικά μορφώματα. Χωρίζουν τη συγκρατημένη ευπρεπή συμπεριφορά που υπόκειται σε κανόνες από τηνανεπεξέργαστη παρορμητική λεκτική και κινητική επιθετικότητα που δεν υπόκειται σε κανένα κανόνα, αναδεικνύοντας την πλήρη διάσταση ανάμεσα σε γνήσιες νεοεγκεφαλικές και αρχαιοεγκεφαλικές συμπεριφορές, η οποία είναι μάλλον αδύνατο να διευθετηθεί.
Από τη μια μεριά, μια συμπεριφορά που έλκει την καταγωγή της από τα αρχέγονα τμήματα του ανθρώπινου εγκέφαλου, η οποία ακριβώς επειδή αδυνατεί να υπάρχει χωρίς να εξαργυρώνει διαρκώς τις μετοχές της (ψευδαισθήσεις, φαντασιώσεις, παρορμήσεις) στο χρηματιστήριο της εξουσιοφρένειας, είναι αναγκασμένη να τις προβάλει πάνω σ ολόκληρο το κοινωνικό σώμα.
Και από την άλλη, μια συμπεριφορά που καθορίζεται από τις απεγνωσμένες προσπάθειες του εγκεφαλικού φλοιού να θέσει κάτω από ένα στοιχειώδη έλεγχο την τυφλή εξέγερση των υποφλοιωδών κέντρων του εγκεφάλου και να επιτρέψει την ανάδειξη του έλλογου στοιχείου της ανθρώπινης ύπαρξης.
Από τη μια μεριά, ως ζητούμενο η ευπρέπεια, το ήθος, το ύφος κι ένας σαφής, δομημένος, μεστός, περιεκτικός και τεκμηριωμένος πολιτικός λόγος, που τείνει να εκλείψει.
Και από την άλλη, η συνθηματολογία, η χυδαιότητα, η απρέπεια, το ανύπαρκτο ήθος, το αναιδές ύφος και κυρίως οι σχεδόν άναρθρες κραυγές και οι εκρήξεις με τις οποίες εκφράζονται «πολιτικά» οι (όποιας παράταξης) «ταύροι εν υαλοπωλείω ή εν κοινοβουλίω» οι οποίοι υποδύονται τους… εθνοπατέρες ή τις εθνομητέρες, στην υπηρεσία ενός δήθεν κοινοβουλευτισμού που βρίσκεται σε μόνιμη έκπτωση.
Ανάμεσά τους υπάρχει ένα συμπεριφορικό χάσμα με σαφείς πολιτικές, πολιτιστικές, κοινωνικές αλλά και βιολογικές παραμέτρους, που λόγω της φύσης τους, είναι μάλλον αδύνατο να ξεπεραστούν. Εξ΄ου και η δυσοίωνη για κάθε κοινωνία διαπίστωση ότι αυτού του είδους τα χάσματα «δεν μπορούν να καλυφθούν με άνθη».
Η κοινωνία μετά από δεκαετίες υποβολής της σε μια μαζική «πλύση εγκεφάλου» παυλοφιανής έμπνευσης, η οποία αφύπνισε, απελευθέρωσε και θεσμοποίησε τη βαρβαρότητα του «κτήνους» που κρύβουμε μέσα μας, πρέπει τώρα να μάθει να συμβιώνει με το «κτήνος» σε όλα τα επίπεδα της λειτουργίας της...
Τα άτομα που διαμορφώνονται σε ένα ολοκληρωτικό μικρόκοσμο, ο οποίος κυριαρχείται μόνο από την επιδίωξη της αναπαραγωγής της εξουσίας του, καθίστανται πλήρως ανίκανα να αποδεχθούν λογικά το γεγονός της απώλειας της εξουσίας (στο πλαίσιο της οποίας παρασιτοβιούν) και αντιδρούν υπό το κράτος της εξουσίας της απώλειας.
Στον εξουσιαστικό μικρόκοσμο, η κατανομή της εξουσίας επιδρά διαφοροποιητικά και στις λεπτότερες αποχρώσεις της καθημερινής συμπεριφοράς των ατόμων: Από τον τρόπο ένδυσης μέχρι την ερωτική δραστηριότητα.
Η αίσθηση τουπαράλογου της αυθαιρεσίας που χαρακτηρίζει τις ανθρώπινες σχέσεις σ’ ένα σχετικά φιλελεύθερο και ανεκτικό περιβάλλον, στο ολοκληρωτικό σύμπαν του μικροκομματισμού αντικαθίσταται από τηναυθαιρεσία του παράλογου. Όσοι διαθέτουν κάποια ψιχία εξουσίας που τους επιτρέπουν να επικαθορίζουν την εξωτερική συμπεριφορά των Άλλων, είναι φορείς μιας ψευδοβεβαιότητας πάνω στην οποία εποικοδομείται μια πλαστή ταυτότητα (τους), η οποία επικαλύπτει την αναντιστοιχία μεταξύ της πραγματικής τους κατάστασης και της προβαλλόμενης εικόνας τους.
Αντιμέτωπη με την προοπτική της απώλειας της εξουσίας, αυτή η πλαστή ταυτότητα θρυμματίζεται, ανατρέποντας την επισφαλή ισορροπία που στηριζόταν επάνω της. Ως αποτέλεσμα, η επιβίωση της αυταρχικής προσωπικότητας συνεπάγεται την ολοκλήρωση μιας ψυχολογικής διεργασίας μέσω της οποίας η απώλεια της εξουσίας υποκαθίσταται αντισταθμιστικά από την εξουσία της απώλειας. Και «μετά από μένα, το χάος».
Απ’ αυτή την άποψη, είναι εξόχως διαφωτιστική η παρατήρηση των συμπεριφορικών αντιδράσεων και των λεκτικών ακροβασιών όλων των διαχειριστών της εξουσίας, όταν βρίσκονται αντιμέτωποι με την απειλή της απώλειας της εξουσίας.
Το δεσπόζον στοιχείο μεταξύ των αυτοδιορισμένων θεματοφυλάκων και των διαφόρων, προπαγανδιστικά διακηρυσσόμενων «αλλαγών» (τις οποίες οι ίδιοι αποφεύγουν επιμελώς να πραγματοποιούν όσο διαχειρίζονται την εξουσία) είναι ένα σύνολο συμπεριφορικών αντιδράσεων παυλοφιανού τύπου:
Σε κάθε εγκωμιαστική αναφορά του ονόματος του Αρτούρο Ούι του κάθε κομματικού μικρόκοσμου, οι «οπαδοί» αντιδρούν με ζωηρά χειροκροτήματα και κραυγές επιδοκιμασίας, ενώ σε κάθε απαξιωτική αναφορά σ’ αυτόν αντιδρούν με μια παρορμητική, λεκτική και κινητική βιαιότητα, εν είδει νευρόσπαστου. Όπως ακριβώς τα σκυλάκια του Παβλόφ εκκρίνουν αυτόματα γαστρικό υγρό όχι με τη λήψη της τροφής αλλά με τη σύλληψη ενός ηχητικού ή οπτικού σήματος που έχει συνδεθεί με την χορήγηση της τροφής…
Έτσι, διαμορφώνεται η αποκαλυπτική εικόνα μιας αξιολύπητης θλιβερής αγέλης ανθρώπων που η πολιτική λειτουργία τους έχει σαν πυρήνα της ένα και μόνο εξαρτημένο αντανακλαστικό: «Αρχηγός»..
Εξ’ ου και η επίγραμμα στην είσοδο της Κόλασης από τη «Θεία Κωμωδία» του Dante: «Εσείς που μπαίνετε, αφήστε κάθε ελπίδα»… (Άσμα ΙΙΙ)
Thousands of Israeli protesters rally against Israeli Goverment's judicial overhaul bills out of the Israeli Parliament, the Knesset, in Jerusalem on March 27, 2023. (Photo by Gili Yaari/NurPhoto via Getty Images)/Flash90
It is a mistake to ignore the connection between the attempted judicial coup in Israel and the occupation of the West Bank.
Thousands of protesters rally in Jerusalem on March 27, 2023 against the government’s plan for judicial overhaul. (Gili Yaari/NurPhoto via Getty Images)
For over three months, a battle has raged on the streets of Israeli cities against the recently installed government led by the country’s longest-serving prime minister, Benjamin Netanyahu. This government is more right-wing and more religious than Netanyahu’s previous coalition governments; indeed, it is the most right-wing governing coalition that Israel has ever had, composed of Netanyahu’s Likud Party, two ultra-Orthodox parties, and three far-right, settler-dominated parties.
It is not only the small and shrinking group of leftists who typically demonstrate against right-wing Israeli governments that has been fighting this battle. They have been joined by hundreds of thousands of Israelis, many of them centrist and even conservative, who have poured into the streets, week after week, in growing numbers. Nearly one in five Israelis—the equivalent of over 60 million Americans—have joined in, including groups that have never been politically active before, such as the country’s affluent high-tech workers, medical professionals, high-ranking former security officials, and even employees of Israel’s intelligence agency Mossad.
Although Israel has seen many mass protest movements—for example, the 2005 protest movement against Israel’s disengagement from Gaza and the 2011 tent protest movement for social justice—the current movement is probably the largest and most diverse in its history. And while there have been massive street demonstrations before—most notably in 1982 following the Sabra and Shatila massacre of the first Lebanon War and in 1999 by ultra-Orthodox Jews protesting the Supreme Court—they were not repeated on a weekly basis, as the current demonstrations have been since January. The endurance and spread of these demonstrations across the country has surely surprised Netanyahu and his government.
This sudden outpouring of popular protest has been provoked by the government’s plan to, they say, “reform” Israel’s judiciary. Their plan is in fact a frontal assault on the independence and power of the judiciary, aimed primarily at the Supreme Court and its prerogative of judicial review adopted in the 1990s under the leadership of then-Chief Justice Aharon Barak. Despite the fact that the Supreme Court has used this power sparingly—striking down a total of twenty-two laws—the Israeli right has persistently denounced its actions as judicial activism. Now, Netanyahu’s government wants to pass legislation that would effectively strip the power of judicial review from the Supreme Court by giving Israel’s parliament, the Knesset, the ability to overturn its rulings. According to the proposed legislation, only an absolute majority of the Knesset’s 120 lawmakers, rather than a supermajority, would be required to override the court. Since the government almost always has a majority in the Knesset, the legislation would essentially allow it to enact whatever laws it wants and completely prevents the court from striking down anything the government deems a “Basic Law.”
The Netanyahu government’s proposed legislation would change the composition of the committee that appoints judges, giving the government an automatic majority and thus control over all judicial appointments. Government ministers would be allowed to choose their own legal advisers, who are currently independent appointees. In short, the proposed legislation would significantly weaken Israel’s judicial system and give its government almost unlimited power. This might not seem antidemocratic—you might think that unelected judges should be prevented from vetoing laws passed by an elected government—but a strong, independent judiciary is not only necessary to maintain the rule of law, but also to safeguard the rights of all citizens, especially minorities, and to prevent a government from undermining or even abolishing democratic rule. If Israel’s Supreme Court is unable to defend the rule of law and the rights of all Israelis, then Israel will become at best a majoritarian, not a liberal, democracy. It might even cease to be a democracy altogether and turn increasingly authoritarian.
Public opinion polls show that most Israelis oppose the government’s proposals. They recognize that what the Netanyahu government is attempting is not really judicial reform, but a de facto constitutional coup, similar to what has occurred in countries like Hungary, Poland, and Turkey over the past decade. They fear that Israel will become an illiberal democracy, or even a dictatorship; a recent survey found that only 38 percent of Israelis are optimistic about the future of democracy in the country. This fear has driven the mass protests.
But the movement is not just a defense of Israeli democracy; it is a “battle for the soul and future of Israel,” as former justice and foreign minister Tzipi Livni recently put it. Most of the protesters—who are largely secular, middle-class Israeli Jews—fear that both their civil liberties and their way of life are at risk, and they worry that if Israel becomes less democratic, it will become more theocratic. They want to preserve Israel’s identity as a Jewish and democratic state, and they view the planned judicial overhaul as part of a broader effort to make Israel more Jewish and less democratic. This widespread sentiment is echoed in the rhetoric of the demonstrations, which emphasizes Israeli patriotism in its visual imagery dominated by Israeli flags and in the prominence of retired generals and military commanders.
In this respect, the overriding goal of the protest movement is fundamentally conservative, aimed at protecting the existing sociopolitical order against political extremists and religious fundamentalists who now feel empowered to overturn it (due, in part, to their alliance of convenience with a prime minister on trial for alleged corruption and desperate to avoid imprisonment). This is why the protesters are mostly secular. It is also why there have been relatively few Palestinian-Arab citizens of Israel at the demonstrations, despite the fact that they constitute about a fifth of the country’s population.
Although the participation of Palestinian-Arab citizens has been slowly growing, the dominant discourse of the protest movement does not resonate with them. They have long believed that, as the veteran Palestinian-Israeli politician Ahmed Tibi famously put it, “Israel is a democracy for Jews and a Jewish state for Arabs.” Israel’s Palestinian-Arab minority—which lived under military rule for the first two decades of Israel’s existence (from 1949 to 1966), faces persistent discrimination, and is largely excluded from political decision-making—has long regarded Israeli democracy as exclusionary and deeply flawed. Unlike Israeli Jews, they have long insisted that for Israel to be a genuine democracy, it must cease to be a Jewish state—certainly not what the current protest movement is demanding.
Nor is protecting the power and independence of Israel’s Supreme Court a cause that inspires and energizes Palestinian citizens of Israel, despite the fact that their rights would be most at risk if the Court is enfeebled; the government could, for instance, disqualify Arab political parties from running for parliament. In a 2022 survey, just 40 percent of Arab citizens expressed trust in the Supreme Court, down from 78 percent in 2012. This decline is understandable given the court’s refusal to strike down many illiberal laws that have targeted Arab citizens: notably, the Citizenship and Entry into Israel Law, the 2011 Nakba Law, the 2014 Admissions Committees Law, the 2016 Expulsion of MKs Law, and the 2018 Nation-State Basic Law, which effectively enshrined Arabs as second-class citizens.
For the protest movement to include more Arab citizens of Israel, it would need to address their concerns as well as those of Israeli Jews. Instead of idealizing Israeli democracy and mythologizing the Supreme Court as a bastion of liberalism, the movement could acknowledge the flaws in Israeli democracy and the imperative to improve it so that it genuinely works for all citizens of Israel, Jewish and non-Jewish alike. Such a discursive shift could alienate some Israeli Jews, but it could also herald the emergence of an egalitarian pro-democracy movement that reshapes Israeli politics by creating the basis for sustained Jewish-Arab political cooperation. The unprecedented participation of an Arab party (the United Arab List [Ra’am], led by Mansour Abbas) in the previous coalition government suggests that such a possibility exists.
There is, however, another issue that not only discourages Palestinian citizens of Israel from joining the protest movement but also calls into question the movement’s professed commitment to democratic principles and values: Israel’s military rule over approximately 3 million stateless, disenfranchised Palestinians in the West Bank. (Palestinians in Occupied East Jerusalem have at least the theoretical ability to receive Israeli citizenship and voting rights.) The occupation is now in its fifty-sixth year, with no end in sight. This repressive regime, which international and Israeli human rights groups now characterize as apartheid, has undoubtedly corroded democracy in Israel.
As long as a two-state solution to the Israeli-Palestinian conflict seemed possible, the tension, or contradiction, between Israel’s democratic identity and its occupation of the West Bank seemed temporary. But now that a two-state solution increasingly appears impossible, and successive Israeli governments have only entrenched the occupation and advanced the de facto annexation of most of the West Bank, it is more clear than ever that Israel cannot continue to rule the West Bank undemocratically and call itself a democracy. It must either fully enfranchise its Palestinian subjects or withdraw and accept Palestinian statehood. Needless to say, the Israeli government staunchly opposes both of these options, as do most Israeli Jews. In fact, the coalition agreements that Netanyahu signed in December with the far-right Religious Zionism and Jewish Power parties officially announce their intent to annex the West Bank. Moreover, the government’s recent decision to give Finance Minister Bezalel Smotrich, the leader of Religious Zionism, significant powers in governing large parts of the West Bank (the Civil Administration, Israel’s governing body in the West Bank, is now mostly under his authority) already amounts to de jure annexation, since Smotrich is a civilian politician, not an Israeli military official.
Indeed, a major reason why the government wants to eviscerate the Supreme Court is to ensure that it will not stand in the way of this annexationist agenda. Curbing the power of the court would pave the way for the Israeli right to implement its long-held goal of extending Israeli sovereignty over most, if not all, of the West Bank without granting Palestinians equal rights such as the right to vote in Israeli elections. Finally within reach, this cherished goal is why the far-right parties and the hardliners within Likud (such as the Justice Minister Yariv Levin, the architect of the judicial overhaul) have been so determined to enact the judicial overhaul now, whatever the costs. They believe that they have a historic opportunity to fulfill their political and religious mission of restoring Jewish sovereignty over Judea and Samaria, the biblical names for the West Bank.
To ignore the connection between the attempted judicial coup and the occupation and annexation of the West Bank is both an analytical and a political mistake. Unfortunately, it is a mistake the bulk of the protest movement in Israel has made so far. Although a small contingent of left-wing activists have been involved in the protests from the outset, waving Palestinian flags and holding placards with the slogan “No Democracy With Occupation,” the message of this “anti-Occupation bloc” has been drowned out in the demonstrations, with organizers discouraging anyone from displaying Palestinian flags. The general orientation of the protest movement has studiously avoided mentioning the occupation of the West Bank, whether out of an understandable desire to attract as many Israeli Jews as possible, or simply because many of the protesters do not perceive the ongoing occupation as having anything to do with Israeli democracy—a blind spot shared by many prominent, mainstream American Jews who have, uncharacteristically, publicly criticized the Israeli government’s judicial plan.
The protests’ narrow focus might have made strategic sense in the short term, but it will ultimately prevent the movement from achieving its aspirations. Even if it succeeds in forcing the government to completely scrap its judicial overhaul, which is currently only temporarily paused, the outcome—at best, a maintenance of the status quo—would fall far short of what is really necessary to save Israeli democracy. Stopping the judicial coup isn’t sufficient. It is also necessary for Israel to end its occupation of the West Bank and fully respect the rights of its Palestinian-Arab citizens.
With escalating violence in the West Bank and new discriminatory legislation targeting Palestinian citizens making its way through the Knesset, this may seem like a distant dream. But the astonishing mass mobilization over the past ten weeks shows the potential for a pro-democracy movement in Israel that includes Palestinian citizens and advocates for the rights of everyone living under Israeli rule. The current battle for Israeli democracy might then mark the beginning of a new popular struggle for democracy in Israel and Palestine.
Dov Waxman is the Rosalinde and Arthur Gilbert Foundation Professor of Israel Studies and the director of the Y&S Nazarian Center for Israel Studies at the University of California, Los Angeles. He is the author of four books: The Pursuit of Peace and The Crisis of Israeli Identity: Defending / Defining the Nation (2006), Israel’s Palestinians: The Conflict Within (2011), Trouble in the Tribe: The American Jewish Conflict over Israel (2016), and most recently, The Israeli-Palestinian Conflict: What Everyone Needs to Know (2019). His writing has also been published in the New York Times, the Washington Post, the Los Angeles Times, and the Atlantic,among other publications.