Οι Σόρος «επένδυσαν» 131 εκ. δολάρια στην Αλβανία για τον εκσυγχρονισμό της Δικαιοσύνης. Το αποτέλεσμα: η Αλβανία έστειλε ως εκπρόσωπό της στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο έναν άνθρωπο των Σόρος.
Ο Grégor Puppinck* αποκαλύπτει στο Valeurs Actuelles πώς η Ανοικτή Κοινωνία της οικογένειας Σόρος κατάφερε να επεκτείνει τη δύναμή της στην Αλβανία, και μέσω αυτής, ακόμη και εντός των ευρωπαϊκών θεσμών.
Ιστορικά, είναι κυρίως στις χώρες της Κεντρικής Ευρώπης που το Ίδρυμα Ανοιχτής Κοινωνίας (OSF) κατάφερε να αναπτύξει σημαντική δράση και να ασκήσει όλη του την επιρροή. Η περίπτωση της Αλβανίας είναι ένα παράδειγμα αυτής της στρατηγικής επενδύσεων και επιρροής.
Αυτή η μικρή χώρα έχει μόλις 2,7 εκατομμύρια κατοίκους, με εξαιρετικά χαμηλό κατά κεφαλήν ΑΕΠ, 6.000 ευρώ ετησίως. Είναι επίσης η χώρα «που πλήττεται περισσότερο από τη διοικητική διαφθορά, την υψηλότερη στην περιοχή, με το 57% των πολιτών να παραπονούνται ότι τους ζητήθηκαν μπαχτίσι τουλάχιστον περιστασιακά και το 47% να συμμετέχουν πραγματικά σε συναλλαγές διαφθοράς» σύμφωνα με την Euractiv. Αυτή η χώρα είναι κόμβος διακίνησης ναρκωτικών, εμπορίας ανθρώπων, νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες κ.λπ. Είναι επίσης μια σημαντική βάση για το OSF.
«Αδέρφια» οι Alexandre Soros και Edi Rama
Από το 2013, η χώρα κυβερνάται από τον σοσιαλιστή Έντι Ράμα, που έχει στενές σχέσεις με τον Τζορτζ και τον Αλεξάντερ Σόρος. Ο τελευταίος και ο Έντι Ράμα βλέπονται τακτικά και αυτοαποκαλούνται «αδέρφια». Μεταξύ 1992 και 2020, το OSF των Τζορτζ και Αλεξάντερ Σόρος επένδυσε περισσότερα από 131 εκ. δολάρια στην Αλβανία, υποστηρίζοντας την άνοδο του Ράμα στην εξουσία και στη συνέχεια την κυβέρνησή του. Η επιρροή του OSF στην Αλβανία είναι επομένως σημαντική, σε σημείο που ο Ιλίρ Μέτα, πρώην πρόεδρος της Αλβανίας, κατηγόρησε τον Τζορτζ Σόρος ότι ήθελε να καταλάβει το κράτος.
«Μεταρύθμιση» των Δικαστηρίων
Μετά την εκλογή του Ράμα ως Πρωθυπουργού, μία από τις κύριες ενέργειες του OSF ήταν η προώθηση της μεταρρύθμισης του δικαστικού συστήματος της Αλβανίας. Σύμφωνα με τον Άντι Ντομπρούσι, εκτελεστικό διευθυντή του OSF της Αλβανίας, «Το OSF Albania ήταν ο κύριος χρηματοδότης ολόκληρης της διαδικασίας μεταρρύθμισης». Το OSF έδρασε επίσης σε συνεργασία με την αμερικανική κυβέρνηση (δημοκρατική), μέσω της USAID και με την Ευρωπαϊκή Ένωση. Η USAID συνεισέφερε 60 εκ. δολάρια μεταξύ 2000 και 2015 στον τομέα της δικαιοσύνης στην Αλβανία, με το OSF να συμμετέχει στην κατανομή αυτών των ποσών. Αρκετοί Αμερικανοί γερουσιαστές ανησυχούσαν για αυτή τη συνεργασία γιατί, σύμφωνα με τους ίδιους, θα είχε ως στόχο την ενίσχυση της εξουσίας της κυβέρνησης στη Δικαιοσύνη.
Η μεταρρύθμιση της δικαιοσύνης περιλαμβάνει αναδιοργάνωση του συστήματος διορισμών δικαστών και μηχανισμό επιλογής κατά της διαφθοράς. Η αντιπολίτευση κατήγγειλε αυτή τη μεταρρύθμιση ότι αποβλέπει στο να επιτρέψει στην κυβέρνηση να πάρει τον έλεγχο του δικαστικού συστήματος. Ο ρόλος του OSF σε αυτή τη μεταρρύθμιση καταγγέλθηκε ιδιαίτερα.
Δικηγόρος του Σόρος στο ΕΔΑΔ!
Σε αυτό το πλαίσιο, το 2019 η αλβανική κυβέρνηση επρόκειτο να προτείνει τρεις υποψηφίους για τη θέση του δικαστή στο ΕΔΑΔ. Η κυβέρνηση επέλεξε τους Σοκόλ Μπερμπέρι, Μαριάνα Σεμινί και τον Ντάριαν Παύλι. Ο Μπερμπέρι και ο Παύλι είναι πρώην συνεργάτες του OSF και παράγοντες στη διαδικασία μεταρρύθμισης της δικαιοσύνης, όπως και ο Αρτούρ Μετάνι, ο Πρόεδρος της εθνικής επιτροπής που δημιούργησε αυτή τη σύντομη λίστα. Ο Μετάνι είναι επίσης αδερφός της σοσιαλίστριας υπουργού Εγκλαντίνας Γκερμένι και σύμβουλος του Πρωθυπουργού.
OAλεξάντερ Σόρος (δεξιά) και ο πρωθυπουργός της Αλβανίας Έντι Ράμα αυτοαποκαλούνται αδέλφια!…
Ο Τύπος της Αλβανίας εξέφρασε τη λύπη του για το ότι οι τρεις υποψήφιοι δεν είχαν υποβληθεί στη διαδικασία κατά της διαφθοράς, σε αντίθεση με όσα ισχυρίστηκε η κυβέρνηση, επειδή ο Μπερμπέρι είχε αποχωρήσει από το δικαστικό σώμα ενώ ο Παύλι δεν ήταν ποτέ δικαστής.
Τελικά, ο Παύλι ήταν αυτός που εξελέγη δικαστής στο ΕΔΑΔ από την Κοινοβουλευτική Συνέλευση του Συμβουλίου της Ευρώπης. Γεννημένος το 1975 στην Αυλώνα της Αλβανίας, ο Ντάριαν Παύλι είναι πρώην φοιτητής του Πανεπιστημίου Κεντρικής Ευρώπης στη Βουδαπέστη, του πανεπιστημίου που ιδρύθηκε και χρηματοδοτήθηκε από τον Τζορτζ Σόρος. Εργάστηκε κυρίως για την Human Rights Watch (επίσης χρηματοδοτούμενη από το OSF), καθώς και για την Ανοιχτή Κοινωνία μεταξύ 2003 και 2017, ιδίως στη Νέα Υόρκη. Απέκτησε την αμερικανική υπηκοότητα. Το έργο του συνίστατο στην έναρξη στρατηγικών διαφορών με στόχο την παραγωγή πολιτικού αποτελέσματος μέσω της νομολογίας. Ντάριαν Παύλι είναι εξάδελφος του πρωθυπουργού Ράμα.
Το 2015 έγινε σύμβουλος της ειδικής κοινοβουλευτικής επιτροπής για τη μεταρρύθμιση της δικαιοσύνης του κοινοβουλίου της Αλβανίας και στη συνέχεια επέστρεψε στο OSF, ως διευθυντής προγραμμάτων για την Αλβανία. Συνεργάζεται επίσης με το Συμβούλιο της Ευρώπης και την Ευρωπαϊκή Ένωση για τη μεταρρύθμιση του αλβανικού δικαστικού συστήματος. Ο Παύλι είχε λοιπόν μια τυπική καριέρα ως δικηγόρος της Ανοιχτής Κοινωνίας.
Δεν είχε ποτέ εμπειρία ως δικαστής και παρουσιάζεται ως δικηγόρος. Για υποψηφιότητα ως δικαστή στο ΕΔΑΔ, οι αλβανικοί κανονισμοί απαιτούν 15ετή εμπειρία ως δικαστής, καθηγητής νομικής ή δικηγόρος. Σοβαρό όμως ερώτημα τίθεται ως προς την ιδιότητα του δικηγόρου που διεκδικεί ο Παύλι. Πράγματι, όχι μόνο δεν διευκρινίζει ποτέ σε ποιο δικηγόρο ασκήθηκε, πόσα χρόνια, αλλά είναι άγνωστος στα μεγάλους αμερικανικούς δικηγορικούς συλλόγους, όπως στη Νέα Υόρκη και στην Ουάσιγκτον. Όσον αφορά το Αλβανικό Δικηγορικό Σύλλογο, παραδόξως αρνείται να διευκρινίσει το σημείο αυτό με την αιτιολογία ότι θα αφορούσε την ιδιωτική ζωή του Παύλι. Ένα άλλο περίεργο είναι ότι σε νομικές υποθέσεις που έχει συμμετάσχει, όπως η υπόθεση Ελ Μάσρι, ο Παύλι δεν ενεργεί ως δικηγόρος, αλλά εκπροσωπείται από δικηγόρο.
Μόλις διορίστηκε στο ΕΔΑΔ, ο Παύλι έκρινε υποθέσεις που αμφισβητούσαν τη συμμόρφωση της αλβανικής μεταρρύθμισης της δικαιοσύνης με την Ευρωπαϊκή Σύμβαση, θέτοντας έτσι τον εαυτό του σε πολλές περιπτώσεις σε σαφή κατάσταση σύγκρουσης συμφερόντων. Μέρος του αλβανικού Τύπου κατήγγειλε αυτή τη σύγκρουση συμφερόντων. Αυτό είναι ακόμη πιο αξιοσημείωτο καθώς το αντικείμενο αυτών των αποφάσεων είναι άκρως πολιτικό και αμφισβητείται έντονα από την αντιπολίτευση.
Η αλβανική μαφία
Όσο για τον Σοκόλ Μπερμπέρι, ο οποίος επίσης συνεργάστηκε με το OSF, θα είχε αποκλειστεί από το Συμβούλιο της Ευρώπης λόγω της σχέσης του με τον Aγρόν Ξαφάζ, διεθνή διακινητή ναρκωτικών. Είναι επίσης κουνιάδος του Φατμίρ Ξαφάζ, υπουργού Εσωτερικών του Ράμα, ο οποίος παραιτήθηκε το 2018, «λιγότερο από μια εβδομάδα μετά από μια μεγάλη αστυνομική επιχείρηση κατά του οργανωμένου εγκλήματος και της διακίνησης ναρκωτικών». Αυτό δεν εμπόδισε την κυβέρνηση της Αλβανίας να διορίσει τον Μπερμπέρι ad hoc δικαστή στο ΕΔΑΔ, δηλαδή αναπληρωτή δικαστή, καθώς και στο πλαίσιο της αριστοκρατικής και ισχυρής Επιτροπής της Βενετίας: την ανώτατη ευρωπαϊκή αρχή σε θέματα συνταγματικού δικαίου… που ασχολήθηκε ιδιαίτερα με τη μεταρρύθμιση της δικαιοσύνης στην Αλβανία.
Αυτή είναι μια γεύση της επιρροής του OSF σε μια φτωχή και διεφθαρμένη χώρα, όπως η Αλβανία.
Αυτή η κατάσταση δείχνει πόσο δύσκολη είναι η λειτουργία ενός πανευρωπαϊκού ιδρύματος που αποτελείται εν μέρει από τέτοιες χώρες. Αυτό που βλέπουμε στην Αλβανία ισχύει και για άλλες ευρωπαϊκές χώρες. Ένας ανώτερος αξιωματούχος του Συμβουλίου της Ευρώπης μου είπε πρόσφατα σχετικά με αυτό το θέμα: «Δεν μπορείτε να φανταστείτε πόσο δύσκολο είναι να βρείτε κατάλληλους υποψηφίους για το ΕΔΑΔ σε ορισμένες χώρες. » Αυτή η δυσκολία είναι αρκετά κατανοητή, αλλά δύσκολο να γίνει αποδεκτή όταν επηρεάζει τη σύνθεση του ανώτατου ευρωπαϊκού δικαστηρίου.
*Ο Grégor Puppinck, PhD, είναι Διευθυντής του Ευρωπαϊκού Κέντρου για το Δίκαιο και τη Δικαιοσύνη (ECLJ).
Γιατί το Ιράν αντιτίθεται στο έργο του διαδρόμου Zangezur του Αζερμπαϊτζάν
Στο Ιράν υπάρχει ανησυχία ότι το Αζερμπαϊτζάν σκοπεύει με το έργο να αποκλείσει τα σύνορα του Ιράν με την Αρμενία, καθώς η προτεινόμενη διαδρομή του έργου του διαδρόμου Zanzegur εκτείνεται σε όλο το μήκος των συνόρων.
Ο Δεύτερος Πόλεμος του Ναγκόρνο-Καραμπάχ, που διεξήχθη από τον Σεπτέμβριο έως τον Νοέμβριο του 2020, έληξε με σημαντική νίκη του Αζερμπαϊτζάν επί της γειτονικής Αρμενίας και την ανακατάληψη μεγάλου μέρους της αμφισβητούμενης περιοχής του Ναγκόρνο-Καραμπάχ.
Στον χάρτη με το σκούρο πράσινο οι περιοχές του Ναγκόρνο Καραμπάχ που κατελήφθησαν απο τους Αζέρους το 2020 και ελέγχονται απο αυτούς. Το γαλάζιο δεξια και πάνω αριστερά είναι οι περιοχές Agdam και Kalbazar που αποδόθηκαν στο Αζερμπαϊτζάν στις 20 και 25 Νοεμβρίου 2020 αντίστοιχα. Το ανοιχτό γαλάζιο αριστερα είναι η περιοχή του Λατσίν που αποδόθηκε στο Αζερμπαϊτζάν την 1η Δεκεμβρίου 2020. Το ανοικτό καφετί είναι το μέρος του Ναγκόρνο Καραμπάχ που ήλεγχαν μέχρι πριν λίγες ημέρες οι Αρμένιοι και οι κάθετες σκούρες καφετί λωρίδες δείχνουν την διάδρομο Λατσίν που ήλεγχαν οι Ρώσοι.
Οι δύο χώρες υπέγραψαν μια τριμερή συμφωνία κατάπαυσης του πυρός, με την καθοδήγηση της Ρωσίας, η οποία προέβλεπε το άνοιγμα των οδών μεταφοράς.
Ειδικότερα, το Αζερμπαϊτζάν έχει πιέσει για τη δημιουργία του έργου Zanzegur Corridor, ενός προτεινόμενου διαδρόμου μεταφοράς που θα το συνδέει με την Αυτόνομη Περιοχή Nakhchivan, έναν δυτικό θύλακα του Αζερμπαϊτζάν που χωρίζεται από την υπόλοιπη χώρα από αρμενικό έδαφος.
Το Αζερμπαϊτζάν υποστηρίζει σθεναρά ότι
το άρθρο 9 της εκεχειρίαςεπιτρέπει το άνοιγμα του διαδρόμου και το Μπακού έχει προηγουμένως εκφράσει τα σχέδιά του να ανοικοδομήσει τους σιδηροδρόμους και τους αυτοκινητόδρομους της περιοχής της σοβιετικής εποχής για να συνδέσει καλύτερα το Αζερμπαϊτζάν με το Ναχτσιβάν.
Ο προτεινόμενος διάδρομος Zanzegur αποτελεί επίσης μέρος ενός μεγαλύτερου μεταφορικού έργου που συνδέει το Μπακού με την Κωνσταντινούπολη στην ευρωπαϊκή Τουρκία. Με μια γενικότερη έννοια, αυτός ο διάδρομος είναι ένα γεωπολιτικό έργο που προορίζεται να συνδέσει την Ευρώπη με την Κεντρική Ασία και την Κίναμέσω του Αζερμπαϊτζάν και της Τουρκίας.
Το Αζερμπαϊτζάν διεκδικεί οικονομικά οφέλη για όλες τις πλευρές
Όταν ολοκληρωθεί, ο διάδρομος Zangezur θα είναι μια σημαντική οδός διέλευσης που θα συνδέει το Μπακού και το Καρς, πρωτεύουσα της επαρχίας στην ανατολική Τουρκία, μέσω αρμενικής γης.
Επειδή πρέπει να διασχίσει το αρμενικό έδαφος, αλλά χωρίς αρμενικά σημεία ελέγχου ή συνοριακούς ελέγχους, θα χρειαστεί πρώτα να επιτευχθεί πλήρης συμφωνία μεταξύ του Αζερμπαϊτζάν και της Αρμενίας.
Το Αζερμπαϊτζάν υποστηρίζει ότι και οι δύο χώρες θα επωφεληθούν από την ολοκλήρωση του έργου, καθώς θα αναπτύξει δεσμούς μεταξύ Ευρώπης και Ασίας και θα ενώσει την Τουρκία, τη Ρωσία, το Ιράν, την Αρμενία και το Αζερμπαϊτζάν σε έναν οικονομικό διάδρομο, διευκολύνοντας το εμπόριο για όλους.
Αν και η Ρωσία και η Τουρκία, μέλος του ΝΑΤΟ, έχουν αντιταχθεί η μία στην άλλη για τη σύγκρουση στην Ουκρανία, φαίνεται ότι μπορούν να συμφωνήσουν για τον θετικό αντίκτυπο που θα έχει το άνοιγμα του διαδρόμου του Ζανγκεζούρ.
Επιπλέον, ενώ η αντίθεση στο άνοιγμα του διαδρόμου έχει αυξηθεί στο Ιράν, ορισμένοι από τους πολιτικούς του είναι υπέρ της κατασκευής του και πιστεύουν ότι η Τεχεράνη θα μπορούσε να επωφεληθεί από το αυξημένο εμπόριο και την πολιτική ολοκλήρωση που θα επέφερε.
Από όλες τις χώρες, το Αζερμπαϊτζάν -το οποίο θα συνέδεε τα δύο μέρη του με την κατασκευή του διαδρόμου- θα ωφεληθεί περισσότερο. Εάν ανοίξει ο διάδρομος, οι Αζέροι δεν θα χρειάζεται πλέον να περνούν από το Ιράν για να ταξιδέψουν στο Ναχτσιβάν, μειώνοντας την επιρροή της Τεχεράνης(και οδηγώντας ορισμένους Ιρανούς αξιωματούχους να αντιταχθούν στο έργο).
Ο διάδρομος θα συνδέει επίσης απευθείας το ηπειρωτικό Αζερμπαϊτζάν με την Τουρκία. Η Τεχεράνη πιστεύει ότι το Μπακού θεωρεί ότι αυτό το έργο θα έφερνε τουρκικές, ακόμη και ισραηλινές, εγγυήσειςεάν το Αζερμπαϊτζάν εφαρμόσει αντιιρανικές πολιτικές.
Στο Ιράν υπάρχει ανησυχία ότι το Αζερμπαϊτζάν σκοπεύει το έργο να αποκλείσει τα σύνορα του Ιράν με την Αρμενία, καθώς η προτεινόμενη διαδρομή του έργου του διαδρόμου Zanzegur εκτείνεται σε όλο το μήκος των συνόρων.
Από την άλλη πλευρά, επειδή οι εντάσεις μεταξύ Αρμενίας και Αζερμπαϊτζάν έχουν αρνητικές συνέπειες για την Τεχεράνη, η ολοκλήρωση του διαδρόμου και η πολιτική σταθερότητα που θα ακολουθήσει και οικονομική ανάπτυξη στον Καύκασο, θα πρέπει να έχει σημαντικά οικονομικά οφέλη για το Ιράν.
Επιπλέον, η ασφάλεια της οδού διαμετακόμισης θα είναι προς το συμφέρον του Ιράν και θα πρέπει να είναι ευπρόσδεκτη. Το Ιράν θα αποκτούσε επίσης πλεονέκτημα ασφάλειας. Εάν το Αζερμπαϊτζάν και η Αρμενία βρίσκονται σε ειρήνη, το Ιράν θα αποκομίσει τα οφέλη μιας ειρηνικής περιοχής του Καυκάσου. Επιπλέον, ακόμη και αν το Μπακού συνδεθεί με το Ναχτσιβάν μέσω της διαδρομής Zangezur, η οποία επί του παρόντος εξακολουθεί να είναι σιδηρόδρομος, η Δημοκρατία του Αζερμπαϊτζάν πιθανότατα δεν θα εγκαταλείψει εντελώς τη διαδρομή του Ιράν, λόγω πολλών διαδρομών διαμετακόμισης.
Ανώτερος Ιρανός διπλωμάτης που είχε υπηρετήσει ως Πρέσβης στο Μπακού υποστήριξε ότι ο διάδρομος Zangezur αποτελεί μέρος του διαδρόμου μεταφορών Ανατολής-Δύσης και ότι το άνοιγμα του δεν θα έχει κανένα αντίκτυπο στα ιρανο-αρμενικά σύνορα. Η Τεχεράνη έχει επίσης επιδείξει κάποια αισιοδοξία σχετικά με την ανάπλαση των δρόμων της σοβιετικής εποχής που έχουν καταστραφεί.
Κατά τη διάρκεια της έκτης ετήσιας συνόδου κορυφής των παραθαλάσσιων κρατών της Κασπίας, ο Πρόεδρος του Αζερμπαϊτζάν Ιλχάμ Αλίεφ δήλωσε ότι το Αζερμπαϊτζάν είχε αρχίσει να αποκαθιστά το Ανατολικό Ζανγκεζούρ και το Καραμπάχ μετά τη νίκη του στον πόλεμο, υποδηλώνοντας το επικείμενο άνοιγμα του διαδρόμου του Ζανγκεζούρ.
Σύμφωνα με τη συμφωνία κατάπαυσης του πυρός, η Αρμενία είναι υποχρεωμένη να διασφαλίσει τις συγκοινωνιακές συνδέσεις μεταξύ των δυτικών περιοχών του Αζερμπαϊτζάν και του Ναχτσιβάν και να διασφαλίσει ότι οι πολίτες και τα αγαθά μπορούν να κινούνται ελεύθερα και προς τις δύο κατευθύνσεις.
Το Αζερμπαϊτζάν κατέχει ειδική θέση ως διαχωριστικό σημείο στον μεσαίο διάδρομο του Νοτίου Καυκάσου και θα επωφεληθεί από τον ενισχυμένο ρόλο ως ο κύριος αγωγός για την κίνηση Ανατολής-Δύσης και Βορράς-Νότος στην Ευρασία.
Η ιρανική αντίδραση
Υπάρχει διαφορετική άποψη στο Ιράν σχετικά με τον διάδρομο Zangezur.
Ο Πρώτος Πόλεμος του Ναγκόρνο-Καραμπάχ, που ξεκίνησε το 1990 πριν από τη διάλυση της Σοβιετικής Ένωσης, διέκοψε τη σιδηροδρομική πρόσβαση του Ιράν στο πρώην σοβιετικό σιδηροδρομικό δίκτυοκαι προκάλεσε σημαντική ζημιά στην οικονομία του Ιράν.
Η Τεχεράνη θα μπορούσε να επωφεληθεί από την άρση αυτών των εμποδίων το συντομότερο δυνατό. ένα λειτουργικό οδικό και σιδηροδρομικό δίκτυο του Καυκάσου θα εξασφάλιζε την πρόσβαση της Τεχεράνης σε ολόκληρο τον Καύκασο και πέρα από αυτήν, ιδιαίτερα μέσω της Σιδερένιας Γέφυρας Jolfa και του Σιδηροδρόμου Nakhchivan. Εάν το Μπακού θέλει ανεμπόδιστη πρόσβαση στις μεταφορές μεταξύ της ηπειρωτικής του χώρας και του Ναχτσιβάν, το Ιράν θα το υποστηρίξει. Επιπλέον, τις τελευταίες τρεις δεκαετίες, το Ιράν δεν επέτρεψε τη διακοπή της σύνδεσης του Ναχτσιβάν με την ηπειρωτική χώρα, επιτρέποντας στους πολίτες του Αζερμπαϊτζάν να ταξιδεύουν μέσω του Ιράν. Αλλά εάν υπάρχει ένας συγκεκριμένος ορισμός του «Διάδρομου Ζανγκεζούρ» και σύμφωνα με την ερμηνεία που υποστηρίζουν κάποιοι στο Ιράν σήμερα, ένα τμήμα της νότιας επαρχίας Σιούνικ της Αρμενίας θα διαχωριστεί από τον έλεγχο της Αρμενίας με τη μορφή ενός ειδικού νομικού καθεστώτος— μια κατάσταση στην οποία πολλοί Ιρανοί θα ήταν αντίθετοι.
Syunik red highlighted in map of Armenia
Το Στρατηγικό Συμβούλιο Εξωτερικών Σχέσεων στην Τεχεράνη, διευθυντής του οποίου είναι ο πρώην Υπουργός Εξωτερικών του Ιράν Kamal Kharazi, προειδοποίησε ενάντια στην κατασκευή του διαδρόμου Zangezur σε άρθρο με τίτλο «Συνωμοσία για τη δημιουργία του διαδρόμου Turan του ΝΑΤΟ». Σε αυτό το άρθρο, το συμβούλιο ανέφερε ότι η ολοκλήρωση του διαδρόμου θα είχε σημαντικές γεωπολιτικές συνέπειες για το Ιράν, τη Ρωσία και την Κίνα. Αυτός ο διάδρομος έχει εισαχθεί στον «Διάδρομο Turan» του ΝΑΤΟ, ένα έργο που φαινομενικά υποστηρίζεται από το Ισραήλ και το ΝΑΤΟ, και η Τουρκία και το Αζερμπαϊτζάν φέρεται να θέλουν να υποδαυλίσουν εθνοτικές αναταραχές στις περιοχές του Ιράν όπου ζουν Τούρκοι χτίζοντας αυτόν τον διάδρομο.
Ο συγγραφέας του άρθρου πιστεύει ότι ο διάδρομος Turan του ΝΑΤΟ υποτίθεται ότι θα φέρει απευθείας το ΝΑΤΟ στα βόρεια σύνορα του Ιράν, στα νότια σύνορα της Ρωσίας και της δυτικής Κίνας στο Xinjiang και θα ολοκληρώσει το σχέδιο για να περικυκλώσει αυτές τις χώρες και να θέσει τις βάσεις για τη διάλυσή τους. Η παρουσία του ΝΑΤΟ στον Καύκασο και την Κεντρική Ασία συμπληρώνει το σχέδιο αποκλεισμού της Ρωσίας από τη Μαύρη Θάλασσα, τον αποκλεισμό της Κίνας από τη Θάλασσα της Νότιας Κίνας και τον αποκλεισμό του Ιράν από τον Περσικό Κόλπο.
Η πορεία του Ιράν προς τα εμπρός
Στην παρούσα κατάσταση, η καλύτερη στρατηγική για το Ιράν στην περιοχή του Καυκάσου, ειδικά για τα γεωπολιτικά του ζητήματα, είναι να δημιουργήσει άμεση επικοινωνία πρόσωπο με πρόσωπο με τη Ρωσία και την Αρμενία και να θέσει συγκεκριμένα ερωτήματα σχετικά με τον διάδρομο Zangezur και να ακούσει εάν συμφωνούν με την υλοποίηση του έργου ή όχι.
Η Αρμενία είναι πιθανό να ανησυχεί για την πιθανή απώλεια των συνόρων της με το Ιράν και να αντιδράσει ανάλογα κατά του έργου εάν τεθεί υπό αμφισβήτηση το μέλλον αυτών των συνόρων. Αυτά τα ζητήματα είναι επίσης εξαιρετικά σημαντικά από την προοπτική της στρατιωτικής παρουσίας της Ρωσίας στην Αρμενία και το Ναγκόρνο-Καραμπάχ και της αρμενικής κυβέρνησης, η οποία ενδιαφέρεται πρώτα και κύρια για την προστασία της εθνικής της κυριαρχίας.
Από την άλλη πλευρά, οι ανησυχίες για τη σύνδεση της Τουρκίας με την Κεντρική Ασία και την ενίσχυση του ΝΑΤΟ δεν είναι πολύ συνηθισμένες μεταξύ των αραβικών κρατών της περιοχής. Επιπλέον, κατά τα 70 χρόνια που πέρασαν από την ένταξη της Τουρκίας στο ΝΑΤΟ, το Ιράν συνόρευε με τη στρατιωτική συμμαχία υπό την ηγεσία των ΗΠΑ, αλλά λόγω των φιλικών σχέσεων μεταξύ Άγκυρας και Τεχεράνης, δεν υπέστη ποτέ ιδιαίτερη ζημιά από την εγγύτητά του.
Το Αζερμπαϊτζάν δεν έχει υποβάλει ακόμη κανένα αίτημα να ενταχθεί στο ΝΑΤΟ και κάτι τέτοιο θα προκαλούσε μια σημαντική ίσως βίαιη ρωσική αντίδραση. Επίσης, δεν θα ωφελούσε το Αζερμπαϊτζάν βραχυπρόθεσμα, καθώς θα απαιτούσε σημαντικές αλλαγές στον στρατό του που θα χρειαστούν χρόνια για να ολοκληρωθούν. Λαμβάνοντας υπόψη τον ρόλο του εθνικισμού και την επιρροή των εθνικιστών στην εξωτερική πολιτική του Ιράν, φαίνεται ότι η αντίθεση της Τεχεράνης στον διάδρομο Zangezur θα συνεχιστεί. Ωστόσο, είναι σχεδόν βέβαιο ότι θα επιμείνει στην τρέχουσα εξωτερική πολιτική της, η οποία συνεπάγεται διαφωνία με το Αζερμπαϊτζάν και συνέχιση των επαναλαμβανόμενων εντάσεων.
Οι απόψεις και οι απόψεις που εκφράζονται σε αυτό το άρθρο είναι των συγγραφέων και δεν αντικατοπτρίζουν απαραίτητα τις απόψεις του Διεθνούς Φόρουμ του Κόλπου.
Ο Δρ Ουμούντ Σόκρι
Ο Δρ. Umud Shokri είναι ειδικός σε θέματα εξωτερικής πολιτικής και ενεργειακής γεωπολιτικής με έδρα την Ουάσιγκτον, συγγραφέας του βιβλίου US Energy Diplomacy in the Caspian Sea Basin: Changing Trends. Υπηρετεί ως επισκέπτης ερευνητής στο Κέντρο Ενεργειακής Επιστήμης και Πολιτικής (CESP) και στο Schar, Σχολή Πολιτικής και Διακυβέρνησης στο Πανεπιστήμιο George Mason και Αναλυτής στο Gulf State Analytics (GSA). Ο Ουμούντ είναι κάτοχος Ph.D. στις Διεθνείς Σχέσεις. Το κύριο ερευνητικό του ενδιαφέρον έγκειται στην ενεργειακή διπλωματία, την ενεργειακή μετάβαση, την ενεργειακή πολιτική των ΗΠΑ, τη γεωπολιτική της ενέργειας, τις σχέσεις Ιράν-Τουρκίας, τις σχέσεις Ιράν-Ρωσίας, την περιοχή της Κασπίας Θάλασσας, την Κεντρική Ασία και το ΣΣΚ. Διαθέτει δεκαπενταετή εκτενή επαγγελματική εμπειρία σε μελέτες παγκόσμιας αγοράς ενέργειας, ενεργειακής ασφάλειας και γεωπολιτικού κινδύνου. Έχει δημοσιεύσει άρθρα σε διάφορα ακαδημαϊκά περιοδικά όπως Energy and Environment, Energy Intelligence, Middle East Policy, National Interest, Oil and Gas Journal, Springer, Palgrave Macmillan Publishing και εμφανίστηκε σε διάφορα μέσα ενημέρωσης, όπως Aljazeera, Asharq, TRT World, Deutsche Welle, Anews, BBC και πολλά άλλα. Ακολουθήστε τον στο Twitter στο @ushukrik.
Η συνεισφορά του Καντ στην ιστορία της ευρωπαϊκής φιλοσοφίας ήταν μνημειώδης. Ο Γερμανός φιλόσοφος αναμετρήθηκε με τα αδιέξοδα που έφερε η πρότερη ευρωπαϊκή φιλοσοφία, προσθέτοντας νέα δεδομένα στην ανθρώπινη σκέψη. Συγκεκριμένα, ο Καντ, με αφορμή τη διαπίστωση ότι η περιοχή των νοουμένων αδυνατεί να οδηγήσει σε βεβαιότητες με την επιστημονική τεκμηρίωση, εισήγαγε ένα νέο πεδίο γνώσης, αυτό της ηθικής το οποίο παρείχε πρακτικές βεβαιότητες (Βαλλιάνος, 2008: 55).
Για τον Καντ, η ηθική πράξη είναι η έλλογη αναστοχαστική δραστηριότητα του υποκειμένου το οποίο ξεπερνά τις ενστικτώδεις αντιδράσεις της ανθρώπινης φύσης. Πρωταρχικό μέλημα της ανθρώπινης συνείδησης είναι να απαλλαγεί από τον φυσιοκρατικό ντετερμινισμό, ώστε η βούληση να χαρακτηριστεί ηθική. Αυτή η «καθαρή» βούληση είναι η ενδιάθετη προθετικότητα της συνείδησης και ταυτίζεται με το δέον. Η ηθική θεωρία του Καντ εκφράζεται μέσα από τον οντολογικό διαχωρισμό ενός βιολογικού υποστρώματος, της ύπαρξης, και της ηθικής, ως καθαρής βουλητικής ενέργειας. Τα δυο αυτά επίπεδα συνδέονται άμεσα στην προοπτική μιας αδιάλειπτης πάλης, όπου η ηθική αγωνίζεται ενάντια στον καθορισμό που επιβάλλει το φυσικό – βιολογικό υπόστρωμα. Αποτέλεσμα αυτής της διαμάχης είναι να χαρακτηριστεί ηθικός αυτός που πράττει σύμφωνα με την συνείδηση του, ακόμη και αν προκαλεί καταστροφή στον ίδιο του τον εαυτό (Βαλλιάνος, 2008: 55).
Η ηθική πράξη για τον Καντ δεν είναι μια ουτοπική φαντασίωση, αλλά μια αλήθεια που δύναται να πραγματωθεί μέσα στην ιστορία. Φροντίδα, πλέον, της υπερβατολογικής αναστοχαστικής δραστηριότητας είναι η προσπάθεια του ατόμου να προσδιορίσει τα στοιχεία που εκπληρώνουν το ηθικώς ορθόν, σε ατομικό και συλλογικό επίπεδο (Βαλλιάνος, 2008: 55).
Η αντίληψη του εαυτού ως ελεύθερου όντος αποτελεί το θεμέλιο του υπερβαλογικού αναστοχασμού. Μιας και, εάν ο άνθρωπος μπορεί να αποδεσμεύεται από κάθε εξωτερικό καθορισμό, δύναται να επιβάλλει τις επιλογές του. Συνέπεια αυτών είναι να οριστεί η ηθική ως το προνομιακό πεδίο της ανθρώπινης αυτονομίας, η οποία αρθρώνεται πάνω στην πίστη του τι είναι κακό ή καλό. Η βεβαιότητα ότι «πράττω το ορθό» συνίσταται στην πίστη που πηγάζει από το ηθικό βίωμα του καθενός. Τα περιεχόμενα του βιώματος αποτελούνται από τα έμφυτα δεδομένα, τα οποία καταλαμβάνουν την «καθαρή βούληση» (Βαλλιάνος, 2008: 55-60).
Η κριτική του Καντ στις ηδονοθηρικές θεωρίες θα αποκαλύψει τον δεοντοκρατικό χαρακτήρα της θεωρίας του. Μέριμνα της ηδονοθηρικής παράδοσης είναι η απόλαυση των φυσικών αναγκών του κάθε ανθρώπου. Αντίθετα, στην καντιανή ηθική ο στόχος είναι η επίτευξη του δέοντος, ο οποίος εντοπίζεται έξω από κάθε προσπάθεια εκτίμησης της ατομικής ή συλλογικής ωφέλειας. Ο ηθικός άνθρωπος γνωρίζει ότι αυτό που πράττει δεν ταυτίζεται με την προσωπική του ικανοποίηση. Μάλιστα η ηθικότητα μιας πράξης επιβεβαιώνεται, όταν συνοδεύεται από δυσάρεστα συναισθήματα. Έτσι, η ηθική θεωρία του Καντ κατέληξε να ταυτίζεται με την άκαμπτη και αυστηρή τήρηση του καθήκοντος. Απεναντίας, οποιαδήποτε φιλοδοξία για την επίτευξη των προσωπικών συμφερόντων συνιστά παράγοντα κοινωνικής αστάθειας και ανηθικότητας (Βαλλιάνος, 2008: 57-58).
Τούτος ο ηθικός αναστοχασμός αποτελεί θεμέλιο του πρακτικού λόγου και δεν αποβλέπει στη διδαχή ηθικών τρόπων έκφρασης, καθώς όλοι γνωρίζουν πώς πρέπει να πράξουν σε κάθε στιγμή. Αντίθετα, η αυτογνωσία του ηθικού νόμου καλεί τους ανθρώπους να πράξουν από υποχρέωση, σεβόμενοι το ιερό καθήκον. Η ηθική πράξη είναι αίτημα της έλλογης συνείδησης, το οποίο δεσμεύει το ον αφ’ εαυτού με μια εσωτερική αίσθηση (Βαλλιάνος, 2008: 61).
Αφετηρία, λοιπόν, του ηθικού νόμου είναι η αποδοχή της αδιαμφισβήτητης εσωτερικής προσταγής. Αυτή η απαίτηση της συνείδησης συνάδει με το δέον και ορίζεται ως «κατηγορική προσταγή». Σε αυτό το σημείο, είναι θεμιτό να αναφερθεί ο τρόπος με τον οποίο ο Καντ ορίζει την «κατηγορική προσταγή», η οποία συμπυκνώνεται στο αίτημα: «να πράττουμε με τρόπο που η ατομική μας πρακτική επιλογή να μπορεί να γενικευθεί με τη μορφή ενός καθολικού νόμου που ισχύει παντού και πάντα». Είναι φανερός ο φορμαλιστικός χαρακτήρας της «κατηγορικής προσταγής», ο οποίος ρυθμίζει τη σχέση του ατόμου με την κοινωνία. Ο Καντ προσεγγίζει την ηθική πράξη των αυτοσυνείδητων έλλογων όντων, υπό την έννοια της αυτονομοθεσίας. Ο πράττων επιθυμεί η πράξη του να αποκτήσει καθολική νομοθετική ισχύ στην κοινωνία. Η δεοντοκρατική σύλληψη της ηθικής μετασχηματίζει την έννοια της ηθικής, δίνοντάς της πολιτικό και κοινωνικό περιεχόμενο (Βαλλιάνος, 2008: 63).
Η πιστή υποταγή του συνόλου της ανθρώπινης κοινότητας στις εντολές της «κατηγορικής προσταγής» έχει ως αποτέλεσμα τη δημιουργία μιας ιδεατής κοινωνίας, όπου θα βασιλεύει η απόλυτη δικαιοσύνη. Η κοινωνία αυτή ονομάζεται «βασίλειο των τελών» και αποτελείται από ελεύθερα, ισότιμα όντα. Η αυτοθέλητη δέσμευση στον ηθικό νόμο εξαλείφει τον βίαιο χαρακτήρα της πολιτείας, αχρηστεύοντας κάθε εξωτερικό καταναγκασμό πάνω στους πολίτες. Η επέκταση αυτής της λογικής στο σύνολο της ανθρώπινης κοινωνίας δημιουργεί τις κατάλληλες συνθήκες για μια παγκόσμια ειρήνη (Βαλλιάνος, 2008: 63-64). Σε αυτή την περίπτωση, ο κόσμος διέπεται από τις συνθήκες της «αιώνιας ειρήνης», η οποία συνιστά και τον ανώτατο βαθμό εκπλήρωσης του ηθικού νόμου. (Κant, 1971: 26-28).
Βιβλιογραφικές αναφορές
Βαλλιάνος, Π. (2008). Φιλοσοφία στην Ευρώπη, τ.Γ΄: Νεότερα και Σύγχρονα Φιλοσοφικά Ρεύματα (19ος-20ος αιώνας). Πάτρα: Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο.
Κant, Ι. (1971). Ιδέα μιας Γενικής Ιστορίας με Πρίσμα Κοσμοπολίτικο. Στο Ε.Π. Παπανούτσος (μτφ.), Δοκίμια (σσ. 24-41). Αθήνα: Δωδώνη.
*Ο Κωνσταντίνος Δεληγιάννης είναι προπτυχιακός φοιτητής στο ΕΑΠ στο τμήμα του Ευρωπαϊκού πολιτισμού
Δημήτρης ΜπλιάτκαςΦοιτητής Εφαρμοσμένης Πληροφορικής ΠΑΜΑΚ, Υποψήφιος Δημοτικός Σύμβουλος με την παράταξη «Καλαμαριά Μητέρα Πόλη» της Χρύσας Αράπογλου
Οι νέοι οφείλουμε να βοηθήσουμε κι εμείς στην προσπάθεια για μια Καλαμαριά βιώσιμη, πράσινη, γεμάτη ζωή, πόλη των νέων δημιουργών, του πολιτισμού και της καινοτομίας. Η γενιά μας θέλει σεβασμό, ειλικρίνεια και ευκαιρίες. Έχει όραμα, έχει ιδέες και είναι η πιο ευρωπαϊκή, η πιο ανοιχτή στις νέες προκλήσεις με πολλές παραστάσεις . Θα γράψει τη δική της ιστορία, με αστείρευτες δυνάμεις.
Η δική μας θέαση λοιπόν για τον κόσμου που έρχεται, η ανάγκη για νέες ιδέες και ένα νέο πνεύμα συμμετοχής και αλληλεγγύης με εμπνέει. Η συμμετοχή μου, λοιπόν στις εκλογές για την αυτοδιοίκηση αυτό ακριβώς το νόημα έχει.
Συμμερίζομαι το όραμα της Χρύσας Αράπογλου για αυτήν, την αλλιώτικη, Καλαμαριά.
Γεννήθηκα και μεγάλωσα στην Καλαμαριά. Eίμαι 21 χρονών, τεταρτοετής φοιτητής στην Σχολή Εφαρμοσμένης Πληροφορικής του Πανεπιστημίου Μακεδονίας. Φοίτησα στα Εκπαιδευτήρια Ε. Μαντουλίδη, όπου συμμετείχε σε ομάδες εθελοντισμού για τα παιδιά, την ώριμη ηλικία και το περιβάλλον.
Σχεδόν όλες οι εικόνες από την παιδική και εφηβική μου ηλικία είναι στην Καλαμαριά. Αρχικά στα πάρκα «Πασαλίδη» και «Αλησμόνητων Πατρίδων» και στους παιδότοπους και αργότερα στον πολύβουο πεζόδρομο.
Ασχολούμαι με την φωτογραφία και τον κινηματογράφο. Συμμετείχα ως μαθητής σε διαγωνισμούς του Υπουργείου Παιδείας με ταινίες μυθοπλασίας μικρού μήκους και ντοκιμαντέρ, οι οποίες απέσπασαν βραβεία και διακρίσεις.
Φωτογραφίες μου δημοσιεύονται σε περιοδικά, ιστοσελίδες και μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Παράλληλα με τις σπουδές μου, διδάσκω κινηματόγραφο σε μαθητές Γυμνασίου των Εκπαιδευτηρίων Μαντουλίδη και δουλεύω σε livestreaming μεταδόσεις, φωτογραφήσεις και μαγνητοσκοπήσεις. Αγαπώ τον αθλητισμό και κυρίως το ποδόσφαιρο και συμμετέχω, από μικρή ηλικία, σε ακαδημίες ποδοσφαίρου και τουρνουά.
Πατέρας μου είναι ο δημοσιογράφος – συγγραφέας Κώστας Μπλιάτκας και μητέρα μου η δημοσιογράφος Χιονία Βλάχου. Έχω μια αδελφή, την Ήρα, που είναι πολιτική επιστήμονας και ζει με την οικογένεια της στην Γαλλία. «Η Καλαμαριά είναι η καλύτερη περιοχή. Αν φύγεις ποτέ από εκεί θα το καταλάβεις», μου λέει τακτικά.
Μου αρέσει η Καλαμαριά γιατί μυρίζει θάλασσα και προσφέρει όμορφες εικόνες για φωτογραφίες. Θέλω να την ξαναδώ γεμάτη ζωή, όπως μου την έχουν διηγηθεί οι παλαιότεροι αλλά η δική μου γενιά δεν την έζησε, και να γίνει ξανά ένας ελκυστικός, πράσινος, έξυπνος τόπος για να ζεις. Ένα μέρος που ευχαρίστως θα το έκανες γειτονιά και στέκι για σένα και τους φίλους σου.
Τα ζητήματα της αποστρατιωτικοποίησης και των «γκρίζων ζωνών» στο Αιγαίο αποτελούν εφευρέσεις των Τούρκων νομικών, ώστε να βοηθήσουν την εκάστοτε τουρκική κυβέρνηση σε μια πολιτική διαπραγμάτευση. Το πρώτο ζήτημα ανέκυψε μετά το 1974 και την παράνομη τουρκική εισβολή στην Κύπρο, ενώ το δεύτερο μετά την κρίση των Ιμίων του 1996. Η αλήθεια είναι πως το κυριαρχικό καθεστώς των νησιών του Αιγαίου δημιουργήθηκε μέσα από την ιστορική πραγματικότητα τριών πολέμων, του A’ Βαλκανικού και των A’ και B’ Παγκόσμιων Πολέμων, στους οποίους η Ελλάδα συντάχτηκε με την πλευρά των νικητών.
Στις 12-13 Ιουνίου του 2023 πραγματοποιήθηκε στην Αθήνα το μεγάλο διεθνές συνέδριο για τα 100 χρόνια της Συνθήκης της Λωζάννης, το οποίο συνδιοργανώθηκε από το ΕΚΠΑ και το ΕΛΙΑΜΕΠ. Ανάμεσα στους ομιλητές ήταν και ο Γιουσέλ Ασέρ, καθηγητής Διεθνούς Δικαίου στο Ankara Yildirim Beyazit University και κύριος εκφραστής των τουρκικών θέσεων για το Δίκαιο της Θάλασσας. Στην ανακοίνωσή του με τίτλο «A legacy of Lausanne: Conflicting perceptions on the status of the Aegean islands», ο κ. Yücel εξέφρασε την καινοφανή τουρκική θεωρία ότι η Συνθήκη της Λωζάννης επιδέχεται διαφορετικών ερμηνειών:
Ότι είναι επιστημονικά ορθό να συνυπάρχουν η ελληνική και η τουρκική ερμηνεία της συνθήκης και να οδηγούμαστε στο συμπέρασμα πως η κυριαρχία των νησιών του Αιγαίου είναι αμφισβητούμενη και άρα αντικείμενο ενός ειλικρινούς διαλόγου μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας.
Ο κ. Ασέρ αναφέρθηκε στην σύνδεση κυριαρχίας και αποστρατιωτικοποίησης (στην οποία εστίασαν οι τρεις επιστολές Σινιριόγλου στον ΟΗΕ) και στην ευρύτερη θεωρία των «γκρίζων νησιών» στο Αιγαίο:
Ότι πέρα από τα έξι νησιά που αναφέρονται ονομαστικά στο άρθρο 12 της Λωζάννης, όλα τα μικρότερα νησιά θα πρέπει να αποτελούν αντικείμενο συζητήσεων με στόχο να καθοριστεί ο νόμιμος ιδιοκτήτης τους.
Δεν αναφέρθηκε στον τρίτο πόλο της τουρκικής ερμηνείας της συνθήκης, ότι η Λωζάννη καθόρισε την Αιγιαλίτιδα ζώνη του Αιγαίου στα 3 ν.μ., στα οποία και πρέπει να επανέλθουν Ελλάδα και Τουρκία, ώστε να πραγματοποιηθεί το όραμα των Τούρκων για την «Γαλάζια Πατρίδα».
Ο κ. Ασέρ ήταν εξαιρετικά προσεκτικός στον τρόπο που διατύπωσε τις τουρκικές θέσεις, καταλήγοντας ότι η μη επίλυση όλων αυτών των ανοιχτών ζητημάτων ενδέχεται να οδηγήσει σε σοβαρές διαμάχες στο μέλλον.
Γιουσέλ Ασέρ, καθηγητής Διεθνούς Δικαίου στο Ankara Yildirim Beyazit University. Η ανακοίνωσή του στο Διεθνές Συνέδριο με θέμα «100 Χρόνια από την Συνθήκη της Λωζάνης: Αναδρομή, Αποτίμηση, Προοπτική».
Η ερμηνεία των επίμαχων άρθρων της Συνθήκης της Λωζάννης δεν είναι δυνατόν να διαφέρει από ανάγνωση σε ανάγνωση. Κάθε συνθήκη ειρήνης αποτελεί το καταγεγραμμένο αποκορύφωμα μιας σύνθετης ιστορικής πραγματικότητας και είναι απόρροια πολυετών συζητήσεων και διαπραγματεύσεων. Η Συνθήκη των Σεβρών υπεγράφη τον Αύγουστο του 1920 περίπου δύο χρόνια μετά από την ανακωχή του Μούδρου του Οκτωβρίου του 1918. Η Συνθήκη της Λωζάννης του 1923 απέχει σχεδόν πέντε χρόνια από τον τερματισμό των εχθροπραξιών μεταξύ Αντάντ και Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Οι πραγματικές προθέσεις και οι επιδιώξεις των νικητριών Δυνάμεων που συνέταξαν και επέβαλαν τις διατάξεις των παραπάνω συνθηκών θα πρέπει να αναζητηθούν στις ιστορικές πηγές.
Το ιστορικό δεδομένο πως τα νησιά του Αιγαίου και το Αιγαίο Πέλαγος ήταν και πρέπει να παραμείνουν ελληνικά προκύπτει από τα ιστορικά γεγονότα: Οι Τούρκοι έχασαν τρεις πολέμους, τον ιταλοτουρκικό πόλεμο του 1911-1912, τον A’ Βαλκανικό και τον Α’ Παγκόσμιο. Για αυτόν τον λόγο «έσβησαν» όλα τα τουρκικά δικαιώματα στα νησιά και στις βραχονησίδες του Αιγαίου που εν αντιθέσει με ό,τι ισχυρίζονται οι Τούρκοι σήμερα, οι Σύμμαχοι είχαν πλήρη γνώση και διάθεση να αποδοθούν στην Ελλάδα από το 1920 και την Συνδιάσκεψη του Σαν Ρέμο. Δεν υπάρχουν «γκρίζες ζώνες» στο Αιγαίο, υπάρχει μόνο ο τουρκικός αναθεωρητισμός και οι τουρκικοί Γκρίζοι Λύκοι.
Δεν έχουν κάτι να κληρονομήσουν σήμερα οι Τούρκοι από την Οθωμανική Αυτοκρατορία στο Αιγαίο, πέρα από την Ίμβρο και την Τένεδο και ό,τι βρίσκεται εντός των τριών μιλίων από τις ακτές τους.
Η μοναδική φορά που προτάθηκε αποστρατιωτικοποίηση στο Αιγαίο για την ασφάλεια της Τουρκίας ήταν τον Νοέμβριο του 1922 κάτω από ιδιαίτερα δυσμενείς συγκυρίες για την Ελλάδα. Ο Λόρδος Κέρζον συνετέλεσε στο να μετατραπεί μια διαφαινόμενη ολική αποστρατιωτικοποίηση σε ένα τροποποιημένο καθεστώς, όπως προβλέπεται από το άρθρο 13 της Λωζάννης για τα τέσσερα ελληνικά νησιά του ανατολικού Αιγαίου. Η τουρκική αντιπροσωπία έμεινε εξαιρετικά δυσαρεστημένη καθώς θεώρησε πως τα νησιά αυτά δεν αποστρατιωτικοποιήθηκαν, καθώς διατήρησαν το δικαίωμα να έχουν αεροπορία και στρατιωτικές δυνάμεις σε περιορισμένη έκταση.
Η αποστρατιωτικοποίηση των Στενών και των τεσσάρων παρακείμενων νησιών που προκρίθηκε στην Λωζάννη, ακυρώθηκε το 1936 με την Σύμβαση του Μοντρέ.
Σαν καταληκτικό σχόλιο, οι διατάξεις περί αποστρατιωτικοποίησης είναι παρωχημένες και έχουν στην πράξη καταργηθεί. Για παράδειγμα, η συνθήκη των Παρισίων του 1947 απαγόρευε την εγκατάσταση στρατιωτικών/ναυτικών/αεροπορικών βάσεων στην Σικελία και την Σαρδηνία. Σήμερα η αμερικανική αεροπορική βάση στην Σιγκονέλα της Σικελίας έχει κομβικό ρόλο στον γεωπολιτικό έλεγχο της Μεσογείου από τις ΗΠΑ, μαζί με την βάση της Σούδας. Για ποιον λόγο η Ελλάδα να μην μπορεί να στρατικοποιήσει τα Δωδεκάνησα, όταν όλοι οι περιορισμοί αποστρατικοποίησης που προέβλεπε η συνθήκη των Παρισίων για τους Ιταλούς έχουν σήμερα αρθεί;
Η Ελλάδα θα πρέπει να πράξει αυτό που ανησυχούσε τον Αμερικανό πρεσβευτή στην Τουρκία Τζέιμς Τζέφρι το 2009.
O Τζέφρι είχε διαγνώσει πως θα ήταν επιζήμιο για τα αμερικανικά συμφέροντα η Διεθνής Κοινότητα να ταχθεί υπέρ της Ελλάδας στο ζήτημα της αποστρατιωτικοποίησης, καθώς σε αυτή την περίπτωση η Τουρκία δεν θα έχει τίποτα να «παραχωρήσει» στην Ελλάδα, ώστε να βρεθεί η συμβιβαστική λύση που διακαώς επιθυμούν οι Αμερικανοί.
Τα ζητήματα που οι Τούρκοι θέτουν στο τραπέζι εν έτη 2023, τα οποία ο κ. Τζέφρι χαρακτήριζε ως πραγματικές διακρατικές διαφορές (true international disputes) μεταξύ Ελλάδας-Τουρκίας έχουν ήδη διευθετηθεί στο παρελθόν. Δυνάμεις όπως η Μεγάλη Βρετανία και η Γαλλία καθόρισαν το σημερινό κυριαρχικό καθεστώς του Αιγαίου. Ίσως αυτές να είναι και οι πλέον κατάλληλες για να απαντήσουν στον τουρκικό αναθεωρητισμό, όπως έπραξαν δυναμικά το 1913, το 1922 και το 1946. Μόνο τότε η Τουρκία θα αναγκαστεί να προβεί σε πραγματικές παραχωρήσεις στα ελληνοτουρκικά και να αποκτήσει ουσία ο πολιτικός διάλογος που έχει ξεκινήσει.
Όσο η Τουρκία εμμένει στις θέσεις τις για αποστρατιωτικοποίηση και συνεχίζει να αμφισβητεί το κυριαρχικό καθεστώς των νησιών του Αιγαίου, ο πολιτικός διάλογος είναι καταδικασμένος να αποτύχει.
Ακόμα και μια αιφνίδια (προσωρινή) υπαναχώρηση της Τουρκίας από τα παραπάνω ζητήματα δεν θα πρέπει να οδηγήσει την ελληνική κυβέρνηση σε παραχωρήσεις στο Αιγαίο. Το «τουρκικό παζάρι» με τις ΗΠΑ σε ρόλο αρχιδιαιτητή έχει ξεκινήσει από το 1975 με τους Τούρκους να επιδεικνύουν θαυμαστή επιμονή και υπομονή στην προσπάθειά τους να επιτύχουν μια επικερδή για αυτούς συμφωνία για την ΑΟΖ και την υφαλοκρηπίδα του Αιγαίου.
Άποψη του FIR Αθηνών, αποτέλεσμα των κεκτημένων του A’ Βαλκανικού και των A’ και B’ Παγκόσμιων Πολέμων, στους οποίους η Ελλάδα συντάχτηκε με την πλευρά των νικητών.
Είναι ανιστόρητο και επιζήμιο να δοθεί τμήμα της ΑΟΖ του Αιγαίου στους Τούρκους. Διότι η ΑΟΖ και το FIR συχνά ταυτίζονται ως προς τα γεωγραφικά τους όρια και δεν είναι δυνατόν ένα αεροπλάνο που προσγειώνεται στο αεροδρόμιο της Μυτιλήνης να παίρνει οδηγίες από την Κωνσταντινούπολη.
Για να μετονομαστεί όμως το «Οδυσσέας Ελύτης» της Μυτιλήνης σε «İsmet İnönü» θα πρέπει πρώτα η Ελλάδα να ηττηθεί και «ούτε είναι ηττημένη η Ελλάδα ούτε πρόκειται να είναι ηττημένη.»
Το ζήτημα του Αιγαίου δεν είναι οικονομικό, απειλείται με διάσπαση η γεωγραφική ενότητα του ελληνικού κράτους. Στο Αιγαίο, οι θέσεις των δύο κυρίαρχων μορφών της πολιτικής σκηνής της μεταπολίτευσης ταυτίζονταν. Η Δεξιά του Κωσταντίνου Καραμανλή και η «πατριωτική Αριστερά» του Ανδρέα Παπανδρέου αντιστάθηκαν σθεναρά σε υποδείξεις και τετελεσμένα στο Αιγαίο που θα ανέτρεπαν τα κεκτημένα και τις θυσίες τριών πολέμων.
*Ο Δημήτριος-Μερκούριος Κόντης είναι συγγραφέας και ιστορικός ερευνητής.
Το ερώτημα για τον ρόλο του ελληνισμού και της ελληνικής σκέψης στον σύγχρονο κόσμο, μπορεί να απαντηθεί με δύο τρόπους. Είτε από την άποψη του ρόλου της αρχαιότητας και του Βυζαντίου στον σύγχρονο κόσμο, χωρίς ιδιαίτερη συνάφεια με τον σύγχρονο ελληνικό ελληνισμό (για να χρησιμοποιήσω μια έκφραση του Γιώργου Σεφέρη), είτε, ανιχνεύοντας και τον ρόλο της σύγχρονης Ελλάδας σε αυτή την οικουμενική παρουσία. Έλληνες στοχαστές όπως ο Παπαϊωάννου, ο Καστοριάδης, ο Αξελός ή ο Κονδύληςαποτελούν άλλωστε την προίκα της σύγχρονης Ελλάδας στη σύγχρονη παγκόσμια σκέψη.
Πιστεύω όμως πως για να υπάρχει η οποιαδήποτε συμβολή της η Ελλάδα θα πρέπει να υπάρχει ως ένα ισχυρό συλλογικό υποκείμενο, ικανό να υποβαστάξει μια σύγχρονη εκδοχή της ελληνικής σκέψης.
Και επειδή το ελληνικό κράτος χαντάκωσε με την ανικανότητά του ένα πολύ ισχυρότερο ελληνικό έθνος, μόνον εάν αποκτήσουμε, έστω σήμερα, ένα αποτελεσματικό κράτος, θα συνεχίσει να επιβιώνει το έθνος μας.
*****
Ο πολιτισμικός «πολλαπλασιαστής»
Κατά τη διάρκεια του Συνεδρίου της Βιέννης, το 1814-1815, ο Καποδίστριας επειδή ήταν αδύνατο να πείσει για την ανάγκη δημιουργίας ενός ανεξάρτητου ελληνικού κράτους, θα διαμορφώσει την ακόλουθη πρόταση όπως μας την μεταφέρει ο ταγματάρχης ο επιφορτισμένος για την παρακολούθηση του:
Η Ελλάς πρέπει κατά τον Καποδίστριαν να κηρυχθή… χώρα αφιερωμένη αποκλειστικώς και μόνον εις τα επιστήμας και την διαφώτισιν του ανθρωπίνου γένους, το έδαφός της να κηρυχθή εκ των έξω απρόσβλητον, εσωτερικώς δε να κρατηθή μακράν πάσης ξένης αναμίξεως. Κειμένη μεταξύ Ασίας και Ευρώπης ευκόλως θα κατανοή η Ελλάς το νόημα της μυστικοπαθούς ζωής της Ανατολής, ενώ από την άλλην πλευράν θα δέχεται το εκλεπτυσμένον πνεύμα των Ευρωπαίων, δημιουργούσα κατ’ αυτόν τον τρόπον μίαν δι’ ολόκληρον την ανθρωπότητα σωτήριον ισορροπίαν[1] .
Και αν η Μεγάλη Ιδέα μέχρι το 1922 έθετε ως αίτημα την ανασύσταση, ενός κράτους συνεχιστή του Βυζαντίου («πάλι με χρόνια με καιρούς, πάλι δικά μας θα ’ναι»), οπότε η «ελληνική ιδιοπροσωπία» θα αποκτούσε μια ισχυρή οικονομική και πολιτειακή βάση η Μικρασιατική Καταστροφή ως συνέπεια της μικροελλαδικής αντεπανάστασης έθεσε οριστικά τέλος σε μια τέτοια αξίωση. Και ο ελληνισμός θα πορεύεται στο εξής χωρίς ισχυρό όραμα.
Ξαναγυρνάμε λοιπόν στην πρόταση του Καποδίστρια για τη μεταβολή μας σε έναν πολιτισμικό κινητήρα που, μπροστά στο αδιέξοδο του «ρωμαϊκού» δυναμοκεντρικού μοντέλου της Δύσης και του ανατολικού θεοκρατικού προτύπου, θα προσφέρει στοιχεία ανανέωσης στον παγκόσμιο πολιτισμό.
Γι’ αυτό και η μάχη της «συνέχειας» του ελληνισμού απέναντι στον σύγχρονο μικροελλαδισμό και εθνομηδενισμό, κατέστη τόσο σημαντική τις προηγούμενες δεκαετίες· διότι μπορούμε να επιβιώσουμε μόνον εάν, απέναντι στον τουρκικό επεκτατισμό, αντιτάξουμε όχι μόνο τις σημερινές υλικές μας δυνάμεις αλλά τον ιστορικό και πολιτισμικό όγκο που συγκροτεί ο ελληνισμός στη διαχρονία του…
«Σκοτώνοντας» τους αρχαίους και τους Βυζαντινούς, αρνούμενοι τη γενετική σχέση του νεότερου ελληνισμού με την ορθοδοξία, οι εθνομηδενιστικές ελίτ θέλουν να μεταβάλουν τους νεότερους Έλληνες, σε ένα εθνίδιο, χωρίς πατέρες και παππούδες, που βαδίζει τον δρόμο της ιστορικής εξαφάνισης.
Η Ελλάδα και η Ευρώπη
Καθώς μετά το 1922 η καθ’ ημάς Ανατολή χάθηκε οριστικά, και έχει πια μεταβληθεί σε τουρκική Ανατολή – δεν βρισκόμαστε πλέον «μεταξύ Ανατολής και Δύσης», αλλά συνιστούμε το σύνορο της Δύσης απέναντι στην Ανατολή.
Μήπως όμως η Δύση μας εγκαταλείψει για μια ακόμα φορά στους Οθωμανούς, όπως είχε κάνει το 1453;
Σήμερα, πιστεύω πως η συγκυρία έχει αντιστραφεί. Η Ευρώπη, δεν είναι μια ανερχόμενη αποικιακή δύναμη αλλά ακολουθεί μια καθοδική πορεία και η ευρωπαϊκή ήπειρος κινδυνεύει, να αποτελέσει μία πληθυσμιακή απόληξη της Αφρικής και της Ασίας, μια «Ευραφρική» και μια «Ευρασία», και η Ρωσία να μεταβληθεί σε παράρτημα της Κίνας και του ισλάμ.
Είναι υποχρεωμένες λοιπόν να συμπήξουν ένα κοινό οικονομικό, πολιτισμικό, πληθυσμιακό και αμυντικό μέτωπο Και η αντιμετώπιση του νεοοθωμανισμού συνιστά προϋπόθεση της ευρωπαϊκής οικοδόμησης, καθώς μια πιθανή επικράτηση του τουρκικού ισλάμ στην Ελλάδα και στα Βαλκάνια θα την πλήξει στο μαλακό της υπογάστριο.
Οι Έλληνες στο παρελθόν διέσωσαν και διαμόρφωσαν τον ευρωπαϊκό πολιτισμό, στον Μαραθώνα, στη Σαλαμίνα και στον Γρανικό επιτρέποντας στον Σωκράτη, την Πλάτωνα και τον Αριστοτέλη, στον Περικλή και τον Θουκυδίδη να θεμελιώσουν τη σύγχρονη φιλοσοφική και πολιτική σκέψη.. Μετέβαλαν τον χριστιανισμό σε οικουμενικό, αποσπώντας τον από την εβραϊκή αποκλειστικότητα· απέκρουσαν τα κύματα του αραβικού ισλάμ στα τείχη της Βασιλεύουσας και θα επιβεβαιώσουν τη σύνδεση με την αρχαία ελληνική σκέψη και πολιτισμό, από τον Αρεοπαγίτη έως τον Πλήθωνα το 1453, θα συμβάλλουν με τους λογίους τους στην Αναγέννηση. Ενώ, με την Επανάσταση του 1821, θα εγκαινιάσουν την απαρχή των εθνικών επαναστάσεων στην Ανατολική Ευρώπη.
Σήμερα για να διασωθούν, είναι υποχρεωμένοι να αποτελέσουν το προζύμι μιας ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης να λειτουργήσουν ως Ακρίτας και πολιτισμικός πυκνωτής της Ευρώπης, και να συνεχίσουν, αν όχι ισότιμοι με τη μεγάλη της ιστορική παράδοση, τουλάχιστον αντάξιοί της.
Αυτός άλλωστε είναι και ο μόνος εφικτός τρόπος για να ξεφύγουν από τη «στενοχωρία» της μικρής Ελλάδας καθώς οι Έλληνες χρειάζονται μια «αποστολή», μια νέα «Μεγάλη Ιδέα» που να υπερβαίνει τα γεωγραφικά τους σύνορα!
Η πρόσληψη του ελληνικού πολιτισμού από τη Δύση
Ο αρχαίος Έλληνας δεν ήταν «αυτόνομο άτομο», αλλά αυτόνομος πολίτης.
Ο κλασικός ελληνικός πολιτισμός δεν υπήρξε ατομοκεντρικός, παρ’ όλο που εμπεριείχε τη δυνατότητα μιας ατομοκεντρικής εξέλιξης. Μόνο η κατάρρευση της αρχαίας πόλεως και η δημιουργία της «αυτοκρατορίας» θα επιτρέψει, τη μετατροπή του πολίτη σε άτομο.
Και σε αυτή την νέα πραγματικότητα του ελληνι(στι)κού-ρωμαϊκού κόσμου, εντάσσεται και η συνάντησή του με τον χριστιανισμό, η οποία, μέχρι τους Καππαδόκες πατέρες και τον Διονύσιο τον Αρεοπαγίτη, θα οδηγήσει σε μια νέα σύνθεση η οποία θα υπερβεί το ανέστιο άτομο του ελληνορωμαϊκού κόσμου, ξανασυναντώντας πνευματικά, τον αυτόνομο πολίτη του κλασικού ελληνικού κόσμου. καθώς η κοινότητα μετασχηματίζεται σε εκκλησία (από την εκκλησία του Δήμου).
Η ανάπτυξη του σύγχρονου ατομοκεντρικού πολιτισμού της ύστερης Δύσης δεν μπορεί άλλωστε να νοηθεί δίχως την ανάπτυξη και επέκταση του εμπορεύματος που καθημερινά, συστηματικά, αφηρημενοποιεί τις ανθρώπινες σχέσεις και καταλήγει στο άτομο-καταναλωτή.
Αυτός ο άνθρωπος είναι το τέλειο «άτομο», το οποίο δεν δεσμεύεται από οικογένεια, θρησκεία, πόλη, εθνικότητα, εν τέλει και ανθρωπικότητα.
Και σήμερα οδηγεί σε ένα καθολικό αδιέξοδο καθώς ο δυτικός πολιτισμός αποσυντίθεται ανίκανος να συνθέσει άτομο και κοινότητα (έθνος, κράτος, φύλο) και οδηγείται σε μια γενικευμένη ανομία και έκπτωση της πολιτικής και θεωρητικής του σκέψης.
Μπορούμε άραγε να συγκροτήσουμε ένα κοινωνικό και ιδεολογικό πρότυπο το οποίο να «διασώσει» την ιστορία, ενώ ταυτόχρονα θα απορρίπτει τον αντιφυσιοκρατικό και ολοκληρωτικό μηχανοκεντρισμό και θα ξανασυναντά την κοσμική αταραξία και δικαιοσύνη του ελληνικού κόσμου;
Προφανώς λοιπόν, η απάντηση βρίσκεται, εν μέρει, στην «επιστροφή» στο αρχαιοελληνικό πρότυπο του πολίτη και στο ορθόδοξο πρότυπο του προσώπου. Η πρόταση του ελληνικού πολιτισμού μας επιτρέπει να κατανοήσουμε, ίσως ευκολότερα από τους Δυτικούς, τα αδιέξοδα και τις δυνατότητες της εποχής μας. Και ο ορθόδοξος χριστιανισμός, είναι πλησιέστερα ως παράδοση προς την αρχαιοελληνική φυσιοκρατική αντίληψη.
Η ορθοδοξία διαμορφώθηκε μετά από μακρόχρονη αντιπαράθεση-αλληλοδιείσδυση με την ελληνική σκέψη προς την οποία και προσομοιάζει, όπως φαίνεται από τη βαρύνουσα σημασία που προσδίνεται στην τριαδικότητα, στη Θεοτόκο, στους Αγίους, στην απόρριψη του Καθαρτηρίου και τη διάκριση μεταξύ θεϊκής ουσίας και θεϊκών ενεργειών.
Τέλος, θα αποδειχθεί η λιγότερο προσαρμοσμένη στο ωφελιμιστικό πνεύμα της «προόδου» των νεώτερων χρόνων, πράγμα που εξηγεί εν πολλοίς την «καθυστέρηση» του ορθοδόξου κόσμου.
Καθυστέρηση που καταδεικνύει ασφαλέστατα τον ισχυρότατο επηρεασμό της από το πνεύμα του ελληνικού και ελληνιστικού κόσμου, όπου η γνώση και η επιστήμη δεν μπαίνουν στην υπηρεσία της τεχνολογίας.
Όπως αναφέρει ο Αριστοτέλης στα Ηθικά Νικομάχεια: «Όσο περισσότερο διαθέτουμε την ικανότητα να θεώμεθα τόσο ευτυχέστεροι γινόμαστε˙ – η ευτυχία δεν μπορεί να είναι παρά μια μορφή θέασης.»
Υπερβαίνοντας τη χρησιμοθηρική και δυναμοκεντρική αντίληψη της γνώσης και της επιστήμης, ανατρέχοντας στην αρχαιοελληνική και βυζαντινή οπτική της μη εργαλειακής επιστήμης και ανακαλύπτοντας, παράλληλα, άλλες, ευρωπαϊκές και μη ευρωπαϊκές, παραδόσεις, ίσως υπάρχει και πάλι η δυνατότητα να ξαναθέσουμε τον κόσμο μας υπό τον έλεγχο μιας κοινωνίας προσώπων και πολιτών.
Και κάτι τέτοιο προϋποθέτει την υπέρβαση του δυτικοκεντρικού ιουδαιορωμαϊκού κόσμου μας –που πλέον έχει εκτοξευθεί σε μια αυτόνομη τεχνοκρατική τροχιά–. και δεν διαθέτει τις προϋποθέσεις για έξοδο από τον κόσμο της αδιέξοδης ανθρωπολογικά οικολογικά, πολιτικά μεγεθύνσεως. (εξ ου και η προσφυγή του στον μετάνθρωπο).
Και εμείς μπορούμε και πρέπει να μεταβληθούμε σε ένα εργαστήρι αυτού του δρόμου.
Πράγμα που σημαίνει, για παράδειγμα, τη δημιουργία μιας Διεθνούς Φιλοσοφικής Περιπατητικής Σχολής στην πατρίδα του Αριστοτέλη, στα Στάγειρα.τη μεταβολ’η της Κω, της πατρίδας του Ιπποκράτη, σε ένα διεθνές κέντρο της σύγχρονης ολιστικής ιατρικής · ένα Ορθόδοξο Διεθνές Πανεπιστήμιο στη Θεσσαλονίκη, θα μπορούσε να διαδραματίζει έναν ρόλο ανάλογο με αυτόν που είχε άλλοτε το «Ινστιτούτο του Αγίου Σέργιου», στο Παρίσι. κ.ο.κ.
Τα πρόσφατα γεγονότα με το Φεστιβάλ Επιδαύρου και τις γελοιότητες τύπου Κιτσοπούλου έθεσαν και πάλι επί τάπητος το ζήτημα της μεταβολής του σε ένα διεθνές Κέντρο αρχαίου δράματος με την παράλληλη δημιουργία κατά το παράδειγμα των Σαιξπηρικών Ακαδημιών.
Πολλές φορές, στην ίδια κατεύθυνση, έχει τεθεί από Έλληνες ή ξένους η ιδέας μιας μόνιμης διεξαγωγής των Ολυμπιακών Αγώνων στην Ελλάδα. Ωστόσο δεν θα έπρεπε ήδη η Ολυμπία να φιλοξενεί ήδη ένα μεγάλο αθλητικό κέντρο, και οπωσδήποτε μια Ολυμπιακή Αθλητική Ακαδημία; Και όμως, κατά τον 19ο αι., αυτή η ιδέα απασχολούσε ήδη το μυαλό των Ελλήνων όπως ο Ζάππας και ο Βικέλας που έπαιξαν αποφασιστικό ρόλο στην επακολουθήσασα αναβίωση των Ολυμπιακών Αγώνων, το 1896.
Όλα αυτά προϋποθέτουν βεβαίως την ανάδειξη της παιδείας σε κύρια μέριμνα του ελληνικού κράτους (αντί οι Έλληνες φοιτητές να συνεχίζουν να φεύγουν στο εξωτερικό αντί η Ελλάδα να συγκεντρώνει φοιτητές από όλα τα Βαλκάνια και τη Μ. Ανατολή).
Τέλος σήμερα, έχουμε ίσως τη δυνατότητα να ξεπεράσουμε την ιστορική μας μειονεξία μπροστά στη βιομηχανική επανάσταση που χάσαμε. Η πληροφορική και η νανοτεχνολογία, η ανάγκη διατήρησης και αποκατάστασης των περιβαλλοντικών ισορροπιών, η μείωση της ανταλλαγής υλικών προϊόντων προς όφελος της ανταλλαγής πληροφοριών, οδηγούν ήδη στην ανατροπή του υπερσυγκεντρωτικού και ομοιογενοποιητικού βιομηχανιστικού μοντέλου που κατέστρεψε έναν πολιτισμό της επικοινωνίας όπως ο ελληνικός. Ας δούμε έθνη όπως το φινλανδικό, τα σκανδιναβικά ή το Ισραήλ.
Η κριτική στην παγκοσμιοποίηση συνδέεται με τον «εκσυγχρονισμό της παράδοσης». Ο Σολωμός γράφει στον Τερτσέτη τον Ιούνιο του 1833 «Η κλέφτικη ποίησι είναι όμορφη και ενδιαφέρουσα καθώς μ’ αυτήν παράστησαν ανεπιτήδευτα ο Κλέφτες τη ζωή τους, τις ιδέες τους και τα αισθήματά τους… Το έθνος ζητά από μας το θησαυρό της δικής μας διανοίας, της ατομικής, ντυμένον εθνικά».[2].Ο Σεφέρης αναφωνεί «γυρίσαμε διψασμένοι από τη Δύση» και «ανακαλύπτει» τον Μακρυγιάννη και τον Θεόφιλο.
Άλλωστε, η ίδια η παράδοση χτίζεται πάντοτε μέσα από τον «εκσυγχρονισμό» του παρελθόντος της! Το δημοτικό τραγούδι πάτησε πάνω στο ακριτικό. Ο Ερωτοκριτος, πάνω στο δημοτικό τραγούδι όπως ο Σολωμός , ο Παλαμάς και ο Βαλαωρίτης, ο Καβάφης πάνω στην ελληνιστική ποίηση. Ο Παπαδιαμάντης, ο Ελύτης, ο Θεοδωράκης και ο Σκαλκώτας τα έργα του, «εκσυγχρόνιζαν» την παράδοσή μας. Θα πρέπει να κάνεις σύγχρονη τη δική σου παράδοση, ενώ αν πιστεύεις ότι αρκεί η παράδοσή μας ως έχει, τότε είσαι καταδικασμένος να εισάγεις τα πάντα και ταυτόχρονα να μουμιοποιείς την παράδοση.
*****
Βεβαίως αν σκεφτεί κανείς την παρακμή του σύγχρονου ελληνισμού και τον χυδαίο κάποτε εκδυτικισμό του μπορεί εύλογα να σκεφτεί πως αυτό το έθνος δεν έχει τη δυνατότητα να διαδραματίσει έναν ρόλο ανάλογο με αυτόν που περιέγραψα. Τα τελευταία εκατό χρόνια απωλέσαμε τον ευρύτερο ελληνισμό και συρρικνωθήκαμε δημογραφικά, (σε σχέση με την Τουρκία από μια σχέση ένα προς δύο, βαδίζουμε ταχύτατα για το ένα προς εννέα)· γεράσαμε ηλικιακά, οι μορφωμένοι νέοι εγκαταλείπουν τη χώρα, αρχίζουν να εγκαθίστανται σε αυτήν μουσουλμανικοί πληθυσμοί και το πολιτισμικό μας αποτύπωμα έχει συρρικνωθεί δραματικά.
Επιβεβαιώνονται άραγε οι διαπιστώσεις του Χρήστου Γιανναρά πως ο σύγχρονος ελληνισμός είναι κλινικά νεκρός; Γράφει: «Τὸν παραλογισμὸ τὸν συνειδητοποιοῦμε ὅταν ἡ καταστροφὴ ἔχει πιὰ συντελεστεῖ. Ἔτσι ἔγινε τὸ 1897, ἔτσι ἔγινε τὸ 1922, ἔτσι καὶ τὸ 1974 στὴν Κύπρο… Μόνο ποὺ τώρα οἱ προδιαγραφὲς τοῦ παραλογισμοῦ ὁδηγοῦν ὄχι ἁπλῶς σὲ ἐθνικὴ συμφορά, ἀλλὰ σὲ ὁριστικὸ τέλος. Finis Graeciae…. Δὲν μᾶς μένουν σὰν νόημα ζωῆς παρὰ μόνο οἱ νόμοι τῆς ἀγορᾶς. Δηλαδή τὸ σούπερ-μάρκετ[3].
Αναφέρει συναφώς και ο Παναγιώτης Κονδύλης: «Γιὰ νὰ περπατήσει κανεὶς πρέπει πρῶτα-πρῶτα νὰ ἔχει πόδια… Συχνότατα ἡ σημερινὴ ἑλληνικὴ ἐθνικὴ πολιτικὴ θυμίζει κάποιον ὁ ὁποῖος δὲν ἀνησυχεῖ γιατί δὲν ἔχει πόδια, πιστεύοντας ὅτι στὴν κρίσιμη στιγμὴ θὰ τοῦ φυτρώσουν φτερά».
Εν τούτοις, επειδή η ιστορία, δεν αποτελεί πειραματική επιστήμη, και οι Έλληνες παραμένουν ακόμα ένα έθνος 15 εκατομμυρίων ανθρώπων στην Ελλάδα, την Κύπρο και τη Διασπορά, τίποτε δεν μπορεί να θεωρηθεί οριστικά τελειωμένο. Άλλωστε πρέπει να ακολουθούμε πάντοτε το γκραμσιανό, απαισιοδοξία της λογικής, αισιοδοξία της βούλησης.
Και ίσως μπροστά στο χαίνον κενό του τέλους ο ελληνισμός πραγματοποιήσει μια αναγκαία ανάκαμψη
Διότι οι μεγάλοι πολιτισμοί αφήνουν το «ίχνος» τους πάνω στις διαδοχικές ιστορικές μορφές για χιλιάδες χρόνια. Οι σύγχρονοι Έλληνες, παρότι στο επίπεδο της κουλτούρας, των παραγωγικών δομών, της φιλοσοφικής επεξεργασίας, των εκπαιδευτικών δομών, των γνώσεων, βρίσκονται όντως σε κατώτερο επίπεδο, εντούτοις, ως προς την «αυθόρμητη ιδεολογία» τους, τον τρόπο του βίου, βρίσκονται πιο κοντά από οποιονδήποτε άλλον στον «ελληνικό δρόμο».
Γι’ αυτό και η προτίμηση στις μικροϊδιοκτητικές δομές, στο εμπόριο και τη ναυτοσύνη, σε ό,τι αφορά στην παραγωγή· η άρνηση της νοησιαρχίας και του άτεγκτου εβραϊκού προφητισμού, η εμμονή στη σύνθεση νόησης και συναισθήματος, φύσης και πνεύματος, η ισορροπία μεταξύ μυστικισμού και ορθολογισμού, η «σωματική» σχέση με τη δημοκρατία, από την αρχαιότητα μέχρι τις κοινότητες, η απόρριψη του ολοκληρωτισμού κ.λπ. κ.λπ.
Και όμως ο «ελληνικός δρόμος», από τον Αριστοτέλη έως τον Μάξιμο τον Ομολογητή, ως σύνθεση ανάμεσα στην τεχνόσφαιρα και τη φύση, ανάμεσα στον νου και την καρδιά, ανάμεσα στη φύση και τον πολίτη («ζῶον πολιτικόν», «πρόσωπον»), μπορεί να συμβάλει στην άρση των αδιεξόδων του σημερινού κόσμου. Και επειδή οι Έλληνες δεν διαθέτουν τα μεγέθη, όπως η Κίνα π.χ., για να εκφράσουν αυτή την πρόταση αυτόνομα, είναι υποχρεωμένοι να το πράξουν ως κατ’ εξοχήν πολιτισμικό υποκείμενο και ως Ακρίτας – μιας συρρικνούμενης Ευρώπης, η οποία είναι υποχρεωμένη να ανατρέξει στην ελληνοχριστιανική της παράδοσή για να επιβιώσει.
Και σήμερα, καθώς ο δυτικός δρόμος οδηγεί στον βαθμό μηδέν του πολιτισμού, του μετανθρώπου και μιας… lady Gaga, και ο ανατολικός στο «Ισλαμικό Κράτος», όχι μόνο αποκτά εκ νέου νόημα η ελληνική σύνθεση, αλλά προσλαμβάνει μια δραματική επικαιρότητα. Προφανώς, δεν ισχυριζόμαστε πως αυτός ο δρόμος μπορεί να «εκπροσωπηθεί» από την Ελλάδα αποκλειστικά, Απλώς η Ελλάδα, ως η ζωντανή έκφραση της συνέχειας αυτού του ρόλου, θα μπορούσε να αποκτήσει ένα όραμα στα μεγέθη μιας οικουμενικής «αποστολής».
[1] Βλ. Πολυχρόνης Ενεπεκίδης, Ρήγας-Υψηλάντης-Καποδίστριας, Έρευναι εις τα αρχεία της Αυστρίας, Γερμανίας, Ιταλίας, Γαλλίας και Ελλάδος, Βιβλιοπωλείο της Εστίας, Αθήνα 1965, σσ. 196-197.· Γ. Καραμπελιάς, 1821 Η παλιγγενεσία, ό.π., 282-283 .
[2] Διονύσιος Σολωμός, «Επιστολή προς Γεώργιο Τερτσέτη», 1 Ιουνίου 1833, από τα Άπαντα, τ. 3 (Αλληλογραφία), επιμ.Λίνου Πολίτη, Ίκαρος 1991, σ. 254.
[3] Χρήστος Γιανναράς, «Finis Graeciae», Το Βήμα, 6.7.1986.
*Ομιλία του Γιώργου Καραμπελιά στην ημερίδα: “Ο ελληνικός Πολιτισμός ως οικουμενική πρόταση” που πραγματοποιήθηκε το Σάββατο 9 Σεπτεμβρίου 2023 στο Συνεδριακό Κέντρο ΣΠΑΠ Αρχαία Ολυμπία.
Ο Ρώσος υπουργός Εξωτερικών υποστήριξε ότι «οι ΗΠΑ δημιούργησαν ένα κουρδικό ημικράτος στα ανατολικά του Ευφράτη και διακινούν λαθραία συριακό πετρέλαιο και σιτηρά», γράφει τούρκικο δημοσίευμα.
Ο Ρώσος υπουργός Εξωτερικών Σεργκέι Λαβρόφ μίλησε στην κοινή συνέντευξη Τύπου που πραγματοποιήθηκε μετά τη συνάντησή του με τον Τυνήσιο υπουργό Εξωτερικών Ναμπίλ Αμμάρ.
Κάνοντας αξιολογήσεις για το ζήτημα «Παλαιστίνης – Ισραήλ», ο Λαβρόφ είπε: «Θα συνεχίσουμε να αγωνιζόμαστε για την επανέναρξη των άμεσων παλαιστινο-ισραηλινών διαπραγματεύσεων. «Αυτός είναι ο μόνος τρόπος εφαρμογής των σημερινών ψηφισμάτων των Ηνωμένων Εθνών (ΟΗΕ)».
Το πρόβλημα της Παλαιστίνης
Ο Λαβρόφ επεσήμανε ότι είναι δύσκολο να βελτιωθεί μακροπρόθεσμα η κατάσταση σε ολόκληρη τη Μέση Ανατολή χωρίς να λυθεί το Παλαιστινιακό ζήτημα σε διεθνή νομική βάση.
Υπενθύμισε ότι η Ρωσία συνεργάζεται με την Τουρκία και το Ιράν στο πλαίσιο του σχήματος της Αστάνα για το συριακό ζήτημα, προσθέτοντας ότι συνεχίζονται τα σοβαρά προβλήματα στην οικονομία της Συρίας λόγω των δυτικών κυρώσεων.
« Οι ΗΠΑ δημιούργησαν στην ουσία ένα κουρδικό ημικράτος ανατολικά του Ευφράτη»
Επισημαίνοντας ότι οι ενέργειες των ΗΠΑ στα ανατολικά του Ευφράτη επηρεάζουν αρνητικά και την οικονομία, ο Λαβρόφ είπε: «Στα ανατολικά του Ευφράτη, οι ΗΠΑ έχουν ουσιαστικά δημιουργήσει ένα κουρδικό ημικράτος και διακινούν λαθραία συριακό πετρέλαιο και συριακά σιτηρά».
«Οι Ρώσοι πρέπει να πληρώσουν το τίμημα του πολέμου»
Ο Λαβρόφ απάντησε σε ερώτηση σχετικά με τις δηλώσεις της Φινλανδής υπουργού Εξωτερικών Ελίνα Βαλτόνεν ότι οι κυρώσεις κατά της Ρωσίας βλάπτουν επίσης τους Ρώσους και ότι οι Ρώσοι πρέπει επίσης να πληρώσουν το τίμημα του πολέμου στην Ουκρανία.
Ανέφερε ότι δεν τον εξέπληξε η ταχύτητα με την οποία η Φινλανδία «αποποιήθηκε» το καθεστώς της ουδετερότητάς της και «εντάχθηκε στο αντιρωσικό σχέδιο που ετοίμασαν οι ΗΠΑ», ο Λαβρόφ υπενθύμισε ότι μέχρι πρόσφατα η Δύση δήλωνε πάντα ότι οι κυρώσεις λάμβαναν υπόψη τους τις ανθρωπιστικές διαστάσεις προκειμένου να αποφευχθεί σοβαρή βλάβη στους αμάχους.
Ο Λαβρόφ είπε: «Αυτή είναι μια πολύ ειλικρινής παραδοχή. Τώρα η Φινλανδή υπουργός Εξωτερικών Βαλτόνεν, προφανώς ακόμα μία άπειρη διπλωμάτης, μίλησε ευθέως γιατί αυτές οι κυρώσεις επιβλήθηκαν για να βλάψουν τους απλούς ανθρώπους. Σύμφωνα με τον ίδιο, ο ρωσικός λαός πρέπει να υποχρεωθεί να πληρώσει το τίμημα ενός τέτοιου πολέμου. Θέλει λοιπόν τους Ρώσους πολίτες να επαναστατήσουν ενάντια στην κυβέρνηση. «Η περιγραφή της είναι απολύτως αγενής», τόνισε
«Οι Δυτικοί μας έκλεψαν 300 δις δολάρια»
Αξιολογώντας με την Βαλτόνεν ότι «θα ήταν άχρηστο να μιλήσουμε για το τίμημα που πλήρωσαν οι λαοί του Αφγανιστάν, της Βενεζουέλας και της Συρίας, των οποίων τα χρήματα κλάπηκαν και επιβλήθηκαν κυρώσεις», ο Λαβρόφ δήλωσε:
«Οι δυτικοί συνάδελφοί μας έκλεψαν 300 δισεκατομμύρια δολάρια από εμάς, μαζί με τη Φινλανδία. Προφανώς, το κάνουν έτσι ώστε «οι Ρώσοι πολίτες να αισθάνονται επίσης την ευθύνη τους».
«Αν μιλάμε για το κόστος αυτού ή εκείνου πολέμου, τότε μπορούμε και πρέπει να σκεφτούμε όχι μόνο τις κυρώσεις, αλλά και τι πληρώνουν οι πολίτες του Αφγανιστάν και του Ιράκ όταν τους βομβαρδίζουν, όταν σκόπιμα καταστρέφουν πολιτικά αντικείμενα για να ενσταλάξουν φόβο και να σπείρουν τον τρόμο», είπε σύμφωνα με το τουρκικό ειδησεογραφικό πρακτορείο Anadolu.
Ο ηγέτης των Τουρκοκυπρίων, Ερσίν Τατάρ, ενημέρωσε τα τουρκοκυπριακά πολιτικά κόμματα μετά τις επαφές του στη Νέα Υόρκη.
Σε δηλώσεις του στον Τύπο μετά τη συνάντηση με την προεδρία, ο πρόεδρος της UBP και πρωθυπουργός του ψευδοκράτους, Ünal Üstel δήλωσε ότι ο Τατάρ, ο οποίος βρίσκεται στην Προεδρία, έδωσε πληροφορίες σχετικά με το ταξίδι του στη Νέα Υόρκη.
Επίσης, ο Πρόεδρος του Δημοκρατικού Τουρκικού Κόμματος – CTP, Τουφάν Ερχουρμάν δήλωσε ότι πραγματοποιήθηκε σήμερα ενημερωτική συνάντηση, όπως και πριν από τη Νέα Υόρκη.
Δήλωσε ότι τέτοιες συναντήσεις είναι θετικές όσον αφορά την ακρόαση διαφορετικών απόψεων, ωστόσο, ο Ερχουρμάν παραδέχθηκε ότι αυτός και ο Τατάρ έχουν μεγάλες θεμελιώδεις διαφορές, συμπεριλαμβανομένης της ουσίας του Κυπριακού.
Αόρατοι οι Τουρκοκύπριοι στη Συνέλευση του ΟΗΕ
Ο Ερχουρμάν υποστήριξε ότι αυτό που έγινε στη Νέα Υόρκη είναι ότι αγνοήθηκε τελείως η τουρκοκυπριακή πλευρά και «έγινε αόρατη».
Πρόσθεσε ότι ο Ελληνοκύπριος ηγέτης στην ομιλία του επιτέθηκε κατά της Τουρκίας και του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν στη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ. Ο Ερχουρμάν είπε ότι οι απόψεις μπορεί να είναι διαφορετικές, αλλά η τουρκοκυπριακή πλευρά ποτέ δεν απέφυγε τον διάλογο και τη διπλωματία και δεν πρέπει να το αποφύγει.
Ο Τουρκοκύπριος πολιτικός δήλωσε ακόμη ότι έγιναν δηλώσεις σχετικά με «έκκληση για τριμερή συνάντηση από τον Γενικό Γραμματέα του ΟΗΕ, αλλά ο Τατάρ την απέρριψε» και ρώτησε: «Εάν δεν είναι σωστές πληροφορίες, γιατί δεν έγινε καμία δήλωση;» και τόνισε: «Αυτό είναι λάθος».
Είναι γνωστή η προσπάθεια των αστροφυσικών να διαμορφώσουν μία ενιαία θεωρία που να ενώνει την κβαντομηχανική και την συσχετιστική- κλασική φυσική. ( θεωρία των πάντων ). Τα βασικά τους εργαλεία είναι η παρατήρηση και το πείραμα και οι τεκμηριωμένες γνώσεις που προκύπτουν. Παρ΄ολη όμως την μεγάλη πρόοδο πολλά παραμένουν άγνωστα και δυσερμήνευτα. Π.χ. τι ακριβώς συμβαίνει στο πείραμα της διπλής σχισμής και γιατί ; Τι είναι το κενό του Βοώτη; Πως η σκοτεινή υπάρχει και γιατί αυξάνεται διαρκώς η δύναμή της; Πια η φύση της σκοτεινής ύλης, γιατί ισχύει η αρχή της αβεβαιότητος κ.α.
Η δική μας προσπάθεια που ίσως δώσει απάντηση στα ερωτήματα αυτά θα βασιστεί στην παρατήρηση του συνολικού σύμπαντος ( ύλη, ζωή, άνθρωπος ) και σαν εργαλεία θα έχει βασικά την επαγωγική και αναλογική σκέψη. Φυσικά χρησιμοποιούμε τις επιστημονικές γνώσεις που ήδη έχουμε .Έτσι είναι γνωστό πως το σύμπαν λειτουργεί σαν ενιαίο σύνολο. Επαγωγικά λοιπόν η ζωή και ο άνθρωπος είναι μέρος του συνόλου και έχει κοινές ιδιότητες με αυτό. Εάν βρούμε τον τρόπο που εντάσσεται η ζωή στο σύμπαν τότε έχουμε ένα ισχυρό εργαλείο για να κατανοήσουμε καλύτερα την ύλη, το σύμπαν. Ευτυχώς οι γνώσεις μας για την ζωή και τον άνθρωπο είναι πολύ πιο προχωρημένες από τις γνώσεις μας για τον μικρόκοσμο και μεγάκοσμο και αυτό θα μας βοηθήσει να κατανοήσουμε καλύτερα την ύλη και τι σύμπαν.
Η πρότασή μας για την σύνδεση ζωής, ανθρώπου και σύμπαντος είναι πως η ζωή είναι μικρογραφία του σύμπαντος ποσοτική, χρονική, και εξελισσόμενα ποιοτική. Τα 2 πρώτα είναι εύκολα κατανοητά : Ζούμε πολύ λίγο και έχουμε ένα ασήμαντο μέγεθος. Η ζωή ποιοτικά εξελίσσεται και έχει φθάσει στον άνθρωπο λόγω του ανταγωνισμού των ειδών για επιβίωση και λογικά η αυξημένη προσομοίωση της ζωής με το σύμπαν ενισχύει τον στόχο της επιβίωσης. Άρα ο άνθρωπος σαν τελευταίο δημιούργημα είναι η πιο κατάλληλη αναφορά για ανακαλύψουμε τις κοινές ιδιότητες και χαρακτηριστικά της ζωής και της ύλης- σύμπαντος .
Α Ν Α Λ Ο Γ Ι Ε Σ
Η σκέψη μας τώρα θα είναι αναλογική και θα αναφέρουμε τις πιο προεξάρχουσες αναλογίες ανθρώπου – σύμπαντος . Ταυτόχρονα με τις αναλογίες βγαίνουν και κάποια συμπεράσματα σε ερωτήματα της φυσικής και κοσμολογίας Ας καταγράψουμε λοιπόν αυτές τις αναλογίες.
1) Γέννηση του Σύμπαντος με το εκρηκτικό big bang. Αρχή της ύπαρξης του ανθρώπου με έντονο οργασμικό βίωμα ανάλογο ενεργειακά, χρονικά με το big bang.
2) Στα πρώτα 400.000 χρόνια μέχρι το Σύμπαν να αρχίσει να ακτινοβολεί και ειδικότερα στην αρχική φάση διαμορφώθηκαν τα δομικά χαρακτηριστικά των συστατικών του ( δομή και φορτία σωματιδίων, σταθερές σύζευξης της ηλεκτρομαγνητικής, ισχυρής και ασθενούς πυρηνικής δύναμης, στιβάδες ηλεκτρονίων). Αντίστοιχα στον άνθρωπο στην παιδική του ηλικία και ιδιαίτερα στα 5 πρώτα χρόνια της ζωής του διαμορφώνεται ο χαρακτήρας που είναι σταθερός και αναλλοίωτος για όλη του την ζωή. Ο χαρακτήρας είναι σύστημα σχέσης και αλληλεπίδρασης του παιδιού με τους γονείς και το περιβάλλον που διαμορφώνει μόνιμες απαντήσεις και τάσεις στα ερωτήματα και στην ζωή του. Είναι γνωστό στην φυσική ότι τα χαρακτηριστικά που αναφέρθηκαν στην ύλη και ορίστηκαν πρωτογενώς δεν αλλάζουν ποτέ. Ο «χαρακτήρας» της ύλης και του ανθρώπου δεν αλλάζει . Ίσως λοιπόν έτσι εξηγείται η οριακή ταχύτητα του φωτός που δεν υπερβαίνει την τιμή των 300.000 km\sec. που είναι η αρχική τιμή της δημιουργίας του.
3) Η περίοδος του Σύμπαντος μετά τα 400.000 χρόνια αντίστοιχη της ενήλικης ζωής του ανθρώπου
4) Η αποδιοργάνωση της ύλης και ο θάνατος του Σύμπαντος αντίστοιχα των γηρατειών και του θανάτου στον άνθρωπο.
5) Στον μικρόκοσμο (σωματίδια, ηλεκτρόνια, πρωτόνια) είναι δυνατή γρήγορη αντιστροφή των γεγονότων που συμμετέχουν αντιδρώντα και προϊόντα (πειράματα σε επιταχυντές σε υψηλές ενέργειες ). Το αντίστοιχο συμβαίνει και στον άνθρωπο σε κυτταρικό και μοριακό επίπεδο ( επούλωση πληγής, ίαση κατάγματος κ.α. ) Στον μακρόκοσμο και μεγάκοσμο ( περιβάλλον, γαλαξίες ) οι χρονικές εξελίξεις των φαινομένων είναι μη αντιστρεπτές (2ος θερμοδυναμικός νόμος ) όπως συμβαίνει συνολικά σε πολυκύτταρο οργανισμό ( άνθρωπο) φυσικό περιβάλλον, σύμπαν. Έτσι η γήρανση είναι μη αντιστρεπτή και σε σύγκρουση ουρανίων σωμάτων ποτέ δεν γίνεται αυτοδιόρθωση των βλαβών.
6) Επίσης ο άνθρωπος φαίνεται να είναι ένας ιδιαίτερος συνδυασμός μακρόκοσμου και μικρόκοσμου: Γεννιέται, αναπτύσσεται, αναπαράγεται, γερνά και πεθαίνει όπως ο μακρόκοσμος, ενώ παραδόξως σύνθετες ιδιότητές του όπως το συναίσθημα έχει ιδιότητες μικροκόσμου. Δηλαδή το ανθρώπινο συναίσθημα δεν γερνά, είναι απρόβλεπτο, μπορεί να έχει μαζί χαρά και λύπη (υπέρθεση στην φυσική) μεταβάλλεται εύκολα, είναι ασαφές και ακαθόριστο μέχρι την εκδήλωσή του.
7) Βλέπουμε πως στην φύση στην πορεία της εξέλιξης κυριάρχησε η ύπαρξη των 2 φύλων ( αρσενικό-θηλυκό ) και τελικά στον άνθρωπο η αναπαραγωγή γίνεται με την ένωση ενός μικρού σπερματοζωαρίου με ένα πολύ μεγαλύτερο ωάριο. Αυτό προσομοιάζει πολύ στις νεώτερες απόψεις των φυσικών που λένε πως η γένεση του ορατού σύμπαντος μας έγινε με την εισβολή μικρής πεδιακής ποσότητας ύλης ( σωματίδιο higgs ) σε δεκτική οντότητα ( φυσαλίδα κενού ). Εύλογα υποθέτουμε πως η εξέλιξη της ζωής οδηγεί σε πιστότερη προσομοίωσή της στις κοσμικές διαδικασίες όπως 1 σπερματοζωάριο ( αντίστοιχο του σωματιδίου higgs ) ενώνεται πάντα με 1 ωάριο ( ανάλογο της φυσαλίδας κενού ) ακόμα και στα δίδυμα παιδιά και επίσης το αρσενικό προσπαθεί να γονιμοποιήσει το θηλυκό και μετά, το θηλυκό αναλαμβάνει την κύηση, γέννηση, ανάπτυξη του παιδιού όπως συμβαίνει με την ¨μητρική¨ φυσαλίδα που αποκτά μάζα και διαμορφώνεται η πορεία του σύμπαντος μετά το big bang.
Κ Υ Ρ Ι Ω Σ Θ Ε Μ Α
Έχοντας καταγράψει πολλά κοινά χαρακτηριστικά και αναλογίες ζωής, ανθρώπου και σύμπαντος μπορούμε να κάνουμε πιο προχωρημένες αλλά σχετιζόμενες υποθέσεις που ενδεχομένως δίνουν απαντήσεις σε άλυτα ερωτήματα για τον άνθρωπο και το σύμπαν καθώς και επιστημονικά ατεκμηρίωτα πιστεύω λαών και πολιτισμών. Βασική υπόθεση για αυτή την συσχέτιση είναι ότι συμβαίνει κυρίαρχα στην ζωή θα έχει το ανάλογο στο σύμπαν και αντιστρόφως.
Α. ) Η ζωή, άνθρωπος είναι σε διαρκή αλληλεπίδραση με το περιβάλλον και η επιβίωση επιτυγχάνεται με την ανταλλαγή ενέργειας Γη- φυτά – φυτοφάγα- σαρκοφάγα-άνθρωπος υπάρχουν μέσα από την ανταλλαγή ενέργειας. Γιατί λοιπόν να μη γίνεται κάτι αντίστοιχο στο Σύμπαν;
Είναι επιστημονικά γνωστό πως το ορατό σύμπαν αποτελεί μόνο το 5% του συνόλου και το 95% αποτελείται από σκοτεινή ύλη ( άγνωστης δομής ) και σκοτεινή ενέργεια. Μάλιστα η σκοτεινή ενέργεια οδηγεί σε μία διαρκώς αυξανόμενη ταχύτητα διαστολής του ορατού μας σύμπαντος. Εάν λοιπόν γίνεται ανταλλαγή ενέργειας ( όπως στους ζωντανούς οργανισμούς ) του ορατού σύμπαντος με την σκοτεινή ύλη μπορεί να εξηγηθεί η αυξανόμενη ταχύτητα διαστολής του σύμπαντος μας. Συγκεκριμένα το ορατό σύμπαν που ζούμε εκπέμπει ηλεκτρομαγνητική ενέργεια (φως) και δέχεται λόγω διαστολής του όγκου του, διαρκώς μεγαλύτερη συνολικά ενέργεια από την σκοτεινή ύλη με αποτέλεσμα αυτή η ενέργεια να μετατρέπεται σε κινητική ενέργεια διαστολής.
Είναι πιθανό η σκοτεινή ύλη να δομήθηκε και εκείνη με τις δικές της διαδικασίες και έτσι δεν μπορούμε εύκολα να αναγνωρίσουμε την φύση της. Ίσως η μόνη κοινή συνιστώσα σε όλο το σύμπαν ( ορατό και σκοτεινή ύλη) να είναι μόνο η βαρύτητα
Αναλυτικά η σκοτεινή ύλη γιατί να μην είναι τα πολλά παράλληλα σύμπαντα που υποστηρίζει η κοσμολογία, με την διαφορά πως στέλνουν και εκείνα ενέργεια όπως το ορατό σύμπαν που είναι σχετικά σταθερή από την αρχή του ορατού σύμπαντος. Όμως αυξάνεται διαρκώς η ισχύς της σκοτεινής ενέργειας λόγω της διαρκούς διαστολής του σύμπαντος μας και κάποια στιγμή υπερίσχυσε της βαρυτικής δύναμης του ορατού σύμπαντος και άρχισε η αύξηση της ταχύτητας διαστολής του. Μετά την επαγωγική μας σκέψη η αναλογική μας λέει πως το ίδιο συμβαίνει και στην γη με την πληθώρα διαφορετικών ειδών ζωής (πολλά παράλληλα αντιδρώντα σύμπαντα ) που αλληλεπιδρούν και επιβιώνουν και ίσως πεθαίνουν πρόωρα ( π.χ. φυτοφάγα από σαρκοφάγα ) όπως μπορεί να συμβεί με το δικό μας ορατό σύμπαν από την δράση της αυξανόμενης σκοτεινής ενέργειας.
Β) Όμως ο άνθρωπος δεν είναι μόνο αποτέλεσμα ένωσης σπερματοζωαρίου και ωαρίου, χαρακτήρας και επιβίωση, αναπαραγωγή. Από προγόνους κουβαλάει επίσης πληροφορίες μέσα από το DNA ( καθολικό συστατικό όλων των μορφών της ζωής ) που διαμορφώνουν εμφάνιση, σωματοδομή, κλίσεις, ταλέντα κ.α. Σκεπτόμενοι ανάλογα, πληροφορίες μπορεί να έχει και ο μικρόκοσμος από προηγούμενες υπάρξεις του. Η γρήγορη εξέλιξη των ειδών και η κατάληξή τους στην δημιουργία του ανθρώπου οφείλονται στις πληροφορίες του DNA που ίσως βασίστηκαν σε πληροφορίες του μικρόκοσμου. Αν ήταν τυχαία η εξέλιξη των ειδών θα ήμασταν ακόμα σε μικροοργανισμούς. Η υπόθεση αυτή πως πριν το big bang υπήρχε ύλη δεν είναι καινούργια. Ο Ηράκλειτος χωρίς καμία επιστημονική γνώση που μας οδήγησε στο συμπέρασμα αυτό είπε «Κόσμον τόνδε, τον αυτόν απάντων ούτε τις θεών ούτε ανθρώπων εποίησεν, αλλά ην αεί και έστιν και έσται πυρ αείζωον, απτόμενον μέτρα και αποσβενούμενον μέτρα». Δυνητικά προέβλεψε το big bang (απτόμενον μέτρα) τον θάνατο του σύμπαντος (αποσβενούμενο μέτρα). Γιατί να μην ήταν εύστοχος και στο αείζωο του σύμπαντος;
Νομίζω πως η σκέψη του Ηράκλειτου μας βοηθά πάρα πολύ. α) Μας λύνει το πρόβλημα της ύπαρξης και προέλευσης της ύλης και παύει να είναι αναγκαίος ο πληθωρισμός για την δημιουργία της. β) Μας δίνει την άνεση να σκεφθούμε άλλες ιδέες για την δημιουργία του Big bang.π.χ. να ήταν τοπικό γεγονός που προέκυψε από την εισβολή μικρής σχετικά ποσότητος αντιύλης σε μια τεράστια μαύρη τρύπα ( μικρό σπερματοζωάριο σε μεγάλο ωάριο ) . γ)Γιατί να μην υπήρξαν προγονικά και μετά να ακολουθήσουν μελλοντικά σύμπαντα και έτσι να έχουμε διαρκώς ανακυκλούμενα σύμπαντα που γεννούνται , γερνούν και πεθαίνουν (μπορεί και πρόωρα ) σε ένα τεράστιο υπερσύνολο όπως γίνεται ακριβώς και με την ζωή;
Έτσι πιθανώς εξηγούνται πολλά χαρακτηριστικά της ζωής και του ανθρώπου όπως η ανάγκη αναπαραγωγής και επιβίωσης αλλά και η πίστη λαών στην μέλλουσα ζωή την μετεμψύχωση και το πεπρωμένο.
Η σκέψη πως υπάρχουν στην ύλη ( προφανώς στον μικρόκοσμο ) πληροφορίες σαν το DNA από προηγούμενες υπάρξεις της είναι ενδιαφέρουσα και σημαντική α) Είναι κάτι τέτοιο δυνατό γιατί γνωρίζουμε ότι οι πληροφορίες δεν χάνονται ούτε στις μαύρες τρύπες. β) Ίσως οι 7 κρυμμένες διαστάσεις του μικρόκοσμου να έχουν τις πληροφορίες αυτές. γ) Οι πληροφορίες αυτές μπορεί να εξηγήσουν τα πολλά παράδοξα που συμβαίνουν στην κβαντομηχανική.
Τέλος σε ένα ανακυκλούμενο πολυσύμπαν το κενό του Βοώτη ίσως ένα αρχόμενο σύμπαν που είναι στην αρχική υπέρπυκνη φάση του και δεν επιτρέπει την ύπαρξη γαλαξιών.
Γ) Εν τούτοις στην έμβια ύλη βλέπουμε πως ζώα και άνθρωπος χαρακτηρίζονται από το συναίσθημα της ελευθερίας δράσης, την αναζήτηση της ηδονής και την αποφυγή του πόνου. Το συναίσθημα θυμίζει τον μικρόκοσμο και την κβαντομηχανική. Βλέπουμε λοιπόν πως τα σωματίδια όταν περιορίζονται χωρικά αντιδρούν αυξάνοντας την ταχύτητα της κίνησής τους. Ίσως είναι και αυτό μία τάση ελευθερίας στον μικρόκοσμο. Επίσης στο πείραμα της διπλής σχισμής τα ηλεκτρόνια που διέρχονται από 2 παράλληλες σχισμές αφήνουν αποτύπωμα που έχει χαρακτηριστικά κύματος. Περιέργως όμως σε περίπτωση που βάλλουμε συσκευή παρατήρησης της σχισμής αυτά τα ηλεκτρόνια αφήνουν αποτύπωμα διερχόμενων σωματιδίων. Ίσως το σωματίδιο ΄΄αρέσκεται¨ να κινείται σαν κύμα και ‘μαζεύεται’ όταν παρατηρείται. Ο Ηράκλειτος και πάλι είπε πως ¨ φύσις κρύπτεσθαι φιλεί¨. Η άποψη της κάποιας μορφής πολυπλοκότητας στην άψυχη ύλη ακόμη και σε 1 σωματίδιο δεν είναι άγνωστη στην σύγχρονη φυσική και υπάρχει στον ινδουισμό και τον ελληνικό υλοζωισμό που πιστεύει πως και η ύλη έχει ζωή. Παρατηρούμε λοιπόν ότι ο μικρόκοσμος έχει κάποια ενδιαφέροντα χαρακτηριστικά. Εκτός από την αντιστροφή των γεγονότων που γίνεται πειραματικά ίσως με τις πληροφορίες που έχει –αντίστοιχες του DNA- από προηγούμενες υπάρξεις της ύλης να έχει κάποια αυτενέργεια και να μπορεί να επιλέγει να είναι σωματίδιο ή κύμα, να ‘αρέσκονται’ και να ‘κρύβονται’ σε κάποιες καταστάσεις.
Προτείνουμε λοιπόν ένα πείραμα για την ενίσχυση αυτής της υπόθεσης. Το ονομάζουμε πείραμα ‘πεταλούδα’ που είναι μία σύντομη ευθεία διαδρομή ΑΒ που από το σημείο Β υπάρχει Αριστ. Ημικύκλιο ΒΚΑ και ένα ίδιο Δεξ, ΒΕΑ όπου Κ και Ε είναι 2 σημεία των ημικυκλίων όπου τοποθετούνται μηχανισμοί πρόκλησης στρες των σωματιδίων π.χ. πίεση. Στέλνουμε από την εκκίνηση (σημείο Α )σωματίδια και φροντίζουμε να διέρχονται μισά από το Αρ. ημικύκλιο και μισά από το Δεξ. Ακολούθως στρεσάρουμε στο σημείο Κ (αρ. ημικ.) τα σωματίδια και εάν είναι σωστή η υπόθεσή μας θα παρατηρήσουμε σύντομα με στατιστικώς σημαντική διαφορά τα σωματίδια να αυξάνουν την διέλευση από το δεξιό ημικύκλιο ΒΕΑ. Όταν αυτό παγιωθεί αντιστρέφουμε το στρες στο δεξιό ημικύκλιο στο σημείο Ε. Τότε υποθέτουμε πως θα γίνει αντιστροφή και στην διέλευση των σωματιδίων. Εάν αυτό το επαναλάβουμε πολλές φορές και δούμε ταχύτερες αλλαγές στην πορεία των σωματιδίων θα έχουμε ισχυρή ένδειξη ότι τα σωματίδια μπορούν να μαθαίνουν από τα γεγονότα.
Τότε ίσως μπορούμε να πούμε πως τα σωματίδια έχουν αυτενέργεια, επιλέγουν να κινούνται σαν σωματίδια ή κύμα, κινούνται ελεύθερα στον χώρο και αντιδρούν στην τροποποίηση των προδιαγεγραμμένων χαρακτηριστικών τους ( δομή , ταχύτητα, ελευθερία κίνησης κ.α.) Ίσως έτσι εξηγείται η οριακή ταχύτητα του φωτός ( το φωτόνιο αντιδρά στην προδιαγεγραμμένη στην αρχή του σύμπαντος μας ταχύτητα και δεν την υπερβαίνει-όπως γίνεται στον ανθρώπινο χαρακτήρα ). Επίσης η αρχή της αβεβαιότητας είναι αντίδραση στην προσπάθεια αποκάλυψης όλων των χαρακτηριστικών του.
Όλα αυτά θυμίζουν έντονα την παιδική ηλικία των ζώων και ανθρώπων που έχουν την ικανότητα μάθησης και την αθωότητα να κρύβονται να χαίρονται ελεύθερα και απρογραμμάτιστα κ.α. Αυτά όλα μειώνονται με την ενηλικίωση γιατί τότε κυριαρχούν τα χαρακτηριστικά του μεγάκοσμου με την ανάγκη επιβίωσης και αναπαραγωγής.
Δ) Το πείραμα EPR όπου 2 συζευγμένα σωματίδια επικοινωνούν αστραπιαία είναι ανάλογο με την ανθρώπινη τηλεπάθεια που μπορεί να ανταλλάσουν πληροφορίες 2 συναισθηματικά συζευγμένοι εγκέφαλοι. Καταλαβαίνουμε όλοι ότι εάν αυτή η τηλεπικοινωνία γίνει τηλεμεταφορά θα έλυνε το πρόβλημα των μετακινήσεων σε μεγάλες αποστάσεις. Μήπως υπάρχει μια 5η δύναμη (συνοχής ) που ευθύνεται για το πείραμα EPR και για το ότι το σύμπαν λειτουργεί σαν ενιαίο σύνολο;
Ε) Τελικά το σκεπτικό μας είναι πως οι πληροφορίες παίζουν κομβικό ρόλο στο σύμπαν και στην ζωή. Ο μικρόκοσμος κουβαλάει πληροφορίες από παλαιότερες υπάρξεις του, παράγει την ζωή που εξελίσσεται γρήγορα και με τις άπειρες αναγεννήσεις της καταλήγει σε πληροφορίες ανωτέρου επιπέδου από τις πληροφορίες του μικρόκοσμου. Ίσως έτσι γίνεται ανταλλαγή πληροφοριών για αμοιβαίο όφελος της εξέλιξης ζωής- σύμπαντος
Σ Υ Μ Π Ε Ρ Α Σ Μ Α
Σαν τελική σκέψη-σύνοψη όλα στην ζωή και το Σύμπαν είναι αποτέλεσμα γεγονότων και μνήμης. Το Σύμπαν καθορίζεται από τα πρωτογενή γεγονότα της ύπαρξης του, ( ακόμη και οι βασικές δυνάμεις ηλεκτρομαγνητική, ασθενής, ισχυρή πυρηνική δύναμη) είναι αποτέλεσμα ανταλλαγής σωματιδίων δηλ. γεγονότων και από πληροφορίες από παλαιότερες υπάρξεις του. Ο άνθρωπος είναι αποτέλεσμα των πρωτογενών γεγονότων της παιδικής του ηλικίας και των γονιδίων του. Είναι λοιπόν και τα δύο επαναλαμβανόμενα και πρωτογενώς καθοριζόμενα συστήματα πληροφοριών σχέσεων και αλληλεπιδράσεων. Βέβαια η ζωή κάθε οργανισμού με την σύντομη διάρκειά της και τις αναρίθμητες υπάρξεις της έφθασε στον άνθρωπο που σαφώς έχει ιδιότητες που υπερέχουν της ύλης. Π.χ. η ανθρώπινη φαντασία δεν θα περίμενε κάποιος να υπάρχει στα σωματίδια αλλά περιέργως δεν μπορεί να φανταστεί παρά μόνο ήδη βιωμένες εικόνες π.χ. οι Κένταυροι γεννήθηκαν με τον συνδυασμό αλόγου και ανθρώπου σε συμφωνία με το ότι όλα είναι γεγονότα και μνήμη. Ουσιαστικά ο ανθρώπινος εγκέφαλος λειτουργεί σαν υπολογιστής που προγραμματίζεται κυρίως τα 5 πρώτα χρόνια της ζωής του (χαρακτήρας) και φέρει και κάποιες γονιδιακές τάσεις και ιδιότητες. Αντίστοιχα στο Σύμπαν προγραμματίζεται η δομή και λειτουργία του στην αρχική του φάση και φέρει πληροφορίες από προηγούμενες υπάρξεις της ύλης πού δίνουν μια δυνατότητα αυτενέργειας στον μικρόκοσμο. Τελικά να είναι άραγε η ζωή και ο άνθρωπος τίποτε άλλο από μια σύντομη «θεατρική» αναπαράσταση της ιστορίας του σύμπαντος;
Το “κάμωμα” της ιστορίας και τα καμώματα των πολιτικώς και κοινωνικώς αδαών και ανώριμων. Η φράση τούτη συνοψίζει την διανοητική κατάσταση στο χώρο σχεδόν της σύνολης Αριστεράς (κομμουνιστικής, μετακομμουνιστικής, σοσιαλιστικής).
Η ΑΦΟΡΜΗ για τούτη την παρατήρηση ήταν ένα από τα συνθήματα που ακούστηκαν κατά την προσέλευση της Έφης Αχτσιόγλου στα γραφεία του κόμματος, μετά το πέρας των διαδικασιών εκλογής προέδρου στον ΣΥΡΙΖΑ και την ανακοίνωση του αποτελέσματος. Το εν λόγω σύνθημα, σε διάφορες μικροπαραλλαγές του, ακούγεται στους δημόσιους χώρους από εξωκοινοβουλευτικές ομάδες, αλλά και μέλη κοινοβουλευτικών αριστερών κομμάτων.
ΣΤΗΝ καταπραϋντική δράση του προσέφυγαν και τα μέλη της νεολαίας του ΣΥΡΙΖΑ, τα οποία υποδέχτηκαν, έξω από τα γραφεία του κόμματος, την ηττημένη Έφη Αχτσιόγλου: “… η ιστορία γράφεται με ανυπακοή”.
ΚΑΤΑ συνέπεια οι “άλλοι” νίκησαν, αλλά εμείς “γράφουμε ιστορία”. Η γλώσσα ως οπιούχο και ως παραμυθία σε έναν “ακατανόητο” κόσμο.
Η ΙΣΤΟΡΙΑ, αν θέλουμε να κυριολεκτήσουμε, γράφεται από τους ιστορικούς και από άλλους επιστήμονες συναφών επιστημών. Και γράφεται εκ των υστέρων.
Τι ακριβώς εννοούν όσοι θεωρούν ότι οι ίδιοι/ίδιες “γράφουν ιστορία”; Είναι σαφές ότι πρόκειται για μεταφορική χρήση της γλώσσας και πως τούτο το “γράψιμο” αναφέρεται σε κάτι άλλο, στο “κάμωμα” της ιστορίας. Πως “καμώνεται”, πως “φτιάχνεται”, πως “γίνεται” η ιστορία και, φυσικά, ποιοι “κάνουν”, ποιοι “γράφουν” ιστορία.
ΑΣ ΑΛΛΑΞΟΥΜΕ προσωρινά οπτική γωνία. Κατά τη διάρκεια του πρώτου πολέμου στον Κόλπο, όταν οι ΗΠΑ βομβάρδιζαν το Ιράκ, το CNN, μετέδιδε “απ΄ ευθείας” (live) εικόνες από την νυκτερινή και βομβαρδιζόμενη Βαγδάτη. Σε μια από τις αναμεταδόσεις των πρώτων ημερών ο αμερικανός ανταποκριτής σχολίασε την τηλεοπτική κάλυψη των “γεγονότων” με την φράση: “history in the making”.
ΣΤΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ θα αποδίδαμε την έκφραση ως: “η ιστορία στο γράψιμό της”. Το “to make history” της αγγλικής ή το “Geschichte machen” της γερμανικής αντιστοιχούν στο ελληνικό μεταφορικό σχήμα “γράφω ιστορία”.
ΠΟΙΟΣ “γράφει” και πως “γράφεται” η ιστορία, υπό τη συγκεκριμένη σημασία; Προφανώς και δεν είναι “η ανυπακοή”, η οποία “γράφει” ιστορία. Όσο και αν ξελαρυγγιάζονται, με διάφορες παραλλαγές του συνθήματος, σε πορείες και συγκεντρώσεις διάφορα μέλη από ομάδες της εξωκοινοβουλευτικής αριστεράς ή αναρχικές ομάδες ή αντίστοιχες του ΚΚΕ και της νεολαίας του ΣΥΡΙΖΑ, η ανυπακοή… είναι αναλφάβητη και δεν μπορεί να γράψει!
ΚΑΙ ΜΙΑ και αναφερόμαστε στην Αριστερά, ας ανασύρουμε για λίγο ένα από τα επιδραστικότερα στοιχεία της θεωρητικής και πολιτικής παράδοσής της: τις θεωρήσεις του Καρλ Μαρξ επί του ζητήματος.
ΠΑΡΕΚΒΑΣΗ: Θα επιστρατεύσω εδώ ένα κλασικό, πλέον, έργο της διεθνούς επιστημονικής βιβλιογραφίας και της γερμανικής “ιστορίας των εννοιών” (“Begriffsgeschichte”), τη μελέτη του Reinhart Koselleck “Vergangene Zukunft” (Frankfurt a.M. 1979, 4η έκδοση 1985). Για πιο εύκολη κατανόηση του περιεχομένου του βιβλίου, αποδίδω στα ελληνικά, σε ελεύθερη μετάφραση, τον τίτλο ως “Μέλλον που παρήλθε”. Εδώ στο πλαίσιο στην προσπάθεια να εξηγήσει την ανάδειξη της έκφρασης “γράφω ιστορία”, κατά τον 19ο αιώνα, ο γερμανός μελετητής σημειώνει ότι ο Μαρξ είχε προσπαθήσει να αποκαλύψει ως “μεταφυσικό υποκείμενο”, στη χρήση της γλώσσας, όλες εκείνες τις περιπτώσεις των αντιπάλων του, οι οποίοι απέδιδαν στην έννοια της ιστορίας ουσιοκρατικό χαρακτήρα.
ΕΠΙΠΛΕΟΝ ότι δεν ήταν μόνο οι ουτοποκεντρικές σκοποθεσίες εκείνες που προσέδωσαν δυναμική παγκόσμιας επίδρασης στις ιστορικοθεωρητικές προσεγγίσεις του Μαρξ, αλλά οι ιστορικές του αναλύσεις διακρίνονταν από έναν θεμελιώδη προσδιορισμό διαφοράς, ο οποίος διέκρινε μεταξύ του συγκεκριμένου ανθρώπινου δραν και εκείνου που πραγματικά συμβαίνει μακροπρόθεσμα.
ΣΕ ΑΥΤΟΝ τον διαχωρισμό θεμελιώνεται όλη η ανάλυση του κεφαλαίου στην οποία προχωρά ο στοχαστής από το Τρίερ, αλλά και η κριτική του στην ιδεολογία, την “λανθασμένη συνείδηση”. Όταν, επί παραδείγματι, αναφέρεται επιτιμητικά στους “ιδεολόγους”, τους οποίους ειρωνεύεται ως “κατασκευαστές της ιστορίας” (“Fabrikanten der Geschichte”).
Ο Κ. ΜΑΡΞ, όπου εμφανίζεται ως σύγχρονος ιστορικός, ειδικά μετά την αποτυχία του 1848, όρισε “με ανυπέρβλητο (τρόπο) και τα όρια (της δυνατότητας) “γραψίματος” της ιστορίας” (R. Koselleck): “Οι άνθρωποι “γράφουν” τη δική τους ιστορία, αλλά δεν την “γράφουν” υπό όρους τους οποίους επέλεξαν οι ίδιοι, αλλά υπό περιστάσεις προϋπάρχουσες άμεσα, δεδομένες και παραδεδομένες”. (Karl Marx, – το ρήμα “γράφω” να διαβάζεται υπό τη σημασία του “κάμνω”).
Ο ΦΙΛΟΣΟΦΟΣ χρησιμοποιεί τούτη την σαφέστατη άποψή του, για να αποκομίσει από αυτήν πρακτικούς τρόπους συμπεριφοράς. Και, από θεωρητική σκοπιά, δεν είχε εδώ κατά νου τους κοινωνικο-οικονομικούς όρους, αλλά την ικανότητα να “κάνει” κάποιος πολιτική: die Machbarkeit der Politik (R. Koselleck).
ΕΤΣΙ οποιοσδήποτε θελήσει να εξηγήσει το εύρος της πρακτικής-πολιτικής επίδρασης του Καρλ Μαρξ, θα πρέπει να λάβει σοβαρά υπόψη του και εκείνες τις διατυπώσεις στο έργο του, οι οποίες δίνουν τη δυνατότητα να μετατίθεται ο ουτοπικός ορίζοντας προσδοκίας σε μεγαλύτερο βάθος χρόνου. Και εδώ έχει η ρεαλιστική – κάθε πολιτική δεν μπορεί παρά να είναι ρεαλιστική – αριστερή πολιτική τη θέση της. Ο R. Koselleck θεωρεί ότι το νήμα από τον Αύγουστο Μπέμπελ, στον Βλαδίμηρο Λένιν, στον Ιωσήφ Στάλιν, μέχρι και τον Γιόζιπ Τίτο ή τον Μάο Τσε Τουνγκ τεκμηριώνει τούτη την άποψή του: η ιστορία δεν “γράφεται”, δεν “καμώνεται” ερήμην της υπάρχουσας πραγματικότητας.
ΘΑ ΠΡΟΣΕΘΕΤΑ ότι δεν “καμώνεται” με τα “καμώματα” διάφορων πολιτικώς και κοινωνικώς ανώριμων και αντιδιαλεκτικών εγκεφάλων. Όσοι καμώνονται ότι “γράφουν ιστορία” θα πρέπει να αρχίσουν να παίρνουν, λίγο περισσότερο, στα σοβαρά τον εαυτό τους και να αρχίσουν να σέβονται εαυτούς και, κατά συνέπεια, και τους άλλους. Να αποδεσμευτούν από διάφορα μυθεύματα και ιδεολογήματα.
ΑΥΤΟ που δεν χρειαζόμαστε σε τούτη τη χώρα, και ισχύει για όλη την πολιτική τάξη του τόπου, είναι ένας τύπος “μεταφυσικής υποκρισίας”, ότι δηλαδή πράττουμε στο πλαίσιο μιας ιστορικής αναγκαιότητας και βεβαιότητας (είτε αυτό ονομάζεται “σωστή πλευρά της ιστορίας”, είτε αφορά γενικόλογες, ασαφείς “ουτοπικές” κοινοτοπίες, “ένας άλλος κόσμος είναι εφικτός”).
ΕΠΙΣΤΡΕΦΩ μετά αυτή την αναγκαία διευκρινιστική παρέκβαση στο θέμα του άρθρου μου. Η Έφη Αχτσιόγλου ηττήθηκε διότι αρνήθηκε την πολιτική. Εγκλωβίστηκε στα στεγανά της γνωστής ανδροκρατικής-γεροντοκρατικής “αριστεροσύνης” στον ΣΥΡΙΖΑ, σε αυτόν τον αντιδραστικό πολιτικό πουριτανισμό μιας αργόσχολης κομματικής νομενκλατούρας και θυσίασε το ευνοϊκό για αυτήν momentum στην λογική της διατήρησης ισορροπιών, αρνούμενη, συγχρόνως, ένα καθοριστικό στοιχείο της ύπαρξής της: γυναίκα, με προσφυγικές οικογενειακές καταβολές.
ΕΝΑ ΤΕΡΑΣΤΙΟ πολιτικό και επικοινωνιακό κεφάλαιο, το οποίο παρέμεινε ως το τέλος στα αζήτητα: περιφρόνησε ανεξήγητα την “ογλού” και ακύρωσε την “Έφη” (ειδικά όταν προσπάθησε να εμφανιστεί όψιμα ως γυναίκα θύμα). Και φαντάζει ακόμη μεγαλύτερη τούτη η πολιτική αστοχία εξαιτίας του γεγονότος ότι ηττήθηκε από έναν αντίπαλο με ανάλογα χαρακτηριστικά: φιλομόφυλος και απόδημος.
ΕΑΝ η πολιτικός επεδείκνυε περισσότερη τόλμη και θάρρος και αποτίνασσε τα δεσμά της παλαιοκομματικής κάστας του κόμματος δεν θα υπήρχε καν η υποψηφιότητα του Στέφανου Κασσελάκη. Όλοι/όλες θα μιλούσαν για την “Έφη”. Αλλά αυτή αρνήθηκε τον εαυτό της.
ΤΩΡΑ οι ανοησίες των απαρχαιωμένων εγκεφάλων του κόμματος,- που δεν όρθωσαν ανάστημα όταν περνούσε στο καταστατικό η αντιδημοκρατική διάταξη για χύδην εκλογή προέδρου, γιατί θα έχαναν τα οφίκια-, και το μένος τους απέναντι στην επιλογή των πολιτών αναδεικνύει το εύρος της “μεταφυσικής υποκρισίας” που τους διακατέχει. Αν προσθέσει κανείς κακόβουλα την οικονομική και κοινωνική βόλεψή τους, θα έχει την πλήρη εικόνα της αντιδραστικής και αντιλαϊκής ελιτίστικης αντίληψής τους.
Ευθύνη των δημοκρατικών σοσιαλιστών είναι να συμβάλλουν στην χειραφέτηση σύμπασας της Αριστεράς και της σοσιαλιστικής πολιτικής από τους ενοχικούς καταναγκασμούς που προσπαθούν να επιβάλλουν και πάλι οι αντιδραστικοί “κατασκευαστές της ιστορίας”…
Υ.Γ.: Έχω αναφερθεί σε άλλο άρθρο μου για το ζήτημα της Μικρασιατικής Καταστροφής και για την Συνθήκη της Λωζάννης. Η λήθη που έχει επιβληθεί από το αθηναϊκό κατεστημένο είναι καταλυτική. Ακόμη και η Αριστερά, η οποία στην Ελλάδα ήταν, κυρίως, Αριστερά προσφύγων, έχει προσπεράσει τις κρίσιμες εκατονταετηρίδες χωρίς να αναλάβει καμία σημαντική πρωτοβουλία. Αλλά σε όλες τις πόλεις της Ελλάδας υπάρχουν “προσφυγικά” ή όπως αλλιώς τα αποκαλούν. Και περιμένουν την ηθική και πολιτική αποκατάστασή τους. Η πολιτική είναι και υπόθεση φαντασίας και, κυρίως, συμβολισμών…
ΣΗΜΕΙΩΣΗ: Το εδάφιο στο βιβλίο του R. Koselleck, ευρίσκεται στη σελίδα 272. Η απόδοση του περιεχομένου γίνεται σχετικώς ελεύθερα. Οι αναφορές στον Καρλ Μάρξ προέρχονται από:
-Marx/Engels, Die heilige Familie oder Kritik der kritischen Kritik (1843), MEW, Bd. 2 (1957)
-Marx/Engels, Die deutsche Ideologie, Berlin 1953.
-Karl Marx, Der achtzehnte Brumaire des Louis Bonaparte, MEW, Bd.8.
O Όμηρος Ταχμαζίδης είναι οργανωτικός γραμματέας της Σοσιαλιστικής Προοπτικής (www.sopro.gr)
Μετά τη «νίκη» στο Ναγκόρνο Καραμπάχ, η Άγκυρα ενισχύει το ρόλο της στην περιοχή μέσω του νέου αγωγού φυσικού αερίου, κλείνοντας παράλληλα το μάτι στους Ευρωπαίους.
Μόνο τυχαίο δεν ήταν, τονίζουν οι τούρκοι αναλυτές Ερκίν Εντζάν και Ταρίκ Μπασμπούογλου, μιλώντας στο ΒΗΜΑ, το timing της μονοήμερης επίσκεψης του μετρ των ελιγμών, των «διεισδύσεων» και κατάληψης «ρωγμών» και «κενών», Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, την Δευτέρα, στον αζέρικο θύλακα του Ναχιτσεβάν, μιας περιοχής μεταξύ Αρμενίας και Ιράν, που συνορεύει και με την Τουρκία, για να γιορτάσει τη «νίκη» του Αζερμπαϊτζάν, η οποία, σύμφωνα με τον Τούρκο πρόεδρο, ανοίγει «νέες ευκαιρίες για ομαλοποίηση» στην περιοχή, εκπέμποντας «σήματα» προς πάσα κατεύθυνση.
«Αποτελεί πηγή υπερηφάνειας για την Τουρκία να βλέπει τις αντιτρομοκρατικές επιχειρήσεις του Αζερμπαϊτζάν να ολοκληρώνονται με επιτυχία σε σύντομο χρονικό διάστημα και με σεβασμό στα δικαιώματα των αμάχων», δήλωσε ο Ερντογάν, μιλώντας σε δημοσιογράφους μαζί με τον Αζέρο ομόλογό του, Ιλχάν Αλίεφ. «Με αυτή τη νίκη ανοίγουν νέα παράθυρα ευκαιριών για γενική ομαλοποίηση στην περιοχή», συμπλήρωσε ο Ερντογάν, που φρόντισε να παραστεί, μετά από σχετική πρόσκληση, στην τελετή θεμελίωσης του αγωγού φυσικού αερίου Igdir- Ναχιτσεβάν, ο οποίος θα μεταφέρει φυσικό αέριο στο Ναχιτσεβάν από την τουρκική μεθοριακή επαρχία Igdir, καθώς επιχειρεί η Άγκυρα να αναλάβει ενεργό ρόλο σε μια κρισιμότατη λωρίδα γης, που συνδέει το θύλακα με το Αζερμπαϊτζάν, μέσω του διαδρόμου Zangezur.
Η μεν πλευρά του Αζερμπαϊτζάν, «καρπώνεται τους καρπούς της επίλυσης της ιστορικής “υπόθεσης Καραμπάχ”», η δε Τουρκία «ενισχύει τον ρόλο της ως “μεγάλου αδερφού”, έναν ρόλο που έχει αναλάβει διακαώς από τη διάλυση της ΕΣΣΔ, ιδιαίτερα επί των ημερών της κυβέρνησης του Kόμματος Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης ΑΚΡ», είναι το πρώτο σχόλιο που κάνει στο ΒΗΜΑ ο τούρκος αναλυτής Ερκίν Εντζάν, τονίζοντας πως «όποτε εξετάζουμε το γεωπολιτικό τρίγωνο που περιλαμβάνει την Τουρκία, το Αζερμπαϊτζάν και την Αρμενία, είναι σημαντικό να τονίσουμε ότι οι ενέργειες που αναλαμβάνονται από τα τρία έθνη έχουν επιπτώσεις όχι μόνο σε περιφερειακό επίπεδο, αλλά και στην αντίστοιχη εσωτερική τους πολιτική. Επί του παρόντος, η κρίση του Ναγκόρνο- Καραμπάχ αποτελεί ένα κομβικό ζήτημα που συνυφαίνει την περιφερειακή, διεθνή και εσωτερική πολιτική και των τριών».
Η Τουρκία ως «play maker στην περιοχή»
Από την σκοπιά, ειδικότερα, των Αρμενίων «φαίνεται ότι η κρίση έχει συνδεθεί εγγενώς με την πολιτική μοίρα του Πασινιάν. Επιπλέον, μέσα στο ιστορικό πλαίσιο της Γενοκτονίας των Αρμενίων, της σφαγής του Χοτζαλί ( το 1992) και παρόμοιων αμφισβητούμενων ζητημάτων μεταξύ των τριών εθνών, το Ναγκόρνο- Καραμπάχ έχει εξελιχθεί σε μια “εθνική υπόθεση” υψίστης σημασίας και για τα τρία κράτη», προσθέτει.
Οι προσπάθειες ωστόσο της Τουρκίας να επεκτείνει τη σφαίρα επιρροής της στον Νότιο Καύκασο, μέσω της συμμαχίας της με το Αζερμπαϊτζάν, «εκτείνονται πέρα από τους απλούς “δεσμούς αίματος” με το Μπακού», διευκρινίζει ο Ερκίν Εντζάν, καθώς η Τουρκία, υπό τον Ερντογάν, «προσπαθεί να εδραιωθεί ως play maker στην περιοχή. Mια στρατηγική αντιδυτική, με τις ρίζες της στο “νεο-οθωμανικό” ιδεολογικό πλαίσιο, που ευνοείται από τα διαδεδομένα εθνικιστικά αισθήματα κι αντανακλαστικά στη χώρα», απαιτώντας, παράλληλα, σύμφωνα με τον τούρκο αναλυτή, «και στρατιωτικές επεμβάσεις στη Συρία».
Κάτω από «το ιδεολογικό-ψυχολογικό επίχρισμα», της “συγγένειας” μεταξύ Μπακού και Άγκυρας, και της στάσης “ούτε με εσάς- ούτε χωρίς εσάς” του Αλίεφ, όσον αφορά στη Ρωσία, το ενεργειακό ζήτημα «αποκτά κεντρικό ρόλο», τονίζει ο τούρκος αναλυτής. «Ο αγωγός Igdir-, Ναχιτσεβάν, με ετήσια δυνατότητα μεταφοράς φυσικού αερίου 500 εκατομμυρίων κυβικών μέτρων, θα καλύψει, μετά την ολοκλήρωσή του, τις απαιτήσεις φυσικού αερίου του Ναχιτσεβάν, μιας περιοχής με πληθυσμό 500 χιλιάδων κατοίκων».
Ο Ερντογάν με την παρουσία του κατά τη θεμελίωσή του μετέφερε επιπλέον ένα ισχυρό μήνυμα στην Ευρώπη, υποστηρίζει ο Ερκίν Εντζάν, εμφανιζόμενος ως παράγων που «θα ενισχύσει την ασφάλεια του ενεργειακού εφοδιασμού της». Ταυτόχρονα, κατά την ίδια συνάντηση, οι δύο χώρες υπέγραψαν και το Πρωτόκολλο Προθέσεων για το Σιδηροδρομικό Έργο Καρς- Ναχιτσεβάν. «Κάποιος μπορεί επίσης να ερμηνεύσει αυτές τις πρωτοβουλίες ως συνέχιση της πολιτικής και στρατιωτικής υποστήριξης της Τουρκίας προς το Αζερμπαϊτζάν κατά τη διάρκεια της σύγκρουσης του Ναγκόρνο- Καραμπάχ».
Συμπερασματικά, το συμφέρον της Τουρκίας για το «αδελφό Αζερμπαϊτζάν», σύμφωνα με τον τούρκο ειδικό, «είναι συνυφασμένο με τις φιλοδοξίες της να αναδειχθεί σε περιφερειακή δύναμη, μέσα από το πρίσμα της έμπειρης εξισορροπητικής πλοήγησης του Ερντογάν μεταξύ Ανατολής και Δύσης και του κρίσιμου ζητήματος της εναλλακτικής πηγής ενέργειας, έναντι της Ρωσίας».
«Η προσπάθεια της τουρκικής ηγεσίας να πείσει ως ειρηνοποιός δύναμη τη Δύση και ιδιαίτερα τις ΗΠΑ»
Παρότι η Τουρκία υποστήριξε τις «αντιτρομοκρατικές» επιχειρήσεις εναντίον των Αρμενίων αυτονομιστών στο Ναγκόρνο-Καραμπάχ, «δεν ήθελε να διακόψει τους δεσμούς της με τη σημερινή αρμενική ηγεσία του Νικόλ Πασινιάν», επισημαίνει στο ΒΗΜΑ ο τούρκος πολιτικός αναλυτής και στο Caledonian Univercity , Ταρίκ Μπασμπούογλου.
Μετά το πρόσφατο ταξίδι του στη Νέα Υόρκη, ο πρόεδρος Ερντογάν απάντησε στις ερωτήσεις Τούρκων δημοσιογράφων για τη σύγκρουση μεταξύ του Αζερμπαϊτζάν και των Αρμενίων αυτονομιστών. Δήλωσε ότι «αυτό το πρόσφατο περιστατικό (οι “αντιτρομοκρατικές” δραστηριότητες του Αζερμπαϊτζάν στο Καραμπάχ) δεν σχετίζεται με τον Πασινιάν. Δεν έχει επίσης καμία σχέση με το αρμενικό κράτος. Είναι προφανές», υπογραμμίζει ο τούρκος πολιτικός αναλυτής, ότι «η Τουρκία έχει τεράστιες πολιτιστικές και οικονομικές διασυνδέσεις με το Αζερμπαϊτζάν. Αυτή τη φορά, ωστόσο, διστάζει να περιθωριοποιήσει την κυβέρνηση Πασινιάν (2018- ). Ο πρωθυπουργός Πασινιάν εκπροσωπεί τη μετριοπαθή πτέρυγα της αρμενικής πολιτικής που στοχεύει στην επίτευξη ειρήνης με την Τουρκία, παρά την αντίθεση των σκληροπυρηνικών. Αντίθετα, οι σκληροπυρηνικοί επιδιώκουν στενότερες σχέσεις τόσο με τη Ρωσία όσο και με το Ιράν, περιφερειακούς αντιπάλους της Τουρκίας στον Καύκασο, από τη δεκαετία του 1990».
Η «δουλειά» του Προέδρου Ερντογάν «να βρει λύση σε αυτήν την εθνοτική σύγκρουση, δεν είναι εύκολη», προσθέτει ο Ταρίκ Μπασμπούογλου. «Από τη μία πλευρά προσέβλεπε στη νίκη του Αζερμπαϊτζάν, για να αναγκαστεί η αρμενική ηγεσία να διανοίξει τον διάδρομο του Zangezur, που είναι γεωπολιτικά σημαντικός, λόγω της δυνατότητάς του να συνδέει την Τουρκία με τις ενεργειακές και εμπορικές αγορές της Κεντρικής Ασίας. Από την άλλη πλευρά, ο πρόεδρος Ερντογάν δεν θέλει να ασκήσει μεγάλη πίεση στον πρωθυπουργό Πασινιάν, ο οποίος επιδιώκει προσέγγιση με την Τουρκία, γνωρίζοντας στο φόντο ότι η Ρωσία επέτρεψε στο Αζερμπαϊτζάν να ανακαταλάβει το Ναγκόρνο-Καραμπάχ για να τιμωρήσει την κυβέρνηση Πασινιάν για τις φιλοδυτικές πολιτικές της».
Είναι ο λόγος που η τουρκική ηγεσία, (η οποία «προσπαθεί να επιτύχει μια διαδικασία “ομαλοποίησης” με την Αρμενία, από το 2021), «ανησυχεί για τις στρατιωτικές επιθέσεις του Αζερμπαϊτζάν εναντίον των Αρμενίων πολιτών», επισημαίνει ο τούρκος αναλυτής, αφού «θα μπορούσαν να υπονομεύσουν την εγχώρια ισχύ του πρωθυπουργού Πασινιάν».
Η Άγκυρα -συνοψίζει ο Ταρίκ Μπασμπούογλου-, «πιστεύει ότι μια εθνοκάθαρση κατά των Αρμενίων θα μπορούσε να ωθήσει τους σκληροπυρηνικούς να ανατρέψουν την κυβέρνηση Πασινιάν». Στο υπόβαθρο πάντως των ενεργειών του τούρκου προέδρου στην περιοχή, κρύβεται, προσθέτει ο τούρκος συνομιλητής μας, «η προσπάθεια της τουρκικής ηγεσίας να πείσει ως ειρηνοποιός δύναμη τη Δύση και ιδιαίτερα τις ΗΠΑ».
Αυτό που συγκρότησε τον Συριζα ήταν οι αριστερές μεταπολιτευτικές φράξιες και τα λεγόμενα κινήματα με βασικό πυρήνα τις μεταλλάξεις της αποκαλούμενης ανανεωτικής αριστεράς. Του ΚΚΕ εσ, δηλαδή, το οποίο δεν ήταν αρνητικό ως πολιτικό μόρφωμα. Εξαιρείται απο όλα το ΚΚΕ το οποίο δεν είναι κόμμα αλλά, μάλλον, θρησκευτική αίρεση.
Το αποτέλεσμα, όπως αναγνωρίζουν σήμερα και οι ίδιοι, ήταν τοξικό. Όσοι δεν συμμετείχαν στην άμεση νομή της εξουσίας και έχουν έναν αυτοσεβασμό το αναγνωρίζουν.
Αναγνωρίζουν, επίσης, πως ο Συριζα ήταν το άθροισμα των συνιστωσών του, δεν παρήγαγε, δηλαδή, μια νέα πολιτική και ιδεολογική σύνθεση. Και οι συνιστώσες λειτουργούσαν με μηχανισμούς. Αν δεν συμμετείχες στους μηχανισμούς δεν είχες ουτε παρόν, ούτε μέλλον. Το δέλεαρ ήταν η κατοχή και η νομή της εξουσίας. Που δεν είναι, υποτίθεται, αυτοσκοπός για την αριστερά.
Η εξέλιξη αυτής της πολιτικής οντότητας ήταν προδιαγεγραμμένη. Θα φθάναμε νομοτελειακά σ αυτό που βλέπουμε σήμερα.
Ένας αστέρας εμφανίσθηκε ξαφνικά και δεν είμαστε σίγουροι ότι θα αποδειχθεί διάττων. Μπορεί και να μείνει.
Στα τελευταία του ο Συριζα έκανε εκλογές για να εκλέξει νέα ηγεσία. Εξελέγη ο αστέρας στην θέση των μηχανισμών. Και την επομένη άρχισαν τα όργανα.
Απορίες:
-Αν δεν θα αποδέχονταν το αποτέλεσμα των εκλογών γιατί συμμετείχαν στην εκλογική διαδικασία; Τόσο ολοκληρωτική είναι η…δημοκρατική τους αντίληψη; Ή εμείς ή γαία πυρί μειχθήτω;
-Ο Κασσελάκης και όποιος Κασσελάκης, είναι ευπρόσδεκτος όσο ευνοεί τους μηχανισμούς αλλά δεν είναι αν διεκδικήσει κυρίαρχο ρόλο;
-Αφού ο άνθρωπος έχει όλα αυτά τα αρνητικά που του καταλογίζουν, γιατί τον δέχθηκαν στο ψηφοδέλτιο επικρατείας και στο κόμμα; Την συμμετοχή για να ωφεληθούμε την αποδεχόμαστε αλλά ρόλους υψηλών θέσεων δεν αναγνωρίζουμε;
-Ο βασικός πυρήνας της μεταπολιτευτικής αριστεράς η οποία θέλει να διαδραματίζει, ακόμη, ρόλο δεν είναι δημοκρατικών αντιλήψεων. Είναι αντιλήψεων μηχανισμών, φράξιας και ολοκληρωτική. Ο κόσμος αυτός δεν έχει καμιά σχέση με την δημοκρατία. Είναι “δήθεν”. Και αυτοί που μένουν και αυτοί που θα φύγουν. Γι αυτό και δεν μπόρεσαν να αντέξουν σε μια διαδικασία που διερρήγνυε τα κομματικά στεγανά. Το είπε, άλλωστε, ένα πασοκογενές στέλεχος του Συριζα: η άμεση επαφή του ηγέτη με τον λαό δεν είναι δημοκρατία. Ποια είναι δημοκρατία; Η διαμεσολάβηση των μηχανισμών μεταξύ ηγεσίας και λαού;
-Η νέα ηγεσία του Συριζα έχει πραγματικά χαρακτηριστικά μεταπολιτικής; Παλαιότερα θα ήταν αδιανόητο να αναδειχθεί στην ηγεσία πρόσωπο που δεν γνώριζε σε βάθος τα προβλήματα που θα διαχειριστεί. Θυμάμαι, τη δεκαετία του 80 όταν ο Αρσένης ήταν υπουργός εθνικής οικονομίας παρακολουθούσα μια συνέντευξη στην οποία συμμετείχε. Κατά την εξέλιξη της συζήτησης, προφανώς, θα χρειάστηκε κάποια στατιστικά στοχεία και τα ζήτησε απο τον άνθρωπο που τον ακολουθούσε να τα βρει. Την επομένη έγινε χαμός στα ΜΜΕ. Πως ο Αρσένης, υπουργός εθνικής οικονομίας, δεν γνώριζε απέξω τα στοιχεία και ζήτησε να του τα προσκομίσουν!!! Αυτό είναι το άλλο άκρο. Το σημερινό είναι να μην γνωρίζεις που είναι η Κύπρος και να θέλεις να λύσεις το κυπριακό.
Παρακολουθούμε το κυπριακό απο την μεταπολίτευση. Και ακόμη δεν είμαστε σίγουροι τι θα μπορούσε να επιτευχθεί ως λύση. Η νέα ηγεσία πως θα το λύσει; Με σκονάκι;