Η Χαμάς ανακοίνωσε σήμερα ότι απελευθέρωσε έναν όμηρο με ρωσική υπηκοότητα, ο οποίος είχε απαχθεί στις επιθέσεις της 7ης Οκτωβρίου στο Ισραήλ, «σε απάντηση στις προσπάθειες» του Ρώσου προέδρου Βλαντίμιρ Πούτιν και «την υποστήριξή του στο παλαιστινιακό ζήτημα».
Δύο ομάδες ομήρων, συμπεριλαμβανομένων αλλοδαπών, έχουν ήδη απελευθερωθεί και μια τρίτη ομάδα αναμένεται να απελευθερωθεί αργότερα σήμερα, με βάση μια συμφωνία εκεχειρίας μεταξύ του ισλαμιστικού κινήματος και του Ισραήλ που τέθηκε σε ισχύ την Παρασκευή.
Το Κρεμλίνο καλεί τακτικά για κατάπαυση του πυρός στην Λωρίδα της Γάζας, επαναλαμβάνοντας ότι μια διαρκής ειρήνη στη Μέση Ανατολή απαιτεί τη δημιουργία ενός παλαιστινιακού κράτους.
Mε πληροφορίες από Reuters AFP μέσω ΑΠΕ-ΜΠΕ/ΓΣ Ελλάδα Αθήνα
Η κύρια προϋπόθεση κατανόησης προβλημάτων ανθρώπινης φύσης έγκειται στο παράγγελμα Γνῶθι σεαυτόν. Βάση αυτού παρακάτω θα γίνει προσπάθεια να δοθεί απάντηση στο υπαρξιακό πρόβλημα της Νεότερης Ελλάδας.
Ακριβός αυτό έγινε όταν στην αρχή της νεότερης περιόδου ιστορίας οι πρόγονοι σημερινών Ελλήνων κλήθηκαν από τηn ιστορία να απαντήσουν στην ερώτηση – ποιοι είναι αυτοί; Ρωμαίοι; Ή Έλληνες; Δεν θα αναφερθούμε στο όνομα Γρεκός καθώς είναι εξώνυμο, ευρέως διαδεδομένο στους λατινόφωνους έως και σήμερα.
Ρωμαίος και Έλλην, και τα δύο ενδώνυμα έχουν ιστορική βάση και αντικατοπτρίζουν δυο μεγάλες περιόδους της ιστορίας του ελληνικού πολιτισμού. Ωστόσο οι πρόγονοι σημερινών Ελλήνων προτίμησαν να αποκαλούνται Έλληνες, καθώς η δόξα και το μεγαλείο της Αρχαίας Ελλάδας ήταν αυτά που πίστευαν πως θα τους αναδείκνυαν ισότιμους με ελεύθερα έθνη της Ευρώπης.
Αδιαμφισβήτητα πως το μεγαλείο του πολιτισμού της Αρχαίας Ελλάδας είναι δύσκολο να εκτιμηθεί. Είναι κοινώς αναγνωρισμένο πως ο σύγχρονος κόσμος, τα επιτεύγματά του – επιστημονικά και ανθρωπιστικά, πηγάζουν από την Αρχαία Ελλάδα. Και είναι αλήθεια πως για τον σύγχρονο Έλληνα είναι ελκυστικό να έχει στη συνείδησή του την αίσθηση κληρονόμου του Όμηρου, του Σωκράτη και του Μέγα Αλέξανδρου.
Στο σημείο αυτό πρέπει να τεθεί γενικό ερώτημα – κατά πόσο το μεγαλείο συγκεκριμένης προσωπικότητας μπορεί να ταυτίζεται με το σύνολο της κοινωνίας στην οποία ανήκει; Αδιαμφισβήτητα η σχέση προσωπικότητας – κοινωνίας είναι αλληλένδετη, καθώς η προσωπικότητα διαμορφώνεται στα πλαίσια της κοινωνίας.
Το δεύτερο ερώτημα που προκύπτει είναι κατά πόσο κληρονόμοι ενός συνόλου μπορούν να ταυτίζονται με το μεγαλείο μια προσωπικότητας; Δηλαδή κατά πόσο ο σύγχρονος Έλληνας είναι κληρονόμος του Σωκράτη; Ή μήπως ο κληρονόμος του Σωκράτη είναι οποιοσδήποτε άνθρωπος, ανεξαρτήτως καταγωγής, ο οποίος μοιράζεται την σκέψη του Σωκράτη, δηλαδή ανθρώπων οι οποίοι οικοδόμησαν τη ζωή τους στην παρακαταθήκη του Σωκράτη, όπως έκαναν πριν απ’ αυτόν και πολλοί άλλοι; Ο ίδιος ο Σωκράτης μάλλον θα αναγνώριζε ως κληρονόμους του αυτούς που τον ακολούθησαν.
Το παράδειγμα αυτό αναδεικνύει το αξιολογικό ζήτημα, αλλά και της διάκρισης. Κάτι που σημαίνει πως οι αξίες αποτελούν το κριτήριο που διακρίνουν τους ανθρώπους τόσο στα πλαίσια μιας συγκεκριμένης κοινωνίας όσο και σε γενικό σύνολο ανθρωπότητας.
Ο Σωκράτης ως σημείο αναφοράς είναι συναθροιστικό, καθώς η βίος του είναι αυτός που με τον εμφανέστερο τρόπο παρουσιάζει πως το αξιολογικό κριτήριο είναι αυτό που διακρίνει την προσωπικότητα από το σύνολο της κοινωνίας, οι οποία τον καταδίκασε σε θάνατο. Εδώ προκύπτει εύλογο ερώτημα – εφόσον ο σύγχρονος Έλληνας προσδιορίζει τον εαυτό του ως κληρονόμο της Αρχαίας Ελλάδας είναι κληρονόμος του Σωκράτη ή είναι κληρονόμος αυτών που των καταδίκασαν; Την απάντηση στο ερώτημα αυτό ο καθένας δίνει με τις πράξεις του και ο χρόνος είναι αυτός που τις αξιολογήσει.
Ωστόσο αναλογιζόμενοι την ιστορία της Νεότερης Ελλάδας είναι εμφανές πως οι νεότερη ελληνική κοινωνία είναι κληρονόμος αυτής, της κοινωνίας του θύτη του Σωκράτη, των χειρότερων παθών της, παρά του ίδιου του Σωκράτη και των αξιών του. Η προσέγγιση αυτή ίσως διασαφηνίζει και την αντίληψη των ξένων για τους σύγχρονους Έλληνες. Ενώ ο Έλληνας ταυτίζεται με τον Σωκράτης ο ξένος τον ταυτίζει με τους θύτες του.
Σταθερά υποστήριζα οτι οι Παλαιστίνιοι θα έπρεπε να επικεντρωθούν σε ένα σταθερό πολιτικό μέλλον
Με κάθε θυσία.
Δεν το έκαναν.
Όταν σταματήσει ο πόλεμος αυτός στη Γάζα το πολιτικό μέλλον της Παλαιστινης θα προϋποθέτει απόλυτα και θα ισοδυναμεί με την εθνικη ασφάλεια και επιβίωση του Ισραήλ …
Αυτή τη φορά ολοι θα ομονοούν σε αυτή την θεμελιώδη αρχή…
Έχασαν μια μεγάλη και έξυπνη ευκαιρία οι Παλαιστίνιοι να συνυπάρξουν ειρηνικά…
Κάθε χρόνο και χειρότερα θα είναι,όπως και σε σε πολλές, ανάλογες, περιπτώσεις
Τον πόλεμο θα τον σταματήσουν αυτοί που εξασφάλισαν τα ορυκτά και την διακίνηση τους
Μια ευρωπαϊκή δύναμη που από καιρό τώρα ασκεί τον έλεγχο στην περιοχή …
Η διπλωματια είναι αμείλικτη
2. Στη σημερινή εκπομπή έθεσα τα εξής:
α.Ο Blinken στην επομένη σύνοδο του ΝΑΤΟ προδιαθέτει τις εξελιξεις για την Ουκρανία και τα Δυτικά Βαλκάνια
Το ΝΑΤΟ στηρίζει ενεργά την Ουκρανία και το Κίεβο αλλα πίσω από τις γραμμές το ίδιο δηλωνει ότι δεν βρίσκεται σε πόλεμο με τη Ρωσία
Ειναι προφανές ότι οι ηγέτες των Δυτικών χωρών λαμβάνουν υπόψη το τεράστιο πυρηνικό οπλοστάσιο της Μόσχας
Σύμφωνα με την ανακοίνωση του,ο Μπλίνκεν θα τονίσει, επίσης, τη στήριξη των ΗΠΑ στη δημοκρατία και την περιφερειακή σταθερότητα των Δυτικών Βαλκανίων
Το ΝΑΤΟ εξετάζει επί του παρόντος μια μονιμότερη αύξηση του αριθμού των δυνάμεών του στην περιοχή, ώστε να διατηρήσει υπό έλεγχο τις εντάσεις.
β.Μια ολιγομελής αντιπροσωπεία από το Κατάρ έφτασε στο Ισραήλ με στόχο να διασφαλίσει τη συνέχιση τήρησης της συμφωνίας μεταξύ εβραϊκού κράτους και Χαμάς για ανταλλαγή ομήρων και κρατουμένων και για κατάπαυση του πυρός, ανέφεραν ισραηλινά μέσα ενημέρωσης
Οι 11 ταυλανδοί απελευθερώθηκαν με τη μεσολάβηση του Ιράν
Η αντιπροσωπεία έφθασε με καταριανό ιδιωτικό αεροσκάφος και προσγειώθηκε στο ισραηλινό αεροδρόμιο Μπεν-Γκουριόν
Το αεροσκάφος είχε αναχωρήσει από τη Λάρνακα, μετέδωσε το δημόσιο ισραηλινό δίκτυο Kan.
Το Κατάρ και η Αίγυπτος θεωρούνται σημαντικοί μεσολαβητές στον πόλεμο μεταξύ Ισραήλ και Χαμάς. Το Κατάρ διατηρεί στενές και εκτεταμένες επαφές με την ισλαμιστική οργάνωση, αν και η χώρα του Κόλπου δεν έχει επίσημες διπλωματικές σχέσεις με το Ισραήλ.
γ. Το Ισραήλ κάλεσε την Παρασκευή τους πρεσβευτές του Βελγίου και της Ισπανίας για να τους επιδοθεί “αυστηρή επίπληξη”, αφού οι πρωθυπουργοί των δυο χωρών κατήγγειλαν νωρίτερα από την Αίγυπτο “την καταστροφή της Γάζας” και παρότρυναν την ισραηλινή κυβέρνηση να “αναγνωρίσει το κράτος της Παλαιστίνης”
δ. Η Δύση πρέπει να δημιουργήσει μια νέα αρχιτεκτονική διπλωματίας
Τέλος,αντιγράφω από τον OSCAR WILDE
“The waste of life is found in the love that you didn’t know how to give, in the power that you didn’t know how to use, in the selfish caution that prevented us from taking risks and which, avoiding regret, made us miss happiness. “
Η συνέντευξη Σαμαρά στην «Καθημερινή» είναι ενδιαφέρουσα και ο χρόνος δημοσιοποίησής της δεν είναι τυχαίος
26/11/2023 08:50
Η συνέντευξη Σαμαρά στην «Καθημερινή» είναι ενδιαφέρουσα και ο χρόνος δημοσιοποίησής της δεν είναι τυχαίος.
Η συνέντευξη αποτελεί παρέμβαση του πρώην πρωθυπουργού σε τέσσερα βασικά ζητήματα: την ιδεολογία της παραδοσιακής δεξιάς, τα ελληνοτουρκικά, το φορολογικό και το θέμα των ομόφυλων ζευγαριών.
Είναι, πράγματι, τα τέσσερα ζητήματα ταυτότητας μιας δεξιάς- όχι ακροδεξιάς- από τα οποία η κυβέρνηση Μητσοτάκη αποκλίνει από τις παραδοσιακές θέσεις και κατά τον Σαμαρά αυτό αποτελεί κίνδυνο για την παράταξη. Δεν κινδυνεύουμε- λέει ο Σαμαράς- από κανέναν δεξιότερα της Νέας Δημοκρατίας, κινδυνεύουμε από τον εαυτό μας, υπονοώντας την Μητσοτακική απόκλιση από παραδοσιακές θέσεις της ΝΔ.
Δυστυχώς, και εδώ έχει δίκαιο, αν σήμερα μπορεί να γίνει κάποια πειστική αντιπολίτευση στην κυβέρνηση Μητσοτάκη, προέρχεται από το εσωτερικό της ΝΔ. Δεν υπάρχει άλλη αντιπολίτευση στη χώρα. Το γιατί είναι μια άλλη υπόθεση.
Οι θέσεις που διατυπώνει ο κ. Σαμαράς στην συνέντευξή του είναι καθόλα όμοιες με αυτές που θα μπορούσε να υποστηρίζει- και υποστήριξε- ένα κίνημα, πριν την μετάλλαξή του, το οποίο μεσουράνησε μεταπολιτευτικά και είχε σοσιαλδημοκρατικά χαρακτηριστικά. Αυτή η σύγκλιση προβληματίζει. Ίσως, τότε, η διαφορά να εστιαζόταν στο θέμα του εύρους του κοινωνικού κράτους και μορφών κοινωνικοποίησης ορισμένων τομέων της οικονομίας, αντίληψη που, μάλλον, απέτυχε στην Ελλάδα. Στην ελληνική πολιτική υποκουλτούρα κυριαρχεί η αντίληψη πως άπαξ και γίνεις δημόσιος υπάλληλος (του στενού ή ευρύτερου δημόσιου τομέα) τότε, μπορεί να μιλάς στο τηλέφωνο με τις φίλες σου και ο πολίτης που περιμένει να εξυπηρετηθεί να σε ακούει και να μην τολμά να σε διακόψει. Διότι και το πρόβλημά του δεν θα λύσεις και θα τον περιπλέξεις στον κρατικό λαβύρινθο.
Το καμπανάκι, λοιπόν, του Σαμαρά ότι ως δεξιά η ΝΔ κινδυνεύει, μόνο, από τον εαυτό της είναι το πρώτο στοιχείο της ενδιαφέρουσας συνέντευξης.
Στα ελληνοτουρκικά ο πρώην πρωθυπουργός έχει την θέση ότι κακώς γίνονται συνομιλίες με τον Ερντογάν ο οποίος διατηρεί και επαυξάνει τις αναθεωρητικές θέσεις του, είναι στην παρούσα φάση απομονωμένος και η ελληνοτουρκική συνάντηση του δίνει μια διέξοδο από την απομόνωσή του. Πως θα δουν την συνάντηση αυτήν την στιγμή, χώρες όπως η Αίγυπτος και το Ισραήλ με τις οποίες η Ελλάδα και η Κύπρος συνήψαν τα γνωστά τρίγωνα συνεργασίας, αναρωτιέται ο πρώην πρωθυπουργός.
Οι θέσεις Σαμαρά, όπως διατυπώνονται στη συνέντευξη είναι αξιοπρόσεκτες. Αξίζουν, όμως, ορισμένων επισημάνσεων.
Το βασικό ζήτημα με την Τουρκία είναι η αποφυγή απωλειών κυριαρχικών δικαιωμάτων ή και κυριαρχίας, όπως υπενόησε ο πρωθυπουργός σε εκείνη την ακατανόητη συνέντευξη στον Σκάι.
Ο Χ. Φιντάν
Η θέση αυτή διασφαλίζεται με δύο τρόπους:
Ο πρώτος είναι η ισχυρή αποτρεπτική δύναμη. Τέτοια δύναμη η χώρα και δεν διαθέτει και δεν θα μπορέσει να αποκτήσει απέναντι στην Τουρκία. Το δόγμα της αποτροπής, με τα όσα γίνονται αντιληπτά, περιορίζεται στην αποφυγή πολέμου. Πολέμου, όμως, και όχι θερμού επεισοδίου. Η αποτρεπτικότητα ενός θερμού επεισοδίου, περιορίζεται στην αβεβαιότητα του ποιος θα κερδίσει. Στατιστικά δεν πρέπει να είμαστε ικανοποιημένοι. Η Τουρκία έχει μεγαλύτερες πιθανότητες να το διακινδυνεύσει. Οπότε, το θέμα της αποφυγής μιας τέτοιας περιπέτειας παραμένει.
Γενικευμένος πόλεμος Ελλάδας-Τουρκίας δεν θα γίνει. Δεν τον θέλει και δεν μπορεί να τον διαχειριστεί ούτε η Τουρκία. Εκεί, πράγματι, υπάρχει αποτροπή. Αλλά εκεί δεν θα φθάσουμε διότι δεν το επιθυμούν και άλλες, ισχυρές, δυνάμεις. Το ερώτημα είναι πως διασφαλίζεις, χωρίς απώλειες, κυριαρχικά σου δικαιώματα που αμφισβητεί η Τουρκία;
Αυτό θα είναι το δίλημμα που αντιμετωπίζει η κάθε κυβέρνηση. Η παρούσα, του κ. Μητσοτάκη, επέλεξε τον Πολιτικό Διάλογο, ο οποίος, όπως επανειλημμένως, έχουμε αναφέρει μπορεί να «διευθετήσει» σε βάρος της Ελλάδας ζητήματα με πολιτικό τρόπο και όχι νομικό. Ως νομικό τρόπο νοούμε τις αρχές του Διεθνούς Δικαίου και του Δικαίου της Θάλασσας.
Η μόνη περίπτωση αποδοχής ενός τέτοιου διαλόγου είναι η παρελκυστική τακτική των συνομιλιών, οι οποίες θα είναι ατέρμονες και δεν θα προχωρούν σε επώδυνες συμφωνίες πίσω από τις διπλωματικές κουρτίνες. Κανείς δεν μας διαβεβαιώνει ότι θα έχουμε να κάνουμε με μια τέτοια τακτική. Ο κάθε είδους αμοραλισμός της κυβέρνησης κάνει την κοινή γνώμη και τους πολιτικούς να ανησυχούν.
Υπάρχει και μια άλλη παράμετρος που σε περιπτώσεις που η παρέλκυση αποτελεί διπλωματική τακτική για να αποφύγεις την πίεση πρέπει να λαμβάνεται υπόψη. Η πολιτική συγκυρία.
Η συγκυρία αυτή στο πρόσφατο παρελθόν ήταν ευνοϊκή για την Τουρκία. Σήμερα δεν είναι. Ο τρόπος που χειρίστηκε η Τουρκία την κρίση στη Γάζα την απομόνωσε. Παρόλο που επεδίωξε πολλά στην κρίση αυτή η Τουρκία βγαίνει χαμένη. Δεν της επετράπει κανενός είδους διαμεσολάβηση ή επιρροή. Και οι θέσεις που πήρε ο τούρκος πρόεδρος προκάλεσαν και τις δύο πλευρές. Ήταν ακραίες και για τους δύο αντιμαχόμενους.
Το παράδοξο είναι πως την Τουρκία δεν την απέκλεισε το Ισραήλ με το οποίο οι σχέσεις της μπορεί να αποκατασταθούν και στο οποίο καθημερινά φθάνουν πλοία από λιμάνια της με περιεχόμενο όπως και ατσάλι. Τη απέκλεισε η Χαμάς, την οποία ο Ερντογάν υποτίθεται υποστήριξε υπερθετικά. Κάτι πιο σύνθετο παίζεται στο παρασκήνιο.
Η Τουρκία μπορεί να απομονώθηκε προσωρινά. Όμως, η παρουσία της και ο ρόλος της στην περιοχή δεν μπορούν να αγνοηθούν. Ακόμη και οι ΗΠΑ με τις οποίες, δημοσίως, οι σχέσεις της έχουν εκτραχυνθεί, υπολογίζουν την Τουρκία ως στενό σύμμαχό τους. Παρόλα όσα επαναλαμβάνω, δημοσίως, έχουν συμβεί.
Επιμένω στο δημοσίως διότι ο Τούρκος ΥΠΕΞ Χακίμ Φιντάν (κουρδοϊρανικής καταγωγής) θεωρείται ως βασικός εξισορροπιστής Δύσης-Ανατολής. Με διασυνδέσεις λόγω και του παρελθόντος του στη ΜΙΤ, με πολλές οργανώσεις στην περιοχή της Μέσης Ανατολής. Ένα χαρτί που η Δύση δεν θα θελήσει να το στερηθεί.
Επιπλέον, κανείς δεν μπορεί να προδιαγράψει το σκηνικό στο τέλος του πολέμου στη Γάζα και πολύ περισσότερο το σκηνικό με το τέλος του πολέμου στην Ουκρανία.
Οι σοβαρές κρατικές οντότητες δεν λειτουργούν με την αποδοχή ενός σεναρίου. Σχεδιάζουν πλάνα για όλα τα διαφορετικά σενάρια. Η Αθήνα δεν μας έχει συνηθίσει σε τέτοιας μορφής οργάνωση και για αυτό οι πόρτες με την Τουρκία ίσως θα πρέπει να κρατηθούν ανοικτές για παρελκυστικούς-επαναλαμβάνω- λόγους. Όταν είσαι αδύναμος μόνο με την χαοτική διπλωματία μπορείς να επιβιώσεις. Να τρέχουν να σε πιάσουν και να μην μπορούν. Ο Ανδρέας Παπανδρέου γνώριζε καλά αυτήν την τακτική.
Με βάση αυτήν την ανάλυση η διατήρηση επαφών με την γειτονική χώρα παρόλα τα προβλήματα που θέτει δεν είναι και τόσο αρνητικό σενάριο. Το άλλο, η πλήρης διακοπή τους προϋποθέτει πως όταν σε προκαλέσει- ΚΑΙ ΘΑ ΣΕ ΠΡΟΚΑΛΕΣΕΙ- η Τουρκία, θα μπορείς να ανταποκριθείς. Μπορείς, πέραν των στρατιωτικών αναλύσεων σε εξειδικευμένα έντυπα και των, παραδόξως, πολιτικών δηλώσεων της στρατιωτικής ηγεσίας; Ή θα αφεθείς στις διαθέσεις του υπερατλαντικού προστάτη;
Με απλά λόγια ή δημιουργείς στρατό που θα μπορεί να αντιμετωπίσει την Τουρκία ή ελίσσεσαι παρελκυστικά.
Στο θέμα των ομόφυλων ζευγαριών η θέση του κ. Σαμαρά είναι εξαιρετικά ενδιαφέρουσα.
«Το τι κάνει ο καθένας στην προσωπική του ζωή είναι απολύτως σεβαστό. Απολύτως! Μην μπερδεύουμε, όμως, τις «σεξουαλικές προτιμήσεις» –που μπορεί να είναι πολλαπλές– με τα φύλα, που είναι δύο. Και μην μπερδεύουμε το σύμφωνο συμβίωσης με τον θεσμό της οικογένειας που μεγαλώνει παιδιά, τα οποία χρειάζονται και τα δύο φύλα».
Το αίνιγμα του ΝΑΤΟ για την Κίνα και τον Ινδο-Ειρηνικό
Ο πόλεμος στην Ουκρανία υπογράμμισε την αυξανόμενη γεωπολιτική αλληλεξάρτηση μεταξύ της ευρωατλαντικής συμμαχίας και της περιοχής του Ινδο-Ειρηνικού.
Πρώτον, η Κίνα βοήθησε τη Ρωσία να αμβλύνει τις δυτικές οικονομικές και πολιτικές πιέσεις.
Πράγματι, η εικόνα του Πεκίνου στην Ευρώπη (η οποία βρίσκεται σε πτωτική τροχιά εδώ και χρόνια) έχει καταρρεύσει, καθώς έχει εξαπλωθεί η αντίληψη της σιωπηρής υποστήριξης της επίθεσης της Μόσχας στην ευρωατλαντική τάξη ασφαλείας και στους παγκόσμιους κανόνες. Αντίθετα, η διπλωματική, οικονομική και στρατιωτική στήριξη από εταίρους του Ινδο-Ειρηνικού, όπως η Αυστραλία, η Ιαπωνία, η Νέα Ζηλανδία και η Δημοκρατία της Κορέας, έχει συμβάλει στην ενίσχυση της ανθεκτικότητας της Ουκρανίας και στην τήρηση των παγκόσμιων κανόνων.
Ευρύτερα, ο πόλεμος έχει προκαλέσει μια έντονη συζήτηση στις Ηνωμένες Πολιτείες σχετικά με το πώς να συμβιβάσουν την ανάγκη να βοηθήσουν την Ουκρανία, διατηρώντας παράλληλα την προσοχή τους στην απειλή που συνιστά η Κίνα στον Ινδο-Ειρηνικό.
Η συζήτηση αυτή εξακολουθεί να εγείρει ερωτήματα σχετικά με τις επιπτώσεις της ιεράρχησης των προτεραιοτήτων των ΗΠΑ στις διατλαντικές σχέσεις και την ευρωπαϊκή ασφάλεια.
Λόγω του συνεχιζόμενου πολέμου στην Ουκρανία, το ΝΑΤΟ συνεχίζει να ενισχύει την παρουσία και την αποτροπή του στο ανατολικό τμήμα της Συμμαχίας. Στη φωτογραφία: ένας Βρετανός στρατιώτης και ένας Εσθονός στρατιώτης από την πολυεθνική ομάδα μάχης. Φωτογραφία ευγενική προσφορά του Βρετανικού Στρατού
Σίγουρα, ο πόλεμος υπογράμμισε την κεντρική θέση του ΝΑΤΟ στην ευρωατλαντική τάξη ασφαλείας. Η παροχή βοήθειας στην Ουκρανία και η ενίσχυση της αποτροπής στο ανατολικό τμήμα της Συμμαχίας έχουν καταστεί κορυφαίες πολιτικές και στρατηγικές προτεραιότητες του ΝΑΤΟ.
Ωστόσο, οι Σύμμαχοι αναγνωρίζουν την αυξανόμενη σημασία της στρατηγικής ανόδου της Κίνας και της γεωπολιτικής δυναμικής του Ινδο-Ειρηνικού για την ευρωατλαντική ασφάλεια, καθώς και τη σημασία τους για τον παγκόσμιο στρατιωτικό ανταγωνισμό, την τεχνολογική καινοτομία και την οικονομική ανάπτυξη.Πράγματι, οι συζητήσεις σχετικά με το πώς να αντιμετωπιστούν οι προκλήσεις γύρω από τη στρατηγική άνοδο της Κίνας ή πώς να ενισχυθεί η συνεργασία με βασικούς εταίρους στην περιοχή του Ινδο-Ειρηνικού έχουν κερδίσει έδαφος στους κύκλους του ΝΑΤΟ.
Τούτου λεχθέντος, οι συνεχιζόμενες συμμαχικές επιφυλάξεις σχετικά με το αν η Κίνα αποτελεί απειλή για την ασφάλεια του ΝΑΤΟ ή αν εμπλέκεται άμεσα στον Ινδο-Ειρηνικό δημιουργούν κάποια αβεβαιότητα σχετικά με το πεδίο εφαρμογής και το μέλλον της ατζέντας του ΝΑΤΟ για την Κίνα και τον Ινδο-Ειρηνικό ή, για το θέμα αυτό, αν και πώς σχετίζονται μεταξύ τους. Στόχος μου είναι να δώσω μια επισκόπηση της εξελισσόμενης πολιτικής του ΝΑΤΟ προς την Κίνα και τον Ινδο-Ειρηνικό και να συζητήσω ορισμένες από τις βασικές προκλήσεις και ευκαιρίες για το μέλλον.
ΤΟ ΝΑΤΟ και η Κίνα
Η Κίνα αναγνωρίστηκε επίσημα ως σημαντικό θέμα για το ΝΑΤΟ για πρώτη φορά στη σύνοδο κορυφής του 2019 στο Λονδίνο, όταν οι αρχηγοί κρατών και κυβερνήσεων της Συμμαχίας υποστήριξαν ότι “η αυξανόμενη επιρροή και οι διεθνείς πολιτικές του Πεκίνου παρουσιάζουν ευκαιρίες και προκλήσεις που πρέπει να αντιμετωπίσουμε από κοινού ως Συμμαχία”. Η δήλωση αυτή άνοιξε το δρόμο για μια ολοένα και πιο ουσιαστική συζήτηση στο πλαίσιο του ΝΑΤΟ, με τις ΗΠΑ -με την υποστήριξη κυρίως του Ηνωμένου Βασιλείου- να προτρέπουν σταθερά τους Συμμάχους να σκεφτούν πιο σοβαρά τις στρατηγικές επιπτώσεις της ανόδου της Κίνας. Έκτοτε, ορισμένοι Σύμμαχοι συνέχισαν να θέτουν ερωτήματα σχετικά με την ατζέντα του ΝΑΤΟ για την Κίνα, ανησυχώντας ότι θα μπορούσε να διακόψει την πολιτική και οικονομική συνεργασία τους με το Πεκίνο, καθώς και επιμένοντας ότι η Συμμαχία θα πρέπει να επικεντρωθεί στην κύρια εντολή της (ευρωατλαντική ασφάλεια) και να μην επεκτείνει τη γεωγραφική ή λειτουργική της αρμοδιότητα, ιδίως λόγω της ανάγκης να δοθεί προτεραιότητα στην ανατολική Ευρώπη.
Τη δήλωση του Λονδίνου το 2019 ακολούθησε το “ΝΑΤΟ 2030”, μια διαδικασία διαβούλευσης που δρομολογήθηκε από τον Γενικό Γραμματέα για να υπάρξει προβληματισμός σχετικά με τη μελλοντική κατεύθυνση της Συμμαχίας, η οποία περιελάμβανε έκθεση ανεξάρτητης ομάδας εμπειρογνωμόνων. Το γεγονός ότι η έκθεση της ομάδας προβληματισμού για το 2030 δεν αποτελούσε επίσημο έγγραφο του ΝΑΤΟ έδωσε στους συντάκτες της μεγαλύτερη ευχέρεια όσον αφορά ένα ευρύ φάσμα θεμάτων, συμπεριλαμβανομένης της Κίνας. Ειδικότερα, η έκθεση προειδοποιούσε τους Συμμάχους για τις “ταυτόχρονες γεωπολιτικές και ιδεολογικές προκλήσεις που θέτουν η Ρωσία και η Κίνα” και προέτρεπε το ΝΑΤΟ να “παραμείνει η πλατφόρμα γύρω από την οποία η Συμμαχία οργανώνεται για μια εποχή πραγματικά παγκόσμιων προκλήσεων”. Με τον τρόπο αυτό, έγινε λόγος για την υπέρβαση μιας στενής γεωγραφικής ή λειτουργικής ερμηνείας του ΝΑΤΟ: ενώ αναγνωρίζεται ο κεντρικός ρόλος της ασφάλειας στην ευρωατλαντική περιοχή, η έκθεση 2030 υπογραμμίζει επίσης τον πολιτικό χαρακτήρα και την παγκόσμια εμβέλεια του ΝΑΤΟ, με στόχο να θέσει έτσι τα θεμέλια για μια πιο ουσιαστική ατζέντα για την Κίνα.
Είναι επίσης ενδιαφέρον ότι η έκθεση συνέδεσε την ανάγκη να αντιμετωπιστεί η πρόκληση της Κίνας σε παγκόσμιο επίπεδο και να αντιμετωπιστεί ο ταυτόχρονος γεωπολιτικός και ιδεολογικός ανταγωνισμός με την ενίσχυση της συνεργασίας με βασικούς εταίρους στον Ινδο-Ειρηνικό, ιδίως την Αυστραλία, την Ιαπωνία, τη Νέα Ζηλανδία και τη Δημοκρατία της Κορέας. Υποστήριξε μάλιστα την “έναρξη εσωτερικών συζητήσεων σχετικά με μια πιθανή μελλοντική εταιρική σχέση με την Ινδία”.
Αν και δεν αποτελεί επίσημο έγγραφο του ΝΑΤΟ, η έκθεση 2030 αποτελεί αναμφισβήτητα την πιο εκτεταμένη δήλωση του ΝΑΤΟ για την Κίνα μέχρι σήμερα και βοήθησε να ανοίξει ο δρόμος για μια πιο ουσιαστική συζήτηση στο πλαίσιο της Συμμαχίας.
Στο Ανακοινωθέν της Συνόδου Κορυφής των Βρυξελλών του 2021, οι ηγέτες του ΝΑΤΟ αφιέρωσαν δύο ολόκληρες παραγράφους στην Κίνα, στις οποίες επιβεβαίωσαν ρητά ότι
“οι δηλωμένες φιλοδοξίες και η διεκδικητική συμπεριφορά της Κίνας αποτελούν συστημικές προκλήσεις για τη διεθνή τάξη που βασίζεται σε κανόνες και για τομείς που σχετίζονται με την ασφάλεια της Συμμαχίας”.
Επισήμαναν επίσης μια σειρά από συγκεκριμένα προβλήματα, όπως η επέκταση του πυρηνικού οπλοστασίου της Κίνας, η αυξανόμενη στρατιωτική συνεργασία της με τη Ρωσία, η στρατηγική της για τη συγχώνευση πολιτικών και στρατιωτικών δυνάμεων και οι δράσεις της στο διάστημα, τον κυβερνοχώρο και την παραπληροφόρηση. Ταυτόχρονα, το ανακοινωθέν επανέλαβε τη σημασία της διατήρησης ενός ανοικτού διαλόγου με την Κίνα.
Με βάση τη Σύνοδο Κορυφής των Βρυξελλών, η Στρατηγική Αντίληψη που εγκρίθηκε από τους Συμμάχους την επόμενη χρονιά στη Σύνοδο Κορυφής της Μαδρίτης το 2022 προσφέρει λεπτομερή ανάλυση του τρόπου με τον οποίο οι ενέργειες της Κίνας αμφισβητούν τις βασικές αξίες και τα συμφέροντα του ΝΑΤΟ και καταγγέλλει τη χρήση οικονομικής επιρροής από την Κίνα για τη δημιουργία στρατηγικών εξαρτήσεων.
Δίνει έμφαση στις αλληλοενισχυόμενες προσπάθειες της Κίνας και της Ρωσίας να υπονομεύσουν τη διεθνή τάξη που βασίζεται σε κανόνες, οι οποίες είναι αντίθετες με τις αξίες και τα συμφέροντά μας, και προειδοποιεί για την ανάγκη “προστασίας από την εξαναγκαστική τακτική [της Κίνας] και τις προσπάθειες διαίρεσης της Συμμαχίας”.Αυτό το καλοκαίρι, κατά τη σύνοδο κορυφής του 2023 στο Βίλνιους, εκτός από την επιβεβαίωση της γλώσσας της Μαδρίτης, οι ηγέτες του ΝΑΤΟ κάλεσαν την Κίνα “να καταδικάσει τον επιθετικό πόλεμο της Ρωσίας κατά της Ουκρανίας, να απέχει από την υποστήριξη της ρωσικής πολεμικής προσπάθειας, να πάψει να ενισχύει την ψευδή αφήγηση της Ρωσίας που κατηγορεί την Ουκρανία και το ΝΑΤΟ για τον επιθετικό πόλεμο της Ρωσίας κατά της Ουκρανίας και να τηρήσει τους σκοπούς και τις αρχές του Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών”.
Τρία επίπεδα ανάλυσης
Η ατζέντα του ΝΑΤΟ για την Κίνα μπορεί αναμφισβήτητα να αναλυθεί σε τρία επίπεδα ανάλυσης.
Το πρώτο είναι παγκόσμιο και σχετίζεται με την άποψη ότι η Κίνα είναι η μόνη χώρα που μπορεί πραγματικά να αποτελέσει μια διαρκή και πολυδιάστατη πρόκληση για το διεθνές σύστημα.
Η ιδέα αυτή κατέχει εξέχουσα θέση στην Εθνική Στρατηγική Ασφαλείας των ΗΠΑ του 2022 και αντικατοπτρίζεται όλο και περισσότερο στη γλώσσα του ΝΑΤΟ, αν και η Κίνα συχνά συγκαταλέγεται μαζί με άλλους “αυταρχικούς δρώντες”.
Υπό αυτό το πρίσμα, η Κίνα αποτελεί πρόκληση για ένα διεθνές σύστημα που εξακολουθεί να αντανακλά σε μεγάλο βαθμό τις υπερατλαντικές αξίες και συμφέροντα.
Με τη σειρά της, η σιωπηρή υποστήριξη της Κίνας στην επίθεση της Ρωσίας στην ευρωπαϊκή γεωπολιτική αρχιτεκτονική αποτελεί μια πιο έμμεση πρόκληση για την ευρωατλαντική ασφάλεια, αλλά αναμφισβήτητα πιο σημαντική για το ΝΑΤΟ, όπως αναγνωρίστηκε ρητά στη Στρατηγική Αντίληψη του 2022 και στο Ανακοινωθέν της Συνόδου Κορυφής του Βίλνιους του 2023.
Το τρίτο επίπεδο ανάλυσης, το οποίο επηρεάζει λιγότερο άμεσα το ΝΑΤΟ, αλλά είναι αναμφισβήτητα το πιο σημαντικό, αφορά την πρόκληση της Κίνας στην αρχιτεκτονική ασφαλείας του Ινδο-Ειρηνικού. Παρόλο που το ΝΑΤΟ παραμένει πρωτίστως ένας ευρωατλαντικός οργανισμός ασφαλείας, αναγνωρίζεται ολοένα και περισσότερο ότι η πρόκληση της Κίνας για την ασφάλεια στον Ινδο-Ειρηνικό έχει συστημική σημασία – δεδομένης της οικονομικής, τεχνολογικής και στρατηγικής κεντρικής θέσης του Ινδο-Ειρηνικού στην παγκόσμια πολιτική – και τεράστια συνέπεια για τις Ηνωμένες Πολιτείες, και επομένως έμμεσα για το ΝΑΤΟ – δεδομένης της κεντρικής θέσης της Αμερικής στην ευρωατλαντική ασφάλεια.
Η συζήτηση του ΝΑΤΟ για την Κίνα έχει υποφέρει από ένα σημαντικό βαθμό κατακερματισμού, αναμφισβήτητα για να κατευνάσει τους πιο επιφυλακτικούς Συμμάχους. Ωστόσο, η αυξανόμενη αναγνώριση ότι οι προαναφερθείσες “παγκόσμιες”, “ευρωατλαντικές” και “διαθεματικές” διαστάσεις αλληλοσυμπληρώνονται, δίνει τη θέση της σε μια πιο συνεκτική προσέγγιση του ΝΑΤΟ έναντι της Κίνας.
Το ΝΑΤΟ και ο Ινδο-Ειρηνικός
Η συνεργασία της Συμμαχίας με τους βασικούς εταίρους στον Ινδο-Ειρηνικό (δηλαδή την Αυστραλία, την Ιαπωνία, τη Νέα Ζηλανδία και τη Δημοκρατία της Κορέας) έχει καθιερωμένη ιστορία. Το γεγονός ότι όλες αυτές οι χώρες είναι ήδη σύμμαχοι των Ηνωμένων Πολιτειών στη Συνθήκη υπογραμμίζει το υψηλό επίπεδο συμβατότητάς τους με τη Συμμαχία όσον αφορά τις προοπτικές ασφαλείας, τα στρατιωτικά πρότυπα καθώς και τις πολιτικές αξίες. Παρόλο που οι προσπάθειες για την ανάπτυξη άτυπων δεσμών με χώρες του Ινδο-Ειρηνικού χρονολογούνται από τα χρόνια του Ψυχρού Πολέμου, η Συμμαχία ανέπτυξε κυρίως τους επίσημους μηχανισμούς πολιτικής συνεργασίας με τρίτους κατά την περίοδο μετά τον Ψυχρό Πόλεμο.
Στη δεκαετία του 1990, η Συμμαχία ξεκίνησε διαλόγους περιφερειακής εταιρικής σχέσης με χώρες της ευρύτερης ευρωατλαντικής γειτονιάς, δηλαδή τον πρώην σοβιετικό χώρο, τη Μεσόγειο και τη Μέση Ανατολή. Το ΝΑΤΟ έχει επίσης διατηρήσει ad-hoc πολιτικούς διαλόγους με άλλες χώρες, συμπεριλαμβανομένων εκείνων στον Ινδο-Ειρηνικό. Ωστόσο, στο πλαίσιο της εμπλοκής του ΝΑΤΟ στο Αφγανιστάν προέκυψαν πιο συγκεκριμένες ευκαιρίες για την επισημοποίηση πολλών από αυτές τις εταιρικές σχέσεις. Πράγματι, η επιχείρηση του ΝΑΤΟ στο Αφγανιστάν κυριάρχησε σε μια περίοδο αυξανόμενης συνεργασίας μεταξύ πολλών από αυτούς τους εταίρους και της Συμμαχίας, πολιτικά, οικονομικά και ακόμη και επιχειρησιακά – με την Αυστραλία να ξεχωρίζει μέσω της συνεισφοράς σημαντικών δυνάμεών της.
Από το 2010 και μετά, το ΝΑΤΟ δημιούργησε έναν μηχανισμό που ονομάζεται Ατομικά Προσαρμοσμένα Πακέτα Δραστηριοτήτων Συνεργασίας (Individual Tailored Cooperation Packages of Activities), που του επιτρέπει να δομεί τη συνεργασία με τους λεγόμενους Συνεργάτες σε όλο τον κόσμο (Partners Across the Globe), μια κατηγορία που μέχρι σήμερα περιλαμβάνει την Αυστραλία, την Κολομβία, το Ιράκ, την Ιαπωνία, τη Δημοκρατία της Κορέας, Μογγολία, Νέα Ζηλανδία, Πακιστάν και Αφγανιστάν – αν και αυτή η εταιρική σχέση έχει επί του παρόντος ανασταλεί. Ωστόσο, μόλις στη διαδικασία προβληματισμού του 2030 το ΝΑΤΟ άρχισε να πραγματοποιεί συναντήσεις με τους τέσσερις εταίρους του στον Ινδο-Ειρηνικό ταυτόχρονα, υπογραμμίζοντας έτσι τη σημασία της περιοχής. Η απόφαση να προσκληθούν οι ηγέτες αυτών των εταίρων στις συνόδους κορυφής της Μαδρίτης και του Βίλνιους αποτελεί ένα ακόμη συμβολικό βήμα από αυτή την άποψη. Ωστόσο, οι διμερείς δεσμοί και οι μεμονωμένες συμφωνίες εταιρικής σχέσης παραμένουν τα κύρια οχήματα συνεργασίας, κυρίως λόγω των σημαντικών αποκλίσεων όσον αφορά τον τρόπο με τον οποίο οι διαφορετικοί εταίροι στην περιοχή Ινδο-Ειρηνικού αντιλαμβάνονται τη σχέση τους με το ΝΑΤΟ.
Η αντιμετώπιση των προκλήσεων που συνδέονται με την άνοδο της Κίνας και η ενίσχυση της συνεργασίας με τους εταίρους του Ινδο-Ειρηνικού συνδέονται σαφώς, ιδίως καθώς αυτές οι χώρες – κυρίως η Ιαπωνία και η Αυστραλία – έχουν γίνει όλο και πιο επιφυλακτικές με την άνοδο της Κίνας τα τελευταία χρόνια. Πράγματι, οι Σύμμαχοι του ΝΑΤΟ συνειδητοποιούν ότι ο διάλογός τους με τις χώρες Ινδο-Ειρηνικού μπορεί να τους βοηθήσει να κατανοήσουν καλύτερα τις προκλήσεις που συνδέονται με την άνοδο της Κίνας. Ωστόσο, ο διάλογος μεταξύ του ΝΑΤΟ και των εταίρων του στον Ινδο-Ειρηνικό γενικά παρακάμπτει τους σαφείς δεσμούς είτε με την Κίνα είτε με τον ρόλο του ΝΑΤΟ στην ίδια την περιοχή Ινδο-Ειρηνικού, καθώς και τα δύο μέρη ενδιαφέρονται να διαμορφώσουν τη συνεργασία τους με «θετικούς» όρους και να απωθήσουν την ιδέα επέκτασης του ΝΑΤΟ στον Ινδο-Ειρηνικό. Εν μέρει ως αποτέλεσμα αυτού, η συνεργασία του ΝΑΤΟ με εταίρους του Ινδο-Ειρηνικού πλαισιώνεται σε γενικές γραμμές με ευρείς διακρατικούς όρους, δίνοντας έμφαση στην ανάγκη να τηρούνται οι παγκόσμιοι κανόνες, να αντιμετωπιστούν οι διακρατικές προκλήσεις όπως η τρομοκρατία ή η κλιματική ασφάλεια και ο προσδιορισμός περιοχών όπως ο κυβερνοχώρος ή η παραπληροφόρηση ως των πλέον υποσχόμενων τομέων για την περαιτέρω συνεργασία.
Πολύ μπροστά
Παρά την πρόσφατη πρόοδο –ιδίως στις συνόδους κορυφής της Μαδρίτης και του Βίλνιους– μια υποκείμενη ένταση συνεχίζει να επικρατεί σχετικά με τις ατζέντες του ΝΑΤΟ στον Ινδο-Ειρηνικό και την Κίνα.
Από τη μία πλευρά, υπάρχει μια αυξανόμενη αναγνώριση στους κύκλους του ΝΑΤΟ ότι η γεωστρατηγική δυναμική στις περιοχές του Ευρω-Ατλαντικού και του Ινδο-Ειρηνικού είναι ολοένα και περισσότερο αλληλένδετη και ότι τόσο οι Σύμμαχοι του ΝΑΤΟ όσο και οι χώρες του Ινδο-Ειρηνικού ανησυχούν προοδευτικά για την αποτροπή σε ένα πλαίσιο μεγάλης δύναμης. Από την άλλη πλευρά, η Συμμαχία διατηρεί πολιτικές επιφυλάξεις σχετικά με τον χαρακτηρισμό της Κίνας ως απειλής για την ασφάλεια του ΝΑΤΟ και την άμεση εμπλοκή στον Ινδο-Ειρηνικό.
Αυτό επιδεινώνεται περαιτέρω από το γεγονός ότι τόσο το ΝΑΤΟ όσο και οι εταίροι του στον Ινδο-Ειρηνικό – κατανοητό – δίνουν προτεραιότητα στις αντίστοιχες περιοχές τους.
Υπάρχουν ερωτήματα σχετικά με το εύρος ή τα όρια της ατζέντας του ΝΑΤΟ για την Κίνα και τον Ινδο-Ειρηνικό, τα οποία συχνά πλαισιώνονται είτε πολύ ευρέως (δηλ. τονίζοντας την ανάγκη να τηρηθούν οι παγκόσμιοι κανόνες και να αντιμετωπιστούν οι διακρατικές απειλές) είτε πολύ στενά (δείχνοντας τις στρατιωτικές δραστηριότητες της Κίνας στον ευρωατλαντικό ή εντοπισμού εξειδικευμένων περιοχών συνεργασίας με χώρες του Ινδο-Ειρηνικού). Αυτό είναι παράδοξο.
Πρώτον, το ΝΑΤΟ και οι εταίροι του στον Ινδο-Ειρηνικό έχουν πολύ παρόμοιες στρατηγικές και επιχειρησιακές προτεραιότητες: πώς να ενισχύσουν την αποτροπή απέναντι στον αναθεωρητισμό των μεγάλων δυνάμεων και πώς να δημιουργήσουν τις δυνάμεις, τις επιχειρησιακές ιδέες, τις ικανότητες και τις τεχνολογίες που απαιτούνται για τον σκοπό αυτό. Ακόμα κι αν το κύριο σημείο αναφοράς απειλής ή ο τομέας ευθύνης τους είναι πράγματι διαφορετικό, το γεγονός ότι οι προκλήσεις που αντιμετωπίζουν είναι τόσο παρόμοιες υπογραμμίζει την ύπαρξη σημαντικών συνεργειών και τη δυνατότητα για δομημένη συνεργασία σε βασικούς τομείς όπως ο επιχειρησιακός σχεδιασμός, η ανάπτυξη ικανοτήτων ή η στρατιωτική-τεχνολογική καινοτομία.
Αφετέρου, η αποτροπή της Κίνας στον Ινδο-Ειρηνικό είναι πιθανό να ασκήσει μόνιμη πίεση στον στρατιωτικό σχεδιασμό και τους πόρους των ΗΠΑ – που αποτελούν το κέντρο βάρους της ευρωατλαντικής ασφάλειας. Αν και μπορεί να μην υπάρχει ανάγκη για συμμαχικά στρατηγεία ή μόνιμα στρατιωτικά μέσα στον Ινδο-Ειρηνικό, αυτό σημαίνει ότι η Συμμαχία θα πρέπει να έχει ανοικτά μάτια και αυτιά στον Ινδο-Ειρηνικό και να είναι έτοιμη να αντιδράσει σε κάτι απροσδόκητο στον Ινδο-Ειρηνικό βοηθώντας αμφότερους και τον στρατό των ΗΠΑ στις προσπάθειές του και στην κάλυψη πιθανών κενών δυνάμεων των ΗΠΑ στην ευρωατλαντική περιοχή. Αυτό απαιτεί ισχυρότερους δεσμούς με σχετικές στρατηγικές και τακτικές εντολές σε περιφερειακό επίπεδο (ιδίως INDO-PACOM), με την Ιαπωνία και την Αυστραλία (δεδομένης της κεντρικής τους θέσης στην αποτροπή του Ινδο-Ειρηνικού). Μέσω περισσότερων διαλόγων και ασκήσεων μεταξύ στρατιωτικών, εκπαιδευτικών ανταλλαγών και track 1.5 dialogues. (σσ. Ο όρος track 1.5 dialogues. χρησιμοποιείται από ορισμένους αναλυτές για να ορίσει μια κατάσταση όπου επίσημοι και μη φορείς συνεργάζονται για την επίλυση συγκρούσεων).
Σχετικά, η ενίσχυση του δεσμού μεταξύ του Βορειοατλαντικού Συμβουλίου και των εταίρων Ινδο-Ειρηνικού και μεταξύ των εταίρων και των σχετικών οργάνων και διαδικασιών του ΝΑΤΟ σε τομείς όπως ο αμυντικός σχεδιασμός, η ανάπτυξη ικανοτήτων ή η στρατιωτική καινοτομία θα βοηθούσε στην παροχή στους βασικούς συμμάχους των ΗΠΑ μιας καλύτερης ιδέας για τον υπάρχοντα στρατό, τα κενά στην περιοχή του άλλου, βοηθούν να προβλέψουν αδικαιολόγητες πιέσεις στο στρατηγικό εύρος ζώνης των ΗΠΑ, να εντοπίσουν τρόπους αντιμετώπισης ή μετριασμού τέτοιων πιέσεων και να δημιουργήσουν δυνατότητες, για βιομηχανικές και τεχνολογικές συνέργειες.
Μετά το Βίλνιους, το ΝΑΤΟ πρέπει να σκεφτεί περισσότερο πώς να κλείσει το χάσμα μεταξύ της βασικής του εστίασης (δηλαδή του στρατηγικού ανταγωνισμού και της αποτροπής σε ένα πλαίσιο μεγάλης δύναμης) και της ατζέντας του για την Κίνα και τον Ινδο-Ειρηνικό. Ουσιαστικά, η έμφαση θα πρέπει να δοθεί στη βελτίωση της επίγνωσης της Συμμαχίας για το πώς μια απροσδόκητη συμπεριφορά της Κίνας στον Ινδο-Ειρηνικό μπορεί να επηρεάσει τους στρατιωτικούς πόρους και τον σχεδιασμό των ΗΠΑ, και στην αμοιβαία εκμάθηση μεταξύ των εταίρων του ΝΑΤΟ και του Ινδο-Ειρηνικού στον επιχειρησιακό σχεδιασμό ή την ανάπτυξη κοινών δυνατοτήτων και τεχνολογιών, αντί άμεσης επιχειρησιακής δέσμευσης του ενός στις περιοχές του άλλου. Με αυτόν τον τρόπο, η τοποθέτηση της αποτροπής στο επίκεντρο της ατζέντας του ΝΑΤΟ για την Κίνα και τον Ινδο-Ειρηνικό μπορεί να συμβιβαστεί με τις υπάρχουσες πολιτικές και στρατηγικές επιφυλάξεις.
*Ό,τι δημοσιεύεται στο ΝΑΤΟ Review δεν αποτελεί επίσημη θέση ή πολιτική του ΝΑΤΟ ή των κυβερνήσεων μελών του. Το NATO Review επιδιώκει να ενημερώσει και να προωθήσει τη συζήτηση για θέματα ασφάλειας. Οι απόψεις που εκφράζονται από τους συγγραφείς είναι δικές τους.
ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΟΝ ΣΥΓΓΡΑΦΕΑ Ο καθηγητής Luis Simón είναι διευθυντής του γραφείου του Elcano Royal Institute στις Βρυξέλλες και διευθυντής του Κέντρου για την Ασφάλεια, τη Διπλωματία και τη Στρατηγική (CSDS) στη Σχολή Διακυβέρνησης των Βρυξελλών.
Στο ελληνικό πολιτικό σύστημα στο οποίο η έννοια της σκληρής ισχύος υπάρχει, μόνο, για να διδάσκεται στις ακαδημίες, η ελληνοτουρκική συνάντηση της 7ης Δεκεμβρίου αποτελεί έναν εφιάλτη. Για λόγους παιδαριώδεις, τους οποίους επικρότησαν άπαντες, η κυβέρνηση μετέθεσε την συνάντηση από τη Θεσσαλονίκη στην Αθήνα για να αποφύγει τους παλμούς στα σύνορα της καρδιάς του Ερντογάν. Η Θεσσαλονίκη είναι, πλέον, ασφαλής αφού δεν θα έρθει ο Ερντογάν και η κουστωδία του, αλλά η Αθήνα που θα φιλοξενήσει την διάσκεψη, προσφέρθηκε να διακινδυνεύσει από τους πυραύλους Typhoon, όπως απείλησε με τον ίδιο σοβαρό τρόπο- όπως και τη Θεσσαλονίκη- ο τούρκος πρόεδρος. Οι επιδιώξεις του κ. Μητσοτάκη με την μεταφορά της συνάντησης είναι άλλες αλλά κανείς δεν αναφέρεται σε αυτές.
Άνθρωποι που υπηρέτησαν τον σκληρό πυρήνα του ελληνικού κράτους θεωρούν την συνάντηση καταστροφική αλλά το αυτί του κ. Μητσοτάκη δεν ιδρώνει με κάτι τέτοια. Απουσία σοβαρής αντιπολίτευσης ασκεί ιδιωτική εξωτερική πολιτική. Όπως είπε πεπειραμένος διπλωμάτης η διπλωματία ήταν, και είναι, πάντοτε μυστική αλλά η πολιτική στην οποία δίνει λόγο η διπλωματία πρέπει να κρατά ενήμερο τον λαό. Τέτοιες ευαισθησίες στην Ελλάδα δεν υπάρχουν και από κανέναν δεν θα ζητηθούν.
Το ελληνικό σύστημα επέλεξε-και καλώς- την ειρηνική επίλυση των ζητημάτων με την Τουρκία αλλά στις διαπραγματεύσεις πρέπει να μπορείς να υποστηρίξεις τις θέσεις σου με μια ισχυρή δύναμη αποτροπής πίσω σου. Τέτοια δύναμη η Ελλάδα μπορεί να διέθετε στο παρελθόν αλλά δεν ήταν ποτέ πειστική στην αξιοποίησή της αν χρειαστεί. Γι αυτό και διολισθαίνει από τις θέσεις της, συνεχώς, ως σήμερα στις συνομιλίες με την Τουρκία. Στο τέλος υπεκφεύγει αλλά κάνει και υποχωρήσεις που έχουν εμπλουτίσει τα πρακτικά των συνομιλιών από τα οποία αντλούνται στοιχεία για λύσεις. Όπως, τώρα, με τα ΜΟΕ. Το τι συμφωνήθηκε είναι άγνωστο. Η κόκκινη γραμμή Ελλάδας-Τουρκίας, όπως δηλώθηκε ότι συμφωνήθηκε, υπάρχει από το 2000 και η μη πραγματοποίηση πτήσεων τις ημέρες των εθνικών εορτών των δύο χωρών χρονολογείται από την συνάντηση Παπούλια-Γιλμάζ το 1988.
Η Αθήνα ευελπιστεί ότι οι θεατρικού χαρακτήρα παραστάσεις που δίνει ο Ερντογάν με τα σύνορα της καρδιάς του τον έχουν αποξενώσει από τα κέντρα που θα τον υποστήριζαν ή θα ανέχονταν την πολιτική του αλλά η εκτίμηση αυτή, την οποία συμμερίζονται και πολλοί αναλυτές, είναι λάθος.
Ο Ερντογάν ακολουθεί μια απολύτως ορθολογική πολιτική εξισορροπώντας επικίνδυνα, μεν, αλλά αποτελεσματικά. Πρέπει να φροντίσει το εσωτερικό του ακροατήριο και να το κρατά ενεργό και παράλληλα να διαφυλάξει τον ρόλο περιφερειακής δύναμης που εν πολλοίς κατέκτησε για την χώρα του.
Την περασμένη Τετάρτη η αντιπολίτευση στην τουρκική βουλή έθεσε θέμα ελέγχου του περιεχομένου των πλοίων που από την Τουρκία πηγαίνουν στο Ισραήλ. Στην Χάϊφα. Η κυβέρνηση απέρριψε το αίτημα. Μέχρι στιγμής πάνω από 300 τουρκικά πλοία έχουν αναχωρήσει από τουρκικά λιμάνια για την Χάϊφα με περιεχόμενο που, όπως δημοσιεύθηκε τις προηγούμενες ημέρες, περιείχε ακόμη και ατσάλι. Και η χρήση του μετάλλου αυτού είναι γνωστή.
Παράλληλα ο Ερντογάν με δηλώσεις του υπερακοντίζει υπέρ της Χαμάς χωρίς η παλαιστινιακή οργάνωση να ικανοποιείται από την υποστήριξή του. Πληροφορίες φέρουν την Χαμάς-και όχι το Ισραήλ- να έχει απορρίψει μεσολαβητικό ρόλο της Τουρκίας στον πόλεμο που βρίσκεται σε εξέλιξη. Αλλά ο τούρκος πρόεδρος δεν πτοείται. Έκανε, ακόμη πιο προχωρημένες δηλώσεις χαρακτηρίζοντας την Χαμάς απελευθερωτική οργάνωση και το Ισραήλ τρομοκρατικό κράτος. Και εκεί κάπου, φαίνεται, να έχασε την ισορροπία. Φρόντισε να την βρει, όμως. Το Ιντσιρλίκ συνεχίζει να λειτουργεί ως αμερικανική βάση υπό την προστασία των τουρκικών δυνάμεων και το αζερικό αέριο, το οποίο προμηθεύεται το Ισραήλ μέσω Τουρκίας, συνεχίζει να ρέει. Κατά μία προσέγγιση, η σχέση Τουρκίας- Ισραήλ είναι σχέση μητέρας-παιδιού και δεν πρόκειται να διαρραγεί ποτέ. Όσοι, λοιπόν, επενδύουν σε μια απομόνωση της Τουρκίας για να υποστείλει την προκλητική και αναθεωρητική της συμπεριφορά, η απομόνωση αυτή δεν θα συμβεί. Αν, κάποιοι έχουν απομονώσει, προσωρινά, την Άγκυρα είναι οι αραβικές χώρες και το Ιράν. Διαχειρίσιμη εξέλιξη.
Ούτε το εξοπλιστικό πρόβλημα είναι σοβαρό, όσο προβάλλεται, για την Τουρκία. Αρκεί μια υπογραφή για την αποδοχή ένταξης της Σουηδίας στο ΝΑΤΟ για να αρχίσει μια άλλη προσέγγιση. Η οικονομία περνά κρίση αλλά οι υποδομές είναι ισχυρές.
Η Τουρκία είναι παρούσα στην περιοχή και δεν θα διαβεί προς ανατολάς την γραμμή μεταξύ δύσης και ανατολής. Θα ισορροπεί, εισπράττοντας και από τις δύο πλευρές.
Το ζήτημα είναι η αποτελεσματικότητα, κάθε φορά, της ισορροπίας.
Το βασικό ερώτημα του ελληνικού λαού είναι αν η Ελλάδα θα αναγκαστεί να έρθει σε πόλεμο με την Τουρκία. Η απάντηση είναι όχι, με τις προβολές που μπορούν να γίνουν στο ορατό μέλλον. Αλλά το φαινόμενο δεν είναι γραμμικό. Αίφνης κάτι μπορεί να αλλάξει και το ενδεχόμενο να μην αποκλειστεί. Και η Τουρκία και η Ελλάδα αντιλαμβάνονται πως ένας πόλεμος θα ήταν καταστροφικός για τις δύο χώρες. ‘Άλλο πόλεμος, όμως, και άλλο τοπικά επεισόδια από την εξέλιξη των οποίων μπορούν να δημιουργηθούν τετελεσμένα τύπου Ιμίων.
Η Τουρκία λίγο πολύ έφθασε στα όρια των δυνατοτήτων της ως κοινωνίας που συγκροτεί το συγκεκριμένο κράτος. (Δομές, ιδεολογία, πολιτική, οικονομία). Οποιοδήποτε βήμα προς τα πάνω απαιτεί άλλο ανθρώπινο δυναμικό. Έφθασε ως το σημείο αυτό διότι εδώ και πολλά χρόνια επένδυσε στην έρευνα στα πανεπιστήμια, διέγνωσε τις επερχόμενες εξελίξεις και βρήκε τον ηγέτη και το πολιτικό, οικονομικό και πνευματικό δυναμικό για να τα πετύχει. Οι δυνατότητες όλων αυτών των παραμέτρων έφθασαν στα όριά τους. Το κάτι άλλο που χρειάζεται δεν είναι σίγουρο πως με τις υπάρχουσες δομές και αντιλήψεις μπορεί να το πετύχει. Η Τουρκία είναι, πλέον, προβλέψιμη και αναλύσιμη. Η ανάλυσή της μπορεί να καταλήξει σε ασφαλή συμπεράσματα. Η αντιμετώπισή της χρειάζεται πολιτική από την Αθήνα. Υπάρχει τέτοια πολιτική; Μάλλον όχι. Το βασικό μότο της κυρίαρχης αθηναϊκής πολιτικής είναι «πάμε και όπου βγει». Στα Τέμπη οδήγησε στον θάνατο 57 ατόμων. Στα ελληνοτουρκικά μπορεί να οδηγήσει σε απώλεια κυριαρχίας που κατακτήθηκε με πολύ αίμα και θυσίες.
Σε αυτό το γενικό πλαίσιο θα γίνει η ελληνοτουρκική συνάντηση. Αρκετοί Έλληνες αναλυτές ανησυχούν για το αποτέλεσμά της. Οι ανησυχίες τους ξεκινούν από διαδικαστικές ως στρατηγικές. Οι διαδικαστικές είναι του είδους τι θα κάνει ο Μητσοτάκης αν ο Ερντογάν εξαπολύσει επίθεση κατά του Ισραήλ από την Αθήνα. Οι στρατηγικές, οι διάφοροι αθηναϊκοί φόβοι.
Ο άλλος τομέας στον οποίο υπάρχουν αθηναϊκές ανησυχίες είναι η επιρροή ήπιας ισχύος της γειτονικής χώρας προς την Αθήνα σε τομείς όπως η πολιτική, η οικονομία και ο πολιτισμός. Στην πολιτική, η Τουρκία έχει πετύχει εδώ και καιρό κάποιου είδους δορυφοροποίηση της Αθήνας. Όλες οι κινήσεις και αποφάσεις των υπουργείων Εξωτερικών και Άμυνας στην Αθήνα, λαμβάνουν υπόψη τις αντιδράσεις της Τουρκίας. Στον πολιτισμό, τα αθηναϊκά ΜΜΕ έχουν πληθώρα τουρκικών σειρών τις οποίες απολαμβάνει (αφού τις δίνει μεγάλες τηλεθεάσεις), το φιλοθεάμον κοινό. Και το νέο ερώτημα που ανακύπτει είναι τι θα γίνει με την οικονομία; Υπάρχει ένα τουρκικό κεφάλαιο που θέλει να επενδύσει στην Ελλάδα. Για πολλούς λόγους θα ήθελε να επενδύσει στα ελληνικά σύνορα της καρδιάς του Ερντογάν αλλά αυτό δεν το επιθυμεί η Αθήνα και ίσως, να είναι ένας από τους λόγους που ο Μητσοτάκης επεδίωξε η συνάντηση να πραγματοποιηθεί στην ελληνική πρωτεύουσα. Το ζήτημα είναι πόσο, εθνικά, συμφέρον είναι μια τουρκική οικονομική διείσδυση στην Ελλάδα;
Η συνάντηση της Αθήνας είναι μια κλιμάκωση στην προσέγγιση των δύο χωρών που άρχισε με τον Πολιτικό Διάλογο. Όπως έχω επισημάνει εδώ και καιρό, Πολιτικός Διάλογος σημαίνει συνομιλίες για «διευθετήσεις» (βλέπε αθηναϊκές παραχωρήσεις) εκτός πλαισίου διεθνούς δικαίου.
Με την ιδιωτική εξωτερική πολιτική που ακολουθεί ο κ. Μητσοτάκης δεν θα μάθουμε τίποτε. Και το τραγικό είναι πως κανείς δεν υπάρχει για να τον πιέσει να ενημερώσει, ως οφείλει, τον ελληνικό λαό.
Ο πολυβραβευμένος ιστορικός, σε κείμενό του στους Financial Times, εξετάζει μέσα από μια αναδρομή στον χρόνο την κρίση εμπιστοσύνης προς το κράτος του Ισραήλ και τον Σιωνισμό. Το σκεπτικό αναδεικνύει πώς οι δολοφονικές επιθέσεις της Χαμάς έθεσαν υπό αμφισβήτηση την ιδέα ότι ένα εβραϊκό κράτος θα ήταν το ασφαλέστερο σπίτι για τους Εβραίους
Tην «κρίση εμπιστοσύνης στο Ισραήλ και τον Σιωνισμό» διερευνά με άρθρο του στους Financial Times o Μαρκ Μαζάουερ. Ο πολυβραβευμένος συγγραφέας εξηγεί –μέσα από μια ιστορική αναδρομή– γιατί οι δολοφονικές επιθέσεις της Χαμάς έθεσαν υπό αμφισβήτηση, ύστερα από πάρα πολλά χρόνια, την ιδέα ότι ένα εβραϊκό κράτος θα ήταν το ασφαλέστερο σπίτι για τους Εβραίους.
Ο καθηγητής Ιστορίας στο Πανεπιστήμιο Κολούμπια των ΗΠΑ αναφέρει ως αφορμή για τον προβληματισμό του την εικόνα του ισραηλινού πρεσβευτή στον ΟΗΕ, Γκιλάντ Ερντάν, να φορά το κίτρινο αστέρι μετά τις σφαγές από τη Χαμάς στις 7 Οκτωβρίου. Διαμαρτυρόταν στην ολομέλεια του ΟΗΕ για την παθητικότητα του Συμβουλίου Ασφαλείας απέναντι στη θηριωδία της Χαμάς, επικαλούμενος με αυτό τον συμβολικό τρόπο τη συλλογική μνήμη για τα εγκλήματα του ναζισμού.
Ο ισραηλινός πρεσβευτής στα Ηνωμένα Εθνη, Γκιλάντ Ερντάν, καρφίτσωσε το κίτρινο αστέρι στο πέτο στη συνεδρίαση του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ (REUTERS/David ‘Dee’ Delgado)
«Οπως οι παππούδες μου, όπως οι παππούδες εκατομμυρίων Εβραίων, από σήμερα η ομάδα μου κι εγώ θα φοράμε κίτρινα αστέρια» δήλωσε ο Ερντάν στις 31 Οκτωβρίου στην έδρα του ΟΗΕ στη Νέα Υόρκη. Σηκώθηκε όρθιος για να βάλει στο πέτο του κοστουμιού του το κίτρινο αστέρι με τις λέξεις «Never again» (ποτέ ξανά) παραπέμποντας στο κίτρινο αστέρι που είχαν επιβάλει στους Εβραίους οι Ναζί. «Θα φοράμε αυτό το αστέρι μέχρι να ξυπνήσετε και να καταδικάσετε τις θηριωδίες της Χαμάς», πρόσθεσε.
Σύμφωνα με τον Μαζάουερ, το σοκ μετά την επίθεση της Χαμάς αντανακλούσε εν μέρει την κλίμακα, την ταχύτητα και τον βάναυσο χαρακτήρα των δολοφονιών. Σφράγισε τη βαρύτερη απώλεια αμάχων σε μία μόνο ημέρα που έχει καταγραφεί από την ανεξαρτησία του στο Ισραήλ και μετά. «Ωστόσο, η ένταση της αντίδρασης της χώρας δεν μπορεί να εξηγηθεί μόνο από τους αριθμούς, ούτε καν από τον άμεσο και παραστατικό αντίκτυπο των εικόνων της σφαγής. Η χειρονομία του Ερντάν μετέδωσε μια πρωτοφανή αίσθηση ευαλωτότητας που μπορεί να γίνει κατανοητή μόνο με ιστορικούς όρους», εκτιμά ο βρετανός ιστορικός.
Κάνοντας μια αναδρομή, στο άρθρο του στους Financial Times ο Μαζάουερ θυμίζει ότι ο Σιωνισμός ως πολιτικό δόγμα χρονολογείται μόλις στα τέλη του 19ου αιώνα και ότι απαιτήθηκε χρόνος ώστε να γίνει κυρίαρχος. Πολλοί Εβραίοι προτιμούσαν την ιδέα της αφομοίωσης, ενώ ένα σταθερά αντι-σιωνιστικό ρεύμα διέτρεχε κυρίως το εβραϊκό σοσιαλιστικό κίνημα.
Σταδιακά τα πράγματα άλλαξαν. Χάρη στην ώθηση από το πρόγραμμα Μπίλτμορ του 1942, όταν ο αμερικανικός εβραϊσμός υποστήριξε τότε το αίτημα για μετανάστευση στην Παλαιστίνη, οι ροές ενισχύθηκαν σημαντικά. Μετά την ανεξαρτησία, ο εβραϊκός πληθυσμός του νέου κράτους διπλασιάστηκε γρήγορα χάρη στους μετανάστες από τις αραβικές χώρες αλλά και από την ανατολική Ευρώπη.
«Μεταπολεμικά, ο ισχυρισμός του Σιωνισμού ότι η απάντηση στον αντισημιτισμό ήταν η εβραϊκή ανεξαρτησία φάνηκε να δικαιώνεται από τα γεγονότα» σημειώνει ο Μαζάουερ. Κάνοντας μια αναδρομή στις κρίσεις ασφαλείας και τους πολέμους (ειδικότερα αυτούς του 1967 και του 1973) μετά την ίδρυση του Ισραήλ, ο ιστορικός αναδεικνύει το γεγονός πως καμία δεν αμφισβήτησε ουσιαστικά το σιωνιστικό δόγμα ότι το ασφαλέστερο μέρος για τους Εβραίους ήταν το δικό τους κράτος.
Λόγω της άρνησης των αράβων γειτόνων του να το αναγνωρίσουν, το Ισραήλ βρισκόταν βέβαια σε μια μόνιμη κατάσταση πολέμου. Η ικανότητα της πολεμικής μηχανής του έφερνε εδαφικά κέρδη αλλά «το κύριο (και ουδέποτε επιλυθέν) πρόβλημά του ήταν περισσότερο το πώς να μετατρέψει τα εδαφικά κέρδη στο πεδίο της μάχης σε διαρκή ειρήνη», υπογραμμίζει ο διακεκριμένος ιστορικός, εστιάζοντας στην ουσία του ζητήματος.
Ο Μαζάουερ θυμίζει επίσης ότι οι απώλειες αμάχων στους πολέμους ήταν περιορισμένες. Στη συνέχεια αυξήθηκαν κατά τη διάρκεια της δεύτερης Ιντιφάντα, την περίοδο 2000-2005, αλλά η αστυνόμευση και η καταστολή τις κράτησαν «σε πολιτικά αποδεκτά όρια». Παράλληλα, οι παλαιστινιακές απώλειες ήταν υψηλότερες. Κι ενώ τα τελευταία χρόνια οι προοπτικές για μια ειρηνική κατοχύρωση της διπλωματικής θέσης του Ισραήλ στην περιοχή έμοιαζαν πιο κοντά από ποτέ, ακολούθησε το σοκ της 7ης Οκτωβρίου. «Για πρώτη ίσως φορά από την ανεξαρτησία του, (το Ισραήλ) αντιμετώπισε μια επίθεση που έθεσε υπό αμφισβήτηση τη βασική προϋπόθεση του σιωνιστικού ονείρου: ότι ένα εβραϊκό κράτος θα ήταν το ασφαλέστερο σπίτι για τους Εβραίους» σημειώνει ο Μαζάουερ.
Επιστρέφοντας στην κίνηση του Γκιλάντ Ερντάν, που φόρεσε στα Ηνωμένα Εθνη το κίτρινο αστέρι το οποίο επιβλήθηκε στους Εβραίους από τους Ναζί, ο ιστορικός αναδεικνύει τη διπλή διάσταση αυτής της κίνησης. Ο Ερντάν αντιπροσώπευε το κράτος του Ισραήλ το οποίο υποτίθεται ότι αποτελούσε την απάντηση σε όσα είχαν υποστεί οι Εβραίοι και τους πρόσφερε ασφάλεια.
Από την άλλη πλευρά, η χειρονομία του έμοιαζε να αμφισβητεί το κατά πόσον ήταν πραγματικά έτσι. Αυτό που έκανε κατά τον Μαζάουερ ακόμη πιο εντυπωσιακή τη χειρονομία του Ερντάν, ήταν ότι βασίστηκε σε μια έμμεση σύγκριση μεταξύ του πανίσχυρου Τρίτου Ράιχ, του ηγεμόνα της ηπείρου και του πιο προηγμένου βιομηχανικά και στρατιωτικά κράτους στην Ευρώπη την εποχή εκείνη, και των τρομοκρατών της Χαμάς, οι οποίοι ελέγχουν μια μικροσκοπική περιοχή όπου τα δύο τρίτα του πληθυσμού ζουν σε συνθήκες φτώχειας και στηρίζονται στη διεθνή βοήθεια για να επιβιώσουν.
«Το γεγονός ότι ένας τόσο μικρός και αδύναμος αντίπαλος μπορεί να προκαλέσει αυτού του είδους την αντίδραση, μας δείχνει πόσο βαθιά είναι η κρίση εμπιστοσύνης στο εσωτερικό του Ισραήλ. Ο χρόνος θα δείξει αν είναι δικαιολογημένη» καταλήγει στο άρθρο του στους Financial Times, ο διακεκριμένος βρετανός ιστορικός.
Ενημερωμένες πηγές ανέφεραν ότι ανώτερος αξιωματούχος του Υπουργείου Οικονομικών των ΗΠΑ έχει προγραμματιστεί να επισκεφθεί την Τουρκία την επόμενη εβδομάδα για να συνομιλήσει για τις κυρώσεις των ΗΠΑ σε ρωσικές οντότητες και «τις παράνομες δραστηριότητες» του κινήματος της Χαμάς στη χώρα, σύμφωνα με το Γερμανικό Πρακτορείο Ειδήσεων.
Οι πηγές, που ζήτησαν ανωνυμία λόγω της ευαισθησίας του θέματος, ανέφεραν ότι ο υφυπουργός Οικονομικών για την Τρομοκρατία και τις Οικονομικές Πληροφορίες, Μπράιαν Νέλσον, αναμένεται να συναντήσει τους Τούρκους ομολόγους του στη δεύτερη επίσκεψή του στην Άγκυρα φέτος.
Το πρακτορείο ειδήσεων Bloomberg επικαλείται πηγές που ανέφερε ότι ο Νέλσον θα ζητήσει από την τουρκική πλευρά να τηρήσει τις διμερείς κυρώσεις των ΗΠΑ εναντίον ορισμένων ρωσικών οντοτήτων και τις οικονομικές δραστηριότητες του κινήματος της Χαμάς.
Τον περασμένο μήνα, το Υπουργείο Οικονομικών των ΗΠΑ διεύρυνε τη λίστα κυρώσεων που περιλαμβάνει άτομα στην Τουρκία που είπε ότι αποτελούν μέτωπο για τη Χαμάς.
Οι ΗΠΑ και η Ευρωπαϊκή Ένωση κατατάσσουν τη Χαμάς ως τρομοκρατική οργάνωση.
Εκπρόσωπος του Υπουργείου Οικονομικών των ΗΠΑ, καθώς και εκπρόσωπος της τουρκικής κυβέρνησης, αρνήθηκαν να σχολιάσουν.
Η Ουάσιγκτον επέβαλε κυρώσεις σε 12 εταιρείες και σε ορισμένα άτομα στην Τουρκία επειδή διαχειρίστηκαν ένα μυστικό χαρτοφυλάκιο για λογαριασμό της Χαμάς ή επειδή βοήθησαν τη Ρωσία να αποφύγει τις κυρώσεις.
Οι πηγές πρόσθεσαν ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες προειδοποίησαν ορισμένες τουρκικές εταιρείες για πιθανές κυρώσεις που θα μπορούσαν να επηρεάσουν τις σχέσεις τους με το χρηματοπιστωτικό σύστημα στη Δύση.
Ο Ντενίς Νικίτιν, ο οποίος διοικούσε πλοίο αποβίβασης του ρωσικού στόλου της Μαύρης Θάλασσας, σκοτώθηκε στην Κριμαία σε επίθεση ενός ουκρανικού θαλάσσιου drone καμικάζι στη βάση του στόλου.
«Η ηρωική πόλη Νοβοροσίισκ αποχαιρέτησε τον Ντενίς Νικίτιν, έναν ανώτερο αξιωματικό και έναν Κοζάκο της τοπικής κοινωνίας « Νέφσκι», ο οποίος σκοτώθηκε ενώ εκτελούσε το καθήκον του στο πλαίσιο ειδικής στρατιωτικής επιχείρησης», ανακοινώθηκε στον ιστότοπο του ο στρατός των Κοζάκων της Μαύρης Θάλασσας, σύμφωνα με ρωσικά δημοσιεύματα.
Ο Νικίτιν πέθανε προσπαθώντας να σώσει το πλοίο που ήταν υπό τις διαταγές του όταν ουκρανικές δυνάμεις επιτέθηκαν σε βάση του στόλου της Μαύρης Θάλασσας σε ένα παραθαλάσσιο χωριό στην Κριμαία με drones καμικάζι.
Ο Νικίτιν ήταν ο κυβερνήτης του αποβατικού πλοίου Project 11770 «Serna».
Ο Ντένις Νικήτιν τιμήθηκε μετά θάνατον με το Τάγμα του Θάρρους.
Θρίλερ με την παράδοση των ομήρων στη Λωρίδα της Γάζας. Η στρατιωτική πτέρυγα της Χαμάς ανακοίνωσε ότι αποφάσισε να καθυστερήσει την απελευθέρωση της δεύτερης παρτίδας ομήρων, διαψεύδοντας αξιωματούχο της Χαμάς που δήλωσε νωρίτερα στο AFP ότι η απελευθέρωση βρίσκεται ήδη σε εξέλιξη.
Η στρατιωτική πτέρυγα ισχυρίζεται ότι καθυστερεί την απελευθέρωση “μέχρι το Ισραήλ να τηρήσει τους όρους της συμφωνίας που αφορούν την είσοδο φορτηγών με βοήθεια στη βόρεια Λωρίδα της Γάζας και λόγω της μη τήρησης των συμφωνηθέντων προτύπων για την απελευθέρωση κρατουμένων“.
Ωστόσο, το Ισραήλ έχει επιτρέψει την είσοδο 200 φορτηγών στη Λωρίδα, όπως απαιτεί η συμφωνία, και ο στρατιωτικός σύνδεσμος του Ισραήλ COGAT με τους Παλαιστίνιους ανακοίνωσε νωρίτερα ότι 50 από αυτά τα φορτηγά έφτασαν στη βόρεια Γάζα.
Νωρίτερα σήμερα, ο ανώτερος αξιωματούχος της Χαμάς Τάχερ αλ-Νόνο δήλωσε στο Al Jazeera ότι το Ισραήλ δεν τήρησε επίσης τους όρους όσον αφορά την απελευθέρωση των Παλαιστίνιων κρατουμένων, για τους οποίους η Χαμάς είχε πιέσει να απελευθερωθούν με διαφορετική σειρά από αυτή που πραγματοποίησε το Ισραήλ.
Ωστόσο, πηγή της Χαμάς δήλωσε πριν από λίγο στο AFP ότι η παράδοση της δεύτερης παρτίδας των ομήρων στον Ερυθρό Σταυρό έχει αρχίσει.
“Οι ταξιαρχίες Ezzedine al-Qassam έχουν αρχίσει να παραδίδουν τη δεύτερη ομάδα ισραηλινών κρατουμένων στον Ερυθρό Σταυρό στην [νότια πόλη] Χαν Γιουνίς. Είναι 14 από αυτούς“, αναφέρει η πηγή.
Την είδηση έκανε γνωστή η Αίγυπτος, καθώς η ανταλλαγή γίνεται στο πέρασμα της Ράφα, από Γάζα σε Αίγυπτο.
Αντιφατικές πληροφορίες
Η σημερινή δεύτερη επιχείρηση ανταλλαγής ομήρων και κρατουμένων καθυστέρησε τουλάχιστον μια ώρα, ενώ αντιφατικές πληροφορίες γίνονταν γνωστές από το πρωί για τον αριθμό των Ισραηλινών που θα παραδοθούν αλλά και των Παλαιστινίων που θα αποφυλακιστούν. Είναι σαφές πως υπήρξαν διαφωνίες στις διαβουλεύσεις, μεταδίδουν ισραηλινά ΜΜΕ.
Ισραηλινοί αξιωματούχοι τους οποίους επικαλούνται οι Times of Israel, χαρακτήρισαν τις διαφωνίες «τεχνικού χαρακτήρα»
Η εφημερίδα Jerusalem Post μεταδίδει ωστόσο ότι οι οικογένειες των Ισραηλινών ομήρων έχουν ειδοποιηθεί να αρχίσουν να κατευθύνονται σε ιατρικές εγκαταστάσεις σε όλο το Ισραήλ καθώς περιμένουν την άφιξη των αγαπημένων τους, όλων των γυναικών και των παιδιών από το Kibbutz Be’eri.
Σύμφωνα με ισραηλινές πηγές, αξιωματούχοι στην Ιερουσαλήμ πιέζουν να αυξήσουν κατά έναν τον αριθμό των ομήρων που απελευθερώνονται σήμερα αφού έγινε φανερό ότι μία όμηρος επρόκειτο να απελευθερωθεί χωρίς τη μητέρα της, η οποία επίσης συνελήφθη στη Γάζα από την παλαιστινιακή τρομοκρατική οργάνωση Χαμάς στις 7 Οκτωβρίου.
Σύμφωνα με τις λεπτομέρειες της συμφωνίας εκεχειρίας και απελευθέρωσης ομήρων με τη μεσολάβηση του Κατάρ και της Αιγύπτου , οι οικογένειες δεν μπορούν να χωριστούν στις απελευθερώσεις.
Ηδη από χθες το βράδυ οι Ισραηλινές Αμυντικές δυνάμεις είχαν ανακοινώσει ότι το Τελ Αβίβ έλαβε από την Χαμάς τον κατάλογο με τα ονόματα 14 ομήρων που επρόκειτο να απελευθερωθούν σήμερα. Σε αντάλλαγμα, θα απελευθερώνονταν 42 Παλαιστίνιοι.Ομως, σήμερα το απόγευμα ο Ολιβιέ Ράφοβιτζ, εκπρόσωπος του ισραηλινού στρατού, μιλώντας στο γαλλικό τηλεοπτικό δίκτυο BFMTV, δήλωσε ότι επρόκειτο να απελευθερωθούν 13 Ισραηλινοί και 39 Παλαιστίνιοι.
Πληροφορίες άλλων ισραηλινών ΜΜΕ ανέφεραν ότι διαφωνία υπήρξε στην ιδιότητα των Παλαιστινίων κρατουμένων, με τη Χαμάς να ζητά απελευθέρωση κρατουμένων από τη Δυτική Όχθη και το Ισραήλ να επιμένει σε κρατούμενους από τη Γάζα.
Νωρίτερα σήμερα, αιγυπτιακές πηγές ασφαλείας δήλωναν ότι έλαβαν από την Χαμάς έναν κατάλογο με τα ονόματα 14 ομήρων που θα απελευθερώσουν σήμερα, κατά τη δεύτερη ημέρα εφαρμογής της συμφωνίας μεταξύ του Ισραήλ και της Χαμάς οποία περιλαμβάνει και εκεχειρία στη Λωρίδα της Γάζας.
Αίγυπτος: «Θετικά μηνύματα» για επέκταση της κατάπαυσης πυρός
Η Αίγυπτος ανακοίνωσε σήμερα ότι έχει λάβει θετικά σημάδια από όλα τα μέρη για μια πιθανή παράταση της κατάπαυσης του πυρός στη Λωρίδα της Γάζας για μία ή δύο μέρες.
Ο Ντίαα Ρασουάν, επικεφαλής της αιγυπτιακής κρατικής υπηρεσίας πληροφοριών (SIS) τόνισε σε ανακοίνωσή του ότι το Κάιρο έχει εκτενείς συνομιλίες με όλα τα μέρη για να καταλήξει σε μια συμφωνία για την παράταση της τετραήμερης εκεχειρίας, μια παράταση που θα «σημαίνει την απελευθέρωση περισσότερων αιχμαλώτων από την Γάζα και Παλαιστίνιων κρατουμένων από ισραηλινές φυλακές».
Με πληροφορίες από Reuters/AFP/The Times of Israel/Jerusalem Post/ Ηellas Journal
Θα κάνουν τις συναλλαγές τους σε γιουάν και ριάλ – Πώς αλλάζει η παγκόσμια οικονομία
Σε μια μεγάλη συμφωνία προχώρησαν δύο από τις μεγαλύτερες οικονομίες του κόσμου, ο λόγος για τη Σαουδική Αραβία και την Κίνα, οι οποίες υπέγραψαν συμφωνία που «εξοστρακίζει» το δολάριο από τις συναλλαγές τους.
Η Λαϊκή Τράπεζα της Κίνας και η Κεντρική Τράπεζα της Σαουδικής Αραβίας υπέγραψαν πρόσφατα συμφωνία ανταλλαγής τοπικού νομίσματος αξίας 50 δισεκατομμυρίων γιουάν (6,93 δισεκατομμύρια δολάρια) ή 26 δισεκατομμυρίων ριάλ Σαουδικής Αραβίας, δήλωσαν και οι δύο τράπεζες τη Δευτέρα 20 Νοεμβρίου, καθώς οι διμερείς σχέσεις εξακολουθούν να ενισχύονται.
Η Σαουδική Αραβία, ο κορυφαίος εξαγωγέας πετρελαίου στον κόσμο, και η Κίνα, ο μεγαλύτερος καταναλωτής ενέργειας στον κόσμο, έχουν προχωρήσει το σχεδιασμό για να αναπτύξουν τις εμπορικές τους σχέσεις πέρα από την αγορά ενέργειας τα τελευταία χρόνια, επεκτείνοντας τη συνεργασία τους σε τομείς όπως η ασφάλεια και η τεχνολογία.
Η συμφωνία ανταλλαγής (swap), η οποία θα ισχύει για τρία χρόνια και μπορεί να παραταθεί με αμοιβαία συμφωνία, «θα βοηθήσει στην ενίσχυση της οικονομικής συνεργασίας… στην επέκταση της χρήσης των τοπικών νομισμάτων… και στην προώθηση του εμπορίου και των επενδύσεων» μεταξύ του Ριάντ και του Πεκίνου, ανέφερε η ανακοίνωση της κεντρικής τράπεζας της Κίνας.
Η Κίνα εισήγαγε σαουδαραβικό αργό αξίας 65 δισεκατομμυρίων δολαρίων το 2022, σύμφωνα με στοιχεία των κινεζικών τελωνείων, αντιπροσωπεύοντας περίπου το 83% των συνολικών εξαγωγών του βασιλείου στον ασιατικό γίγαντα.
Η Ρωσία παρέμεινε ο κορυφαίος προμηθευτής πετρελαίου της Κίνας τον Οκτώβριο παρά τις υψηλότερες τιμές του ρωσικού αργού, με τις εισαγωγές της Σαουδικής Αραβίας να μειώνονται κατά 2,5% από τον προηγούμενο μήνα, καθώς συνέχισε να περιορίζει την προσφορά.
Οι συμφωνίες swap
Ο Κινέζος πρόεδρος Xi Jinping δήλωσε στους Άραβες ηγέτες του Κόλπου τον περασμένο Δεκέμβριο ότι η Κίνα θα εργαστεί για να αγοράζει πετρέλαιο και φυσικό αέριο σε γιουάν, αλλά δεν έχει χρησιμοποιήσει ακόμη το νόμισμά της για αγορές πετρελαίου από τη Σαουδική Αραβία.
Το Πεκίνο έχει το μεγαλύτερο δίκτυο συμφωνιών ανταλλαγής νομισμάτων στον κόσμο, με τουλάχιστον 40 χώρες, αλλά σπάνια αποκαλύπτει τους ευρύτερους όρους των συμφωνιών του.
«Η Κίνα φαίνεται να χρησιμοποιεί τις γραμμές swap με πολύ διαφορετικό τρόπο από τις ΗΠΑ», δήλωσε ο Weitseng Chen, αναπληρωτής καθηγητής στο Εθνικό Πανεπιστήμιο της Σιγκαπούρης.
«(Η Κίνα) το χρησιμοποιεί ως πιστωτικό όριο, επομένως βρίσκεται σε σταθερή βάση, αντί για εφάπαξ πράξη, όπως κατά τη διάρκεια μιας οικονομικής κρίσης».
Η Αργεντινή τον Οκτώβριο ενεργοποίησε μια γραμμή ανταλλαγής νομισμάτων με την Κίνα για δεύτερη φορά μέσα σε τρία χρόνια, ύψους 6,5 δισεκατομμυρίων δολαρίων για να ενισχύσει την αύξηση των εξαντλημένων συναλλαγματικών της αποθεμάτων εν μέσω μεγάλης οικονομικής κρίσης, με ετήσιο πληθωρισμό πάνω από 130% και ενώ τα συναλλαγματικά αποθέματα σε δολάρια στην κεντρικής τράπεζά της αγγίζουν αρνητικά επίπεδα.
BRICS: Άνοδος +56% των εμπορικών συναλλαγών
Το εμπόριο μεταξύ των πέντε κρατών της ομάδας των BRICS αυξήθηκε κατά 56% τα τελευταία πέντε χρόνια, φτάνοντας συνολικά τα 422 δισεκατομμύρια δολάρια, σύμφωνα με στοιχεία που εξέδωσε η Τράπεζα Διεθνών Διακανονισμών.
Τα πέντε υπάρχοντα μέλη των BRICS, Βραζιλία, Ρωσία, Ινδία, Κίνα και Νότια Αφρική σύναψαν διεθνείς εμπορικές συμφωνίες αξίας 422 δισεκατομμυρίων δολαρίων μεταξύ 2017 και 2022.
Οι χώρες BRICS παραμένουν σημαντικοί εμπορικοί εταίροι καθώς είναι πλούσιες σε φυσικούς πόρους και αγροτικά προϊόντα, εκτός από τη Ρωσία.
Ωστόσο, η Ρωσία, από την άλλη πλευρά, συμπληρώνει τη συμμαχία εξάγοντας αργό πετρέλαιο σε άλλες αναπτυσσόμενες χώρες.
Η άνοδος του εμπορίου μεταξύ 2017 και 2022 παραμένει φυσιολογική.
Ωστόσο, τα πράγματα αλλάζουν το 2023, καθώς η συμμαχία BRICS επιδιώκει να τερματίσει την εξάρτηση από το δολάριο.
Καθώς η ζήτηση για εμπόριο μεταξύ των χωρών BRICS αυξάνεται, οι πιθανότητες η συμμαχία να πραγματοποιεί συναλλαγές σε τοπικά νομίσματα και όχι σε δολάριο παραμένουν υψηλές.
Η εξέλιξη θέτει σε κίνδυνο τις προοπτικές του δολαρίου, καθώς οι BRICS ενδέχεται να ξεκινήσουν όλες τις συναλλαγές σε τοπικά νομίσματα.
Οι διασυνοριακές συναλλαγές στα αντίστοιχα τοπικά τους νομίσματα αξίας 400 δισεκατομμυρίων δολαρίων θα μπορούσαν να προσθέσουν πίεση στην οικονομία των ΗΠΑ. Διαβάστε εδώ για να μάθετε πόσοι τομείς στις ΗΠΑ θα επηρεαστούν εάν οι BRICS σταματήσουν να χρησιμοποιούν το δολάριο για το εμπόριο.
Η εξέλιξη θα μπορούσε να «πνίξει» το δολάριο ΗΠΑ και να μειώσει τη δυναμική της προσφοράς και της ζήτησης νομίσματος στις διεθνείς αγορές.
Εάν η ζήτηση για το δολάριο πέσει, η κίνηση θα μπορούσε να οδηγήσει την αμερικανική οικονομία σε τεράστια δημοσιονομικά ελλείμματα.
Μια τέτοια κατάσταση θα μπορούσε να κάνει τις τιμές να εκτοξευθούν στα ύψη στις ΗΠΑ και η πιθανότητα υπερπληθωρισμού να παραμένει υψηλή.
Εάν οι BRICS ανακοινώσουν ότι θα χρησιμοποιήσουν τοπικά νομίσματα για συναλλαγές το 2024, η κυριαρχία του δολαρίου ΗΠΑ θα απομειωθεί σταδιακά.
Ήδη ΗΠΑ και Γερμανία προωθούν σχέδιο για αποστρατικοποίηση της Ουκρανίας
Σε δύσκολο σημείο βρίσκεται ο Ουκρανός πρόεδρος Βολοντίμιρ Ζελένσκι, καθώς μετά από περίπου 20 μήνες πολέμου με τη Ρωσία η Δύση δείχνει αποφασισμένη να «κόψει» τη χρηματοδότηση και να αποδεχθεί το ρωσικό σχέδιο για παύση των συγκρούσεων.
Κάτι που παραδέχθηκε και ο Β.Ζελένσκι, ο οποίος υποστήριξε ότι η Δύση έχει κουραστεί, ενώ πρόσθεσε ότι η χώρα του πρέπει να πετύχει τρεις βασικές «νίκες» στο εξωτερικό, αν θέλει να έχει τύχη: την έγκριση μεγάλων πακέτων βοήθειας από τις ΗΠΑ και την ΕΕ και την επίσημη έναρξη των διαπραγματεύσεων για την ένταξη της Ουκρανίας στο ευρωπαϊκό μπλοκ.
«Χρειαζόμαστε τρεις νίκες. Η πρώτη είναι η νίκη στο αμερικανικό Κογκρέσο. Είναι μια πρόκληση, δεν είναι εύκολο, αλλά η Ουκρανία κάνει τα πάντα», τόνισε ο Ζελένσκι στη διάρκεια συνέντευξης Τύπου.
Ο Αμερικανός πρόεδρος Τζο Μπάιντεν ζήτησε τον προηγούμενο μήνα από το Κογκρέσο να εγκρίνει βοήθεια ύψους πολλών δισεκατομμυρίων δολαρίων για το Κίεβο, αλλά η βοήθεια αυτή δεν περιελήφθη στον νομοσχέδιο που εγκρίθηκε την προηγούμενη εβδομάδα για τη συνέχιση της χρηματοδότησης της ομοσπονδιακής κυβέρνησης των ΗΠΑ. Το γεγονός αυτό εγείρει ανησυχίες ότι ενδέχεται να μην γίνει δεκτό.
Ομάδα των Ρεπουμπλικάνων είναι αντίθετη στην αποστολή νέας βοήθειας στην Ουκρανία, καθώς εκτιμά ότι τα χρήματα αυτά θα πρέπει να δαπανηθούν για τους Αμερικανούς φορολογούμενους. Ωστόσο η πλειοψηφία των Ρεπουμπλικάνων και των Δημοκρατικών εξακολουθούν να στηρίζουν την παροχή βοήθειας στο Κίεβο.
«Το δεύτερο είναι ότι χρειαζόμαστε βοήθεια από την ΕΕ για το πακέτο των 50 δισεκ. ευρώ», επεσήμανε ο Ζελένσκι, αναφερόμενος στη βοήθεια που έχει ανακοινώσει το μπλοκ, αλλά δεν έχει εγκριθεί, αφού προς το παρόν η Ουγγαρία εκφράζει την αντίθεσή της.
«Και το τρίτο είναι να ξεκινήσουμε διάλογο για τη μελλοντική μας ένταξη»,κατέληξε ο Ουκρανός πρόεδρος.
Το Κίεβο ελπίζει οι ηγέτες των ΕΕ να συμφωνήσουν κατά τη σύνοδο κορυφής τους στις 14 και 15 Δεκεμβρίου να ξεκινήσει επισήμως η μακρά διαδικασία των διαπραγματεύσεων με στόχο την ένταξη της Ουκρανίας στο μπλοκ, κάτι που, σύμφωνα με τον Ζελένσκι, θα είναι καλό για να αναπτερωθεί το ηθικό των Ουκρανών.
Ο Ζελένσκι έκανε τις δηλώσεις αυτές στη διάρκεια κοινής συνέντευξης Τύπου με τον Λετονό πρόεδρο Έντγκαρς Ρίνκεβιτς, ο οποίος δήλωσε πεπεισμένος ότι θα εγκριθεί το νέο πακέτο βοήθειας της ΕΕ, αν και πρόσθεσε ότι ενδέχεται να χρειαστεί περισσότερος καιρός από όσος αναμενόταν.