Η Τουρκία γνωστοποίησε σήμερα ότι το Ισραήλ απέρριψε το αίτημά της για ρίψη βοήθειας στη Λωρίδα της Γάζας, με την Άγκυρα να ανακοινώνει ότι αποφάσισε να απαντήσει με «μια σειρά νέων μέτρων» εναντίον του εβραϊκού κράτους.
«Σήμερα μάθαμε ότι το αίτημά μας, το οποίο έγινε δεκτό από τις ιορδανικές αρχές, απορρίφθηκε από το Ισραήλ», δήλωσε ο Τούρκος υπουργός Εξωτερικών Χακάν Φιντάν.
«Αποφασίσαμε να λάβουμε μια σειρά από νέα μέτρα κατά του Ισραήλ», πρόσθεσε, λέγοντας ότι δεν υπάρχει «καμία δικαιολογία» για αυτή την άρνηση παροχής βοήθειας «στους κατοίκους της Γάζας που λιμοκτονούν».
Σχεδόν όλοι οι πολιτικοί που πρωταγωνίστησαν ή διαχειρίστηκαν τη δημοσιονομική κρίση της Ελλάδας παρελαύνουν από το βιβλίο του Βόλφγκανγκ Σόιμπλε που κυκλοφορεί στη Γερμανία τιτλοφορούμενο «Αναμνήσεις. Η ζωή μου στην πολιτική».
Παπακωνσταντίνου, Βενιζέλος, Τσίπρας, Βαρουφάκης και Τσακαλώτος είναι ορισμένα από τα πρόσωπα που μνημονεύονται σε αποσπάσματα του βιβλίου, αποκλειστικά δικαιώματα αναδημοσίευσης των οποίων στα ελληνικά εξασφάλισε και δημοσίευσε η «Καθημερινή».
«Έγινα αποδιοπομπαίος τράγος»
Μιλώντας για το όπως το χαρακτηρίζει «σύνηθες blame game που τόσο επιτυχημένα ήξεραν να παίζουν οι Ελληνες», οι Σόιμπλε διερωτάται: «Σε ποιον αρέσει να παραδέχεται ότι έζησε πάνω από τις δυνάμεις του;».
Επισημαίνει πάντως ότι το βιβλίο του πρώην υπουργού Οικονομικών Γιώργου Παπακωνσταντίνου “Game Over” αποτελεί μια “αμείλικτη αυτοκριτική για τον τρόπο που η ελληνική κυβέρνηση εξασφάλισε την ένταξη στο ευρώ”.
«Το γεγονός ότι έγινα αποδιοπομπαίος τράγος δεν με πείραξε, αυτό πρέπει κανείς στην πολιτική να το αντέχει, ακόμη και άκομψους παραλληλισμούς με τους ναζί που αντλούνταν από το χρονοντούλαπο της Ιστορίας. Στο μίσος των social media υπήρχε ως αντίβαρο μια πλημμυρίδα αποδοχής και υποστήριξης μέσω επιστολών και emails. Η εκστρατεία δυσφήμισης έπιασε ωστόσο ασυγχώρητο πάτο την άνοιξη του 2017, όταν μια εξτρεμιστική οργάνωση επιτέθηκε με παγιδευμένα πακέτα στον τότε μεταβατικό πρωθυπουργό Λουκά Παπαδήμο και στο γραφείο του ΔΝΤ στο Παρίσι, με αποτέλεσμα τον τραυματισμό μιας υπαλλήλου. Μια βόμβα που εστάλη σε μένα εντοπίστηκε εγκαίρως στο σημείο διαλογής του υπουργείου και απενεργοποιήθηκε».
Δειπνώντας με τον Βενιζέλο
Ο Σόιμπλε αφηγείται την πρώτη του συνάντηση με τον Ευάγγελο Βενιζέλο ως υπουργό Οικονομικών τον Ιούνιο του 2011: «Τον κάλεσα στο Βερολίνο, όχι στο υπουργείο, αλλά σε μια χαλαρή ατμόσφαιρα και ως ένδειξη εκτίμησης στο βραβευμένο εστιατόριο (σ.σ. με δύο αστέρια Μισελέν) του Τιμ Ράουε, για να του εκθέσω τις αμφιβολίες μου… Αυτό που του είπα φάνηκε να του κόβει την όρεξη. Δεν έφαγε σχεδόν τίποτα όταν του εξήγησα τη στάση μου σε αμφότερες τις εναλλακτικές σκέψεις. Αρχικά τον ρώτησα ωμά αν θα είχε νόημα να ανατεθεί η εφαρμογή του μεταρρυθμιστικού προγράμματος στην Κομισιόν στις Βρυξέλλες, ώστε να μην απαιτούνται κοινοβουλευτικές πλειοψηφίες για την υλοποίηση των μέτρων. Ηταν μια πρόταση που ήξερα ότι θα είχε βαθιές συνέπειες στην κυριαρχία της Ελλάδας και την οποία απέρριψε κατηγορηματικά ο Βενιζέλος, ο οποίος μάλλον θα ήθελε ο ίδιος να γίνει πρωθυπουργός. Αποσαφήνισε ότι η Ελλάδα θέλει να παραμείνει πάση θυσία στην Ευρωζώνη. Εχει όμως την περηφάνια της και γι’ αυτό δεν θα ήθελε ποτέ να εκχωρήσει κομμάτια της εθνικής της κυριαρχίας σε έναν ευρωπαϊκό θεσμό.
Αφού αρνήθηκε και την προσωρινή έξοδο από τη νομισματική ένωση, δηλαδή το τάιμ άουτ που πρότεινα, στη διάρκεια του οποίου θα υποστηριζόταν γενναιόδωρα από την Ε.Ε., έμεινε μόνο ο δύσκολος δρόμος των μεταρρυθμίσεων στο πλαίσιο των προγραμμάτων βοήθειας. Ετσι θα υποβάλλαμε τους Ελληνες σε πολλές δοκιμασίες και εκείνοι με τη σειρά τους θα έπρεπε να προβούν σε μια μεγάλη εσωτερική υποτίμηση, που συνεπαγόταν κοινωνικές δυσκολίες για την επίτευξη της δημοσιονομικής εξυγίανσης, τη συρρίκνωση του δημοσίου τομέα και την ευελιξία της αγοράς, μια μακρά, επώδυνη διαδικασία. Αυτή όμως ήταν απόφαση των Ελλήνων, όχι άλλων Ευρωπαίων. Θεωρούσα ορισμένες από τις μεταρρυθμιστικές προσπάθειες των Ελλήνων με ριζικές παρεμβάσεις όχι απλώς απαραίτητες, αλλά ειλικρινά θαύμασα την εφαρμογή τους”.
Για τη δεύτερη θητεία του στο υπουργείο Οικονομικών και την μεταρρυθμιστική κόπωση της Ελλάδας, ο Σόιμπλε αφηγείται: “Οι αυξανόμενες διαμαρτυρίες στην ελληνική κοινωνία, οι οποίες στρέφονταν κυρίως κατά της τρόικας, έδειχναν τα προβλήματα για τα οποία είχα επανειλημμένως προειδοποιήσει τους Ελληνες συναδέλφους μου των Οικονομικών. Το 2014 επαληθεύτηκε η προφητεία μου ότι μακροπρόθεσμα θα ήταν δύσκολο να αντέξει κανείς πολιτικά τις απαραίτητες περικοπές. Ο Αντώνης Σαμαράς, ο οποίος όταν ήταν στην αντιπολίτευση είχε πολεμήσει σθεναρά τη λιτότητα και τις απαραίτητες μεταρρυθμίσεις, επιδόθηκε ως πρωθυπουργός σε μια εντυπωσιακά αποφασιστική πορεία εξυγίανσης. Στη διάρκεια της χρονιάς εκείνης όμως τον εγκατέλειψαν οι δυνάμεις του και η κυβέρνησή του δεν ήταν πλέον σε θέση να καταβάλει περαιτέρω μεταρρυθμιστικές προσπάθειες. Στο Βερολίνο, στη διάρκεια συνεδρίου εξήγησε ότι όπως σε μια δύσκολη ορειβασία χρειάζεται κι εκείνος ένα διάλειμμα για να προχωρήσει στο επόμενο στάδιο ετοιμότητας του ελληνικού λαού”.
Η γνωριμία με τον Αλέξη Τσίπρα
«Τον Τσίπρα τον είχα γνωρίσει ήδη από το 2013 ως ηγέτη της αντιπολίτευσης. Με ενδιέφερε αυτός ο άνθρωπος ενός ανερχόμενου κινήματος που έπνεε τα μένεα κατά της ευρωπαϊκής πολιτικής. Πώς πίστευε ότι μπορούσε να επιλύσει την κρίση; Αν και ουδείς ήθελε να τον υποδεχθεί εκείνη την εποχή στο Βερολίνο, εγώ τον κάλεσα στο υπουργείο Οικονομικών για να ανταλλάξουμε απόψεις. Σε μια συνομιλία που διήρκεσε μία ώρα επιχείρησε να μου αναλύσει πως η πολιτική λιτότητας ήταν λάθος, μου εξήγησε με αφοπλιστική αμεσότητα ότι θα υποσχεθεί στη διάρκεια της επικείμενης προεκλογικής εκστρατείας πως θα κρατήσει τη χώρα στο ευρώ πάση θυσία, χωρίς όμως, όταν γίνει πρωθυπουργός, να αποδέχεται την αιρεσιμότητα, δηλαδή οποιοδήποτε πρόγραμμα. Του απάντησα με την ίδια αμεσότητα πως του εύχομαι να μην κερδίσει τις εκλογές για το καλό του, επειδή η υπόσχεση που θα του εξασφαλίσει εκλογική επιτυχία δεν μπορεί να τηρηθεί με κανέναν τρόπο.
Η Ελλάδα δεν μπορούσε να παραμείνει μέλος της Ευρωζώνης χωρίς τις απαραίτητες υποχρεώσεις. Αυτό το ήξερε και ο Τσίπρας. Η απάντησή μου όμως δεν τον εντυπωσίασε. Από αυτή τη συζήτηση μου εντυπώθηκε όμως η αδίστακτη πρόθεσή του να προωθήσει μια στάση όσο αδύναμη κι αν ήταν”. Από τότε συνειδητοποίησε ότι δύσκολα θα έβρισκε πεδίο συμβιβασμού με τον τέως πρόεδρο του ΣΥΡΙΖΑ και πως η κρίση θα επέστρεφε ως “φάρσα”
Για Βαρουφάκη: Ο αέρας ποπ σταρ με άφηνε παγερά αδιάφορο
Στην αυτοβιογραφία του ο Σόιμπλε αφιερώνει ξεχωριστό κεφάλαιο στον Γιάνη Βαρουφάκη: “Αυτή την κρίση προκάλεσε σε μεγάλο βαθμό ο άνθρωπος ο οποίος κατά την κυβερνητική αλλαγή ανέλαβε ως υπουργός Οικονομικών της Ελλάδας να υλοποιήσει το σχέδιο. Ο Γιάνης Βαρουφάκης ήταν οικονομολόγος γνωστός για την ειδίκευσή του στον τομέα της θεωρίας των παιγνίων, ωστόσο τους όρους του παιχνιδιού δεν τους καταλάβαινε ή τους αγνοούσε συνειδητά. Η πρώτη του εμφάνιση στο Eurogroup, κατά την οποία εν είδει πανεπιστημιακής διάλεξης μάς εξήγησε πόσο ανίδεοι είμαστε όλοι, διέλυσε εξαρχής οποιαδήποτε καλή διάθεση και αποδείχθηκε καταστροφική για την περαιτέρω συνεργασία. Οι προκλητικές απόψεις και οι εσκεμμένα αντισυμβατικοί του τρόποι πήγαιναν χέρι χέρι στην περίπτωση του Βαρουφάκη. Αποκήρυξε την προηγούμενη πολιτική ως ένα συνδυασμό “τοξικών λαθών” και της είχε ήδη δείξει το μεσαίο του δάχτυλο δημοσίως – ένας υπουργός με αέρα ποπ σταρ που με άφηνε παγερά αδιάφορο. Τα έβρισκα όλα αυτά σαχλά, σε μεγάλη απόσταση από τη σοβαρότητα του κύκλου των υπουργών Οικονομικών και την ένταση που απαιτούσε η περίσταση. Ούτε ήθελα να ανταγωνιστώ με την αναμφισβήτητη δυναμική του αστέρα που ενθουσίαζε τους επαγγελματίες των μίντια, ειδικά στη Γερμανία, ούτε όμως ήθελα να υποχωρήσω στην αέναη παρουσία του στα μίντια. Από τους σημαντικότερους Ευρωπαίους ομολόγους του, ήμουν επιδεικτικά ο τελευταίος που επισκέφθηκε.
Οταν τελικά ήρθε στο Βερολίνο, με συμβούλευσαν οι συνεργάτες μου να αποφύγω μια κοινή δημόσια εμφάνιση εξαιτίας των πολυϋμνημένων επικοινωνιακών ικανοτήτων του. Εγώ όμως επέμεινα στο συνηθισμένο πρωτόκολλο των επισκέψεων, δηλαδή μπροστά στη σημαία και με συνέντευξη Τύπου. Ο Βαρουφάκης εμφανίστηκε συνοδευόμενος από τον αναπληρωτή υπουργό Οικονομικών, Ευκλείδη Τσακαλώτο. Οταν ο Βαρουφάκης μου εξήγησε διεξοδικά ότι στην κυβέρνησή του, με εξαίρεση τον ίδιο, ήταν όλοι άσχετοι και τόνισε μάλιστα πως ο ίδιος δεν είναι μέλος του ΣΥΡΙΖΑ, παρενέβη ο Τσακαλώτος και είπε “εγώ ξέρω”. Αυτό με έκανε να αντιδράσω λέγοντας ότι προφανώς εκείνος είναι ο επιβλέπων. Από αυτή την ανταλλαγή απόψεων αυτό που μου έμεινε, και θα μπορούσε να είναι κι ένα συμπέρασμα για τη σύντομη θητεία του Βαρουφάκη, είναι “συμφωνούμε πως διαφωνούμε”. Αν και ο Βαρουφάκης, ο οποίος ήθελε πάντα να έχει την τελευταία λέξη, προσέθεσε στην κοινή συνέντευξη Τύπου ότι ούτε καν σε αυτό συμφωνούμε. Επειδή μιλούσαμε όλοι ως υπουργοί Οικονομικών στα αγγλικά, προσφωνούσαμε ο ένας τον άλλον με το μικρό μας όνομα, αλλά δεν επέτρεπα στον εαυτό μου να τυφλωθεί από τα κοπλιμέντα του. Ο Βαρουφάκης αρεσκόταν να διεκδικεί την εύνοια με υπερβολικές φιλικότητες, ενώ την ίδια ακριβώς στιγμή, αναπαράγοντας περίπου χοντροκομμένες θεωρίες συνωμοσίας, ψιθύριζε για τις “σκοτεινές δυνάμεις” που θέλουν να υπονομεύσουν τη δημοκρατία και τα ανθρώπινα δικαιώματα”.
“Καλώς ήρθες στην πραγματικότητα, σκέφθηκα σιωπηρά μέσα μου όταν παραπονέθηκε δημοσίως ο Βαρουφάκης ότι δεν του δόθηκε χρόνος για ενημέρωση, αλλά ότι με το πιστόλι στον κρόταφο έτρεχε από συνεδρίαση σε συνεδρίαση έπειτα από άγρυπνες νύχτες. Το πιο μελανό στιγμιότυπο στο Eurogroup έγινε γνωστό τον Ιούνιο, όταν μάθαμε ότι ο Βαρουφάκης ηχογραφούσε κρυφά τις διαπραγματεύσεις μας για να δημοσιοποιήσει αντίγραφα αυτών. Μένει ανοιχτό τι ήταν πιο εξοργιστικό: η διάρρηξη της εμπιστοσύνης αυτή καθεαυτήν ή η ερμηνεία ότι είχε “ηθικό καθήκον” επειδή στη συνέχεια έπρεπε να λογοδοτήσει στο Κοινοβούλιο και τα μίντια. Πάντως, συγκριτικά με άλλους συναδέλφους μου θύμωσα λιγότερο επειδή στην τελική έχω διαπραγματευθεί και με υπουργούς του SED (σ.σ. το κομμουνιστικό κόμμα της Ανατολικής Γερμανίας), είχα δηλαδή μεγάλο πλούτο εμπειριών από αυτή την άποψη.
Αν και ο Βαρουφάκης υπέθετε ότι θα μπορούσε έως το τέλος να μας πείσει με ατέρμονες διαλέξεις ότι δεν είχαμε άλλη επιλογή από να αποδεχθούμε ένα νέο κούρεμα, ακόμη και ο Σαπέν, ο οποίος ως Γάλλος ήταν παραδοσιακά εγγύτερα στους Έλληνες, εξάρτησε την αλληλεγγύη από μια υπεύθυνη συμπεριφορά. Ο Βαρουφάκης δεν το κατάλαβε και κατάφερε να στρέψει ακόμη και τον πλέον καλοπροαίρετο συνάδελφό του εναντίον του”. Ειδικά οι εκπρόσωποι της ανατολικής Ευρώπης εμφανίζονταν αγανακτισμένοι από τη στάση του Ελληνα υπουργού. “”Σταμάτα, Γιάνη”! Ακούω ακόμη τη φωνή ενός στ’ αυτιά μου. “Δεν αντέχω άλλο. Κλαίγεσαι για τις κοινωνικές παροχές που πρέπει να περικόψεις. Οι συντάξεις σας είναι διπλάσιες από τις δικές μας. Κι εγώ πρέπει να εξηγήσω στον λαό μου ότι διακινδυνεύουμε εξαιτίας σας””.
Φωτογραφία: ο Γρηγόρης Στακτόπουλος κατά τη δίκη του.
Ο κ. Δημήτρης Αλευρομάγειρος είναι γνωστή προσωπικότητα- μαχητής κατά την τουρκική εισβολή στην Κύπρο το 1974.
Μετά τις δημοτικές εκλογές έστειλε στους δημάρχους Θεσσαλονίκης και Καλαμαριάς επιστολή με την οποία προτείνει να μετονομαστεί η πλατεία Νίκου Μουσχουντή σε πλατεία Γρηγόρη Στακτόπουλου.
Ο Μουσχουντής ήταν αστυνομικός διευθυντής Θεσσαλονίκης κατά την υπόθεση Πόλκ και κύριος υπεύθυνος της συνομωσίας κατά του Γρηγόρη Στακτόπουλου ο οποίος κατηγορήθηκε για την δολοφονία του αμερικανού δημοσιογράφου.
Ο κ. Αλευρομάγειρος δεν πήρε απάντηση απο τους δύο δημάρχους και αποφάσισε να δημοσιοποιησει την ενέργειά του.
Σε μέιλ που μας απέστειλε υποστηρίζει τα εξής:
Σας στέλνω δύο επιστολές που έστειλα συστημένες Προς τον αξιότιμο νεοεκλεγέντα Δήμαρχον Θεσσαλονίκης και Προς την Αξιότιμη νεοεκλεγεισα Δήμαρχον Καλαμαριάς ,
Μεχρι στιγμής δεν έχω λάβει καμία απάντηση,
Σας τις στέλνω για την κατα την κρίση σας, λογω των ιδιοτήτων σας, ενέργειες,
Ευχαριστώ για τον χρόνο σας,
Εγκαρδια
Δημήτρης Αλευρομάγειρος
Προς τον
Αξιότιμον Κύριον Στέλιο Αγγελούδη
Νεοεκλεγέντα Δήμαρχον Θεσσαλονίκης
Λεωφόρο Βασιλέως Γεωργίου Α’, 1Α,
54636 Θεσσαλονίκη
Αθήνα 28 Νοεμβρίου 2023
Αξιότιμε Κύριε Δήμαρχε,
Παρακαλώ δεχθείτε τα συγχαρητήρια μου για την εκλογή σας , ευχόμενος καλή επιτυχία στην υψηλή αποστολή σας για την πανέμορφη πόλη της Θεσσαλονίκης,
Παρακαλώ όπως στα τόσα προβλήματα που έχετε να αντιμετωπίσετε να μελετήσετε μια πρότασή μου,
Υπάρχει στην πόλη της Θεσσαλονίκης μια πλατεία που φέρει το όνομα του Νικου Μοσχουντη ο οποίος ως γνωστόν υπήρξε ο σκευωρός και βασανιστής του Γρηγόρη Στακτοπουλου στην υπόθεση Πολκ
Προτείνω την μετονομασία της Πλατείας σε Πλατεία Γρηγόρη Στακτόπουλου προς τιμήν του αγίου αυτου ανθρώπου που τοσο πολύ βασανίστηκε εκείνη την εποχή
Μπορείτε να διαβάσετε στο βιβλίο αυτοβιογραφία του Γρηγορη Στακτόπουλου [ Υπόθεση Πολκ, η προσωπική μου μαρτυρια/ εκδοση Γνωση/1984[;] την εισαγωγή από τον Παναγιώτη Κανελλόπουλο και το επίμετρο από τον Στέλιο Παπαθεμελή καθως και αν θέλετε τη συνημμένη μου ανάρτηση στο fb
Ευχαριστώ
Δημήτρης Αλευρομάγειρος
Αντιστράτηγος ε.α,
Επίτιμος Γενικός Επιθεωρητής Στρατού
Προς την
Αξιότιμον Κύριαν Χρύσα Αράπογλου ,
Νεοεκλεγείσα Δήμαρχον Καλαμαριας
Κομνηνων 58,
55132 Καλαμαρια
Αθήνα 28 Νοεμβρίου 2023
Αξιότιμη Κυρία Δήμαρχε,
Παρακαλώ δεχθείτε τα συγχαρητήρια μου για την εκλογή σας , ευχόμενος καλή επιτυχία στην υψηλή αποστολή σας για την πανέμορφη πόλη της Καλαμαριάς,
Παρακαλώ όπως στα τόσα προβλήματα που έχετε να αντιμετωπίσετε να μελετήσετε μια πρότασή μου,
Υπάρχει στην πόλη της Καλαμαριας οδός που φέρει το όνομα του Νικου Μοσχουντη ο οποίος ως γνωστόν υπήρξε ο σκευωρός και βασανιστής του Γρηγόρη Στακτοπουλου στην υπόθεση Πολκ
Προτείνω την μετονομασία της οδού σε οδό Γρηγόρη Στακτόπουλου προς τιμήν του αγίου αυτου ανθρώπου που τοσο πολύ βασανίστηκε εκείνη την εποχή
Μπορείτε να διαβάσετε στο βιβλίο αυτοβιογραφία του Γρηγορη Στακτόπουλου [ Υπόθεση Πολκ, η προσωπική μου μαρτυρια/ εκδοση Γνωση/1984[;] την εισαγωγή από τον Παναγιώτη Κανελλόπουλο και το επίμετρο από τον Στέλιο Παπαθεμελή καθως και αν θέλετε τη συνημμένη μου ανάρτηση στο fb
Ευχαριστώ
Δημήτρης Αλευρομάγειρος
Αντιστράτηγος ε.α,
Επίτιμος Γενικός Επιθεωρητής Στρατού
Η δολοφονία του αμερικανού δημοσιογράφου Τζορτζ Πόλκ και η καταδίκη του Γρηγόρη Στακτόπουλου/Το “μαθημα”
“Την άνοιξη του 1948 δολοφονήθηκε στη Θεσσαλονίκη Ο Αμερικάνος δημοσιογράφος Τζορτζ Πολκ, 35 χρόνων, ανταποκριτής του CBS στην Αθήνα που κάλυπτε την ευρύτερη περιοχή. Ήταν μία πολιτική δολοφονία στην καρδιά του εμφυλίου που παρέμεινε ανεξιχνίαστη σήμερα εβδομήντα χρόνια μετά μαζί με το κύριο ερώτημα ποιοι και γιατί σκότωσαν τον Πολκ.
Υπάρχει και το ερώτημα γιατί οι κυβερνήσεις τριών κρατών[ Ηνωμένων Πολιτειών, Ελλάδας και Βρετανίας] συνεργάστηκαν στενά και διαχρονικά για να συγκαλύψουν τους δράστες”
Με αυτά τα λόγια στο οπισθόφυλλο του προσφάτως [2018] εκδοθέντος βιβλίου των Μιχάλη Ιγνατίου και Κώστα Παπαϊωάννου “οι έξι θάνατοι του Τζωρτζ Πολκ “παρουσιάζεται πεντακάθαρα μία από τις μεγαλύτερες αλλά όχι σπάνιες τραγωδίες του βροτολοιγού εμφυλίου και γενικότερα της μετά την κατοχή πολιτικής ιστορίας της Ελλάδος.
Παρουσιάζονται ανάγλυφα με ανατριχιαστικές λεπτομέρειες , απίστευτες γιά σήμερα και που πρέπει κατά την άποψή μου να διαβάσουν όλοι οι Έλληνες.
Γιά την συνταρακτική αυτή υπόθεση έχουν εκδοθεί σημαντικά βιβλία..
Προσωπικά έχω διαβάσει το βιβλίο του Φοίβου Οικονομίδη, του αντιεισαγγελέα του Αρείου Πάγου Αθανασίου Καφίρη του δικαστικού ο οποίος συνηγορησε στην αναψηλάφηση της δίκης το 2002, του Εντμουν Κήλη το οποίο κατά την άποψή μου είναι από τα πληρέστερα και όπως αναφέρει και ο ίδιος έχει προηγουμένως μελετήσει ολα τα βιβλια και άλλα στοιχεία της υπόθεσης, το βιβλίο βεβαίως των Ιγνατίου και Κώστα Παπαϊωάννου που εκδόθηκε μετά το βιβλίο του Κήλη και το θεωρώ επίσης σημαντικό γιατί έχει κάνει μία καταπληκτική έρευνα και τελικά θα έλεγα και το βιβλίο του Κώστα Χατζηαργύρη το οποίο μόλις προχθές διάβασα.
Δεν πρόκειται να αναλύσω λεπτομερώς τα γεγονότα γιατί περιγράφονται στα βιβλία που ανέφερα και γιατί θεωρώ ότι είναι σημαντικά στοιχείο της μελέτης της σύγχρονης πολιτικής ιστορίας,
Είναι γνωστή σε πάρα πολλούς, εκείνο που θα επισημάνω όμως είναι ότι η παραπάνω μελέτη αποτελεί ένα μάθημα για το πως λειτούργησε εκείνα τα σκοτεινά χρόνια η πολιτική εξουσία της Ελλάδος η πολιτική ελίτ και πώς η προσπάθεια ,που όπως αναφέρεται στο οπισθόφυλλο του βιβλίου συγκάλυψης εξακολουθεί μέχρι σήμερα,
Προφανώς προφανέστατα η ελληνική πολιτική ζωή δεν είναι ακόμα ελεύθερη να αποτινάξει τις εντολές του Άγγλοαμερικανικού συστήματος….
Θα σταθώ ακόμα σε δύο παραγράφους από το βιβλίο των Μιχάλη Ιγνατίου και Κώστα Παπαϊωάννου
– Το 2010 ο καθηγητής Τζον Ιατρίδης προλογίζοντας την επανέκδοση του βιβλίου του Έντμουν Κήλυ, που σας αναφέρω παραπάνω, έλεγε μεταξύ άλλων
“….αυτό που μπορούμε να δεχθούμε ως βέβαιο είναι ότι ο Στακτόπουλος δεν ήταν ένοχος των κατηγοριών για τις οποίες καταδικάστηκε και δεν είναι αρα λιγότερο προβληματική η επανειλημμένη άρνηση του ελληνικού δικαστικού συστήματος με επικεφαλής τον Αρειο Πάγο, να επανεξετάσει την όλη υπόθεση και να αναγνωρίσει ότι ο Στακτόπουλος υπήρξε θύμα συνειδητής αδικίας εκ μέρους της επίσημης δικαιοσύνης.
Ως εκ τούτου η υπόθεση παραμένει μέχρι σήμερα ντροπή για το ελληνικό νομικό σύστημα και για όλους όσοι ενδιαφέρονται για την υποχρέωση κάθε δημοκρατικής κοινωνίας να προστατεύσει τους αθώους…”
– Στο ίδιο βιβλίο στην ίδια με το παραπάνω σχόλιο σελίδα στη σελίδα 431 του βιβλίου των Ιγνατίου – Παπαϊωάννου αναφέρεται ότι το 1984 ο πρώην πρωθυπουργός Παναγιώτης Κανελλόπουλος προλογίζοντας το βιβλίο του Γρηγόρη Σακτόπουλου [είναι ένα βιβλίο το οποίο δεν έχω διαβάσει ακόμα και θα προσπαθήσω να το βρω να το διαβάσω ]έλεγε
“.. όταν η δικαιοσύνη κατασκευάζει ενόχους υπακούοντας σε σκοπιμότητες που είτε η ίδια είτε η πολιτική εξουσία της έχει τοποθετήσει παραπάνω από την αλήθεια διαπράττει βαρύτατο αδίκημα .Τέτοια ήταν η περίπτωση του Ζαν Καλάς που προκάλεσε το θαυμασμό του Βολταίρου, τέτοια η περίπτωση του λοχαγού Ντρέιφους που έκαμε τον Εμίλ Ζολά να υψώσει τη φωνή τέτοια και η περίπτωση του Γρηγόρη Στακτόπουλου, είναι οι πιο χαρακτηριστικές περιπτώσεις τριών αιώνων… και συνεχίζει ο Παναγιώτης Κανελλόπουλος “τι θα γίνει με το Γρηγόρη Στακτόπουλο;; αν δεν το χρειάζεται αυτό τη δικαστική δηλαδή αποκατάσταση, ο σεμνότάτος και καρτερικός Γρηγόρης Στακτόπουλος το χρειάζεται η αλήθεια και το ζητάει από τον άλλο κόσμο η μητέρα του…”
Αυτά τα ελάχιστα με έκαναν να τονίσω το διαχρονικό ενδιαφέρον που παρουσιάζει αυτή η υπόθεση, είναι ένα τεράστιο μάθημα για το πώς διαμορφώθηκε η πολιτική εξουσία στην Ελλάδα μετά τη γερμανική κατοχή με κεντρικό άξονα τον βροτολοιγό εμφύλιο πόλεμο, οι επιπτώσεις αλλά και οι διαστρεβλωτικές εικόνες του οποίου δεν έχουνε χαθεί μέχρι σήμερα στην ψυχή των ανθρώπων και δεξιά και αριστερά.
Τόπος ισραηλινής αεροπορικής επιδρομής σε κτίριο ιρανικής πρεσβείας στη Δαμασκό, Απρίλιος 2024 – Reuters
Στις 1 Απριλίου 2024, το Ισραήλ εξαπέλυσε την τελευταία του επίθεση στο Ιράν στον συνεχιζόμενο σκιώδη πόλεμο των δύο χωρών, με αεροπορική επιδρομή που ισοπέδωσε τμήμα του συγκροτήματος της πρεσβείας του Ιράν στη Δαμασκό και σύμφωνα με πληροφορίες σκότωσε τουλάχιστον 12 ανθρώπους. Μεταξύ των νεκρών ήταν ο Mohammad Reza Zahedi, ο οποίος ηγήθηκε των στρατιωτικών επιχειρήσεων του Ιράν στη Συρία και τον Λίβανο, όπου εργάστηκε για δεκαετίες και έγινε στενός συνομιλητής της Χεζμπολάχ και του αρχηγού της, Χασάν Νασράλα. Το χτύπημα σκότωσε επίσης τον Mohammad Hadi Haji Rahimi, αναπληρωτή του Zahedi, και τουλάχιστον άλλους πέντε αξιωματικούς του Σώματος των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης του Ιράν (IRGC).
Το Ισραήλπέρασε μια νέα γραμμή με το χτύπημα στο διπλωματικό συγκρότημα του Ιράν, το οποίο το Ιράν και πολλές άλλες κυβερνήσεις θεωρούν ότι ισοδυναμεί με πλήγμα στο ίδιο το ιρανικό έδαφος. Η απόφαση να στοχοποιηθούν αξιωματούχοι υψηλού επιπέδου σε αυτήν την τοποθεσία μπορεί να αντανακλά την πεποίθηση της ισραηλινής κυβέρνησης ότι τώρα είναι η στιγμή της να ενεργήσει εναντίον ιρανικών στρατιωτικών στόχων, όπου κι αν βρίσκονται, με σχετική ατιμωρησία. Από την οπτική γωνία του Ισραήλ, το Ιράν είναι αρκετά απομονωμένο που θα είναι απίθανο να απαντήσει με τρόπους που θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε ένα ανεξέλεγκτο ξέσπασμα περιφερειακού πολέμου. Δηλαδή, το Ισραήλ μπορεί να θεωρήσει τον πόλεμο της Γάζας ως επεκτατικό αντί να περιορίζει το περιθώριο ελιγμών του εναντίον του Ιράν και των συμμάχων του. Εάν ισχύει αυτό, είναι πιθανό οι Ισραηλινοί να υποτιμούν το απρόβλεπτο του τρέχοντος περιφερειακού κλίματος. Η επίθεση μπορεί να αποδειχθεί λάθος υπολογισμός που οδηγεί σε επικίνδυνα αποτελέσματα, όχι μόνο για το Ισραήλ αλλά και για ολόκληρη την περιοχή.
ΕΞΩ ΑΠΟ ΤΙΣ ΣΚΙΕΣ
Η εκστρατεία του Ισραήλ εναντίον στόχων που συνδέονται με το Ιράν στη Συρία δεν ξεκίνησε μετά την επίθεση της Χαμάς στο Ισραήλ στις 7 Οκτωβρίου, ακόμα κι αν τα πλήγματα του Ισραήλ φαίνεται να έχουν ενταθεί από την έναρξη του πολέμου στη Γάζα. Το Ισραήλ έχει εμπλακεί σε αυτό που οι Ισραηλινοί ειδικοί σε θέματα ασφάλειας ονόμασαν «εκστρατεία μεταξύ των πολέμων» στη Συρία εδώ και πάνω από μια δεκαετία, μέρος μιας συνεχούς προσπάθειας για την υποβάθμιση των ομάδων πολιτοφυλακής που συνδέονται με το Ιράν. Η κλίμακα και η φύση των ισραηλινών επιθέσεων έχουν μετατοπιστεί με την πάροδο των ετών από την εστίαση σε χτυπήματα σε ιρανικές μεταφορές όπλων και σε τοποθεσίες πυρομαχικών σε μια πιο στοχευμένη εκστρατεία για τη δολοφονία βασικών επιχειρησιακών και μυστικών ηγετών στο δίκτυο του Ιράν, συμπεριλαμβανομένου ολοένα και υψηλότερου ιρανικού στρατιωτικού προσωπικού.
Πράγματι, το τελευταίο χτύπημα ακολουθεί ένα μοτίβο ισραηλινών επιθέσεων σε ιρανικούς στόχους υψηλής αξίας στη Συρία και πέρα από αυτήν τους τελευταίους μήνες. Το Ιράν κατηγόρησε το Ισραήλ ότι σκότωσε έναν ανώτατο διοικητή του IRGC σε αεροπορική επιδρομή στη Δαμασκό τον Δεκέμβριο, και τον Ιανουάριο μια ισραηλινή αεροπορική επιδρομή εκεί σκότωσε έναν επικεφαλής των ιρανικών υπηρεσιών πληροφοριών και πολλά άλλα μέλη του IRGC. Τον Φεβρουάριο, οι ισραηλινές αεροπορικές επιθέσεις στη Δαμασκό στόχευσαν ξανά ανώτερα μέλη του IRGC καθώς και τη Χεζμπολάχ, η οποία επίσης αντιμετώπισε άνοδο των ισραηλινών επιδρομών.
Από την έναρξη του πολέμου στη Γάζα , το Ισραήλ έχει σκοτώσει ανώτερους διοικητές της Χεζμπολάχ στο Λίβανο και τουλάχιστον 150 μαχητές της Χεζμπολάχ ως απάντηση σε πολλαπλές επιθέσεις με μη επανδρωμένα αεροσκάφη και αντιαρματικούς πυραύλους της Χεζμπολάχ στο βόρειο Ισραήλ. Ο Ισραηλινός υπουργός Άμυνας Yoav Gallant αναγνώρισε τον Φεβρουάριο ότι το Ισραήλ είχε «εντείνει» τις επιθέσεις στη Χεζμπολάχ με βαρύτερες βόμβες και στόχους βαθύτερα στο λιβανικό έδαφος. Στις αρχές Ιανουαρίου, οι ισραηλινές δυνάμεις σκότωσαν επίσης τον αναπληρωτή αρχηγό της Χαμάς, Σάλεχ αλ-Αρούρι, σε επίθεση με drone στη Βηρυτό, σηματοδοτώντας μια σαφή κλιμάκωση. Τα προηγούμενα ισραηλινά πλήγματα περιορίστηκαν σε μεγάλο βαθμό στη συνοριακή περιοχή μεταξύ Ισραήλ και Λιβάνου. Στις 29 Μαρτίου, ισραηλινές αεροπορικές επιδρομές σκότωσαν δεκάδες Σύριους στρατιώτες και μαχητές της Χεζμπολάχ κοντά στο Χαλέπι.
Αν και το Ισραήλ χτυπά ιρανικούς στόχους στη Συρία εδώ και χρόνια, οι επιθέσεις του από τις 7 Οκτωβρίου λαμβάνουν χώρα σε μια περίοδο που ολόκληρη η περιοχή βρίσκεται σε έξαρση. Η υποστηριζόμενη από το Ιράν, με έδρα την Υεμένη, μαχητική ομάδα Χούθι παραμένει απτόητη στις επιθέσεις της στη διεθνή ναυτιλία μέσω της Ερυθράς Θάλασσας. Οι πολιτοφυλακές που υποστηρίζονται από το Ιράν στη Συρία και το Ιράκ έχουν βάλει στόχο τις αμερικανικές δυνάμεις. Εν τω μεταξύ, οι συνεχιζόμενες συγκρούσεις μεταξύ των Ισραηλινών Αμυντικών Δυνάμεων (IDF) και της Χεζμπολάχ έχουν εκτοπίσει δεκάδες χιλιάδες αμάχους και στις δύο πλευρές των συνόρων Ισραήλ-Λιβάνου. Βεβαίως, δεν είναι ακόμη ένας ολοκληρωτικός περιφερειακός πόλεμος, αλλά η στρατιωτική κλιμάκωση συνεχίζεται σε όλα τα μέτωπα, και τυχόν νανουρισμοί στη βία είναι πιθανό να είναι προσωρινοί όσο συνεχίζεται η αιματοχυσία και η ανθρωπιστική καταστροφή στη Γάζα. Σε αυτό το επικίνδυνο περιβάλλον, υπάρχει αυξανόμενος κίνδυνος τα ισραηλινά χτυπήματα σε ιρανικούς στόχους να οδηγήσουν σε κλιμάκωση.
ΧΑΡΤΙΝΗ ΤΙΓΡΗΣ;
Μετά τις άνευ προηγουμένου επιθέσεις της Χαμάς στις 7 Οκτωβρίου 2023, το Ισραήλ θα μπορούσε να μειώσει την ευρύτερη περιφερειακή εκστρατεία του κατά του Ιράν καθώς επικεντρωνόταν στις επικείμενες απειλές που προέρχονταν από τη Γάζα, ιδιαίτερα δεδομένου ότι η Χεζμπολάχ δεν φαινόταν πρόθυμη να συμμετάσχει στον αγώνα της Χαμάς. Το Ισραήλ θα μπορούσε να έχει προσαρμόσει την περιφερειακή του εκστρατεία υπό το πρίσμα της αυξημένης περιφερειακής αστάθειας, ειδικά εν όψει της έντονης επιθυμίας των ΗΠΑ να περιορίσουν τον πόλεμο και να αποφύγουνμια άμεση αντιπαράθεση με το Ιράν, μια προτίμηση που συμμερίζονται οι Άραβες γείτονες του Ισραήλ.
Όμως, ο Ισραηλινός πρωθυπουργός Μπενιαμίν Νετανιάχου και το πολεμικό υπουργικό συμβούλιό του έκτακτης ανάγκης φαίνεται να επιλέγουν διαφορετική οδό. Έξι μήνες μετά τον πόλεμο, το Ισραήλ διπλασιάζει την περιφερειακή του εκστρατεία. Αυτή είναι η λογική επέκταση αυτού που ο Naftali Bennett, τότε υπουργός Παιδείας του Ισραήλ, ονόμασε «το δόγμα του χταποδιού» το 2018. Το Ισραήλ πιστεύει ότι πρέπει να αντιμετωπίσει άμεσα το Ιράν και όχι απλώς να κυνηγά τις δυνάμεις των πληρεξουσίων του που χρησιμεύουν ως πλοκάμια του εχθρού του σε όλη την περιοχή. Ακολουθώντας αυτή τη στρατηγική, το Ισραήλ πρέπει να θεωρήσει το Ιράν υπεύθυνο για τις ενέργειες των περιφερειακών πολιτοφυλακών του, ακόμη και αν το Ιράν ελέγχει σε διαφορετικούς βαθμούς τις διάφορες ομάδες του αποκεντρωμένου δικτύου του. Για αυτήν την προσέγγιση, υπάρχει ισχυρή υποστήριξη από το ισραηλινό κοινό και από όλο το ισραηλινό πολιτικό φάσμα.
Ορισμένοι παρατηρητές πιστεύουν ότι το Ισραήλ προσπαθεί να προκαλέσει το Ιράν σε πόλεμο. Μπορεί όμως να συμβαίνει το αντίθετο. Το Ισραήλ μπορεί να στοιχηματίζει ότι το Ιράν είναι πιο συγκρατημένο και εγκλωβισμένο τώρα επειδή είναι επιφυλακτικό για αντίποινα που θα μπορούσαν να πυροδοτήσουν μια άμεση ισραηλινή επίθεση. Το Ισραήλ βλέπει το Ιράν να βρίσκεται σε ευάλωτη πολιτική και οικονομική θέση, παρόλο που πολλοί αναλυτές πιστεύουν ότι το Ιράν έχει ενισχυθεί από τον πόλεμο της Γάζας και την αυξημένη στρατιωτική του ευθυγράμμιση με τη Ρωσία. Οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής και οι αναλυτές έχουν συζητήσει την ικανότητα του Ιράν να απαντά σε επιθέσεις από τότε που οι Ηνωμένες Πολιτείες σκότωσαν τον στρατηγό Qasem Soleimani, διοικητή της ιρανικής δύναμης Quds, το 2020.
Μια κοινή αφήγηση στο Ισραήλ είναι ότι η δολοφονία του Soleimani αποκάλυψε ότι το Ιράν είναι μια χάρτινη τίγρη: αφού υποσχέθηκε να εκδικηθεί τον Σουλεϊμανί, οι Ιρανοί τελικά έκαναν πολύ λίγα. Η ανταγωνιστική ερμηνεία είναι ότι η δολοφονία του Σουλεϊμανί στην πραγματικότητα ενθάρρυνε αυξημένη μαχητικότητα και απειλές τόσο κατά του Ισραήλ όσο και των Ηνωμένων Πολιτειών. Οι διευρυμένες ικανότητες των ομάδων που υποστηρίζονται από το Ιράν τα τελευταία χρόνια υποδηλώνουν ότι η δολοφονία του Σουλεϊμανί δεν απέτρεψε ή μείωσε ουσιαστικά την ικανότητα των υποστηριζόμενων από το Ιράν παραγόντων να προκαλέσουν σημαντική ζημιά σε ολόκληρη την περιοχή.
Ωστόσο, το Ισραήλ δεν έχει άδικο στην παρατήρησή του ότι μετά την επίθεση των ισραηλινών επιθέσεων στη Συρία και τον Λίβανο τους τελευταίους έξι μήνες, το Ιράν και η Χεζμπολάχ έχουν κάνει ελάχιστα για να αντιδράσουν. Οι Ισραηλινοί μπορεί να θεωρήσουν αυτή τη στιγμή, (που εξακολουθούν να έχουν την πλήρη υποστήριξη της Ουάσιγκτον και ήδη πιστεύουν ότι ο κόσμος είναι εναντίον τους), ως μια ευκαιρία να αποδυναμώσουν περαιτέρω το Ιράν και τους περιφερειακούς του συμμάχους. Το Ισραήλ μπορεί να αισθάνεται σίγουρο ότι μπορεί να ξεπεράσει τα όρια χωρίς να προκαλέσει τη Χεζμπολάχ ή το Ιράν σε άμεσο πόλεμο. Με άλλα λόγια, οι Ισραηλινοί μπορεί να μην κλιμακώνουν τα στρατιωτικά τους χτυπήματα για να προκαλέσουν το Ιράν να μπει απευθείας στον πόλεμο. Μπορεί να κλιμακώνονται επειδή πιστεύουν ότι οι Ιρανοί είναι πιθανό να μείνουν εκτός.
Μια παρόμοια λογική μπορεί να καθοδηγεί τους ισραηλινούς υπολογισμούς σχετικά με την Ουάσιγκτον. Το Ισραήλ μπορεί να πιστεύει ότι είναι σε θέση να συνεχίσει να πιέζει τα όρια της στρατιωτικής κλιμάκωσης επειδή αναμένει ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες θα μείνουν μακριά από το δρόμο τους ή μπορεί ακόμη και να υποστηρίξουν σιωπηρά τις ισραηλινές ενέργειες εναντίον ομάδων-πληρεξουσίων του Ιράν που απειλούν επίσης τα συμφέροντα των ΗΠΑ. Το ιστορικό της κυβέρνησης Μπάιντεν όσον αφορά την υποστήριξη των ισραηλινών στρατιωτικών ενεργειών από τις 7 Οκτωβρίου φαίνεται να ενισχύει τέτοιες υποθέσεις. Παρά την ανησυχία που έχει εκφράσει η κυβέρνηση Μπάιντεν για την ισραηλινή εκστρατεία στη Γάζα, η στρατιωτική και πολιτική υποστήριξη των ΗΠΑ προς το Ισραήλ παραμένει αμετάβλητη.
ΦΛΕΡΤ ΜΕ ΤΗΝ ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΗ
Υποθέτοντας ότι αντιμετωπίζει λίγους περιορισμούς καθώς προσπαθεί να αποδυναμώσει το Ιράν και τους πληρεξουσίους του, το Ισραήλ παίρνει ένα σημαντικό ρίσκο. Το Ιράν μπορεί να αισθανθεί την ανάγκη να απαντήσει κάποια στιγμή άμεσα εναντίον του Ισραήλ και φαίνεται να αντιμετωπίζει αυξανόμενη πίεση στο εσωτερικό για να το πράξει. Οι αναφορές για αποτυχημένες ιρανικές συνωμοσίες για επίθεση σε ισραηλινές διπλωματικές εγκαταστάσεις και αμάχους στο εξωτερικό, υποδηλώνουν ότι η αποτυχία του Ιράν να απαντήσει άμεσα στα ισραηλινά συμφέροντα δεν οφείλεται στην έλλειψη προσπάθειας. Οι δυνάμεις της ιρακινής πολιτοφυλακής έχουν ήδη αρχίσει να επιτίθενται στο Ισραήλ, εξαπολύοντας επίθεση με drone σε μια ισραηλινή ναυτική βάση στο Εϊλάτ το βράδυ πριν από το τελευταίο χτύπημα του Ισραήλ στη Δαμασκό. Οι Χούτι στην Υεμένη έχουν εκτοξεύσει πυραύλους και στο νότιο Ισραήλ.
Το Ισραήλ μπορεί να θεωρήσει ότι τέτοιου είδους κίνδυνοι είναι διαχειρίσιμοι. Αλλά το αυξημένο αίσθημα ατιμωρησίας δεν αποτελεί μόνο κίνδυνο για το Ισραήλ. Είναι μια επικίνδυνη στάση που θα μπορούσε να θέσει άμεσα σε κίνδυνο τα αμερικανικά συμφέροντα και ζωές. Μετά από προηγούμενες ισραηλινές επιθέσεις σε ιρανικούς στόχους στη Συρία πριν από τον πόλεμο της Γάζας, το Ιράν επέλεξε να αντεπιτεθεί εναντίον των αμερικανικών στρατευμάτων μέσω των δυνάμεων των πολιτοφυλακών του στο Ιράκ και τη Συρία. Ξεκινώντας το 2021, ομάδες που υποστηρίζονται από το Ιράν εξαπέλυσαν περισσότερες από 80 επιθέσεις κατά των αμερικανικών δυνάμεων, έως ότου επιτεύχθηκε μια άτυπη συμφωνία αποκλιμάκωσης μεταξύ του Ιράν και των Ηνωμένων Πολιτειών στα μέσα του 2023.
Μετά την έναρξη του πολέμου στη Γάζα, οι επιθέσεις εναντίον των αμερικανικών δυνάμεων ξανάρχισαν και μάλιστα με μεγαλύτερη ένταση. Τον Ιανουάριο, μια πολιτοφυλακή στο Ιράκ που υποστηρίζεται από το Ιράν, πραγματοποίησε επίθεση με drone που σκότωσε τρεις στρατιωτικούς των ΗΠΑ στην Ιορδανία. Σε απάντηση, οι Ηνωμένες Πολιτείες εξαπέλυσαν μια σειρά από αντίποινα εναντίον ομάδων που υποστηρίζονται από το Ιράν στο Ιράκ και τη Συρία. Μετά την αμερικανική επίθεση, υπήρξε μια ανάπαυλα στη βία κατά των αμερικανικών στρατευμάτων στην περιοχή. Τώρα με το ισραηλινό χτύπημα στη Δαμασκό, αυτή η παύση μπορεί να τεθεί σε κίνδυνο. Μέσα σε λίγες ώρες από το ισραηλινό χτύπημα, τα αμερικανικά στρατεύματα που σταθμεύουν στη Συρία κατέρριψαν ένα επιθετικό drone που πετούσε κοντά.
Ο πόλεμος της Γάζας φαίνεται να ενισχύει τα ήδη ισχυρά κίνητρα του Ισραήλ για περισσότερη, όχι λιγότερη, στρατιωτική κλιμάκωση με το Ιράν. Οι Ισραηλινοί ηγέτες δούλευαν με την υπόθεση -τόσο πριν όσο και μετά τη Γάζα- ότι η σύγκρουση με το Ιράν μπορεί να παραμείνει περιορισμένη καθώς το Ισραήλ εκπληρώνει τους στόχους του για υποβάθμιση του ιρανικού άξονα βελτιώνοντας παράλληλα τους δεσμούς με αραβικά κράτη που είναι παρόμοια με το Ιράν. Αυτές οι υποθέσεις ήταν εσφαλμένες ακόμη και πριν από τις 7 Οκτωβρίου.
Αλλά εν μέσω μιας συνεχούς επίθεσης στη Γάζα και των δολοφονιών Παλαιστινίων αμάχων σε ασύλληπτη μέχρι τώρα κλίμακα, το Ισραήλ παίζει με τη φωτιά. Ο κίνδυνος είναι ότι, κάποια στιγμή, το Ισραήλ θα πληρώσει υψηλότερο τίμημα για τις επιθέσεις του από αυτό που περίμενε. Και σε αυτό το σενάριο, είναι πιθανό να πληρώσουν και οι Ηνωμένες Πολιτείες.
Η DALIA DASSA KAYE είναι Senior Fellow στο UCLA Burkle Centre for International Relations και Fulbright Schuman Visiting Scholar στο Πανεπιστήμιο Lund.
Ποια σχέδια είναι στο τραπέζι για την κάλυψη των αναγκών του στόλου, αλλά και τη διατήρηση και εκπαίδευση του προσωπικού
Το σύστημα PSIM, ένα συμπύκνωμα ευαίσθητων τεχνολογιών και αισθητήρων, τοποθετήθηκε στον «Νέαρχο», τη φρεγάτα τύπου «Κίμων» (ή FDI) που ναυπηγείται στη Λοριάν της Γαλλίας. Το «Νέαρχος» είναι το πρώτο από τα τρία νέα πλοία που πρόκειται να ενταχθούν στον ελληνικό στόλο.
Ο αρχηγός του ΓΕΝ Δημήτριος-Ελευθέριος Κατάρας γνωρίζει όσο λίγοι εν ενεργεία ανώτατοι αξιωματικοί τις προκλήσεις που πρέπει να αντιμετωπίσει το Πολεμικό Ναυτικό (Π.Ν.). Ως υπαρχηγός στόλου βρέθηκε εν πλω στην Ανατολική Μεσόγειο επί μήνες, παρατηρώντας από κοντά τον επαγγελματισμό και το πατριωτικό πείσμα των στελεχών του Π.Ν., αλλά και τα υλικά με τα οποία έπρεπε να δουλέψουν προκειμένου να επιτελέσουν το καθήκον τους. Στην ηγεσία του Π.Ν., πέρα ωστόσο από τη μέριμνα για τα σκαριά του στόλου, εμφωλεύει και μια ανησυχία για τη διάσταση που λαμβάνει το τουρκικό ναυτικό. Με προγράμματα που έχουν φέρει την τουρκική ναυπηγική βιομηχανία στη θέση να ρίχνει στο νερό από μικρά περιπολικά μέχρι κορβέτες, φρεγάτες και ελικοπτεροφόρα, είναι σαφής η τάση της Αγκυρας να ρίχνει το βάρος όχι μόνο στις χερσαίες δυνάμεις, όπως παραδοσιακά έκανε η Τουρκία, αλλά και στον ναυτικό τομέα. Επιχειρεί, εν ολίγοις, η Τουρκία να μεταβεί από τον ορισμό της καθαρά ηπειρωτικής δύναμης, σε εκείνον της ναυτικής.
Η κλάση «Κίμων»
Από το καλοκαίρι του 2020 και την αντιπαράθεση των στόλων γύρω από το «Ορούτς Ρέις», η μοναδική απόφαση που ελήφθη από την ελληνική κυβέρνηση, με διόλου ευκαταφρόνητο κόστος, ήταν η ναυπήγηση στη Γαλλία τριών φρεγατών τύπου FDI, της κλάσης «Κίμων», όπως ονομάστηκε από το ΓΕΝ και θα ακολουθεί στο μέλλον τη συγκεκριμένη κλάση. Η δημιουργία σύγχρονου ναυτικού είναι, βέβαια, ακριβή υπόθεση, γεγονός το οποίο έχει οδηγήσει και σε τόσο σημαντικές καθυστερήσεις στη λήψη περαιτέρω αποφάσεων για την ενίσχυση του Π.Ν. Τα 3 πλοία που ναυπηγούνται στη Γαλλία, εκ των οποίων τα δύο θα παραδοθούν εντός του 2025, είναι προς το παρόν τα μοναδικά που εγγυημένα το Π.Ν. θα παραλάβει. Ηδη στο Π.Ν. έχει σχεδόν αποφασιστεί ότι για κάθε μία φρεγάτα FDI που καταπλέει στον Ναύσταθμο της Σαλαμίνας, μία από τις παλιές ολλανδικές τύπου «S» θα παροπλίζεται. Για τον σκοπό αυτό, ήδη στελέχη των πληρωμάτων των συγκεκριμένων φρεγατών θα ταξιδέψουν το αμέσως επόμενο χρονικό διάστημα προκειμένου να εκπαιδευτούν στα νέα συστήματα των ψηφιακών FDI. Ο μικρότερος αριθμός στελέχωσης των FDI (120 άτομα) αφαιρεί λίγο από το άγχος της ηγεσίας του Π.Ν., καθώς ένα από τα προβλήματα που αντιμετωπίζεται είναι και η τάση φυγής των στελεχών, για λόγους που δεν συνδέονται πάντα με τις οικονομικές απολαβές. Η επίλυση του ιδιότυπου «brain drain» του Π.Ν. είναι μια περίπλοκη εξίσωση, η λύση της οποίας πέρα από τις καλύτερες αμοιβές, πρέπει, όπως λένε αρμόδιες πηγές, να περιλαμβάνει και ευνοϊκότερες συνθήκες επαγγελματικής εξέλιξης.
Οι τρεις γαλλικές φρεγάτες θα αντικαταστήσουν τις παλιές ολλανδικές, στελέχη των οποίων πρόκειται να ταξιδέψουν στη Γαλλία για να εκπαιδευτούν στα ψηφιακά συστήματα των νέων πλοίων.
Οι ενδιάμεσες λύσεις
Πέρα από τις 3 FDI, είναι σαφές ότι προκειμένου το Π.Ν. να κρατηθεί επαρκές για την αποστολή του, πρέπει να ληφθούν αποφάσεις για ναυπηγικό πρόγραμμα, καθώς από τις συνολικά 9 φρεγάτες τύπου «S», το 2030 μετά βίας θα είναι δυνατόν να επιχειρούν οι 6. Για τον λόγο αυτό έχει αποφασιστεί εδώ και καιρό η αναβάθμιση των τεσσάρων φρεγατών τύπου ΜΕΚΟ. Σύμφωνα με πληροφορίες της «Κ», υπάρχει διάθεση για αναβάθμιση και των 4 πλοίων, μάλιστα δίχως να υπάρχει προτιμώμενος υποκατασκευαστής.
Τον περασμένο Ιανουάριο, η επιστολή του υπουργού Εξωτερικών των ΗΠΑ Αντονι Μπλίνκεν προς τον πρωθυπουργό Κυριάκο Μητσοτάκη, που περιλάμβανε, ανάμεσα σε άλλα, τη δυνατότητα για παροχή 4 πλοίων παράκτιων επιχειρήσεων τύπου LCS Freedom από το απόθεμα του πλεονάζοντος υλικού των αμερικανικών ενόπλων δυνάμεων (EDA), οδήγησε σε μια νέα συζήτηση περί της δυνατότητας ενδιάμεσης λύσης, μάλιστα με μηδενικό κόστος. Τα κλιμάκια του Π.Ν. που επισκέφθηκαν τις ΗΠΑ είχαν επισημάνει ότι η Αθήνα μπορεί να παραλάβει τις LCS που δεν έχουν παροπλισθεί ακόμη (δηλαδή τις LCS «Wichita», «Billings», LCS, «Indianapolis» –η οποία επιχείρησε πριν από λίγους μήνες στον Κόλπο του Αντεν– και «St. Louis»). Τα πλοία αυτά είναι σε υπηρεσία και θα αποτελούσαν για το Π.Ν. μια ικανοποιητική ενδιάμεση λύση. Ωστόσο, οι ΗΠΑ δεν τα αποδεσμεύουν και παραπέμπουν σε παλαιότερες εκδόσεις («Milwaukee», «Detroit», «Little Rock», «Sioux City»), τα οποία, ωστόσο, δεν αποτελούν λύση για το Π.Ν., καθώς πρόκειται για πλοία παροπλισμένα, που για να γίνουν αξιόμαχα θα απαιτηθούν σημαντικές επενδύσεις. Οι πολύ προσεκτικές δηλώσεις του υπουργού Εθνικής Αμυνας Νίκου Δένδια αποτυπώνουν αυτή την πραγματικότητα, για την οποία υπάρχει συμφωνία ανάμεσα σε όλους. Η εκκρεμότητα αυτή είναι και ο βασικός λόγος για τον οποίο κανείς δεν λαμβάνει την πρωτοβουλία να κηρύξει άγονη τη διαδικασία για επιλογή κορβέτας. Βέβαια, μετά τον πόλεμο της Ουκρανίας και την έκρηξη των τιμών των υλικών σε παγκόσμιο επίπεδο, οι τιμές των κορβετών έχουν κι αυτές εκτοξευθεί.
Αν υπάρχει για κάτι απόλυτη συμφωνία και υποστήριξη από όλους εντός και εκτός του υπουργείου Εθνικής Αμυνας, αυτό είναι η ανάγκη η Ελλάδα να κατορθώσει πάση θυσία να ενταχθεί στο πρόγραμμα της ναυπήγησης των νέων φρεγατών «Constellation» του αμερικανικού ναυτικού. Πρόκειται για ένα πρόγραμμα που μπορεί να αποδώσει πλοία στο Π.Ν. μετά το 2030, θα οδηγήσει σε ναυπήγηση μέχρι και 7 φρεγατών σε ελληνικά ναυπηγεία και θα αποτελέσει ευλόγως και επενδυτική ένεση για την εγχώρια βιομηχανία. Οι συζητήσεις Ελλάδας – ΗΠΑ για το θέμα είναι σε βάθος και θα συνεχιστούν και εκ του σύνεγγυς, καθώς προγραμματίστηκε να επισκεφθεί την Αθήνα στις 19 Απριλίου ο υπουργός Ναυτικού του αμερικανικού Πενταγώνου, Κάρλος ντελ Τόρο, ο οποίος επιβλέπει από πολύ κοντά την υπόθεση των «Constellation».Οι Αμερικανοί αρχικά κατευθύνονταν σε έναν αριθμό 10 πλοίων, ωστόσο πλέον ο σχεδιασμός αυτός μπορεί να φτάσει και τα 40. Η σοβαρότητα με την οποία έχει πάρει το αμερικανικό ναυτικό το ζήτημα, προκύπτει και από την πρόσφατη απόφαση να καθυστερήσει ελαφρώς η υλοποίησή του. Και τούτο διότι επιθυμούν η «Constellation» να είναι πολύ βαρύτερα οπλισμένη από το αρχικό σχέδιό της (ιταλική FREMM). Αυτή η απόφαση δημιουργεί κάποια δυνητικά προβλήματα για την Αθήνα, καθώς το κόστος εκ των πραγμάτων θα αυξηθεί. Αποτελεί, ωστόσο, όπως έλεγαν, και μια χρυσή ευκαιρία για τη ναυπηγική βιομηχανία στην Ελλάδα να ανακτήσει την παλιά της ικανότητα κατασκευής πολεμικών πλοίων.
Η σχεδίαση των Οχυρών της Γραμμής Μεταξά και η έναρξη της κατασκευής τους τοποθετείται χρονικά στα μέσα της δεκαετίας του 1930, μια περίοδο εξαιρετικής πολιτικής ρευστότητας για την Ελλάδα.
Η ποιότητα κατασκευής των Οχυρών αποδεικνύει την ομοθυμία μεταξύ στρατού και πολιτικής ηγεσίας για την αντιμετώπιση του βουλγαρικού κινδύνου. Δηλαδή, μολονότι υπήρχαν σοβαρές εσωτερικές αντιθέσεις στα θέματα της εθνικής πολιτικής και της άμυνας της χώρας, ωστόσο υπήρχε πλήρης σύμπνοια καθώς και ενιαία και κοινή αντιμετώπιση στο ζήτημα του εξωτερικού κινδύνου.
Κατά δεύτερον, η ποιότητα της κατασκευής των Οχυρών από μόνη της αποδεικνύει πως, παρά το γεγονός ότι η Ελλάδα διένυε μια περίοδο κατά την οποία ο Εθνικός Διχασμός κλιμακωνόταν, φτάνοντας στην κορύφωσή του στη μετακατοχική περίοδο με τον Εμφύλιο πόλεμο, και παρά το ότι πολιτικοί άνδρες του διαμετρήματος του Ελ. Βενιζέλου εξέλειπαν πια από την πολιτική σκηνή, το κράτος και οι κρατικοί ελεγκτικοί μηχανισμοί λειτουργούσαν με άψογο τρόπο, όπως επίσης με άψογο τρόπο λειτουργούσαν και οι ιδιωτικές εταιρείες, οι οποίες είχαν αναλάβει οχυρωτικό κατασκευαστικό έργο.
Αν κάποιος συγκρίνει το κατασκευαστικό επίπεδο της εποχής εκείνης με το σημερινό, θα καταλήξει στο συμπέρασμα πως τα Οχυρά της Γραμμής Μεταξά αποτελούν όχι απλώς το μεγαλύτερο αμυντικό έργο της σύγχρονης ελληνικής ιστορίας, αλλά ίσως το μεγαλύτερο δημόσιο έργο στην Ελλάδα, καθώς σε τρέχουσες τιμές η αξία του έργου υπερβαίνει αθροιστικά τα Ολυμπιακά έργα, τη γέφυρα Ρίου – Αντίρριου, την Αττική οδό και τον παλιό σιδηρόδρομο της Αθήνας. Ίσως μόνο το σύγχρονο μετρό να έχει ξεπεράσει σε αξία την κατασκευή των Οχυρών της Γραμμής Μεταξά.
Ωστόσο, παρατηρεί κανείς ότι τόσο η εξέλιξη της κατασκευής των Οχυρών της Γραμμής Μεταξά όσο και τα πολεμικά γεγονότα που διαδραματίστηκαν σε αυτά παρέμειναν στο περιθώριο της ελληνικής ιστορίας για αδιευκρίνιστους ακόμη λόγους. Συγκεκριμένα, ελάχιστοι ιστορικοί, ακαδημαϊκοί και ερευνητές, έχουν διερευνήσει το συγκείμενο κατασκευής και αξιοποίησής τους κι έχουν αποφανθεί με βεβαιότητα για τον ρόλο και την ιστορική σημασία τους.
Τα νέα παιδιά, όμως, τα οποία αφοσιώθηκαν στο καθήκον κι έμειναν εσώκλειστα στα Οχυρά για αρκετές ημέρες δε βρήκαν την ιστορική δικαίωσή τους.
Στην περίπτωση αυτών των παιδιών ίσως βρίσκει την καλύτερη εφαρμογή του το ρητό «το καθήκον επ’ αγαθώ υπερβαίνει κι αυτά τα όρια της ελευθερίας». Και παρόλο που πάντα υπάρχει ο σκεπτικισμός πάνω στο ζήτημα ποιος καθορίζει το νόημα και την αξία του αγαθού, ωστόσο, νομίζω, ότι η ελευθερία είναι το υψηλότερο αγαθό της ανθρώπινης ύπαρξης.
Τα παιδιά αυτά δε διέφεραν και πολύ από τους «Ελεύθερους Πολιορκημένους» που ύμνησε ο Σολωμός. Κρύφτηκαν κάτω από τη γη, χωρίς εξόδους διαφυγής. Χωρίς να γνωρίζουν ποια θα είναι η έκβαση των μαχών, οι νέοι αυτοί άνδρες ήταν αποφασισμένοι να θυσιαστούν για το υπέρτατο αγαθό της ελευθερίας και του φιλελεύθερου πνεύματος του Ευρωπαϊκού Διαφωτισμού.
Η σύγχρονη σκέψη οφείλει να δει τα Οχυρά από τη σκοπιά αυτή, καθώς δεν ευθυγραμμίζονται με κομματικά φίλτρα. Ούτε χωρούν σε περιορισμένες πολιτικές ερμηνείες παρηκμασμένου πολιτικού πνεύματος τα ανδραγαθήματα αυτών των νέων ανθρώπων, αυτών των αποφασισμένων χωριατόπαιδων.
Αν η Πατρίδα ήταν υποχρεωμένη σήμερα να ξανακαλέσει τα παιδιά της να την υπερασπιστούν, είναι πολύ αμφίβολο αν θα έβρισκε ανάλογους εθελοντές ή τέτοιους τιμητές της υπέρτατης αξίας της ελευθερίας. Και είναι μεγάλο δυστύχημα το γεγονός ότι η περίοδος που επακολούθησε το Έπος του Απριλίου του 1941 δεν επέτρεψε να δικαιωθούν οι αγώνες των υπερασπιστών των Οχυρών.
Αναμφίβολα το πολιτικό σύστημα της Κύπρου αντιμετωπίζει σήμερα σοβαρά προβλήματα σε βαθμό που δεν είναι υπερβολή να χρησιμοποιηθεί ο όρος κρίση. Δεν είναι μόνο η διαφαινόμενη άνοδος του ΕΛΑΜ. Είναι η αδυναμία του πολιτικού συστήματος να έχει σαφείς πολιτικές με συγκεκριμένο περιεχόμενο για τα θέματα που απασχολούν σήμερα την κοινωνία. Για παράδειγμα, ποιο το ακριβές περιεχόμενο της διευθέτησης του Κυπριακού που επιζητεί το κράτος; Και ποια η τοποθέτηση για την πράσινη ανάπτυξη όπως τη δρομολογεί η ΕΕ η οποία όμως συνεπάγεται βαρύ κοινωνικοοικονομικό κόστος; Ως αποτέλεσμα της κατάστασης αυτής για μια συγκεκριμένη χρονική περίοδο δεν είναι δυνατό να επικρατεί ο εντυπωσιασμός και η εικόνα αντί η ουσία. Αυτό όμως δεν μπορεί να διαιωνισθεί καθώς συνεπάγεται σοβαρό κόστος.
Σημειώνεται επίσης ότι πολλές φορές τα παραδοσιακά κόμματα τοποθετήθηκαν και τοποθετούνται με τρόπο που εμπεριέχει αντιφάσεις. Τα δεδομένα αυτά ώθησαν πολλές φορές αρκετούς πολίτες στην απαξίωση, στην αποχή και αρκετές φορές σε ψήφο διαμαρτυρίας. Το παρόν κείμενο επικεντρώνεται στην περίπτωση του ΔΗΣΥ. Θα ακολουθήσουν δύο άλλα για το ΑΚΕΛ και το ΔΗΚΟ αντίστοιχα.
Όταν ιδρύθηκε ο ΔΗΣΥ το 1976 υπήρχε ζήλος για την πολιτική σε ολόκληρη την κοινωνία. Σήμερα δυστυχώς διαφαίνεται ότι η απαξίωση είναι κυρίαρχο χαρακτηριστικό. Αυτός είναι ένας από τους κύριους λόγους που παρατηρείται έλλειψη επαρκούς αριθμού ικανών στελεχών στο σύνολο του πολιτικού συστήματος.
Στη σημερινή συγκυρία ο ΔΗΣΥ αντιμετωπίζει μια πολύ σοβαρή κρίση. Δεν είναι μόνο ζήτημα προσωπικών επιλογών και συγκρούσεων. Υπάρχουν και τα ιδεολογικοπολιτικά ζητήματα. Θεωρώ ότι εάν ο ΔΗΣΥ είχε ξεκαθαρίσει τα ζητήματα αυτά έγκαιρα οι διαπροσωπικές αντιπαραθέσεις και συγκρούσεις θα είχαν μικρότερο κόστος για το κόμμα αυτό σήμερα.
Με την ίδρυση του ΔΗΣΥ το 1976 υπήρχαν δύο τάσεις στο κόμμα – τόσο σε σχέση με το Κυπριακό όσο και με τα κοινωνικοοικονομικά ζητήματα. Υπήρχε η συντηρητική Λαϊκή Δεξιά με πιο διεκδικητικές θέσεις στο Κυπριακό, με πολλές ευαισθησίες στα κοινωνικοοικονομικά ζητήματα καθώς και με συγκεκριμένες τοποθετήσεις σε επίπεδο αξιακού συστήματος. Από την άλλη ήταν η Φιλελεύθερη τάση η οποία είχε και έχει πολύ πιο ευέλικτες θέσεις στο Κυπριακό, τοποθετείται υπέρ της ελεύθερης αγοράς και του λιγότερου κράτους καθώς και με μεγαλύτερη προσκόλληση σε ευρωπαϊκές και κοσμοπολίτικες νοοτροπίες αντί με τις ελληνοχριστιανικές παραδόσεις.
Η πιο ισχυρή τάση στη βάση του ΔΗΣΥ ήταν αυτή της Λαϊκής Δεξιάς. Παρά ταύτα στην ηγεσία του ΔΗΣΥ και στις πρακτικές του τον πρώτο λόγο είχε η Φιλελεύθερη τάση. Το γεγονός ότι δεν έγιναν οι απαραίτητες συνθέσεις διαχρονικά αναπόφευκτα οδήγησε και στις διαδοχικές κρίσεις που ακολούθησαν.
Ο ιστορικός ηγέτης του ΔΗΣΥ Γλαύκος Κληρίδης είχε τη δυνατότητα να εξισορροπεί μεταξύ των δύο τάσεων σε πολύ μεγάλο βαθμό. Αυτό όμως δεν μπορούσε να συνεχισθεί επ΄ άπειρον. Για παράδειγμα, ποια ήταν/είναι η Κληριδική Σχολή Σκέψης στο Κυπριακό; Εκφραζόταν η Σκέψη αυτή όταν ο Γλαύκος Κληρίδης στήριζε τον Γιώργο Βασιλείου στο Κυπριακό ή όταν τον αμφισβήτησε και ανήλθε στην εξουσία το 1993 με τη στήριξη πολιτικών δυνάμεων με πιο σκληρές θέσεις; Υπενθυμίζεται ότι και στις προεδρικές εκλογές του 1998 ο Γλαύκος Κληρίδης επικράτησε προβάλλοντας, εκτός από την ευρωπαϊκή προοπτική, το Δόγμα του Ενιαίου Αμυντικού Χώρου και την έλευση των πυραύλων S-300 ως ένα βασικό επιπρόσθετο πυλώνα της πολιτικής του.
Επιπρόσθετα, σημειώνεται ότι όταν τον Απρίλιο του 2004 ο Γλαύκος Κληρίδης και ο ηγέτης του ΔΗΣΥ Νίκος Αναστασιάδης κάλεσαν τους οπαδούς του κόμματος να στηρίξουν το Σχέδιο Ανάν, τα δύο τρίτα (των οπαδών του κόμματος) άκουσαν την προτροπή του Προέδρου Τάσσου Παπαδόπουλου για ένα ηχηρό ΟΧΙ. Επισημαίνω επίσης ότι ενώ ο Νίκος Αναστασιάδης ήταν υπέρμαχος του Σχεδίου Ανάν το 2004, το 2017 στο Κραν Μοντανά η στάση του ήταν πλησιέστερη προς τον Τάσσο Παπαδόπουλο παρά στον Γλαύκο Κληρίδη.
Στο κοινωνικοοικονομικό πεδίο η κυβέρνηση Αναστασιάδη παρέλαβε μια εξαιρετικά δύσκολη κατάσταση το 2013. Η Τρόικα επέδειξε πρωτοφανή σκληρότητα έναντι της Κύπρου. Ότι απαιτείτο ένα πρόγραμμα εξυγίανσης δεν υπάρχει καμιά αμφιβολία. Όμως αυτό που επεβλήθη ήταν ένα τιμωρητικό μνημόνιο. Η Κύπρος ανέκαμψε παρά την Τρόικα. Το κόστος όμως ήταν βαρύτατο. Παρακολουθώντας τη ρητορική της περιόδου διαφαίνεται ότι εν πολλοίς η κυβέρνηση όχι μόνο εφάρμοζε το ίδιο πρόγραμμα της Τρόικα αλλά και σε ιδεολογικοπολιτικό επίπεδο ταυτιζόταν μαζί του. Τη συγκεκριμένη περίοδο η νεοφιλελεύθερη πτέρυγα του ΔΗΣΥ ακολουθούσε πιστά ότι ερχόταν από την ΕΕ. Το κοινωνικό κόστος ήταν και εξακολουθεί να είναι βαρύτατο.
Υπογραμμίζεται συναφώς ότι ο ΔΗΣΥ ήταν η πρώτη πολιτική δύναμη στην Κύπρο που υιοθέτησε μια φιλοευρωπαϊκή πορεία. Θεωρώ ότι η στάση αυτή ήταν σωστή και επιβεβλημένη. Όμως ήταν και είναι λανθασμένο να ακολουθούνται πολιτικές χωρίς αξιολόγηση επειδή προέρχονται από τους ευρωπαϊκούς θεσμούς. Άλλωστε η ίδια η Ένωση σήμερα αντιμετωπίζει πολλά διλήμματα και προκλήσεις, εν πολλοίς ως αποτέλεσμα δικών της λανθασμένων επιλογών. Η αμφισβήτηση πολιτικών προτάσεων δεν συνεπάγεται κατ΄ ανάγκη ευρωσκεπτικισμό ή αντιευρωπαϊσμό. Πολλές φορές συνεπάγεται ευρωπροβληματισμό.
Η επικράτηση νεοφιλελεύθερων επιλογών στον ΔΗΣΥ σε διάφορα επίπεδα – Κυπριακό, κοινωνικοοικονομικά ζητήματα και στο αξιακό σύστημα – αναπόφευκτα οδήγησε την παράταξη σε αντιφάσεις και προβλήματα. Το γεγονός ότι στις προεδρικές εκλογές του 2023 ο υποψήφιος του ΔΗΣΥ Αβέρωφ Νεοφύτου δεν πέρασε στον δεύτερο γύρο είναι ενδεικτικό. Δεν έχω καμιά αμφιβολία ότι η διαιώνιση της κατάστασης αυτής δεν θα επιτρέψει στον ΔΗΣΥ να ανακάμψει.
Ως εκ τούτου, η πλήρης κατανόηση των δεδομένων αυτών είναι επιβεβλημένη. Για μια τέτοια προσέγγιση πέραν των συγκεκριμένων πολιτικών επιλογών επιβάλλεται η επιστράτευση της επιστημονικής γνώσης. Στη σημερινή συγκυρία διαφαίνεται επίσης απαραίτητη η επανίδρυση ή η επανατοποθέτηση του κόμματος με συγκεκριμένο ιδεολογικοπολιτικό στίγμα. Το Κυπριακό καθώς και τα ζητήματα ταυτότητας και αξιακού συστήματος, κοινωνίας, οικονομίας, το μεταναστευτικό, το δημογραφικό, ο ρόλος της χώρας στο περιφερειακό, ευρωπαϊκό και διεθνές περιβάλλον πρέπει να απασχολούν κάθε παράταξη. Εννοείται ότι οι τοποθετήσεις σε όλα αυτά τα ζητήματα θα είναι το αποτέλεσμα της σύνθεσης αφ΄ ενός του ιδεολογικοπολιτικού στίγματος που θα επιλεγεί και αφ΄ ετέρου του πατριωτικού πραγματισμού.
Η κρίση του πολιτικού συστήματος και το ΑΚΕΛ
Όπως έχει κατ’ επανάληψιν σημειωθεί, το πολιτικό σύστημα αντιμετωπίζει μια μεγάλη κρίση. Ταυτόχρονα διαφαίνεται ότι τα παραδοσιακά κόμματα, περιλαμβανομένου και του ΑΚΕΛ, δεν είναι σε θέση να διαχειριστούν με επιτυχία τις ποικιλόμορφες προκλήσεις. Αυτό οδηγεί τους πολίτες στην απαξίωση και αρκετές φορές σε πιο ριζοσπαστικές επιλογές. Στο κείμενο αυτό επεξηγούνται συνοπτικά οι λόγοι της σταδιακής συρρίκνωσης του ΑΚΕΛ καθώς και οι πιθανές επιλογές για το μέλλον.
Τους πολίτες στην Κύπρο (αλλά και σε πολλές άλλες χώρες) απασχολούν τα κοινωνικοοικονομικά ζητήματα, το μεταναστευτικό και τα θέματα ταυτότητας. Στην ιδιαίτερη περίπτωση της χώρας μας, το Κυπριακό παραμένει ψηλά στις προτεραιότητες των πολιτών, καθώς αποτελεί ένα υπαρξιακό ζήτημα. Είναι σημαντικό να αξιολογήσουμε επιλεκτικά και κριτικά τις τοποθετήσεις του ΑΚΕΛ για όλα αυτά τα ζητήματα.
Η διακυβέρνηση Χριστόφια είναι νωπή στην ιστορική μνήμη. Το τι έλαβε χώρα αναπόφευκτα έχει επηρεάσει την περαιτέρω πορεία του κόμματος. Ο ΓΓ του ΑΚΕΛ κέρδισε τις προεδρικές εκλογές το 2008, λίγες βδομάδες μετά την υιοθέτηση του ευρώ. Είχε προηγηθεί μια επιτυχής διακυβέρνηση του Τάσσου Παπαδόπουλου με τη στήριξη του ΑΚΕΛ. Στις συγκεκριμένες εκλογές το κόμμα της Αριστεράς επέλεξε την αμφισβήτηση του Τάσσου Παπαδόπουλου και την αυτόνομη κάθοδο στις εκλογές με υποψήφιο τον Δημήτρη Χριστόφια. Το ΑΚΕΛ κέρδισε τις εκλογές όμως η νίκη απεδείχθη πύρρειος.
Σημειώνεται ότι ο Δημήτρης Χριστόφιας, η κυβέρνησή του αλλά και το ευρύτερο πολιτικοοικονομικό κοινωνικό οικοδόμημα, δεν κατανόησαν επαρκώς τα χαρακτηριστικά της νέας εποχής στην οποία είχε εισέλθει η Κύπρος. Ούτε και την αρχιτεκτονική της Ευρωζώνης ούτε και τις αδυναμίες της. Έτσι, όταν η μεγάλη κρίση στις ΗΠΑ επεκτάθηκε στην Ευρώπη, ο Πρόεδρος Χριστόφιας, καθώς και υψηλοί αξιωματούχοι της κυβέρνησης δήλωναν ότι «η Κύπρος θα παραμείνει αλώβητη». Η κρίση όμως εμβαθυνόταν.
Στις 11 Ιουλίου το 2011 καταστράφηκε ο ηλεκτροπαραγωγικός σταθμός στο Βασιλικό ως αποτέλεσμα της έκρηξης στο Μαρί. Υπήρξαν απώλειες ζωών, τραυματίες καθώς και τεράστιο οικονομικό κόστος πέραν των €2 δισεκατομμυρίων. Αναπόφευκτα, σε συμβολικό επίπεδο, η σημειολογία παρέπεμπε σε μια κατάσταση παρακμής και ανικανότητας για επαρκή διαχείριση των πολλαπλών προκλήσεων της χώρας.
Παράλληλα, παρατηρείτο αύξηση του δημοσιονομικού ελλείμματος και του δημόσιου χρέους, ενώ οι διεθνείς οίκοι αξιολόγησης προειδοποιούσαν για επιδείνωση των εξελίξεων. Η κυβέρνηση Χριστόφια δεν επιθυμούσε να πάρει τα απαραίτητα διορθωτικά μέτρα, καθώς μια τέτοια ενέργεια θα ερχόταν σε σύγκρουση με την ιδεολογία του κόμματος.
Στις 11 Οκτωβρίου του 2011 ως αποτέλεσμα του κουρέματος του ελληνικού χρέους, οι κυπριακές τράπεζες, κυρίως η Τράπεζα Κύπρου και η Λαïκή Τράπεζα, απώλεσαν €4,5 δισεκατομμύρια, το οποίο αντιστοιχούσε περίπου στο 25% του ΑΕΠ. Δυστυχώς δεν κατανοήθηκαν επαρκώς οι προεκτάσεις της εξέλιξης αυτής. Τη δεδομένη στιγμή η επιβαλλόμενη πολιτική θα ήταν η άμεση προσφυγή στην Τρόικα και η συγχώνευση της Τράπεζας Κύπρου και της Λαïκής Τράπεζας. Καμία από τις δύο ενέργειες δεν έγιναν. Μοιραία τα προβλήματα αυξήθηκαν και τον Μάρτιο του 2013 η Κύπρος βρέθηκε ενώπιον οδυνηρών διλημμάτων και ενός σκληρού και τιμωρητικού Μνημονίου. Μπορεί οι επιλογές του Νίκου Αναστασιάδη και της κυβέρνησής του να μην ήταν οι καλύτερες, όμως η πλειοψηφία των Κυπρίων θεώρησαν ότι οι περισσότερες ευθύνες για τα τεκταινόμενα ανήκαν στον Δημήτρη Χριστόφια και στο ΑΚΕΛ. Τα δεδομένα αυτά επηρέασαν την εκλογική συμπεριφορά χιλιάδων Κυπρίων στην πορεία του χρόνου. Για την πλειοψηφία των πολιτών δημιουργήθηκε μια εικόνα αναξιοπιστίας σε σχέση με την ικανότητα του ΑΚΕΛ να κυβερνήσει αποτελεσματικά τη χώρα.
Σε σχέση με τα άλλα ζητήματα – Κυπριακό, θέματα ταυτότητας και αξιακού συστήματος και μεταναστευτικό – είναι καθοριστικής σημασίας έστω και συνοπτικά να επεξηγήσουμε το πλαίσιο στο οποίο γίνεται αυτή η συζήτηση. Όπως ο ΔΗΣΥ έχει δύο κυρίαρχες τάσεις – τη Λαïκή Δεξιά και τη Φιλελεύθερη (τάση) – έτσι και στο ΑΚΕΛ υπάρχει η Πατριωτική Αριστερά και η Ταυτοτική Αριστερά. Όπως και στον ΔΗΣΥ δεν έγινε επαρκής συζήτηση για τις προεκτάσεις της ύπαρξης δυο ισχυρών αλλά αντίθετων τάσεων, έτσι και στο ΑΚΕΛ σημειώθηκε αυτή η παράληψη.
Πριν το 1974, και ιδίως στις περιόδους των διακοινοτικών συγκρούσεων, το επίσημο αφήγημα του ΑΚΕΛ και της Χαραυγής, περιέγραφε τους Τουρκοκύπριους ενόπλους ως «στασιαστές και τρομοκράτες» συμβαδίζοντας έτσι με τη Δεξιά. Όταν σε κάποια χρονική συγκυρία – το 1965 – Σοβιετικοί αξιωματούχοι έκαναν λόγο για ομοσπονδία – το ΑΚΕΛ αντέδρασε με τις υπόλοιπες πολιτικές δυνάμεις και στήριξαν τον Πρόεδρο Μακάριο στις επιλογές του. Η Σοβιετική Ένωση υπαναχώρησε. Προφανώς στη συγκεκριμένη περίοδο η Πατριωτική Αριστερά είχε τον πρώτο λόγο στο ΑΚΕΛ.
Αμέσως μετά την τουρκική εισβολή του 1974 και την καταστροφή που επιτελέστηκε υπήρξε μια ουσιαστική αλλαγή στη στάση του ΑΚΕΛ και στο αφήγημά του. Για το κόμμα, τα μεγάλα προβλήματα ήταν ο ιμπεριαλισμός και ο εθνικισμός. Οι Τουρκοκύπριοι ήταν «αδελφοί». Ενδεικτικά, όταν σε συλλαλητήριο για τη μαύρη επέτειο της εισβολής ακούσθηκε από οπαδούς του ΑΚΕΛ το σύνθημα «Οι Τούρκοι της Κύπρου δεν είναι εχθροί μας, οι Τούρκοι της Κύπρου είναι αδελφοί μας», ο Πρόεδρος Μακάριος αντέδρασε λέγοντας ότι «Ενώ οι Τούρκοι της Κύπρου δεν είναι εχθροί μας, δεν είναι αδελφοί μας». Στο ίδιο συλλαλητήριο ακούσθηκε από Μακαριακούς άλλων παρατάξεων και ένα διαφορετικό σύνθημα – «Όχι στα αδέλφια του Ντενκτάς».
Το ΑΚΕΛ ήταν το κόμμα που αμέσως μετά τον Γλαύκο Κληρίδη και τον ΔΗΣΥ υιοθέτησε τη διπεριφερειακή δικοινοτική ομοσπονδία ως τη μόνη εφικτή λύση. Το 2004 η αρχική απόφαση του πολιτικού γραφείου του κόμματος ήταν η υποστήριξη του Σχεδίου Ανάν. Τελικά, η βάση του κόμματος ανέτρεψε την απόφαση αυτή. Ο Δημήτρης Χριστόφιας λίγο αργότερα θα έλεγε ότι «ψηφίσαμε ΟΧΙ για να τσιμεντώσουμε το ΝΑΙ».
Όταν στις προεδρικές εκλογές του 2008 ο Δημήτρης Χριστόφιας κατήλθε ως υποψήφιος, παραμερίζοντας τη συνεργασία με το ΔΗΚΟ και τον Τάσσο Παπαδόπουλο, το σύνθημά του ήταν «Πρόεδρος Λύσης». Εμμέσως πλην σαφώς, υπήρχαν αιχμές εναντίον του Τάσσου Παπαδόπουλου για τη διαιώνιση του Κυπριακού. Λίγο μετά την εκλογή του ο Δημήτρης Χριστόφιας κατέληξε με τον Τουρκοκύπριο ηγέτη Μεχμέτ Αλί Ταλάτ στις 23 Μαΐου 2008 σε συμφωνία υψηλού επιπέδου. Μια πρόνοια έκανε αναφορά για δυο ισότιμα συνιστώντα κράτη. Ο Τάσσος Παπαδόπουλος εξέφρασε την έντονη απογοήτευσή του για την αποδοχή του όρου «συνιστώντα κράτη» – έννοια που παραπέμπει σε «συνιδρυτικά κράτη». Ο Δημήτρης Χριστόφιας στην πορεία του χρόνου θα απογοητεύετο από τον Μεχμέτ Αλί Ταλάτ, τον οποίο ανάμενε να συμπεριφερθεί ως «σύντροφος, αδελφός και ως Κύπριος». Ο Μεχμέτ Αλί Ταλάτ ήταν ο ηγέτης της τουρκοκυπριακής κοινότητας και της κατοχικής οντότητας. Επί της ουσίας οι θέσεις του δεν διέφεραν από αυτές τις Τουρκίας.
Το 2017 το ΑΚΕΛ θεώρησε υπεύθυνο για τον Νίκο Αναστασιάδη για την αποτυχία στο Κράν Μοντάνα. Λίγους μήνες αργότερα το εκλογικό σώμα προτίμησε ξανά τον Νίκο Αναστασιάδη παρά τις κατηγορίες για διαφθορά και τα τεκταινόμενα στην οικονομία. Ο Κύπριος Πρόεδρος απαντώντας σε διάφορες κατηγορίες της ηγεσίας του ΑΚΕΛ ήταν πολύ αιχμηρός. «Η ηγεσία του ΑΚΕΛ πρέπει να αναλογισθεί ότι εκπροσωπεί χιλιάδες Ελληνοκύπριους και ως εκ τούτου καλείται να πολιτεύεται ανάλογα». Σημειώνεται συναφώς ότι στις βουλευτικές εκλογές του 2021 οι απώλειες του ΑΚΕΛ ήταν μεγαλύτερες από αυτές του ΔΗΣΥ. Στις προεδρικές εκλογές του 2023 η επιλογή του Ανδρέα Μαυρογιάννη (ο οποίος θεωρούσε/θεωρεί την Τουρκία υπεύθυνη για την κατάρρευση στο Κραν Μοντανά τον Ιούλιο του 2017) οδήγησε σε καλύτερα αποτελέσματα.
Ένα μεγάλο μέρος των Ελληνοκυπρίων θεωρεί ότι σήμερα ελλοχεύουν υπαρξιακοί κίνδυνοι. Το ΑΚΕΛ, αλλά και κάθε παράταξη, καλείται να έχει ξεκάθαρους στόχους σε σχέση με το Κυπριακό, το νόμιμο κράτος – την Κυπριακή Δημοκρατία – και τον ρόλο του Κυπριακού Ελληνισμού.
Έχει σημασία η διατήρηση και η συνέχεια της Κυπριακής Δημοκρατίας; Και ο Κυπριακός Ελληνισμός; Είναι θεμιτός ο στόχος της συνέχειας μιας πρωταγωνιστικής του παρουσίας στα δρώμενα της χώρας; Η μήπως αυτή η επιδίωξη είναι παρωχημένη και εθνικιστική; Προσωπικά θεωρώ ότι εθνομηδενιστικές προσεγγίσεις στην περίπτωση της Κύπρου είναι επικίνδυνες. Η χώρα μας δεν είναι γεωγραφικά τοποθετημένη στη βορειοδυτική Ευρώπη αλλά στην καρδιά της Ανατολικής Μεσογείου. Η Τουρκία δεν αρκείται στη διχοτόμηση. Πέραν του εποικισμού των κατεχομένων εδαφών και της ισλαμοποίησής των, η Άγκυρα ενθαρρύνει την παράνομη μετανάστευση στις ελεύθερες περιοχές από τρίτες χώρες. Οι επιδιώξεις της είναι προφανείς.
Η Κύπρος καλείται να αντιμετωπίσει αποφασιστικά την παράνομη μετανάστευση. Υπάρχει ένα όριο στους ξένους μετανάστες που η οποιαδήποτε χώρα μπορεί να δεχθεί. Και η Κύπρος έχει προ πολλού ξεπεράσει το συγκεκριμένο όριο και ποσοστό. Η πλειοψηφία των πολιτών δεν θεωρεί ότι το ΑΚΕΛ μπορεί να χειριστεί αποτελεσματικά το καυτό αυτό ζήτημα.
Εν κατακλείδι, το ΑΚΕΛ καλείται να προχωρήσει με τη δική του ιδεολογική επανατοποθέτηση και με πατριωτικό πραγματισμό. Για τα θέματα αυτά υπάρχουν διαφορετικές προσεγγίσεις. Υπάρχει εκείνη η μερίδα η οποία δίνει έμφαση σε μια καθαρά ιδεολογική κομμουνιστική και ταυτοτική προσέγγιση, έστω και αν το ΑΚΕΛ δεν θα μπορούσε πλέον να είναι κόμμα εξουσίας. Υπάρχουν επίσης οι εκφραστές της Πατριωτικής Αριστεράς οι οποίοι θεωρούν απαραίτητη την επανατοποθέτηση του κόμματος ούτως ώστε στο μέλλον να καταστεί εφικτή η σφυρηλάτηση συμμαχιών με άλλες δυνάμεις και η επάνοδος ή η ουσιαστική συμμετοχή στη διακυβέρνηση της χώρας. Η ευρύτερη επιδίωξη θα είναι η ολοκλήρωση της κυπριακής ανεξαρτησίας και μια δικαιότερη κοινωνία.
* Ο Καθηγητής Ανδρέας Θεοφάνους είναι Πρόεδρος του Κυπριακού Κέντρου Ευρωπαϊκών και Διεθνών Υποθέσεων καθώς και του Τμήματος Πολιτικών Επιστημών και Διακυβέρνησης του Πανεπιστημίου Λευκωσίας.
Η αίσθησή μας είναι ότι περνάμε μια παρακμιακή περίοδο χαμένοι σε μια πολλαπλότητα γεγονότων που εξελίσσονται με μεγάλη ταχύτητα χωρίς να μπορούμε να τα συλλάβουμε και να κατανοήσουμε τη σημασία τους.
Συνήθως, στο παρελθόν, ήταν οι μεγάλοι ηγέτες που άλλαζαν τον κόσμο. Το είδος στις ημέρες μας σπανίζει και καταλύτης των εξελίξεων είναι οι εφευρέσεις, οι καινοτομίες που αποδομούν τις παραδοσιακές αντιλήψεις για τη συγκρότηση των κοινωνιών και την συνύπαρξή τους.
Έτσι, αμφισβητούνται, ακόμη και θεσμοί που κράτησαν συνεκτικές τις ανθρώπινες κοινωνίες για πολλούς αιώνες. Αυτό μπορεί να είναι μια αναγκαστική εξέλιξη αλλά το ανησυχητικό είναι πως οι θεσμοί που καταρρέουν δεν αντικαθίστανται. Μπορούν οι ανθρώπινες κοινωνίες να ζήσουν χωρίς αναφορές και χωρίς όρια; Χωρίς ιερά; Και όταν λέμε ιερά δεν εννοουμε, μόνο, τα θρησκευτικά που και αυτά έχουν την σημασία τους και τον ρόλο τους. Ιερό είναι το όριο που θέτει ο άνθρωπος στον εαυτό του και επειδή η παραβίασή του θα έχει δραματικές συνέπειες αποδίδει την θέσπισή του στον Θεό. Η υπέρβασή τους αποτελεί ύβρη και η ύβρις τιμωρείται.
Δείτε τι γράφει ο καθηγητής της Φιλοσοφικής Σχολής του ΑΠΘ Γιάννης Τζιφόπουλος για την ύβριν για να καταλάβετε και την σημασία του ιερού.
Από τα ομηρικά έπη ο Ελλήσποντος (τα Στενά του Βοσπόρου) αποτελούσαν ένα είδος ορίου μεταξύ Αχαιών και Τρώωνμε σύνορα ωστόσο ρευστά. Μετά τους Περσικούς πολέμους, λίγα χρόνια πριν εξορίσουν οι Αθηναίοι τον Θεμιστοκλή διά οστρακισμού, την άνοιξη του 472 π.Χ., έλαβε χώρα η παράσταση της τραγωδίας του Αισχύλου Πέρσες, η μόνη σωζόμενη με θέμα της ένα σύγχρονο ιστορικό γεγονός: τη νίκη των Ελλήνων στη ναυμαχία της Σαλαμίνας το 480 και στις Πλαταιές το 479, με χορηγό της παράστασης τον Περικλή. Στη συγκεκριμένη τραγωδία ο Αισχύλος αναφέρει με σαφέστατο τρόπο ως κύρια αιτία της ήττας των Περσών την ύβριν τους, δηλαδή τη ζεύξη του Ελλήσποντου με την οποία υπερέβησαν και καταστρατήγησαν τα γεωγραφικά όρια/σύνορα.
Η ρευστοποίηση ή, ακόμη, και η αποδόμηση των θεσμών που κρατούν συνεκτικές τις κοινωνίες δεν απασχολεί σοβαρά τους σύγχρονους διαχειριστές τους ή και τις γενιές που αναλαμβάνουν τα ηνία. Πως θα αντιμετωπισθούν, όμως, οι παρενέργειές τους; Ακόμη και στην περίτπωση της Εκκλησίας που αμφισβητείται έντονα το κενό της περιθωριοποίησής της θα είναι έντονο.
Ας μην θέτουμε οτιδήποτε σε μια αγοραία αντιπαράθεση παραδοσιακών και εκσυγχρονιστών. Η ύπαρξη και των δύο πόλων αποτέλεσε κοινωνική αναγκαιότητα. Με τις συγκρούσεις αυτών προχώρησε η ανθρωπότητα. Αλλά απο την σύγκρουση προέκυπτε κάτι. Σήμερα η σύγκρουση είναι και ανελέητη και χωρίς εναλλακτική πρόταση.
Που θα οδηγήσει;
Ας διατρέξουμε πολύ επιγραμματικά την ιστορία για να επισημάνουμε κάποια κομβικά σημεία που επηρέασαν την εξέλιξη του μέρους της ανθρωπότητας που μας αφορά.
Ας ξεκινήσουμε από την εποχή των Περσικών Πολέμων όταν ο Δαρείος αρχικά και ο Ξέρξης στη συνέχεια επιχειρούν να καταλάβουν τις ελληνικές πόλεις-κράτη της κυρίως Ελλάδας. Διότι παρουσία στα μικρασιατικά παράλια, όπου υπήρχαν ελληνικές πόλεις, είχαν.
Στον Μαραθώνα το 490 π.Χ. στη Σαλαμίνα το 480 π.Χ. και στις Πλαταιές το 479 π.Χ. οι Έλληνες αποκρούουν τον Περσικό κίνδυνο. Αυτό που λέγεται σήμεραδυτικός πολιτισμός και τότε εκφραζόταν από τους Έλληνες σώζεται. Οι Έλληνες προσφέρουν μεγάλη υπηρεσία στην πολιτισμική εξέλιξη της ανθρωπότητας. Και δεν θα είναι η πρώτη φορά.
Αλλά η περσική εισβολή άφησε βαρύ αποτύπωμα. Με τον Ξέρξη και ενώ οι Αθηναίοι είχαν καταφύγει στα ξύλινα τείχη οι Πέρσες λεηλάτησαν την πόλη και κατέστρεψαν τα ιερά.
Μάχη Της Χαιρώνειας
Αυτήν την προσβολή οι Έλληνες δεν θα την ανέχονταν. Ο Φίλιππος στην αρχή μετά τη Μάχη της Χαιρώνειας (338 π.Χ.) και την Πανελλήνια Συμμαχία στην Κόρινθο (οι Έλληνες πλην Λακεδαιμονίων) και ο γιός του Αλέξανδρος στη συνέχεια, έδωσαν την υπόσχεση να εκδικηθούν. Γιατί προσεβλήθησαν τα Ιερά.
Ο Φίλιππος συντάχθηκε με την παράδοση αυτών των νικών. Υπενθύμισε στους Έλληνες ότι μόνο ενωμένοι θα μπορούσαν να νικήσουν τους Πέρσες και να προστατεύσουν την ελευθερία τους. Τους υπενθύμισε επίσης ότι ήταν καθήκον τους να ελευθερώσουν από την περσική κατοχή τις ελληνικές πόλεις της Μικράς Ασίας, ακριβώς όπως είχαν κάνει το 478 π.χ.. Με εξαίρεση την Σπάρτη και την Ήπειρο, οι περισσότερες ελληνικές πόλεις και ομοσπονδίες πόλεων αποδέχτηκαν το κάλεσμα.
Από μια τέτοια επιθυμία ξεκίνησε ο Αλέξανδρος στο σύντομο αλλά μακρύ ταξίδι του και μεταμόρφωσε την τότε γνωστή οικουμένη.
Από την εκστρατεία αναδείχθηκε και κάτι άλλο.
Κατά τον Ντόϋζεν (Γιόχαν Γκούσταβ Ντόϋζεν ο οποίος το 1833 έγραψε την πρώτη ιστορία του Αλεξάνδρου στην νεότερη εποχή), ο Αλέξανδρος συνειδητά και συστηματικά υπηρετούσε έναν στόχο.: να υπερβεί τον διχασμό ανάμεσα στην Ανατολή και στη Δύση.
Ο Αλέξανδρος έφθασε μέχρι τον Ανατολικό Ωκεανό. Την ίδια εποχή ένας άλλος Έλληνας ο Πυθέας ο Μασσαλιώτης εξερευνούσε τον Δυτικό Ωκεανό, πέρα από τις Ηράκλειες στήλες, το Γιβραλτάρ.
Κατά τη διάρκεια του ταξιδιού του ανακάλυψε τα βρετανικά νησιά, ενδεχομένως έφθασε ως τη Νορβηγία ή την Ισλανδία, ανάλογα με το που τοποθετεί κανείς το μέρος όπου οι Αρχαίοι ονόμαζαν Θούλη-και έπλευσε βαθιά στην Βαλτική Θάλασσα.
Περίπου την ίδια εποχή σε έναν πιο άνετο χώρο, στους σκιερούς κήπους του Λυκείου των Αθηνών, ο Αριστοτέλης και οι μαθητές του ακολουθούσαν το σχέδιο να χαρτογραφήσουν, να αναλύσουν και να ταξινομήσουν το σύνολο του ορατού κόσμου και κάθε πτυχή της ανθρώπινης συμπεριφοράς.
Πυθέας ο Μασσαλιώτης
Ο Πυθέας στη Δύση, ο Αλέξανδρος στην Ανατολή και ο Αριστοτέλης στο κέντρο της ελληνικής διανόησης αποτελούν τις παράλληλες αποκορυφώσεις επιστημονικών εξερευνήσεων δεκαετιών, που στα τέλη του 4ου αιώνα π.Χ άνοιγαν νέους δρόμους
Έτσι, η Μάχη της Χαιρωνείας δεν σηματοδοτεί το τέλος του ελληνικού κόσμου όπως θα ήθελαν ορισμένοι συγγραφείς αλλά την αρχή του τέλους των Αχαιμενιδών. Δηλαδή της Περσικής Αυτοκρατορίας.
Αφού κατέλαβε τις Περσικές πόλεις ο Αλέξανδρος εξεστράτευσε βορειότερα για να καταστείλει εξεγέρσεις τοπικών ηγεμόνων, έφθασε μέχρι την Βάκτρια και παντρεύτηκε την Ρωξάνη κόρη τοπικού ηγεμόνα της Σογδιανής. Μιλάμε για περιοχές που ανήκουν στο σημερινό Πακιστάν και Αφγανιστάν.
Η αυτοκρατορία την οποία είχε δημιουργήσει δεν διέθετε σταθερά θεμέλια και ως διοικητική οντότητα κατέρρευσε. Αλλά οι κατακτημένοι λαοί συνέχισαν να είναι ενταγμένοι σε ένα δίκτυο πολιτικών σχέσεων, οικονομικών ανταλλαγών και πολιτιστικών αλληλεπιδράσεων.
Η κληρονομιά του Αλέξανδρου είναι τα μέτρα που έλαβε και τα πρότυπα που δημιούργησε.
Πάνω σε αυτά στηρίχθηκε η ελληνική Ανατολή για τους επόμενους τρείς αιώνες.
Η μακρά ελληνιστική εποχή άλλαξε την θέση των Ελλήνων στην οικουμένη (την κατοικημένη γη) καθιστώντας την ιστορία τους αναπόσπαστο κομμάτι της «παγκόσμιας» ιστορίας της αρχαιότητας.
Η ελληνιστική εποχή ξεκινά συμβατικά με τις εκστρατείες ή τον θάνατο του Μεγάλου Αλεξάνδρου και τελειώνει με το θάνατο της Κλεοπάτρας (334 ή 323 πχ -30πχ)
Η ελληνιστική εποχή οφείλει το όνομά της στους ελληνιστές, ομάδα ιουδαίων που είχαν υιοθετήσει τον ελληνικό τρόπο ζωής.
Οι εξελίξεις που οι εκστρατείες του Αλεξάνδρου έθεσαν σε κίνηση οδήγησαν τελικά στη δημιουργία ενός σύνθετου δικτύου πολιτικών, διοικητικών, οικονομικών και πολιτιστικών διασυνδέσεων που πλησιάζει στο σύγχρονο φαινόμενο της παγκοσμιοποίσης. Αντί για παγκοσμιοποίηση θα μπορούσαμε καλύτερα να μιλάμε για οικουμενοποίηση.
Φυσικά, ο μεγάλος ελληνικός αποικισμός από τον 8 ως τον 6 αιώνα πΧ. είχε διευρύνει τους ορίζοντες των Ελλήνων αλλά με κανέναν τρόπο δεν συγκρίνεται με αυτό που συναντούμε μετά τις εκστρατείες του Αλεξάνδρου.
Αυτή η διαδικασία επηρέασε διάφορες ελληνικές περιοχές με ποικίλους τρόπους.
Παραδοσιακές ηγεμονικές δυνάμεις όπως η Αθήνα, η Σπάρτη και οι Θήβες, υπερκεράστηκαν σε πολιτική σημασία από τα ελληνιστικά βασίλεια και τα ομόσπονδα κράτη, αλλά και από περιφερειακές δυνάμεις όπως η Ρόδος.
Η ρωμαϊκή κατάκτηση ενίσχυσε την οικονομική βαρύτητα που είχαν οι επαρχιακές πρωτεύουσες και οι ρωμαϊκές αποικίες.
Κομβικό σημείο στην ρωμαϊκή εξέλιξη αποτέλεσε η Μάχη του Ακτίου (31 π.Χ.) γύρω από τη σημερινή Πρέβεζα, που έδωσε τέλος στους εμφύλιους πολέμους της Ρώμης, οι οποίοι διεξάγονταν πάντα σε ελληνικό έδαφος.
Ο στόλος του Οκταβιανού με ναύαρχο τον Αγρίππα συγκρούστηκε με τον στόλο του Αντωνίου και της βασίλισσας της Αιγύπτου Κλεοπάτρας, της τελευταίας απογόνου της Μακεδονικής δυναστείας, και κατήγαγε περιφανή νίκη, τερματίζοντας οριστικά τους εμφυλίους πολέμους της Ρώμης.
Η σημασία της συγκεκριμένης ναυμαχίας ως προς τις συνέπειές της υπήρξε καθοριστική και μπορεί να συγκριθεί με άλλες ανάλογες στρατιωτικές νίκες, όπως τη ναυμαχία στη Σαλαμίνα το 480 π.Χ. ή τη ναυμαχία στο Ναβαρίνο το 1827, που αποδεικνύονται ως σημεία καμπής στην ιστορία του τότε γνωστού κόσμου με αλλαγές και συνέπειες δραματικές και μακροχρόνιες.
Αύγουστος και Αγρίππας σχεδίασαν και εφάρμοσαν για πρώτη φορά στο στρατιωτικό τροπαίο της νίκης στη Νικόπολη το τι, το πώς και το γιατί της Ρώμης του μέλλοντος, χρησιμοποιώντας το τροπαίο ως ένα εμπειρικό πεδίο δοκιμών και λαθών για τη «νέα τάξη πραγμάτων», τη δημιουργία δηλαδή της ρωμαϊκής αυτοκρατορίας και τους μηχανισμούς διακυβέρνησής της.
Στη νέα σύλληψη του τότε κόσμου Αύγουστος και Αγρίππας οριοθετούν το κέντρο στην Ιταλική χερσόνησο και τα γειτνιάζοντα νησιά, ενώ η πόλη και το μνημείο της νίκης στη Νικόπολη και το Άκτιο συμβολίζουν κυριολεκτικά και μεταφορικά ένα οροθέσιο, έναν χώρο δηλαδή ταυτόχρονα συνοριακό και μεθοριακό, που συμβολίζει τη ρωμαϊκή αμηχανία και τα ανάμεικτα συναισθήματα απέναντι σε μια πολεμική νίκη κατά τον εμφύλιο πόλεμο του πρόσφατου παρελθόντος της Ρώμης. Το μνημείο της νίκης σε απόσταση ασφαλείας από τη Ρώμη συμβολίζει έναν νέο νοητό «γεωγραφικό μεσημβρινό» Β-Ν για τις ρωμαϊκές επαρχίες της Ανατολής, εκεί όπου τελικά δεν κατάφερε να επικρατήσει ο ρωμαϊκός τρόπος νοοτροπίας, σκέψης, αντίληψης, όπως στο κέντρο της αυτοκρατορίας, τη Ρώμη, την Ιταλική χερσόνησο και τα γειτνιάζοντα νησιά.
Τροπαίο, Νικόπολις
Η συμβολική αυτή κίνηση του Αυγούστου με το τροπαίο της νίκης στη Νικόπολη ανατρέπει συμβολισμούς αιώνων(τουλάχιστον από τον 5ο αιώνα π.Χ.) αλλά και επαναδιατυπώνει σαφώς με γεωγραφικούς και γεωστρατηγικούς όρους το όριο Α-Δγια τη νέα δύναμη της Μεσογείου.
Η συνάντηση της ελληνικής και της ρωμαϊκής ιστορίας δημιούργησε το Βυζάντιο και μέσω του Βυζαντίου το νέο ελληνισμό: τη Ρωμιοσύνη.
ΥΣΤΕΡΟΓΡΑΦΟ: Μια απο τις προσφιλείς θεωρίες δημιουργίας του Σύμπαντος είναι η κβαντική διακύμανση του κενού.
Στην κλασική φυσική, το κενό ορίζεται ως η περιοχή του διαστήματος που δεν περιέχει οποιαδήποτε ύλη ή ενέργεια. Ωστόσο, στην κβαντική φυσική, το κενό δεν είναι απλώς μια κενή και απολύτως άδεια περιοχή.
Σύμφωνα με τη θεωρία, το κενό είναι γεμάτο με μια συνεχή θάλασσα από ενεργειακά και παραγωγικά κβαντικά πεδία, γνωστά ως κβαντικά κεντρικά. Αυτά τα πεδία είναι σε συνεχή κίνηση, δημιουργώντας και καταστρέφοντας ζεύγη σωματιδίων και αντισωματιδίων (σύμφωνα με τη σχέση ενέργειας και μάζας της ειδικής σχετικότητας, E=mc²). Αυτό το συνεχές φαινόμενο δημιουργεί μια παροδική και δυναμική παρουσία ενέργειας στο κενό, γνωστή ως κβαντική διακύμανση του κενού. Αυτά απο το Chat GPT.
Είναι γνωστή η φράση: η φύση απεχθάνεται το κενό. Ο άνθρωπος είναι μέρος της φύσης. Δεν θα υπάρξει σε κενό. Το ζήτημα είναι στις κοινωνίες που δημιουργεί να ελέγξει ο ίδιος τις κβαντικές του διακυμάνσεις. Διότι οι ανθρώπινες κοινωνίες δημιουργούνται για να συγκρατήσουν την φυσική και κοινωνική εντροπία.
Σημείωση: Για το παραπάνω σχόλιο αντλήθηκαν στοιχεία απο:
-Άγγελος Χανιώτης: Η εποχή των κατακτήσεων.
-Ρόντερικ Μπήτον: οι Ελληνες
-Το άρθρο του καθηγητή Γιάννη Τζιφόπουλου στις Ανιχνεύσεις: Τροπαίο της νίκης Ανατολής-Δύσης στη Νικόπολη: όρια, οροθέσια, σύνορα ΕΔΩ
Η εισαγγελέας του Αρείου Πάγου Γεωργία Αδειλίνη παρήγγειλε στον Διευθύνοντα την Εισαγγελία Πρωτοδικών Αθηνών την άσκηση ποινικών διώξεων, σε βαθμό πλημμελήματος, για εξαπάτηση του εκλογικού σώματος κατά έντεκα βουλευτών του κόμματος Σπαρτιάτες, κατά του φυλακισμένου Ηλία Κασιδιάρη, ως ηθικού αυτουργού και κατά ενός δικηγόρου για συνέργεια.
Η ποινική δίωξη βασίζεται σε στοιχεία της Εισαγγελέως ότι ο Ηλίας Κασιδιάρης ήταν ο πραγματικός ηγέτης των Σπαρτιατών, ότι αυτός κινούσε τα νήματα παρέχοντας πολιτική στήριξη, καθοδηγώντας και συμβάλλοντας καθοριστικά στην εκλογική κάθοδο, αλλά και την εκλογή των βουλευτών του κόμματος. Αυτό υποτίθεται ότι δεν το γνώριζαν οι ψηφοφόροι των Σπαρτιατών και άρα εξαπατήθηκαν!
Σύμφωνα με τροπολογία που ψηφίστηκε πριν από τις τελευταίες βουλευτικές εκλογές, ο Ηλίας Κασιδιάρης (όπως και τ’ άλλα μέλη της Χρυσής Αυγής που έχουν καταδικαστεί ως συμμετέχοντες σε εγκληματική οργάνωση) δεν έχει το δικαίωμα της όποιας, άμεσης ή έμμεσης, πολιτικής δραστηριότητας, παρ’ όλο που δεν έχει καταδικαστεί αμετάκλητα και δεν έχει στερηθεί των πολικών δικαιωμάτων του.
Εντυπωσιακό είναι ότι η παραγγελία για ποινική δίωξη δεν ασκείται κατά του Προέδρου των Σπαρτιατών Βασίλη Στίγκα. Όλοι οι βουλευτές, σε συνεργασία με τον Κασιδιάρη, εξαπάτησαν το εκλογικό σώμα εκτός από τον Πρόεδρο του κόμματος! Ο τελευταίος εμφανίζεται είτε ως πολιτικά αφελής είτε ότι εντάσσεται στην κατηγορία του «προστατευόμενου μάρτυρα».
Θυμίζουμε ότι στις βουλευτικές εκλογές του 2023 οι «Σπαρτιάτες» έλαβαν ποσοστό 4,68% των εγκύρων ψήφων (243.922) και εξέλεξαν 12 βουλευτές.
Η άσκηση των ποινικών διώξεων σε συνδυασμό με την αναμενόμενη απόφαση του Εκλογοδικείου, μετά από σχετικές προσφυγές πολιτών, μπορεί να οδηγήσει σε έκπτωση από το βουλευτικό αξίωμα όσων εκλέχτηκαν με τους Σπαρτιάτες. Σε μια τέτοια περίπτωση ήδη εμφανίζονται, στα μέσα ενημέρωσης, διάφορα σενάρια για το πώς θα καλυφθούν οι έδρες που θα κενωθούν.
Πρώτο σενάριο είναι οι κενές έδρες να πληρωθούν από τους επιλαχόντες βουλευτές, ιδίως μάλιστα αν δεν εκπέσει ο Πρόεδρος του κόμματος. Εκτός αν το Εκλογοδικείο κρίνει ότι όλοι οι υποψήφιοι, του συγκεκριμένου κόμματος μαζί με τον Πρόεδρο συμμετείχαν στη συνομωσία εξαπάτησης του εκλογικού σώματος.
Δεύτερο σενάριο είναι να γίνουν επαναληπτικές εκλογές στις περιφέρειες που εκλέχτηκαν οι βουλευτές των Σπαρτιατών. Σ’ αυτήν την περίπτωση όμως θα πρέπει να επαναληφθεί η εκλογή όλων των βουλευτών της περιφέρειας γιατί, αν γίνουν εκλογές μόνο για μία έδρα, σε κάθε περιφέρεια, τότε θα εκλεγούν βουλευτές, αυτοί του πρώτου κόμματος (ΝΔ). Θα γίνουν, δηλαδή, μ’ ένα μονοεδρικό πλειοψηφικό σύστημα. Κάτι τέτοιο βέβαια θα βρει αντίθετα όλα τα κόμματα της αντιπολίτευσης. Στο σενάριο αυτό υπάρχει μεγάλο πρόβλημα με το όριο του 3%, τα υπόλοιπα και τις έδρες που δόθηκαν, λόγω του μπόνους, στο πρώτα κόμμα στις συγκεκριμένες περιφέρειες.
Τρίτο σενάριο είναι οι 12 ή 11έδρες να μοιραστούν μεταξύ των άλλων κομμάτων της Βουλής ανάλογα με την εκλογική δύναμή τους. Αυτό το σενάριο φαίνεται ότι προτιμούν όλες σχεδόν οι πολιτικές δυνάμεις εντός του Κοινοβουλίου για προφανείς λόγους. Μόνο που σ’ αυτήν την περίπτωση θα έχουμε τον αποκλεισμό από τη Βουλή ενός τμήματος (4,68%) των εκλογέων. Έτσι όμως διολισθαίνουμε προς μια πατερναλιστική – ανελεύθερη δημοκρατία που αποκλείει τη συμμετοχή των πολιτών που αντιτίθενται στην επικρατούσα πολιτική ορθότητα. Αν αυτό γίνει μια φορά, θα μπορεί να επαναληφθεί και στο μέλλον.
Ας μην χαίρονται κάποιοι στη Δεξιά ότι έτσι θα «εισπράξουν» τις ψήφους των Σπαρτιατών και ας μην χαίρονται κάποιοι στην Αριστερά ότι έτσι «ξεμπερδεύουμε με τους φασίστες». Αργά ή γρήγορα οι ίδιες μέθοδοι θα εφαρμοστούν και εναντίον τους μόλις θεωρηθούν επικίνδυνοι για τη σταθερότητα του κυρίαρχου πολιτικού συστήματος.
Αν οι Σπαρτιάτες και ο Κασιδιάρης εξαπάτησαν το εκλογικό σώμα, τότε τι έκανε ο Γ. Παπανδρέου με το «Λεφτά υπάρχουν» ή ο Α. Σαμαράς που «έσκιζε τα μνημόνια σελίδα-σελίδα» στο Ζάππειο ή ο Α. Τσίπρας με το δημοψήφισμα του 2015 που το ΟΧΙ το έκανε ΝΑΙ; Καμιά διαδικασία έκπτωσης των βουλευτών αυτών των κομμάτων δεν κινήθηκε τότε από τη Δικαιοσύνη. Αυτοί δεν εξαπάτησαν το εκλογικό σώμα;
Μπορεί κάποιοι να είναι ιδεολογικοί και πολιτικοί αντίπαλοι των εθνικιστών και να απεχθάνονται τον Κασιδιάρη, αλλά η Δημοκρατία, με όλες τις ατέλειες και αδυναμίες της, είναι πολύ υπέρτερο αγαθό. Η Δημοκρατία δεν μπορεί να λειτουργεί μόνο με όποιους συμφωνούν και να αποκλείει όσους διαφωνούν. Όποιοι θέλουν να πολεμήσουν το φασισμό, το ναζισμό, τον εθνικισμό, το ρατσισμό, την ομοφοβία, το λαϊκισμό και οτιδήποτε άλλο θεωρούν ως απειλή, οφείλουν να το κάνουν με πολιτικά και ιδεολογικά μέσα και όχι με απαγορεύσεις, αποκλεισμούς και καταναγκασμούς που ουσιαστικά υποσκάπτουν τη Δημοκρατία για την οποίαν υποτίθεται ότι κόπτονται.
Υ.Γ. Οι παλαιότεροι θυμούνται ότι η ΕΔΑ (Ενιαία Δημοκρατική Αριστερά) μεταπολεμικά μέχρι τη Χούντα της 21ης Απριλίου 1967 λειτουργούσε ως πολιτικό κέλυφος του παράνομου τότε ΚΚΕ. Ουδείς είχε προτείνει, εκείνη την περίοδο, να τεθεί εκτός του πολιτικού συστήματος επειδή ουσιαστικά την καθοδηγούσε ο παράνομος μηχανισμός του ΚΚΕ.Ορισμένοι μάλιστα από τους βουλευτές της ήταν φυλακισμένοι για την κομμουνιστική δράση τους ή για κατασκοπεία, σύμφωνα με τη νομοθεσία της εποχής.
Η ασθενής Ένα ήταν 24 ετών και έγκυος στο τρίτο της παιδί όταν αφαιρέθηκε το σύστημα υποστήριξης ζωής. Ήταν το 2014. Μερικά χρόνια νωρίτερα, είχε διαγνωστεί με μια διαταραχή που προκαλούσε ακανόνιστο καρδιακό παλμό και κατά τις δύο προηγούμενες εγκυμοσύνες της είχε υποστεί επιληπτικές κρίσεις και λιποθυμίες. Τέσσερις εβδομάδες μετά την τρίτη εγκυμοσύνη της, σωριάστηκε στο πάτωμα του σπιτιού της. Η μητέρα της, που ήταν μαζί της, κάλεσε το 911. Μέχρι να φτάσει ένα ασθενοφόρο, η ασθενής 1 ήταν αναίσθητη για περισσότερα από 10 λεπτά. Οι διασώστες διαπίστωσαν ότι η καρδιά της είχε σταματήσει.
Αφού οδηγήθηκε σε νοσοκομείο όπου δεν μπορούσε να νοσηλευτεί, η ασθενής 1 μεταφέρθηκε στο τμήμα επειγόντων περιστατικών στο Πανεπιστήμιο του Μίσιγκαν. Εκεί, το ιατρικό προσωπικό χρειάστηκε να χτυπήσει το στήθος της τρεις φορές με έναν απινιδωτή πριν μπορέσει να επανεκκινήσει την καρδιά της. Τοποθετήθηκε σε εξωτερικό αναπνευστήρα και βηματοδότη και μεταφέρθηκε στη μονάδα νευροεντατικής θεραπείας, όπου οι γιατροί παρακολούθησαν την εγκεφαλική της δραστηριότητα. Δεν ανταποκρινόταν σε εξωτερικά ερεθίσματα και είχε ένα τεράστιο πρήξιμο στον εγκέφαλό της. Αφού έμεινε σε βαθύ κώμα για τρεις ημέρες, η οικογένειά της αποφάσισε ότι ήταν καλύτερο να της αφαιρέσουν το στήριγμα ζωής.
Ήταν σε εκείνο το σημείο – αφού της έκλεισαν το οξυγόνο και οι νοσοκόμες τράβηξαν τον αναπνευστικό σωλήνα από το λαιμό της – που η Ασθενής Ένα έγινε ένα από τα πιο ενδιαφέροντα επιστημονικά θέματα στην πρόσφατη ιστορία.
Jimo Borjigin,
Για αρκετά χρόνια, η Jimo Borjigin, καθηγήτρια νευρολογίας στο Πανεπιστήμιο του Michigan, προβληματιζόταν από το ερώτημα τι συμβαίνει σε εμάς όταν πεθαίνουμε. Είχε διαβάσει για τις σχεδόν θανατηφόρες εμπειρίες ορισμένων επιζώντων από καρδιακή ανακοπή, οι οποίοι είχαν υποβληθεί σε απίστευτα ψυχικά ταξίδια πριν αναβιώσουν. Μερικές φορές, αυτοί οι άνθρωποι ανέφεραν ότι ταξίδευαν έξω από το σώμα τους προς τις συντριπτικές πηγές φωτός όπου τους υποδέχτηκαν νεκροί συγγενείς. Άλλοι μίλησαν για μια νέα κατανόηση της ζωής τους ή ότι συναντούσαν όντα βαθιάς καλοσύνης.
Η Borjigin δεν πίστευε ότι το περιεχόμενο αυτών των ιστοριών ήταν αληθινό -δεν πίστευε ότι οι ψυχές των ετοιμοθάνατων ταξίδεψαν πραγματικά σε έναν άλλο κόσμο μετά τον κόσμο – αλλά υποψιαζόταν ότι κάτι πολύ πραγματικό συνέβαινε στον εγκέφαλο αυτών των ασθενών. Στο δικό της εργαστήριο, είχε ανακαλύψει ότι οι αρουραίοι υφίστανται μια δραματική καταιγίδα πολλών νευροδιαβιβαστών, συμπεριλαμβανομένης της σεροτονίνης και της ντοπαμίνης, αφού η καρδιά τους σταματήσει και ο εγκέφαλός τους χάσει οξυγόνο. Αναρωτήθηκε αν οι εμπειρίες του θανάτου των ανθρώπων θα μπορούσαν να πηγάζουν από ένα παρόμοιο φαινόμενο και αν συνέβαινε ακόμη και σε ανθρώπους που δεν μπορούσαν να αναβιώσουν.
Ο θάνατος φαινόταν τόσο σημαντικός τομέας έρευνας – το κάνουμε όλοι, άλλωστε – που η Borjigin υπέθεσε ότι άλλοι επιστήμονες είχαν ήδη αναπτύξει μια λεπτομερή κατανόηση του τι συμβαίνει στον εγκέφαλο κατά τη διαδικασία του θανάτου. Αλλά όταν κοίταξε την επιστημονική βιβλιογραφία, βρήκε λίγη διαφώτιση. «Το να πεθάνεις είναι τόσο ουσιαστικό μέρος της ζωής», μου είπε πρόσφατα. «Αλλά δεν ξέραμε σχεδόν τίποτα για τον ετοιμοθάνατο εγκέφαλο». Έτσι αποφάσισε να επιστρέψει και να καταλάβει τι είχε συμβεί μέσα στους εγκεφάλους των ανθρώπων που πέθαναν στη μονάδα νευροεντατικής θεραπείας του Πανεπιστημίου του Μίσιγκαν. Ανάμεσά τους ήταν η Ασθενής Ένα.
Την εποχή που η Borjigin ξεκίνησε την έρευνά της στην ασθενή Ένα, η επιστημονική κατανόηση του θανάτου είχε φτάσει σε αδιέξοδο. Από τη δεκαετία του 1960, η σχετική πρόοδος είχε βοηθήσει στην αναβίωση χιλιάδων ανθρώπων που διαφορετικά θα είχαν πεθάνει. Περίπου το 10% ή το 20% αυτών των ανθρώπων έφεραν μαζί τους ιστορίες από εμπειρίες σχεδόν θανάτου στις οποίες ένιωσαν την ψυχή ή τον εαυτό τους να φεύγει από το σώμα τους. Μια χούφτα από αυτούς τους ασθενείς ισχυρίστηκαν μάλιστα ότι ήταν μάρτυρες, από ψηλά, των προσπαθειών των γιατρών να τους αναβιώσουν. Σύμφωνα με διάφορες διεθνείς έρευνες και μελέτες, ένας στους 10 ανθρώπους ισχυρίζεται ότι είχε μια παρ’ ολίγον θανατική εμπειρία που συνεπαγόταν καρδιακή ανακοπή ή παρόμοια εμπειρία σε περιπτώσεις όπου μπορεί να πλησίαζε στον θάνατο. Αυτό είναι περίπου 800 εκατομμύρια ψυχές σε όλο τον κόσμο που μπορεί να έχουν βυθίσει το δάχτυλο του ποδιού στη μετά θάνατον ζωή.
Όσο αξιοσημείωτες κι αν ακούγονταν αυτές οι επιθανάτιες εμπειρίες, ήταν αρκετά συνεπείς ώστε ορισμένοι επιστήμονες άρχισαν να πιστεύουν ότι υπήρχε αλήθεια σε αυτές: ίσως οι άνθρωποι να είχαν πράγματι μυαλό ή ψυχή που υπήρχαν χωριστά από τα ζωντανά σώματά τους. Στη δεκαετία του 1970, ένα μικρό δίκτυο καρδιολόγων, ψυχιάτρων, ιατρικών κοινωνιολόγων και κοινωνικών ψυχολόγων στη Βόρεια Αμερική και την Ευρώπη άρχισε να ερευνά εάν οι εμπειρίες του θανάτου απέδειξαν ότι ο θάνατος δεν είναι το τέλος της ύπαρξης και ότι η συνείδηση μπορεί να υπάρχει ανεξάρτητα από τον εγκέφαλο.
Γεννήθηκε ο τομέας των κοντά στον θάνατο σπουδών.
Sam Parnia
Κατά τη διάρκεια των επόμενων 30 ετών, οι ερευνητές συνέλεξαν χιλιάδες αναφορές περιπτώσεων ανθρώπων που είχαν εμπειρίες κοντά στο θάνατο. Εν τω μεταξύ, οι νέες τεχνολογίες και τεχνικές βοηθούσαν τους γιατρούς να αναβιώνουν όλο και περισσότερους ανθρώπους που, σε παλαιότερες περιόδους της ιστορίας, σχεδόν σίγουρα θα είχαν οριστικά πεθάνει. «Βρισκόμαστε τώρα στο σημείο όπου έχουμε και τα εργαλεία και τα μέσα για να απαντήσουμε επιστημονικά στο πανάρχαιο ερώτημα: Τι συμβαίνει όταν πεθαίνουμε;» έγραψε ο Sam Parnia, ένας ολοκληρωμένος ειδικός αναβίωσης και ένας από τους κορυφαίους εμπειρογνώμονες στον κόσμο σε εμπειρίες παρ’ ολίγον θανάτου, το 2006. Ο ίδιος ο Πάρνια επινόησε μια διεθνή μελέτη για να ελέγξει εάν οι ασθενείς θα μπορούσαν να έχουν συνειδητή επίγνωση ακόμη και αφού βρέθηκαν κλινικά νεκροί.
Αλλά μέχρι το 2015, πειράματα όπως αυτό του Πάρνια είχαν αποδώσει διφορούμενα αποτελέσματα και το πεδίο των μελετών σχεδόν θανάτου δεν ήταν πολύ πιο κοντά στην κατανόηση του θανάτου από ό,τι όταν ιδρύθηκε τέσσερις δεκαετίες νωρίτερα. Τότε ήταν που η Borjigin, μαζί με αρκετούς συναδέλφους του, έριξαν την πρώτη προσεκτική ματιά στο αρχείο της ηλεκτρικής δραστηριότητας στον εγκέφαλο της Ασθενούς Ένα μετά την απομάκρυνσή της από τη συντήρηση. Αυτό που ανακάλυψαν – στα αποτελέσματα που αναφέρθηκαν για πρώτη φορά πέρυσι – ήταν σχεδόν εντελώς απροσδόκητο και έχει τη δυνατότητα να ξαναγράψει την κατανόησή μας για τον θάνατο.
«Πιστεύω ότι αυτό που βρήκαμε είναι μόνο η κορυφή ενός τεράστιου παγόβουνου», μου είπε η Borjigin. «Αυτό που εξακολουθεί να υπάρχει κάτω από την επιφάνεια είναι μια πλήρης περιγραφή του πώς πραγματικά συμβαίνει ο θάνατος. Επειδή κάτι συμβαίνει εκεί μέσα, στον εγκέφαλο, που δεν έχει νόημα».
Παρά όλα όσα έχει μάθει η επιστήμη για τη λειτουργία της ζωής, ο θάνατος παραμένει ένα από τα πιο δυσεπίλυτα μυστήρια. «Κατά καιρούς μπήκα στον πειρασμό να πιστέψω ότι ο δημιουργός σκόπευε αιώνια αυτό το τμήμα της φύσης να παραμείνει μπερδεμένο, να προκαλέσει τις περιέργειες και τις ελπίδες και τις υποψίες μας όλα εξίσου», έγραψε ο φιλόσοφος William James το 1909.
Η πρώτη φορά που τέθηκε η ερώτηση που άρχισε να κάνει η Borjigin το 2015 – για το τι συμβαίνει στον εγκέφαλο κατά τη διάρκεια του θανάτου – ήταν ένα τέταρτο της χιλιετίας νωρίτερα. Γύρω στο 1740, ένας Γάλλος στρατιωτικός γιατρός εξέτασε την περίπτωση ενός διάσημου φαρμακοποιού, ο οποίος, μετά από έναν «κακοήθη πυρετό» και αρκετές αιμορραγίες, έπεσε αναίσθητος και νόμιζε ότι είχε ταξιδέψει στο Βασίλειο των Ευλογημένων. Ο γιατρός υπέθεσε ότι η εμπειρία του φαρμακοποιού είχε προκληθεί από ένα κύμα αίματος στον εγκέφαλο. Αλλά μεταξύ αυτής της πρώιμης αναφοράς και των μέσων του 20ου αιώνα, το επιστημονικό ενδιαφέρον για τις επιθανάτιες εμπειρίες παρέμεινε σποραδικό.
Raymond Moody
Το 1892, ο Ελβετός ορειβάτης και γεωλόγος Άλμπερτ Χάιμ συγκέντρωσε τις πρώτες συστηματικές μαρτυρίες για εμπειρίες σχεδόν θανάτου από 30 συναδέλφους ορειβάτες που είχαν υποστεί σχεδόν θανατηφόρες πτώσεις. Σε πολλές περιπτώσεις, οι ορειβάτες υποβλήθηκαν σε μια ξαφνική ανασκόπηση ολόκληρου του παρελθόντος τους, άκουσαν όμορφη μουσική και «έπεσαν σε έναν υπέροχα γαλάζιο ουρανό που περιείχε ροζέ σύννεφα», έγραψε ο Heim. «Στη συνέχεια, η συνείδηση έσβησε ανώδυνα,συνήθως τη στιγμή της πρόσκρουσης». Υπήρξαν μερικές ακόμη απόπειρες έρευνας στις αρχές του 20ου αιώνα, αλλά μικρή πρόοδος σημειώθηκε στην επιστημονική κατανόηση των παρ’ ολίγον θανάτου εμπειριών. Στη συνέχεια, το 1975, ένας Αμερικανός φοιτητής ιατρικής ονόματι Raymond Moody δημοσίευσε ένα βιβλίο με τίτλο Life After Life.
Στο βιβλίο του, ο Moody παρέθεσε τις αναφορές 150 ανθρώπων που είχαν έντονες εμπειρίες που άλλαξαν τη ζωή τους τις στιγμές που είχαν μια καρδιακή ανακοπή. Αν και οι αναφορές διέφεραν, διαπίστωσε ότι συχνά μοιράζονταν ένα ή περισσότερα κοινά χαρακτηριστικά ή θέματα. Το αφηγηματικό τόξο της πιο λεπτομερούς από αυτές τις αναφορές – αναχώρηση από το σώμα και ταξίδι μέσα από μια μακρά σήραγγα, εμπειρία εξωσωματικής εμπειρίας, συνάντηση πνευμάτων και ένα ον από φως, ολόκληρη η ζωή του να αστράφτει μπροστά στα μάτια του και επιστρέφει στο σώμα από κάποιο εξωτερικό όριο – έγινε τόσο κανονικό που ο κριτικός τέχνης Ρόμπερτ Χιουζ θα μπορούσε να το αναφέρει χρόνια αργότερα ως «το γνωστό κιτς της παρ’ ολίγον θανατικής εμπειρίας». Το βιβλίο του Moody’s έγινε διεθνές μπεστ σέλερ.
Το 1976, οι New York Times ανέφεραν το αυξανόμενο επιστημονικό ενδιαφέρον για τη «ζωή μετά τον θάνατο» και το «αναδυόμενο πεδίο της θανατολογίας». Το επόμενο έτος, ο Moody και αρκετοί συνάδελφοι θανατολόγους ίδρυσαν έναν οργανισμό που έγινε η Διεθνής Ένωση για Μελέτες Κοντά στον Θανάτο. Το 1981, τύπωσαν το εναρκτήριο τεύχος του Vital Signs, ενός περιοδικού για τον γενικό αναγνώστη που ήταν σε μεγάλο βαθμό αφιερωμένο σε ιστορίες παραλίγο θανατηφόρων εμπειριών. Το επόμενο έτος άρχισαν να παράγουν το πρώτο περιοδικό του πεδίου με κριτές, το οποίο έγινε το Journal of Near-Death Studies. Το πεδίο μεγάλωνε και έπαιρνε τα ίχνη της επιστημονικής αξιοπρέπειας. Ανασκοπώντας την άνοδό του το 1988, το British Journal of Psychiatry αποτύπωσε το εμψυχωτικό πνεύμα του πεδίου: «Έχει εκφραστεί μια μεγάλη ελπίδα ότι, μέσω της έρευνας του NDE, μπορούν να αποκτηθούν νέες γνώσεις για το αιώνιο μυστήριο της ανθρώπινης θνησιμότητας και την τελική σημασία του, και ότι για πρώτη φορά, μπορούν να επιτευχθούν εμπειρικές προοπτικές για τη φύση του θανάτου».
Όμως, οι επιθανάτιες μελέτες είχαν ήδη χωριστεί σε πολλές σχολές πεποιθήσεων, των οποίων οι εντάσεις συνεχίζονται μέχρι σήμερα. Ένα στρατόπεδο με επιρροή αποτελούνταν από πνευματιστές, μερικούς από αυτούς ευαγγελικούς Χριστιανούς, οι οποίοι ήταν πεπεισμένοι ότι οι εμπειρίες κοντά στο θάνατο ήταν γνήσιες παραμονές στη χώρα των νεκρών και θεϊκές. Ως ερευνητές, ο στόχος των πνευματιστών ήταν να συλλέξουν όσο το δυνατόν περισσότερες αναφορές για την εμπειρία του σχεδόν θανάτου και να προσηλυτίσουν την κοινωνία σχετικά με την πραγματικότητα της μετά θάνατον ζωής. Ο Moody ήταν ο πιο σημαντικός εκπρόσωπός τους. τελικά ισχυρίστηκε ότι είχε πολλές προηγούμενες ζωές και έχτισε ένα «ψυχομαντείο» στην αγροτική Αλαμπάμα όπου οι άνθρωποι μπορούσαν να προσπαθήσουν να καλέσουν τα πνεύματα των νεκρών κοιτάζοντας σε έναν αμυδρά φωτισμένο καθρέφτη.
Η δεύτερη και μεγαλύτερη ομάδα των παραλίγο θανατηφόρων ερευνητών ήταν οι παραψυχολόγοι, όσοι ενδιαφέρονται για φαινόμενα που φαινόταν να υπονομεύουν την επιστημονική ορθοδοξία ότι ο νους δεν μπορούσε να υπάρξει ανεξάρτητα από τον εγκέφαλο. Αυτοί οι ερευνητές, οι οποίοι ήταν σε γενικές γραμμές εκπαιδευμένοι επιστήμονες που ακολουθούσαν καθιερωμένες ερευνητικές μεθόδους, έτειναν να πιστεύουν ότι οι εμπειρίες κοντά στο θάνατο προσέφεραν στοιχεία ότι η συνείδηση θα μπορούσε να επιμείνει μετά το θάνατο του ατόμου. Πολλοί από αυτούς ήταν γιατροί και ψυχίατροι που είχαν επηρεαστεί βαθιά αφού άκουσαν τις ιστορίες σχεδόν θανάτου ασθενών που νοσηλεύονταν στη ΜΕΘ. Στόχος τους ήταν να βρουν τρόπους να δοκιμάσουν τις θεωρίες τους για τη συνείδηση εμπειρικά και να μετατρέψουν τις μελέτες σχεδόν θανάτου σε μια νόμιμη επιστημονική προσπάθεια.
Τέλος, εμφανίστηκε η μικρότερη ομάδα ερευνητών σχεδόν θανάτου, που θα μπορούσαν να χαρακτηριστούν φυσικοί. Αυτοί ήταν επιστήμονες, πολλοί από τους οποίους μελέτησαν τον εγκέφαλο, οι οποίοι ήταν αφοσιωμένοι σε έναν αυστηρά βιολογικό απολογισμό των παραλίγο θανάτου. Όπως τα όνειρα, υποστήριξαν οι φυσικιστές, οι παραλίγο θανατικές εμπειρίες μπορεί να αποκαλύπτουν ψυχολογικές αλήθειες, αλλά το έκαναν μέσω παραισθησιογόνων μυθοπλασιών που προέκυψαν από τη λειτουργία του σώματος και του εγκεφάλου. (Πράγματι, πολλές από τις καταστάσεις που αναφέρθηκαν από τους παραλίγο θανάτους μπορούν προφανώς να επιτευχθούν με τη λήψη της δόσης κεταμίνης ενός ήρωα.)
Η βασική τους υπόθεση ήταν: χωρίς λειτουργία εγκεφάλου σημαίνει ότι δεν υπάρχει συνείδηση και σίγουρα δεν υπάρχει ζωή μετά τον θάνατο.
Το καθήκον τους, το οποίο ανέλαβε η Borjigin το 2015, ήταν να ανακαλύψουν τι συνέβαινε κατά τη διάρκεια εμπειριών παραλίγο θανάτου σε ένα θεμελιωδώς φυσικό επίπεδο.
Σιγά-σιγά, οι πνευματιστές εγκατέλειψαν το πεδίο της έρευνας για τους πιο υψηλούς τομείς του χριστιανικού ραδιοφώνου και οι παραψυχολόγοι και οι φυσικοί άρχισαν να φέρνουν τις μελέτες σχεδόν θανάτου πιο κοντά στο επιστημονικό ρεύμα. Μεταξύ του 1975, όταν ο Moody δημοσίευσε το Life After Life, και το 1984, μόνο 17 άρθρα στη βάση δεδομένων επιστημονικών δημοσιεύσεων PubMed αναφέρονταν σε εμπειρίες παρ’ ολίγον θανάτου. Την επόμενη δεκαετία, υπήρχαν 62. Στο πιο πρόσφατο διάστημα 10 ετών, ήταν 221. Αυτά τα άρθρα εμφανίστηκαν παντού, από το περιοδικό Canadian Urological Association Journal έως τις αξιόλογες σελίδες του The Lancet.
Σήμερα, υπάρχει μια ευρέως διαδεδομένη αίσθηση σε όλη την κοινότητα των επιθανάτιων ερευνητών ότι βρισκόμαστε στα πρόθυρα μεγάλων ανακαλύψεων.
Charlotte Martial
Η Charlotte Martial, μια νευροεπιστήμονας στο Πανεπιστήμιο της Λιέγης στο Βέλγιο, η οποία έχει κάνει μερικές από τις καλύτερες φυσικιστικές εργασίες (σσ στη φιλοσοφία, ο φυσικισμός είναι η άποψη ότι «όλα είναι φυσικά», ότι δεν υπάρχει «τίποτα πέρα και πάνω» από το φυσικό) σε εμπειρίες κοντά στο θάνατο, ελπίζει ότι σύντομα θα αναπτύξουμε μια νέα κατανόηση της σχέσης μεταξύ της εσωτερικής εμπειρίας της συνείδησης και των εξωτερικών εκδηλώσεών της, παράδειγμα σε ασθενείς με κώμα. «Βρισκόμαστε πραγματικά σε μια κρίσιμη στιγμή όπου πρέπει να ξεμπερδέψουμε τη συνείδηση από την ανταπόκριση και ίσως αμφισβητήσουμε κάθε κατάσταση που θεωρούμε αναίσθητη», μου είπε. Ο Πάρνια, ο ειδικός στην ανάνηψη, που μελετά τις φυσικές διεργασίες του θανάτου αλλά είναι επίσης επιρρεπής σε μια παραψυχολογική θεωρία της συνείδησης, έχει μια ριζικά διαφορετική αντίληψη για αυτό που είμαστε έτοιμοι να μάθουμε. «Νομίζω ότι σε 50 ή 100 χρόνια θα έχουμε ανακαλύψει την οντότητα που είναι η συνείδηση», μου είπε.
«Θα θεωρείται δεδομένο ότι δεν παρήχθη από τον εγκέφαλο και δεν πεθαίνει όταν πεθάνεις».
Εάν το πεδίο των μελετών παρ’ ολίγον θανάτου βρίσκεται στο κατώφλι νέων ανακαλύψεων σχετικά με τη συνείδηση και τον θάνατο, αυτό οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στην επανάσταση στην ικανότητά μας να αναβιώνουμε άτομα που έχουν υποστεί καρδιακή ανακοπή. Ο Lance Becker είναι ηγέτης στην επιστήμη της ανάνηψης για περισσότερα από 30 χρόνια. Ως νεαρός γιατρός που προσπαθούσε να αναβιώσει ανθρώπους μέσω CPR στα μέσα της δεκαετίας του 1980, οι ανώτεροι γιατροί συχνά παρενέβαιναν για να δηλώσουν τους ασθενείς νεκρούς. «Σε ένα ορισμένο σημείο, απλώς έλεγαν: «Εντάξει, φτάνει. Ας σταματήσουμε. Αυτό είναι ανεπιτυχές. Ώρα θανάτου: 1.37 μ.μ.», θυμήθηκε πρόσφατα. «Και αυτό θα ήταν το τελευταίο πράγμα. Και ένα από τα πράγματα που μου έτρεχαν στο μυαλό ως νεαρός γιατρός ήταν, «Λοιπόν, τι πραγματικά συνέβη στο 1.37;»».
Σε ένα ιατρικό περιβάλλον, ο «κλινικός θάνατος» λέγεται ότι συμβαίνει τη στιγμή που η καρδιά σταματά να αντλεί αίμα και ο παλμός σταματά. Αυτό είναι ευρέως γνωστό ως καρδιακή ανακοπή. (Είναι διαφορετικό από ένα έμφραγμα, στο οποίο υπάρχει απόφραξη σε μια καρδιά που εξακολουθεί να αντλεί.) Η απώλεια οξυγόνου στον εγκέφαλο και άλλα όργανα γενικά ακολουθεί μέσα σε δευτερόλεπτα ή λεπτά, αν και η πλήρης διακοπή της δραστηριότητας στην καρδιά και τον εγκέφαλο – που συχνά αποκαλείται «ισοπέδωση» ή, στην περίπτωση του τελευταίου, «εγκεφαλικός θάνατος» – μπορεί να μην συμβεί για πολλά λεπτά ή ακόμη και ώρες.
Για όλους σχεδόν τους ανθρώπους σε όλες τις εποχές της ιστορίας, η καρδιακή ανακοπή ήταν βασικά το τέλος της γραμμής. Αυτό άρχισε να αλλάζει το 1960, όταν επισημοποιήθηκε ο συνδυασμός αέρα στόμα με στόμα (mouth-to-mouth ventilation), θωρακικές συμπιέσεις και εξωτερική απινίδωση, γνωστή ως καρδιοπνευμονική αναζωογόνηση ή CPR. Λίγο αργότερα, ξεκίνησε μια τεράστια εκστρατεία για την εκπαίδευση των κλινικών ιατρών και του κοινού σχετικά με τις βασικές τεχνικές της CPR, και σύντομα οι άνθρωποι αναβίωσαν σε αριθμούς που ήταν μέχρι πρότινος αδιανόητοι, αν και μέτριοι.
Καθώς όλο και περισσότεροι άνθρωποι αναβίωναν, οι επιστήμονες έμαθαν ότι, ακόμη και στα οξέα τελικά του στάδια, ο θάνατος δεν είναι ένα σημείο, αλλά μια διαδικασία.Μετά την καρδιακή ανακοπή, το αίμα και το οξυγόνο σταματούν να κυκλοφορούν στο σώμα, τα κύτταρα αρχίζουν να διασπώνται και η κανονική ηλεκτρική δραστηριότητα στον εγκέφαλο διακόπτεται. Αλλά τα όργανα δεν σταματούν αμετάκλητα αμέσως και ο εγκέφαλος δεν παύει απαραίτητα να λειτουργεί εντελώς. Συχνά εξακολουθεί να υπάρχει η πιθανότητα επιστροφής στη ζωή. Σε ορισμένες περιπτώσεις, ο κυτταρικός θάνατος μπορεί να σταματήσει ή να επιβραδυνθεί σημαντικά, η καρδιά μπορεί να επανεκκινηθεί και η λειτουργία του εγκεφάλου μπορεί να αποκατασταθεί. Με άλλα λόγια, η διαδικασία του θανάτου μπορεί να αντιστραφεί.
Δεν είναι πια ανήκουστο άνθρωποι να αναβιώνουν ακόμη και έξι ώρες μετά την κήρυξή τους ως κλινικά νεκρών. Το 2011, Ιάπωνες γιατροί ανέφεραν την περίπτωση μιας νεαρής γυναίκας που βρέθηκε σε ένα δάσος ένα πρωί μετά από μια υπερβολική δόση που σταμάτησε την καρδιά της το προηγούμενο βράδυ. Χρησιμοποιώντας προηγμένη τεχνολογία για την κυκλοφορία αίματος και οξυγόνου μέσω του σώματός της, οι γιατροί κατάφεραν να την αναβιώσουν σε περισσότερο από έξι ώρες αργότερα και μπόρεσε να βγει από το νοσοκομείο μετά από τρεις εβδομάδες φροντίδας. Το 2019, μια Βρετανίδα ονόματι Audrey Schoeman που βρέθηκε σε μια χιονοθύελλα πέρασε έξι ώρες σε καρδιακή ανακοπή προτού οι γιατροί την επαναφέρουν στη ζωή χωρίς εμφανή εγκεφαλική βλάβη.
«Δεν νομίζω ότι υπήρξε ποτέ πιο συναρπαστική στιγμή για το πεδίο», μου είπε ο Μπέκερ. «Ανακαλύπτουμε νέα φάρμακα, ανακαλύπτουμε νέες συσκευές και ανακαλύπτουμε νέα πράγματα για τον εγκέφαλο».
Ο εγκέφαλος – αυτό είναι το δύσκολο κομμάτι. Τον Ιανουάριο του 2021, καθώς η πανδημία του Covid-19 εκτινάσσονταν προς την πιο θανατηφόρα εβδομάδα που έχει καταγραφεί, το Netflix κυκλοφόρησε μια σειρά ντοκιμαντέρ με τίτλο Surviving Death. Στο πρώτο επεισόδιο, ορισμένοι από τους πιο εξέχοντες παραψυχολόγους των μελετών του παρ’ ολίγον θανάτου παρουσίασαν τον πυρήνα των επιχειρημάτων τους για το γιατί πιστεύουν ότι οι επιθανάτιες εμπειρίες δείχνουν ότι η συνείδηση υπάρχει ανεξάρτητα από τον εγκέφαλο. «Όταν η καρδιά σταματάει, μέσα σε 20 δευτερόλεπτα περίπου, αισθάνεσαι ισοπέδωση, που σημαίνει ότι δεν υπάρχει εγκεφαλική δραστηριότητα», δήλωσε ο Bruce Greyson, ομότιμος καθηγητής ψυχιατρικής στο Πανεπιστήμιο της Βιρτζίνια και ένα από τα ιδρυτικά μέλη της Διεθνούς Ένωσης για τις Μελέτες Κοντά στον Θάνατο, λέει στο ντοκιμαντέρ. «Και όμως», συνεχίζει να ισχυρίζεται, «οι άνθρωποι έχουν εμπειρίες σχεδόν θανάτου όταν είναι (παράθεση) «επίπεδους» για περισσότερο από αυτό» (‘flatlined’ for longer than that.”)
Αυτό είναι ένα βασικό δόγμα των επιχειρημάτων των παραψυχολόγων: εάν υπάρχει συνείδηση χωρίς εγκεφαλική δραστηριότητα, τότε η συνείδηση πρέπει να κατοικεί κάπου πέρα από τον εγκέφαλο.
Μερικοί από τους παραψυχολόγους εικάζουν ότι είναι μια «μη τοπική» δύναμη που διαπερνά το σύμπαν, όπως ο ηλεκτρομαγνητισμός. Αυτή η δύναμη λαμβάνεται από τον εγκέφαλο, αλλά δεν παράγεται από αυτόν, όπως η τηλεόραση λαμβάνει μια εκπομπή.
Για να ισχύει αυτό το επιχείρημα, κάτι άλλο πρέπει να ισχύει: οι εμπειρίες παραλίγο θανάτου πρέπει να συμβούν κατά τη διάρκεια του θανάτου, μετά τη διακοπή λειτουργίας του εγκεφάλου. Για να το αποδείξουν αυτό, οι παραψυχολόγοι επισημαίνουν μια σειρά από σπάνιες αλλά εκπληκτικές περιπτώσεις γνωστές ως «ακριβείς» εμπειρίες παρ’ ολίγον θανάτου, στις οποίες οι ασθενείς φαίνεται να αναφέρουν λεπτομέρειες από το χειρουργείο που θα μπορούσαν να γνώριζαν μόνο εάν είχαν συνειδητή επίγνωση κατά τη διάρκεια του χρόνου ότι ήταν κλινικά νεκροί. Υπάρχουν δεκάδες τέτοιες αναφορές. Μια απο τις πιο διάσημες είναι για μια γυναίκα που προφανώς ταξίδεψε τόσο μακριά έξω από το σώμα της που μπόρεσε να εντοπίσει ένα παπούτσι σε μια προεξοχή παραθύρου σε άλλο σημείο του νοσοκομείου όπου υπέστη καρδιακή ανακοπή. Το παπούτσι βρέθηκε αργότερα από μια νοσοκόμα.
Chronicle/Alamy
Τουλάχιστον, έχουν γράψει ο Πάρνια και οι συνεργάτες του, ότι τέτοια φαινόμενα είναι «ανεξήγητα μέσα από τα τρέχοντα νευροεπιστημονικά μοντέλα». Δυστυχώς για τους παραψυχολόγους, ωστόσο, καμία από τις αναφορές σχετικά με την ευαισθητοποίηση μετά τον θάνατο δεν ανταποκρίνεται σε αυστηρό επιστημονικό έλεγχο. «Υπάρχουν πολλοί ισχυρισμοί αυτού του είδους, αλλά στις μακρές δεκαετίες έρευνάς μου σε εξωσωματικές και παραλίγο θανατηφόρες εμπειρίες δεν συνάντησα ποτέ καμία πειστική απόδειξη ότι αυτό είναι αλήθεια», λέει η Σου Μπλάκμορ, γνωστή ερευνήτρια στην παραψυχολογία, η οποία είχε τη δική της επιθανάτια εμπειρία ως νεαρή γυναίκα το 1970.
Η περίπτωση του παπουτσιού, τόνισε η Blackmore, βασίστηκε αποκλειστικά στην αναφορά της νοσοκόμας που ισχυρίστηκε ότι το βρήκε. Αυτό απέχει πολύ από το πρότυπο απόδειξης που θα απαιτούσε η επιστημονική κοινότητα για να αποδεχθεί ένα αποτέλεσμα τόσο ριζικό όσο ότι η συνείδηση μπορεί να ταξιδέψει πέρα από το σώμα και να υπάρξει μετά θάνατον. Σε άλλες περιπτώσεις, δεν υπάρχουν αρκετά στοιχεία που να αποδεικνύουν ότι οι εμπειρίες που αναφέρθηκαν από τους επιζώντες από καρδιακή ανακοπή συνέβησαν όταν ο εγκέφαλός τους σταμάτησε, σε αντίθεση με την περίοδο πριν ή μετά την υποτιθέμενη «επίπεδη γραμμή». «Μέχρι στιγμής, δεν υπάρχουν επαρκώς αυστηρές, πειστικές εμπειρικές αποδείξεις ότι οι άνθρωποι μπορούν να παρατηρήσουν το περιβάλλον τους κατά τη διάρκεια μιας παρ’ ολίγον θανατικής εμπειρίας», μου είπε η Charlotte Martial, νευροεπιστήμονας του Πανεπιστημίου της Λιέγης.
Οι παραψυχολόγοι τείνουν να πιέζουν υποστηρίζοντας ότι ακόμη κι αν κάθε μία από τις περιπτώσεις αληθών εμπειριών παρ’ ολίγον θανάτου αφήνει περιθώρια για επιστημονικές αμφιβολίες, σίγουρα η συσσώρευση δεκάδων από αυτές τις αναφορές πρέπει να μετράει κάτι. Αλλά αυτό το επιχείρημα μπορεί να ανατραπεί: αν υπάρχουν τόσες πολλές γνήσιες περιπτώσεις συνείδησης που επιβίωσε από τον θάνατο, τότε γιατί θα έπρεπε μέχρι στιγμής να έχει αποδειχτεί αδύνατο να συλληφθεί εμπειρικά;
Ίσως η ιστορία που πρέπει να γραφτεί για τις παραλίγο θανατηφόρες εμπειρίες δεν είναι ότι αποδεικνύουν ότι η συνείδηση είναι ριζικά διαφορετική από αυτό που πιστεύαμε ότι ήταν. Αντίθετα, είναι ότι η διαδικασία του θανάτου είναι πολύ πιο περίεργη από ό,τι υποψιάστηκαν ποτέ οι επιστήμονες. Οι πνευματιστές και οι παραψυχολόγοι έχουν δίκιο που επιμένουν ότι κάτι πολύ περίεργο συμβαίνει στους ανθρώπους όταν πεθαίνουν, αλλά κάνουν λάθος να υποθέτουν ότι συμβαίνει στην επόμενη ζωή και όχι σε αυτή. Τουλάχιστον, αυτό είναι το συμπέρασμα του τι βρήκε η Jimo Borjigin όταν ερεύνησε την υπόθεση του Ασθενούς Ένα.
Τις στιγμές μετά την απομάκρυνση του οξυγόνου από την Ασθενή Ένα, υπήρξε μια έξαρση της δραστηριότητας στον ετοιμοθάνατο εγκέφαλό της. Περιοχές που ήταν σχεδόν αθόρυβες ενώ βρισκόταν σε υποστήριξη ζωής, ξαφνικά χτυπήθηκαν από ηλεκτρικά σήματα υψηλής συχνότητας που ονομάζονται κύματα γάμμα. Συγκεκριμένα, τα μέρη του εγκεφάλου που οι επιστήμονες θεωρούν «καυτή ζώνη» για τη συνείδηση έγιναν δραματικά ζωντανά. Σε ένα τμήμα, τα σήματα παρέμειναν ανιχνεύσιμα για περισσότερα από έξι λεπτά. Σε μια άλλη, ήταν 11 έως 12 φορές υψηλότερα από ό,τι ήταν πριν αφαιρεθεί ο αναπνευστήρας του Ασθενούς Ένα.
«Καθώς πέθανε, ο εγκέφαλος της Ασθενούς Ένα λειτουργούσε σε ένα είδος υπερκίνησης», μου είπε η Borjigin. Για περίπου δύο λεπτά μετά τη διακοπή του οξυγόνου της, υπήρξε ένας έντονος συγχρονισμός των εγκεφαλικών κυμάτων της, μια κατάσταση που σχετίζεται με πολλές γνωστικές λειτουργίες, συμπεριλαμβανομένης της αυξημένης προσοχής και μνήμης. Ο συγχρονισμός μειώθηκε για περίπου 18 δευτερόλεπτα και στη συνέχεια εντάθηκε ξανά για περισσότερα από τέσσερα λεπτά. Έσβησε για ένα λεπτό και μετά επέστρεψε για τρίτη φορά.
Σε αυτές τις ίδιες περιόδους θανάτου, διαφορετικά μέρη του εγκεφάλου του Ασθενούς Ένα ήταν ξαφνικά σε στενή επικοινωνία μεταξύ τους. Οι πιο έντονες συνδέσεις ξεκίνησαν αμέσως μετά τη διακοπή του οξυγόνου της και κράτησαν για σχεδόν τέσσερα λεπτά. Υπήρξε άλλη μια έκρηξη συνδεσιμότητας περισσότερο από πέντε λεπτά και 20 δευτερόλεπτα μετά την απομάκρυνσή της. Συγκεκριμένα, περιοχές του εγκεφάλου της που σχετίζονται με την επεξεργασία της συνειδητής εμπειρίας – περιοχές που είναι ενεργές όταν κινούμαστε στον κόσμο της εγρήγορσης και όταν έχουμε ζωντανά όνειρα – επικοινωνούσαν με όσους εμπλέκονται στο σχηματισμό μνήμης. Το ίδιο συσχετίστηκαν μέρη του εγκεφάλου με την ενσυναίσθηση. Ακόμα κι όταν γλίστρησε αμετάκλητα πιο βαθιά στον θάνατο, κάτι που έμοιαζε εκπληκτικά σαν να διαδραματιζόταν η ζωή μέσα σε αρκετά λεπτά στον εγκέφαλο της Ασθενούς Ένα.
Οι σκιές ανώνυμων ατόμων φαίνονται σε μια εικόνα wallView σε πλήρη οθόνη Φωτογραφία: Richard Baker/Corbis/Getty Images
Αυτές οι λάμψεις και οι λάμψεις κάτι σαν ζωή έρχονται σε αντίθεση με τις προσδοκίες σχεδόν όλων που εργάζονται στον τομέα της επιστήμης της αναβίωσης και των μελετών σχεδόν θανάτου. Η κυρίαρχη πεποίθηση – που εκφράστηκε από τον Greyson, τον ψυχίατρο και συνιδρυτή της Διεθνούς Ένωσης Μελετών Κοντά στον Θανάτο, στη σειρά του Netflix Surviving Death – ήταν ότι μόλις το οξυγόνο σταματήσει να πηγαίνει στον εγκέφαλο, η νευρολογική δραστηριότητα πέφτει απότομα. Αν και μερικές προηγούμενες περιπτώσεις εγκεφαλικών κυμάτων είχαν αναφερθεί σε ετοιμοθάνατους ανθρώπινους εγκεφάλους, τίποτα τόσο λεπτομερές και περίπλοκο όσο αυτό που συνέβη στην Ασθενή Ένα δεν είχε ποτέ ανιχνευθεί.
Δεδομένων των επιπέδων δραστηριότητας και συνδεσιμότητας σε συγκεκριμένες περιοχές του ετοιμοθάνατου εγκεφάλου της, η Borjigin πιστεύει ότι είναι πιθανό η Ασθενής Ένα να είχε μια βαθιά εμπειρία κοντά στο θάνατο με πολλά από τα κύρια χαρακτηριστικά της: αισθήσεις έξω από το σώμα, οράματα φωτός, συναισθήματα χαράς ή γαλήνη, και ηθικές επαναξιολογήσεις της ζωής κάποιου. Φυσικά, η ασθενής Ένα δεν ανέκαμψε, επομένως κανείς δεν μπορεί να αποδείξει ότι τα απίστευτα συμβάντα στον ετοιμοθάνατο εγκέφαλό της είχαν βιωματικά αντίστοιχα. Ο Γκρέισον και ένας από τους άλλους μεγαλοπρεπείς μελετητές παρ’ ολίγον θανάτου, ένας Ολλανδός καρδιολόγος ονόματι Πιμ βαν Λόμελ, ισχυρίστηκαν ότι η εγκεφαλική δραστηριότητα της Ασθενούς Ένα δεν μπορεί να ρίξει φως σε εμπειρίες παρ’ ολίγον θανάτου, επειδή η καρδιά της δεν είχε τελείως ισοπεδωθεί, αλλά αυτό είναι αυτοκαταστροφικό επιχείρημα: δεν υπάρχουν αυστηρές εμπειρικές αποδείξεις ότι οι εμπειρίες κοντά στο θάνατο συμβαίνουν σε άτομα των οποίων η καρδιά έχει σταματήσει τελείως.
Τουλάχιστον, η εγκεφαλική δραστηριότητα της Ασθενούς Ένα – και η δραστηριότητα στον ετοιμοθάνατο εγκέφαλο ενός άλλου ασθενούς που μελέτησε η Borjigin, μιας 77χρονης γυναίκας γνωστής ως Patient Three – φαίνεται να κλείνει την πόρτα στο επιχείρημα ότι ο εγκέφαλος πάντα και σχεδόν αμέσως παύει να λειτουργεί με συνεκτικό τρόπο τις στιγμές μετά τον κλινικό θάνατο. «Ο εγκέφαλος, αντίθετα με την πεποίθηση όλων, είναι πραγματικά πολύ ενεργός κατά τη διάρκεια της καρδιακής ανακοπής», είπε η Borjigin. Ο θάνατος μπορεί να είναι πολύ πιο ζωντανός από ό,τι πιστεύαμε ποτέ.
Η Borjigin πιστεύει ότι η κατανόηση του ετοιμοθάνατου εγκεφάλου είναι ένα από τα «ιερά δισκοπότηρα» της νευροεπιστήμης.
«Ο εγκέφαλος είναι τόσο ανθεκτικός, η καρδιά είναι τόσο ανθεκτική, που χρειάζονται χρόνια κακοποίησης για να τους σκοτώσεις», επεσήμανε. «Γιατί τότε, χωρίς οξυγόνο, ένας απόλυτα υγιής άνθρωπος μπορεί να πεθάνει αμετάκλητα μέσα σε 30 λεπτά;» Παρόλο που οι περισσότεροι άνθρωποι θα θεωρούσαν αυτό το αποτέλεσμα ως δεδομένο, η Borjigin πιστεύει ότι, σε φυσικό επίπεδο, στην πραγματικότητα δεν έχει νόημα.
Η Borjigin ελπίζει ότι η κατανόηση της νευροφυσιολογίας του θανάτου μπορεί να μας βοηθήσει να τον αντιστρέψουμε. Έχει ήδη δεδομένα εγκεφαλικής δραστηριότητας από δεκάδες νεκρούς ασθενείς που περιμένει να αναλύσει. Όμως, λόγω του παραφυσικού στιγματισμού που σχετίζεται με τις επιθανάτιες μελέτες, λίγα ερευνητικά γραφεία θέλουν να της χορηγήσουν χρηματοδότηση. «Η συνείδηση είναι σχεδόν μια βρώμικη λέξη μεταξύ των χρηματοδότων», πρόσθεσε. «Οι σκληροπυρηνικοί επιστήμονες πιστεύουν ότι η έρευνα σε αυτό θα έπρεπε να ανήκει ίσως στη θεολογία, τη φιλοσοφία, αλλά όχι στη σκληροπυρηνική επιστήμη. Άλλοι άνθρωποι ρωτούν, «Ποια είναι η χρήση; Οι ασθενείς θα πεθάνουν ούτως ή άλλως, οπότε γιατί να μελετήσετε αυτή τη διαδικασία; Δεν μπορείτε να κάνετε τίποτα γι ‘αυτό.»
Έχουν ήδη προκύψει στοιχεία ότι ακόμη και ο συνολικός εγκεφαλικός θάνατος μπορεί κάποια μέρα να είναι αναστρέψιμος. Το 2019, επιστήμονες στο Πανεπιστήμιο του Γέιλ συγκέντρωσαν εγκεφάλους γουρουνιών που είχαν αποκεφαλιστεί σε εμπορικό σφαγείο τέσσερις ώρες νωρίτερα. Στη συνέχεια έγχυσαν στους εγκεφάλους για έξι ώρες ένα ειδικό κοκτέιλ ναρκωτικών και συνθετικού αίματος. Παραδόξως, μερικά από τα κύτταρα στον εγκέφαλο άρχισαν να παρουσιάζουν και πάλι μεταβολική δραστηριότητα και μερικές από τις συνάψεις άρχισαν ακόμη και να πυροδοτούνται. Οι σαρώσεις εγκεφάλου των χοίρων δεν έδειξαν την εκτεταμένη ηλεκτρική δραστηριότητα που συνήθως συνδέουμε με την αίσθηση ή τη συνείδηση. Αλλά το γεγονός ότι υπήρξε οποιαδήποτε δραστηριότητα υποδηλώνει ότι τα σύνορα της ζωής μπορεί μια μέρα να επεκταθούν πολύ, πολύ μακρύτερα στις σφαίρες του θανάτου από ό,τι φαντάζονται σήμερα οι περισσότεροι επιστήμονες.
Άλλες σοβαρές οδοί έρευνας για την παρ’ ολίγον θανατική εμπειρία βρίσκονται σε εξέλιξη. Η Martial και οι συνάδελφοί της στο Πανεπιστήμιο της Λιέγης εργάζονται σε πολλά ζητήματα που σχετίζονται με τις παρ’ ολίγον θανατικές εμπειρίες. Το ένα είναι εάν άτομα με ιστορικό τραύματος ή με πιο δημιουργικό μυαλό, τείνουν να έχουν τέτοιες εμπειρίες σε υψηλότερα ποσοστά από τον γενικό πληθυσμό. Ένα άλλο αφορά την εξελικτική βιολογία των παραλίγο εμπειριών θανάτου. Γιατί, εξελικτικά μιλώντας, να έχουμε τέτοιες εμπειρίες; Η Martial και οι συνεργάτες της εικάζουν ότι μπορεί να είναι μια μορφή του φαινομένου που είναι γνωστό ως θανάτωση, στο οποίο πλάσματα σε όλο το ζωικό βασίλειο προσποιούνται τον θάνατο για να ξεφύγουν από θανατηφόρους κινδύνους. Άλλοι ερευνητές έχουν προτείνει ότι η αύξηση της ηλεκτρικής δραστηριότητας τις στιγμές μετά την καρδιακή ανακοπή είναι απλώς η τελική κρίση ενός εγκεφάλου που πεθαίνει ή έχουν υποθέσει ότι είναι μια τελευταία προσπάθεια του εγκεφάλου να επανεκκινήσει τον εαυτό του, όπως η εκκίνηση του κινητήρα ενός αυτοκινήτου.
Εν τω μεταξύ, σε μέρη της κουλτούρας όπου ο ενθουσιασμός δεν επιφυλάσσεται για επιστημονικές ανακαλύψεις σε αυτόν τον κόσμο, αλλά για άφεση ή ευλογία στον επόμενο, οι πνευματιστές, μαζί με διάφορους άλλους, διακινούν τις ιστορίες τους για τη μετά θάνατον ζωή. Ξεχάστε το παροιμιώδες τούνελ του φωτός: στην Αμερική ειδικότερα, ανακαλύφθηκε ένας αγωγός χρημάτων από την πόρτα του θανάτου, μέσω των χριστιανικών μέσων ενημέρωσης, στη λίστα των μπεστ σέλερ των New York Times και από εκεί στα ελαφάκια, ευκολόπιστες πολυθρόνες των καθημερινών τοκ σόου του έθνους. Πρώτη στάση, παράδεισος. επόμενος σταθμός, ο Δρ Οζ.
Αλλά υπάρχει κάτι που συνδέει πολλούς από αυτούς τους ανθρώπους –τους φυσικούς, τους παραψυχολόγους, τους πνευματιστές– μαζί. Είναι η ελπίδα ότι υπερβαίνοντας τα τρέχοντα όρια της επιστήμης και του σώματός μας, δεν θα επιτύχουμε μια βαθύτερη κατανόηση του θανάτου, αλλά μια μεγαλύτερη και πιο βαθιά εμπειρία ζωής. Αυτή, ίσως, είναι η πραγματική έλξη του παρ’ ολίγον θανάτου: μας δείχνει τι είναι δυνατό όχι στον επόμενο κόσμο, αλλά σε αυτόν.
Τα δύο βραβεία «Ανδρέας Γιαννιτσόπουλος» για το 2024 κέρδισαν με τα κείμενά τους μαθητές από τη Μεγάλη Ελλάδα (Κάτω Ιταλία) και τη Βόρειο Ήπειρο.
Από τη Μεγάλη Ελλάδα (Κάτω Ιταλία) βραβεύεται το κείμενο του Luigi Mattei από το χωριό Καλημέρα με θέμα «Ο Πίπι και η ελευθερία». Να σημειωθεί ότι το συγκεκριμένο κείμενο, όπως και όλα τα κείμενα που λάβαμε από τη Μεγάλη Ελλάδα, είναι γραμμένο σε τρεις γλώσσες, στα γκρίκο (ελληνική διάλεκτος της Μεγάλης Ελλάδας), στα ιταλικά και στα ελληνικά. Ο Luigi Mattei φοιτά στο Istituto Comprensivo Statale «Calimera» και διδάσκεται την ελληνική γλώσσα στο Τμήμα Ελληνικής Γλώσσας Απουλίας.
Από τη Βόρειο Ήπειρο ισοψήφησαν οι εκθέσεις της Ευαγγελίας Μάστορα από τους Ζερβάτες της Δρόπολης με θέμα «Έθιμα του τόπου μου» και του Σπύρου Λίτσι από το Αργυρόκαστρο με θέμα «Ευεργέτες Βορείου Ηπείρου: Ευάγγελος και Κωνσταντίνος Ζάππας» και θα μοιραστούν το ένα από τα δύο βραβεία. Η Ευαγγελία Μάστορα φοιτά στο Ενιαίο Σχολείο Βουλιαρατών ενώ ο Σπύρος Λίτσι στο Γενικό Λύκειο «Πνοή Αγάπης» Αργυροκάστρου.
Το Δ.Σ. της Επιτροπής Ελληνισμού αποφάσισε κατ’ εξαίρεση να χορηγήσει επιπλέον πεντακόσια ευρώ (500€) από το ταμείο της, ώστε και τα δύο παιδιά από τη Βόρειο Ήπειρο να λάβουν το ποσό που αντιστοιχεί στο βραβείο. Με αυτή την απόφαση το βραβείο «Ανδρέας Γιαννιτσόπουλος» για το έτος 2024 θα είναι συνολικού ύψους χιλίων πεντακοσίων ευρώ (1500€) και όχι χιλίων ευρώ όπως είχε αρχικά ανακοινωθεί.
Επομένως θα λάβουν από πεντακόσια ευρώ (500€) οι πιο κάτω:
Luigi Mattei
Ευαγγελία Μάστορα
Σπύρος Λίτσι
Η Επιτροπή Ελληνισμού συγχαίρει όλους τους μαθητές και τις μαθήτριες που συμμετείχαν σε αυτόν τον διαγωνισμό. Φέτος ήταν η πρώτη χρονιά που θεσπίστηκε το συγκεκριμένο βραβείο και η μεγάλη συμμετοχή σε αυτό μας ενθαρρύνει ώστε να το συνεχίσουμε και τις επόμενες χρονιές.
Θυμίζουμε ότι το βραβείο αυτό προκηρύσσεται με δαπάνη του μέλους της Επιτροπής Ελληνισμού Ανδρέα Γιαννιτσόπουλου στη μνήμη του εγγονού του Ανδρέα Γιαννιτσόπουλου, ομογενούς μας κατοίκου ΗΠΑ, ο οποίος έχασε τη ζωή του αδόκητα το 2021 σε ηλικία μόλις 21 ετών.
Σήμερα η συνάντηση Χριστοδουλίδη-Φον ντερ Λάιεν – Αύριο μεταβαίνει στον Λίβανο ο ΠτΔ
Το μεταναστευτικό υπό το φως και των πρόσφατων αυξημένων ροών, συζητά ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας Νίκος Χριστοδουλίδης με την Πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα Φον Ντερ Λάιεν.
Η κατ΄ιδίαν συνάντηση του Προέδρου με την κ. Φον Ντερ Λάιεν θα πραγματοποιηθεί σήμερα, Σάββατο, στην Αθηνά, μετά το συνέδριο της Νέας Δημοκρατίας στο οποίο θα μιλήσει.
Όπως αναφέρει σε γραπτή του δήλωση ο Κυβερνητικός Εκπρόσωπος, Κωνσταντίνος Λετυμπιώτης ο Πρόεδρος Χριστοδουλίδης θα απευθύνει ομιλία, κατόπιν πρόσκλησης του Ελληνα Πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη, στο 15ο συνέδριο της Νέας Δημοκρατίας, που πραγματοποιείται στο Ζάππειον, στις 11:15.
Μετά τη λήξη του συνεδρίου, ο Πρόεδρος Χριστοδουλίδης θα έχει κατ’ ιδίαν συνάντηση με τον Έλληνα Πρωθυπουργό, στο Μέγαρο Μαξίμου, προσθέτει ο κ. Λετυμπιώτης.
Στη συνέχεια, όπως αναφέρει, ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας θα παρακαθίσει σε γεύμα με την Πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα Φον Ντερ Λάιεν και τον Έλληνα Πρωθυπουργό.
Μετά το γεύμα, ο Πρόεδρος Χριστοδουλίδης θα έχει κατ’ ιδίαν συνάντηση με την Πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, «με βασικό θέμα συζήτησης τη διαχείριση των αυξημένων μεταναστευτικών ροών των τελευταίων ημερών, από τον Λίβανο, και συγκεκριμένους τρόπους αποτροπής του εν λόγω φαινομένου μέσω της ενεργότερης εμπλοκής της ΕΕ».
Μεταβαίνει αύριο στο Λίβανο
Το μεταναστευτικό θα τεθεί επίσης κατά την επίσκεψη του προέδρου της δημοκρατίας στο Λίβανο αύριο, όπου θα πραγματοποιήσει συναντήσεις με την ηγεσία της χώρας.
Τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας θα συνοδεύουν κατά την επίσκεψή του στο Λίβανο οι υπουργοί εσωτερικών και εξωτερικών και ο αρχηγός της Εθνικής Φρουράς.