Ένας πρώην σύμβουλος του προγράμματος UFO του Πενταγώνου προχωρά σε εντυπωσιακούς ισχυρισμούς για την ύπαρξη εξωγήινης ζωής, υποστηρίζοντας ότι έχει δει απόρρητα στοιχεία που, όπως λέει, αποδεικνύουν ότι οι ΗΠΑ έχουν ανακτήσει σορούς από διαφορετικά εξωγήινα είδη.
Ο Δρ Έρικ Ντέιβις, αστροφυσικός που έχει εργαστεί επί χρόνια σε ζητήματα προηγμένης αεροδιαστημικής τεχνολογίας, υποστήριξε ότι έχει δει προσωπικά απόρρητες φωτογραφίες και έγγραφα της αμερικανικής κυβέρνησης σχετικά με συντρίμμια UFO και φερόμενα εξωγήινα όντα.
Όπως δήλωσε, τα στοιχεία που έχει δει αφορούν τουλάχιστον τέσσερις διαφορετικές υποτιθέμενες εξωγήινες φυλές, οι σοροί των οποίων φέρεται να έχουν μεταφερθεί και φυλαχθεί σε εγκαταστάσεις υψηλής ασφαλείας στις ΗΠΑ.
Μεταξύ των ειδών που ανέφερε ο Ντέιβις είναι οι περίφημοι «Γκρίζοι», οι «Νόρντικ», οι οποίοι περιγράφονται ως ψηλόσωμοι και με ανθρωποειδή χαρακτηριστικά, μια εντομοειδής φυλή που θυμίζει ακρίδες και οι λεγόμενοι «Ρεπτιλιανοί», με χαρακτηριστικά που παραπέμπουν σε ερπετά.
«Υπάρχουν τουλάχιστον τέσσερα είδη, από όσα γνωρίζουμε. Έχω δει τα αποδεικτικά στοιχεία, έχω δει τα αρχεία», ανέφερε ο ίδιος σε τηλεοπτική του εμφάνιση στο NewsNation.
Οι συγκεκριμένοι ισχυρισμοί, ωστόσο, δεν έχουν επιβεβαιωθεί από ανεξάρτητες πηγές ούτε έχουν δημοσιοποιηθεί επίσημα στοιχεία από την αμερικανική κυβέρνηση που να αποδεικνύουν την ύπαρξη εξωγήινων σορών.
Ο Ντέιβις δηλώνει πλέον ότι δεν βρίσκεται στο εσωτερικό του αμερικανικού υπουργείου Άμυνας και εμφανίζεται επικριτικός απέναντι στον τρόπο με τον οποίο δημοσιοποιούνται τα σχετικά κυβερνητικά αρχεία.
Όπως υποστηρίζει, υπάρχουν ακόμη φωτογραφίες και βίντεο που δεν έχουν δοθεί στη δημοσιότητα και τα οποία, κατά την άποψή του, καταγράφουν αυθεντικές συναντήσεις με άγνωστα εναέρια φαινόμενα.
Μάλιστα, έχει ζητήσει δημόσια από τον Ντόναλντ Τραμπ να του χορηγηθεί ασυλία, προκειμένου να μπορέσει να αποκαλύψει όσα γνωρίζει χωρίς να αντιμετωπίσει συνέπειες για πιθανή αποκάλυψη απόρρητων πληροφοριών.
Ο Ντέιβις έχει συνδεθεί με έρευνες γύρω από τα UFO από το 2007, όταν άρχισε να εργάζεται ως σύμβουλος σε σχετικό πρόγραμμα του Πενταγώνου. Σήμερα συμμετέχει στο Disclosure Foundation, έναν οργανισμό που υποστηρίζει τη μεγαλύτερη διαφάνεια σχετικά με τα UFO.
Ο αστροφυσικός έχει κάνει στο παρελθόν και άλλους ισχυρισμούς σχετικά με φερόμενα περιστατικά ανάκτησης εξωγήινων σκαφών. Όπως έχει υποστηρίξει, είχε συνομιλήσει με τον τότε διοικητή της αεροπορικής βάσης Ράιτ-Πάτερσον στο Οχάιο, ο οποίος φέρεται να του είπε ότι συντρίμμια που συνδέονταν με το περίφημο περιστατικό του Ρόσγουελ το 1947 μεταφέρθηκαν στη βάση.
Παρόμοιους ισχυρισμούς έχει διατυπώσει και ο πρώην επιστήμονας της CIA Χαλ Πούτοφ, ο οποίος έχει υποστηρίξει ότι η αμερικανική κυβέρνηση ενδέχεται να έχει στην κατοχή της αρκετά άγνωστης προέλευσης σκάφη.
Παρά τις κατά καιρούς καταθέσεις και δηλώσεις πρώην αξιωματούχων και ερευνητών, οι αμερικανικές αρχές εξακολουθούν να υποστηρίζουν ότι δεν έχει παρουσιαστεί επιβεβαιωμένη φυσική απόδειξη εξωγήινης ζωής.
Οι αντάρτες Χούθι της Υεμένης ανακοίνωσαν σήμερα ότι εξαπέλυσαν επιθέσεις με drones κατά του σαουδαραβικού αεροδρομίου Νατζράν και μιας εγκατάστασης της Aramco στην ίδια πόλη, κοντά στα σύνορα με την Υεμένη.
Οι φιλοϊρανοί αντάρτες «διεξήγαγαν με επιτυχία δύο στρατιωτικές επιχειρήσεις χρησιμοποιώντας μη επανδρωμένα αεροσκάφη: η πρώτη στόχευσε μια ευαίσθητη σαουδαραβική τοποθεσία στο αεροδρόμιο Νατζράν και η δεύτερη στόχευσε τις εγκαταστάσεις της Aramco στο Νατζράν », δήλωσε ο στρατιωτικός εκπρόσωπός τους, Γιαχία Σαρί σε ανακοίνωση που ανήρτησε στο Telegram.
Δεν έχει υπάρξει μέχρι στιγμής επιβεβαίωση των επιθέσεων από τη σαουδαραβική πλευρά.
Η γεωπολιτική θέση της Καβάλας, στο σταυροδρόμι της Ανατολικής Μακεδονίας, της Θράκης, των Βαλκανίων και της Ανατολικής Μεσογείου, αποτελεί το φυσικό υπόβαθρο για έναν διεθνή διάλογο γύρω από τις σχέσεις καλής γειτονίας, τη συμφιλίωση, την ειρήνη και τη σταθερότητα στην περιοχή. Σε αυτό το πλαίσιο πραγματοποιείται από 24 έως 28 Αυγούστου το 5ο Διεθνές Θερινό Σχολείο Καβάλας (5th Kavala International Summer School), με κεντρικό θέμα «Γεωπολιτική, Συμφιλίωση και Σχέσεις Καλής Γειτονίας στην Ανατολική Μεσόγειο».
Η φετινή διοργάνωση φέρνει στο επίκεντρο τις σχέσεις Ελλάδας, Τουρκίας και Κύπρου, αλλά και ευρύτερα ζητήματα που συνδέονται με την ασφάλεια, τη γεωπολιτική, τη διπλωματία και την οικοδόμηση σχέσεων εμπιστοσύνης. Ακαδημαϊκοί, ερευνητές, διπλωμάτες, επαγγελματίες και φοιτητές από την Ελλάδα και το εξωτερικό καλούνται να συζητήσουν διαφορετικές προσεγγίσεις, σε μια προσπάθεια ο διάλογος να λειτουργήσει ως εργαλείο κατανόησης και περιφερειακής συνεργασίας.
Το 5ο Διεθνές Θερινό Σχολείο Καβάλας, που φέτος θα φιλοξενηθεί στο εμβληματικό ιστορικό κτίριο της Μεγάλης Λέσχης, διοργανώνεται από το Αμερικανικό Πανεπιστήμιο ΑΝΑΤΟΛΙΑ (ΝΠΠΕ), το Ινστιτούτο Εξωτερικών Υποθέσεων (Foreign Affairs Institute – FAINST) και το γερμανικό πανεπιστήμιο Friedrich Schiller University of Jena. Οι εργασίες θα πραγματοποιηθούν στην αγγλική γλώσσα και απευθύνονται κυρίως σε προχωρημένους προπτυχιακούς φοιτητές, μεταπτυχιακούς και υποψήφιους διδάκτορες, επαγγελματίες από τους χώρους της πολιτικής επιστήμης, των διεθνών σχέσεων, της νομικής, της ιστορίας και της διπλωματίας.
«Στόχος μας είναι να συζητάμε δύσκολα και απαιτητικά θέματα της εξωτερικής πολιτικής μέσα από μια ήπια διαδικασία που στηρίζεται στον καλό και γόνιμο διάλογο και την καλή επικοινωνία», επισημαίνει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ο Θεόδωρος Θεοδώρου, Πληρεξούσιος Υπουργός Α’ ε.τ. και ανώτερος σύμβουλος του Ινστιτούτου Εξωτερικών Υποθέσεων.
Όπως εξηγεί, η φετινή διοργάνωση δίνει ιδιαίτερο βάρος στις σχέσεις Ελλάδας, Τουρκίας και Κύπρου, καθώς οι τρεις χώρες μπορούν, κατά την προσέγγιση που αναπτύσσεται στο 5th Kavala International Summer School, να αποτελέσουν ένα «τρίγωνο σταθερότητας» για την περιοχή. Στο πλαίσιο αυτό, ιδιαίτερη σημασία αποδίδεται και στον τουρισμό, όχι μόνο ως οικονομική δραστηριότητα, αλλά και ως μορφή ήπιας πολιτικής και ως αφορμή για την επικοινωνία ανθρώπων και πολιτισμών.
Η επιλογή της Καβάλας συνδέεται, σύμφωνα με τον κ. Θεοδώρου, με τη γεωπολιτική και γεωγραφική θέση της πόλης. Όπως σημειώνει «η βόρεια Ελλάδα διαδραμάτιζε διαχρονικά σημαντικό ρόλο στη σύνδεση Ανατολής και Δύσης, ενώ η Καβάλα αποτελεί κομβικό σημείο με πρόσβαση προς τη θάλασσα και την ευρύτερη περιοχή. Η Καβάλα είναι κομβικής σημασίας, διέρχονται κάθετοι άξονες, έχει εύκολη πρόσβαση στην θάλασσα. Στην περιοχή υπάρχουν τρία λιμάνια, ένα μέσα στην πόλη το επιβατικό, ένα εμπορικό στη Νέα Καρβάλη και ένα στη Νεα Πέραμο που ορισμένοι το ξεχνούν. Κυρίως, το μεγάλο λιμάνι, είναι πολύ κοντά στον κεντρικό οδικό άξονα και έχει πολλά συγκριτικά πλεονεκτήματα που δεν τα έχουν άλλα λιμάνια στη βόρεια Ελλάδα».
Ιδιαίτερη σημασία έχει, όπως αναφέρει, και η εύκολη πρόσβαση από την Ανατολική Μακεδονία και κυρίως την Θράκη, γεγονός που διευκολύνει τη συμμετοχή νέων ανθρώπων από την περιοχή.
Από τη συμφιλίωση και την ασφάλεια στη διπλωματία και τη συνύπαρξη
Το φετινό πρόγραμμα του 5ου Διεθνούς Θερινού Σχολείου Καβάλας ανοίγει με την κεντρική ομιλία του Prof. Dr. Martin Leiner, διευθυντή του Κέντρου Μελετών Συμφιλίωσης της Ιένας (JCRS), με θέμα «Συμφιλίωση σε έναν μεταβαλλόμενο κόσμο», ενώ ο Δρ. Παύλος Κοκτσίδης θα εξετάσει τις προοπτικές και τις προκλήσεις για τη δημιουργία μηχανισμών ειρήνης και ασφάλειας στην Ανατολική Μεσόγειο.
Στις 25 Αυγούστου, ο Δρ. Μιχάλης Σαρλής θα αναπτύξει το ζήτημα της ανθεκτικής συνύπαρξης σε περιόδους συγκρούσεων στην Ανατολική Μεσόγειο και τη Μέση Ανατολή, ενώ η Δρ. Τίνα Μαυρίκου θα εστιάσει στον ρόλο της Ελλάδας ως κομβικού μικρού κράτους και ως άγκυρας ήπιας ισχύος στην Ανατολική Μεσόγειο. Τη δεύτερη κεντρική ομιλία θα κάνει η Δρ. Laura Villanueva, ιδρύτρια και διευθύντρια του Satoyama for Peace, με αντικείμενο την σύνδεση της συμφιλίωσης με τα οικοσυστήματα.
Στις 26 Αυγούστου, η Δρ. Μαρία Κυριακίδου θα μιλήσει για τον ρόλο των γυναικών στην οικοδόμηση της ειρήνης, ενώ ο Δρ. Χρήστος Αλιπράντης θα εξετάσει τον εξελισσόμενο ρόλο των μεγάλων δυνάμεων στη γεωπολιτική της Ανατολικής Μεσογείου. Ο καθηγητής Ιωάννης Σαριδάκης θα αναλύσει τους τρόπους με τους οποίους συγκροτούνται οι λόγοι περί του «άλλου», εστιάζοντας στις έννοιες της εχθροποίησης, του εξανθρωπισμού και της προσέγγισης.
Την τελευταία ημέρα, ο Δρ. Κωνσταντίνος Γώγος θα παρουσιάσει θεωρητικές και εμπειρικές προσεγγίσεις για το μέλλον του Ισλάμ και των μουσουλμάνων στην Ευρώπη, ενώ η καθηγήτρια Zuhal Mert-Uzuner θα αναφερθεί στους δρόμους της διπλωματίας για την περιφερειακή συμφιλίωση, με έμφαση στη διπλωματία δεύτερου επιπέδου και στους διαύλους διαλόγου μεταξύ των λαών.
Την τελευταία ημέρα των εργασιών θα πραγματοποιηθεί μια ιδιαίτερη δημόσια εκδήλωση στην ελληνική γλώσσα, ώστε να μπορεί να την παρακολουθήσει και η τοπική κοινωνία. Η ελληνική γλώσσα στην παράλληλη αυτή δράση αποτελεί, σύμφωνα με τον κ. Θεοδώρου, μια προσπάθεια να διευρυνθεί η πρόσβαση στη συζήτηση και πέρα από το αγγλόφωνο ακαδημαϊκό περιβάλλον του Kavala International Summer School.
Διάλογος, εκπαίδευση και δράση
Η φετινή διοργάνωση αποτελεί συνέχεια μιας προσπάθειας που ξεκίνησε το 2022. Την πρώτη χρονιά οι συζητήσεις επικεντρώθηκαν σε ζητήματα μειονότητας και εφαρμογής της Συνθήκης της Λοζάνης, ενώ τη δεύτερη χρονιά εξετάστηκαν θέματα σχετικά με τη σημασία και τη διαχείριση του νερού. Στην τρίτη διοργάνωση του Διεθνούς Θερινού Σχολείου συζητήθηκε η παρουσία και ο ρόλος της Κύπρου στη Νοτιοανατολική Ευρώπη αλλά και η συνεργασία που αναπτύχθηκε μετά την ένταξη της Κυπριακής Δημοκρατίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
Ο κ. Θεοδώρου υπογραμμίζει στο ΑΠΕ – ΜΠΕ ότι «κοινό χαρακτηριστικό όλων των διοργανώσεων είναι η επιλογή μιας ήπιας προσέγγισης στα δύσκολα ζητήματα, ώστε οι ομιλητές, προερχόμενοι από τον ακαδημαϊκό, διπλωματικό και επιχειρηματικό χώρο, να έχουν τη δυνατότητα να παρουσιάζουν ελεύθερα τις θέσεις τους και να ακολουθεί ανοιχτή συζήτηση με τους συμμετέχοντες».
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται από τους διοργανωτές και στη σύνδεση της εκπαίδευσης με την πρακτική διάσταση της εξωτερικής πολιτικής. «Το μεγάλο ζητούμενο για εμάς δεν είναι μόνο ο διάλογος, είναι και η δράση», σημειώνει εύστοχα ο κ. Θεοδώρου, τονίζοντας την ανάγκη οι συζητήσεις και τα συμπεράσματα να οδηγούν σε πρωτοβουλίες και αξιοποίηση των διαθέσιμων ευρωπαϊκών εργαλείων και του ευρωπαϊκού θεσμικού και νομικού πλαισίου.
Στο τέλος των εργασιών συντάσσεται διακήρυξη με τα συμπεράσματα της δράσης, η οποία αποστέλλεται σε κρατικούς φορείς, κυβερνήσεις και πρεσβείες χωρών που έχουν συμμετάσχει στο Kavala International Summer School. Η διοργάνωση στηρίζεται, σύμφωνα με τον κ. Θεοδώρου, αποκλειστικά σε ιδιωτική χρηματοδότηση και όχι σε δημόσιους κρατικούς πόρους, ενώ η συνεργασία των τριών εκπαιδευτικών και ερευνητικών φορέων (Αμερικανικό Πανεπιστήμιο ΑΝΑΤΟΛΙΑ, Ινστιτούτο Εξωτερικών Υποθέσεων και Friedrich Schiller University of Jena) αποτελεί τον πυρήνα της προσπάθειας.
Με επίκεντρο την Ανατολική Μεσόγειο και με τη συμμετοχή διαφορετικών γενεών και ειδικοτήτων, το 5ο Διεθνές Θερινό Σχολείο Καβάλας επιχειρεί να μεταφέρει την συζήτηση για τη γεωπολιτική από το επίπεδο της αντιπαράθεσης στο πεδίο της γνώσης, του διαλόγου και της αναζήτησης πρακτικών δρόμων συνεργασίας.
* Τις φωτογραφίες παραχώρησε το Αμερικανικό Πανεπιστήμιο ΑΝΑΤΟΛΙΑ και προέρχονται από παλιότερες διοργανώσεις του Διεθνούς Θερινού Σχολείου Καβάλας.
Υπάρχει σήμερα διανόηση στην Ελλάδα; Το ερώτημα μοιάζει προκλητικό, ίσως και άδικο. Η χώρα διαθέτει πανεπιστημιακούς, συγγραφείς, καλλιτέχνες, επιστήμονες, ερευνητές και ανθρώπους με αξιόλογη παρουσία στον δημόσιο λόγο. Δεν στερείται ούτε μόρφωσης ούτε πνευματικών ικανοτήτων. Εκείνο που μοιάζει να έχει υποχωρήσει είναι η αυτόνομη, κριτική λειτουργία της διανόησης απέναντι στην εξουσία.
Το πραγματικό ερώτημα, επομένως, δεν είναι αν υπάρχουν μορφωμένοι άνθρωποι, αλλά πόσοι από αυτούς είναι διατεθειμένοι να ελέγξουν την πολιτική, οικονομική και μιντιακή εξουσία χωρίς να υπολογίσουν το κόστος. Πόσοι μπορούν να αντιταχθούν στην κυβέρνηση, στο κόμμα, στον εκδότη, στο πανεπιστήμιο, στο ίδρυμα ή στο κοινωνικό ακροατήριο από το οποίο εξαρτώνται; Πόσοι υπερασπίζονται τις ίδιες αρχές όταν αυτές πλήττουν και τη δική τους παράταξη;
Η κρίση της ελληνικής διανόησης δεν είναι πρωτίστως κρίση ευφυΐας ή γνώσεων. Είναι κρίση ανεξαρτησίας, κοινωνικού θάρρους και δημόσιας ευθύνης.
Τι είναι, τελικά, διανόηση;
Διανοούμενος δεν είναι απλώς ο κάτοχος ενός πανεπιστημιακού τίτλου. Δεν είναι υποχρεωτικά ο καθηγητής, ο συγγραφέας ή ο καλλιτέχνης. Ούτε αρκεί η συχνή παρουσία σε τηλεοπτικά πάνελ, συνέδρια και εφημερίδες για να αποκτήσει κάποιος αυτή την ιδιότητα.
Διανοούμενος, με την ουσιαστική έννοια, είναι εκείνος που μετατρέπει την ειδική γνώση σε δημόσια συνείδηση. Είναι ο άνθρωπος που δεν περιορίζεται στην περιγραφή ενός γεγονότος, αλλά προσπαθεί να αποκαλύψει τις κοινωνικές, θεσμικές και πολιτικές αιτίες του. Που θέτει ερωτήματα τα οποία η εξουσία θα προτιμούσε να μη διατυπωθούν. Που δεν χαρίζει τη σκέψη του σε ένα κόμμα ή σε έναν μηχανισμό και δεν προσαρμόζει κάθε φορά τις αρχές του στις ανάγκες της πολιτικής συγκυρίας.
Κυρίως, όμως, ο διανοούμενος πρέπει να διακινδυνεύει κάτι. Την πρόσβαση, τη δημοσιότητα, την εύνοια, μια θέση, μια επιχορήγηση, μια συμμετοχή σε επιτροπή, ενδεχομένως και την αποδοχή του ίδιου του ιδεολογικού του χώρου. Αν ο δημόσιος λόγος δεν συνεπάγεται ποτέ κανένα κόστος για εκείνον που τον εκφέρει, τότε είναι πιθανότερο να έχουμε μπροστά μας έναν επαγγελματία της γνώμης και όχι έναν ανεξάρτητο διανοούμενο.
Η διανόηση, ασφαλώς, δεν είναι υποχρεωμένη να βρίσκεται πάντοτε απέναντι στο κράτος. Μπορεί να συμφωνήσει με μια κυβερνητική πολιτική, να συμμετάσχει σε έναν δημόσιο θεσμό ή να προσφέρει την τεχνογνωσία της. Η κρίσιμη διαφορά βρίσκεται αλλού: συνεργάζεται χωρίς να παραιτείται από το δικαίωμα της δημόσιας διαφωνίας ή μετατρέπεται σε διανοητικό άλλοθι της εξουσίας;
Γενιά του 30
Από τον δημόσιο διανοούμενο στον ειδικό της νομιμοποίησης
Σε άλλες περιόδους της ελληνικής ιστορίας οι άνθρωποι των γραμμάτων δεν ήταν αναγκαστικά ανεξάρτητοι από τα κόμματα και τις ιδεολογίες. Το αντίθετο: αρκετοί υπήρξαν βαθιά στρατευμένοι. Η στράτευση, όμως, δεν σήμαινε πάντοτε υποταγή στην κρατική εξουσία.
Από τη γενιά του ’30 και τη μεταπολεμική περίοδο έως τη δικτατορία και τα πρώτα χρόνια της Μεταπολίτευσης, σημαντικοί συγγραφείς, ποιητές, πανεπιστημιακοί και καλλιτέχνες παρενέβαιναν σε μεγάλα ζητήματα: στη γλώσσα, στη δημοκρατία, στην εξορία και τις διώξεις, στην εθνική ταυτότητα, στην κοινωνική ανισότητα, στην εξάρτηση της χώρας, στα δικαιώματα. Άλλοι από την Αριστερά, άλλοι από το Κέντρο ή τη φιλελεύθερη παράδοση, διαφωνούσαν συχνά ριζικά μεταξύ τους. Είχαν, όμως, την αξίωση να ερμηνεύσουν συνολικά την κοινωνία και όχι απλώς να σχολιάσουν την επικαιρότητα.
Σήμερα η μορφή αυτή έχει υποχωρήσει. Τη θέση της καταλαμβάνει συχνά ο ειδικός, ο τεχνοκράτης, ο σύμβουλος, ο επικοινωνιακός αναλυτής ή ο προβλέψιμος σχολιαστής ενός ιδεολογικού στρατοπέδου. Η δημόσια παρέμβαση γίνεται αποσπασματική, βιαστική και προσαρμοσμένη στις ανάγκες των μέσων κοινωνικής δικτύωσης. Το ζητούμενο δεν είναι πάντοτε η κατανόηση αλλά η άμεση κατάταξη: υπέρ ή κατά, δικός μας ή αντίπαλος, εκσυγχρονιστής ή λαϊκιστής, προοδευτικός ή αντιδραστικός.
Η σκέψη χάνει έτσι την αυτονομία της και μετατρέπεται σε υπηρεσία πολιτικής πιστοποίησης.
Γιατί η ελληνική διανόηση προσκολλήθηκε στο κράτος;
Η εξάρτηση αυτή έχει βαθιές ιστορικές και υλικές αιτίες.
Το ελληνικό κράτος υπήρξε επί μακρόν ο σημαντικότερος εργοδότης, χρηματοδότης και μηχανισμός κοινωνικής ανόδου για τους ανθρώπους της γνώσης και του πολιτισμού. Πανεπιστήμια, ερευνητικά κέντρα, πολιτιστικοί οργανισμοί, κρατικά μέσα ενημέρωσης, επιτροπές, βραβεία, επιχορηγήσεις και διορισμοί συγκρότησαν ένα σύστημα μέσα στο οποίο η εγγύτητα προς την εξουσία μπορούσε να αποδειχθεί πολύτιμη.
Παράλληλα, η μικρή ελληνική αγορά βιβλίου, Τύπου και πολιτισμού δύσκολα εξασφαλίζει οικονομική αυτονομία. Ένας συγγραφέας, ένας ερευνητής ή ένας καλλιτέχνης συχνά εξαρτάται από κρατικά προγράμματα, πανεπιστημιακούς μηχανισμούς, μέσα ενημέρωσης ή μεγάλα ιδρύματα. Η εξάρτηση αυτή δεν οδηγεί αναγκαστικά σε άμεση λογοκρισία. Παράγει κάτι πιο λεπτό και αποτελεσματικό: την εσωτερίκευση των ορίων.
Ο άνθρωπος του πνεύματος μαθαίνει ποια κριτική επιτρέπεται, ποια θεωρείται υπερβολική, ποια θα του κλείσει πόρτες και ποια θα του εξασφαλίσει προσκλήσεις, συνεντεύξεις και συμμετοχή σε θεσμούς. Δεν χρειάζεται να δεχθεί μια ρητή εντολή. Αρχίζει μόνος του να αποφεύγει τα ερωτήματα που μπορούν να του κοστίσουν.
Σε αυτό προστίθεται η κομματική παράδοση της Μεταπολίτευσης. Τα κόμματα δεν επιχείρησαν μόνο να εκπροσωπήσουν κοινωνικές δυνάμεις. Συγκρότησαν και δικά τους δίκτυα πανεπιστημιακών, καλλιτεχνών, δημοσιογράφων και δημόσιων προσωπικοτήτων. Ο διανοούμενος απέκτησε συχνά ρόλο συμβούλου, υποψηφίου, βουλευτή, ευρωβουλευτή ή διοικητή δημόσιου οργανισμού. Η σχέση με την πολιτική έπαψε να είναι αποκλειστικά σχέση κριτικής και έγινε προσδοκία συμμετοχής στη διαχείριση.
Δεν είναι κακό να συμμετέχουν οι άνθρωποι της γνώσης στη δημόσια διοίκηση. Το πρόβλημα αρχίζει όταν η προοπτική της συμμετοχής εξαγοράζει εκ των προτέρων τη σιωπή τους.
Είναι αυτοί οι οργανικοί διανοούμενοι του Γκράμσι;
Η έννοια του «οργανικού διανοουμένου» χρησιμοποιείται συχνά λανθασμένα ως συνώνυμο του κομματικού ή κρατικού απολογητή. Ο Αντόνιο Γκράμσι εννοούσε κάτι πιο σύνθετο.
Για τον Γκράμσι, κάθε κοινωνική τάξη που διεκδικεί ηγεμονία δημιουργεί ανθρώπους οι οποίοι οργανώνουν την εμπειρία της, διατυπώνουν τα συμφέροντά της και της προσφέρουν μια αντίληψη για τον κόσμο. Οι οργανικοί διανοούμενοι δεν είναι απλώς θεωρητικοί. Λειτουργούν ως οργανωτές, παιδαγωγοί και φορείς μιας συλλογικής συνείδησης. Αντίθετα, οι λεγόμενοι «παραδοσιακοί διανοούμενοι» θεωρούν ότι βρίσκονται υπεράνω των κοινωνικών συγκρούσεων, ενώ στην πραγματικότητα και αυτοί συνδέονται με συγκεκριμένες ιστορικές σχέσεις εξουσίας.
Ένας πανεπιστημιακός ή δημοσιολόγος που νομιμοποιεί συστηματικά τις επιλογές της κυρίαρχης πολιτικής και οικονομικής συμμαχίας μπορεί πράγματι να επιτελεί λειτουργία οργανικού διανοουμένου της. Δεν γίνεται όμως τέτοιος μόνο επειδή διορίστηκε σε μια κρατική επιτροπή. Μπορεί να είναι απλώς κρατικός εμπειρογνώμονας, κομματικός απολογητής ή επαγγελματίας της επιρροής.
Άλλωστε, ο όρος «οργανικός διανοούμενος» δεν αποτελεί ηθικό έπαινο. Οι οργανικοί διανοούμενοι μπορούν να συμβάλουν τόσο στην κοινωνική χειραφέτηση όσο και στη διατήρηση της κυριαρχίας. Το καθοριστικό ερώτημα είναι ποια κοινωνική δύναμη οργανώνουν, ποια συμφέροντα καθιστούν αυτονόητα και ποια μορφή ηγεμονίας υπηρετούν.
Η Καρυστιανού και τα αντανακλαστικά του δημόσιου συστήματος
Η περίπτωση της Μαρίας Καρυστιανού είναι χαρακτηριστική, όχι επειδή κάθε κριτική προς το πρόσωπό της είναι αθέμιτη, αλλά επειδή αποκαλύπτει τις προτεραιότητες και τα αντανακλαστικά ενός τμήματος του δημόσιου λόγου.
Η Καρυστιανού απέκτησε δημόσια παρουσία μέσα από την τραγωδία των Τεμπών και τον αγώνα των συγγενών για αλήθεια, λογοδοσία και δικαιοσύνη. Όταν, όμως, προχώρησε στη δημιουργία πολιτικού φορέα με επίκεντρο το κράτος δικαίου, η αντιμετώπισή της άλλαξε απότομα. Το ηθικό πρόσωπο του αγώνα άρχισε να περιγράφεται ως φορέας λαϊκισμού, ανορθολογισμού, αντιδυτικισμού ή πολιτικής εκμετάλλευσης του πένθους.
Η Λιάνα Κανέλλη χαρακτήρισε το εγχείρημα «λαϊκισμό της ακροδεξιάς» και υποστήριξε ότι δεν μπορεί κάποιος να «κεφαλαιοποιήσει» το συλλογικό πένθος.
Ο Μιχάλης Μητσός, στα Νέα, μίλησε για «νέο λαϊκισμό» και για «ιδεολογική και προγραμματική γύμνια».
Ο Τάκης Θεοδωρόπουλος, στην Καθημερινή, συνέδεσε την πολιτική κατεύθυνση της Καρυστιανού με τον φιλορωσισμό και τον αντιδυτικισμό. Άλλες παρεμβάσεις εστίασαν στις θέσεις ορισμένων συνεργατών της, στον προσωπικό αριθμό, στα εμβόλια, στη σχέση με τη Ρωσία ή στις εσωτερικές αντιφάσεις του νέου φορέα.
Μέρος αυτής της κριτικής είναι απολύτως θεμιτό. Από τη στιγμή που ένα πρόσωπο διεκδικεί πολιτική εξουσία, οφείλει να ελέγχεται αυστηρά για τις θέσεις, το πρόγραμμα, τους συνεργάτες και τις αντιφάσεις του. Το πένθος δεν μπορεί να αποτελεί ισόβια ασπίδα απέναντι στον πολιτικό έλεγχο. Ούτε το αίτημα για δικαιοσύνη αρκεί από μόνο του ως ολοκληρωμένο κυβερνητικό πρόγραμμα.
Το κρίσιμο ζήτημα, όμως, είναι η εμφανής ασυμμετρία. Γιατί ορισμένοι δημόσιοι σχολιαστές επέδειξαν μεγαλύτερη ταχύτητα και οξύτητα στον έλεγχο ενός νεοεμφανιζόμενου πολιτικού φορέα από όση επέδειξαν στον διαρκή έλεγχο των κρατικών θεσμών για την πρόληψη, τη διερεύνηση και τη διαχείριση της τραγωδίας; Γιατί η πιθανότητα του «λαϊκισμού» κινητοποίησε ισχυρότερα αντανακλαστικά από την κρίση εμπιστοσύνης στη Δικαιοσύνη και στους μηχανισμούς λογοδοσίας;
Εδώ βρίσκεται το πραγματικό θέμα. Όχι στο αν η Καρυστιανού έχει πάντοτε δίκιο, αλλά στο ποιος υποβάλλεται στον αυστηρότερο έλεγχο: η εξουσία που έχει ήδη αποφασίσει και διαχειριστεί ή εκείνος που εμφανίζεται ως ατελής, ενδεχομένως προβληματικός, αμφισβητίας της;
Η κριτική διανόηση θα έπρεπε να μπορεί να κάνει και τα δύο: να ελέγχει αμείλικτα την κρατική εξουσία και ταυτόχρονα να μην εξιδανικεύει κανέναν νέο πολιτικό φορέα. Όταν κάνει μόνο το δεύτερο, η κριτική της κινδυνεύει να μετατραπεί σε μηχανισμό περιφρούρησης του υπάρχοντος συστήματος. Η σφοδρότητα και η μονομέρεια της κριτικής δημιουργούν το ερώτημα γιατί; Μήπως υπάρχει κάποια σύδεση της διανόησης με την σημερινή-και όχι μόνο- πολιτική εξουσία; Μήπως η ελληνική διανοηση κινητοποιήθηκε όταν πήρε το σήμα πως η Καρυστιανού είναι επικίνδυνη για την διαιώνιση του παρακμασμένου πολιτικού συστήματος;
Άλμπερτ Καμύ
Η ευρωπαϊκή και η αμερικανική εμπειρία
Το φαινόμενο δεν είναι αποκλειστικά ελληνικό.
Στις Ηνωμένες Πολιτείες μεγάλο μέρος της δημόσιας διανόησης έχει ενσωματωθεί στα πανεπιστήμια, στα think tanks, στα ιδρύματα, στα κομματικά δίκτυα και στα μεγάλα μέσα ενημέρωσης. Η όξυνση της πόλωσης μετατρέπει πολλούς διανοουμένους σε προβλέψιμους εκπροσώπους στρατοπέδων. Η θέση τους απέναντι σε ένα ζήτημα μπορεί συχνά να προβλεφθεί από την κομματική ή πολιτισμική τους ταυτότητα πριν ακόμη ακουστεί το επιχείρημά τους.
Στην Ευρώπη επιβιώνουν ισχυρότερες εκδοτικές παραδόσεις, περιοδικά ιδεών, δημόσια πανεπιστήμια και πολιτιστικοί θεσμοί. Ωστόσο και εκεί ενισχύεται μια διαφορετική μορφή εξάρτησης: η προσκόλληση σε ευρωπαϊκά προγράμματα, κρατικές χρηματοδοτήσεις, ιδρύματα, οργανώσεις και επαγγελματικά δίκτυα. Ο διανοούμενος μετατρέπεται σταδιακά σε διαχειριστή ερευνητικών έργων, παραγωγό τεχνοκρατικών εκθέσεων ή ειδικό μιας ολοένα στενότερης περιοχής.
Η ευρωπαϊκή διανόηση ασχολείται σήμερα με τη δημοκρατική οπισθοδρόμηση, τη μετανάστευση, την κλιματική κρίση, τον πόλεμο, την τεχνητή νοημοσύνη, τις πολιτικές ταυτότητας και το μέλλον της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Ωστόσο συχνά δυσκολεύεται να συνδέσει τα ζητήματα αυτά με τις υλικές ανασφάλειες των κοινωνιών: την εργασία, τη στέγαση, την ανισότητα, την αποβιομηχάνιση, την περιφερειακή εγκατάλειψη και τη συρρίκνωση της λαϊκής κυριαρχίας.
Έτσι δημιουργείται ένα χάσμα ανάμεσα στη γλώσσα των θεσμών και στην εμπειρία των πολιτών. Όσο το χάσμα μεγαλώνει, τόσο περισσότερο οι κοινωνίες στρέφονται σε αντισυστημικές φωνές, ακόμη και όταν αυτές προσφέρουν απλουστευτικές ή ανορθολογικές απαντήσεις.
Η ελληνική ιδιομορφία βρίσκεται στο ότι πάνω σε αυτή τη διεθνή κρίση προστίθενται ένα ιστορικά πελατειακό κράτος, μια περιορισμένη αγορά ιδεών και η στενή κυκλοφορία των ίδιων προσώπων ανάμεσα σε πανεπιστήμια, κόμματα, μέσα ενημέρωσης, ιδρύματα και κρατικούς θεσμούς.
Από τη διανόηση της κριτικής στη διανόηση της πρόσβασης
Το βασικό γνώρισμα της σημερινής κατάστασης δεν είναι ότι όλοι οι διανοούμενοι πληρώνονται άμεσα από την κυβέρνηση. Μια τέτοια κατηγορία θα ήταν άδικη και ατεκμηρίωτη. Το ουσιαστικό πρόβλημα είναι η διαμόρφωση μιας κουλτούρας πρόσβασης.
Η επιτυχία μετριέται με τις προσκλήσεις, τις επιτροπές, τη συμμετοχή σε κλειστούς κύκλους, τις σχέσεις με υπουργούς, τις τηλεοπτικές εμφανίσεις και τη δυνατότητα παρέμβασης στα κέντρα αποφάσεων.
Ο διανοούμενος δεν επιδιώκει πλέον τόσο να στέκεται απέναντι στην εξουσία όσο να ακούγεται από αυτήν. Και για να συνεχίσει να ακούγεται, μαθαίνει να μιλά με τρόπο που δεν απειλεί τα θεμέλιά της.
Αυτή είναι η μετάβαση από τη διανόηση της κριτικής στη διανόηση της πρόσβασης.
Το αποτέλεσμα δεν είναι πάντοτε η σιωπή. Είναι συχνά ένας έντονος και υπερδραστήριος δημόσιος λόγος, ο οποίος όμως ασχολείται κυρίως με ασφαλή θέματα, συμβολικές αντιπαραθέσεις και την ηθική καταδίκη των κοινωνικών αντιδράσεων. Μπορεί να επιτίθεται αδιάκοπα στον «λαϊκισμό», χωρίς να εξετάζει τις συνθήκες που τον γεννούν. Να καταδικάζει την έλλειψη εμπιστοσύνης στους θεσμούς, χωρίς να ελέγχει επαρκώς αν οι ίδιοι οι θεσμοί έχουν αποδειχθεί άξιοι εμπιστοσύνης.
Μια κοινωνία χωρίς κριτική διανόηση
Όταν ένας λαός στερείται μιας ισχυρής και ανεξάρτητης διανόησης, δεν μένει χωρίς ιδέες. Το κενό καταλαμβάνεται από την κυβερνητική επικοινωνία, την κομματική προπαγάνδα, τις θεωρίες συνωμοσίας, την τεχνοκρατική αυθεντία και τους δημαγωγούς των κοινωνικών δικτύων.
Ο πολίτης καλείται τότε να επιλέξει ανάμεσα στον επίσημο εφησυχασμό και στην ανεξέλεγκτη αντισυστημική οργή. Από τη μία ακούει ότι οι θεσμοί λειτουργούν και ότι κάθε βαθύτερη αμφισβήτηση είναι λαϊκισμός. Από την άλλη συναντά ανθρώπους που αποδίδουν τα πάντα σε σκοτεινά κέντρα και υπόσχονται κάθαρση χωρίς θεσμούς, πρόγραμμα ή δημοκρατικές εγγυήσεις.
Η κριτική διανόηση οφείλει να δημιουργεί έναν τρίτο χώρο: να ελέγχει την εξουσία χωρίς να εξιδανικεύει κάθε αντίπαλό της· να ακούει την κοινωνική αγανάκτηση χωρίς να την παραδίδει στον ανορθολογισμό· να υπερασπίζεται τους θεσμούς χωρίς να ταυτίζει τους θεσμούς με εκείνους που τους διαχειρίζονται.
Η απουσία αυτής της λειτουργίας οδηγεί σταδιακά σε μια κοινωνία καχυποψίας, κυνισμού και παραίτησης. Οι πολίτες παύουν να πιστεύουν ότι η αλήθεια μπορεί να αναζητηθεί με κοινά κριτήρια. Κάθε γεγονός αποκτά κομματική εκδοχή, κάθε θεσμός θεωρείται εργαλείο κάποιου στρατοπέδου και κάθε δημόσια παρέμβαση αντιμετωπίζεται ως συγκαλυμμένη συναλλαγή.
Τότε η δημοκρατία διατηρεί ενδεχομένως τις διαδικασίες της, αλλά χάνει το πνευματικό της περιεχόμενο.
Αντόνιο Γκράμσι
Το αίτημα μιας νέας ανεξαρτησίας
Η ελληνική κοινωνία δεν χρειάζεται διανοουμένους που θα εμφανίζονται μονίμως ως εισαγγελείς των άλλων. Χρειάζεται ανθρώπους ικανούς να υποβάλλουν και τις δικές τους βεβαιότητες σε έλεγχο. Δεν χρειάζεται μια νέα κρατική ή αντικρατική ορθοδοξία. Χρειάζεται ανεξάρτητα κέντρα σκέψης, ισχυρά περιοδικά, ελεύθερα πανεπιστήμια, βιώσιμες εκδοτικές δομές και ανθρώπους που δεν εξαρτούν το μέλλον τους από την εύνοια ενός κόμματος, ενός επιχειρηματία ή ενός ιδρύματος.
Η πραγματική διανόηση δεν κρίνεται από το αν βρίσκεται πάντοτε εναντίον της εξουσίας. Κρίνεται από το αν μπορεί να βρεθεί εναντίον της όταν οι αρχές, τα γεγονότα και το δημόσιο συμφέρον το επιβάλλουν.
Και ίσως αυτή να είναι η βαθύτερη κρίση του ελληνικού δημόσιου βίου: όχι ότι δεν υπάρχουν άνθρωποι που σκέφτονται, αλλά ότι πολύ λίγοι μπορούν να σκέφτονται δημόσια χωρίς να περιμένουν κάτι από εκείνους τους οποίους θα όφειλαν να ελέγχουν.
Το κείμενο που ακολουθεί είναι περίληψη της μεταπτυχιακής εργασίας του Χακάν Φιντάν με τίτλο «Intelligence and Foreign Policy: A Comparison of British, American and Turkish Intelligence Systems», η οποία υποβλήθηκε στο Πανεπιστήμιο Bilkent το 1999.
Σε pdf παραθέτουμε το σύνολο της εργασίας στα αγγλικά.
Κεντρική θέση
Η βασική θέση της εργασίας είναι ότι η αξιόπιστη πληροφόρηση αποτελεί απαραίτητη προϋπόθεση για την άσκηση αποτελεσματικής εξωτερικής πολιτικής. Η καλή πληροφόρηση δεν εγγυάται ορθές αποφάσεις, αλλά η ανεπαρκής ή λανθασμένη πληροφόρηση αυξάνει σημαντικά την πιθανότητα πολιτικής αποτυχίας.
Ο Φιντάν εξετάζει τα συστήματα πληροφοριών της Βρετανίας και των ΗΠΑ, τα οποία θεωρεί πρότυπα, και τα συγκρίνει με το τουρκικό. Σκοπός του είναι να εντοπίσει τις αδυναμίες της Τουρκίας και να προτείνει μια εκτεταμένη αναδιοργάνωση του συστήματός της.
Τι είναι η «πληροφορία»
Η εργασία δεν περιορίζει την έννοια στην κατασκοπεία. Την παρουσιάζει ως έναν κύκλο πέντε σταδίων:
Καθορισμός των αναγκών της πολιτικής ηγεσίας.
Συλλογή πληροφοριών.
Αξιολόγηση και ανάλυση των δεδομένων.
Έγκαιρη διαβίβαση του προϊόντος στους αρμόδιους.
Αξιοποίησή του στη διαδικασία λήψης αποφάσεων.
Διακρίνει την εσωτερική ασφάλεια από τις εξωτερικές, στρατιωτικές, οικονομικές και εγκληματολογικές πληροφορίες. Ως βασικές μεθόδους συλλογής αναφέρει τις ανθρώπινες πηγές, τις υποκλοπές και επικοινωνίες, τη φωτογραφική ή δορυφορική απεικόνιση και τις ανοικτές πηγές.
Στην έννοια εντάσσει και τη συγκαλυμμένη δράση: μυστική πολιτική επιρροή, προπαγάνδα, υποστήριξη οργανώσεων, οικονομικές παρεμβάσεις και παραστρατιωτικές επιχειρήσεις.
Πληροφορίες και εξωτερική πολιτική
Σύμφωνα με τον συγγραφέα, οι υπηρεσίες δεν πρέπει να λειτουργούν αυτόνομα ούτε να διαμορφώνουν πολιτική. Ο ρόλος τους είναι να μειώνουν την αβεβαιότητα, να προειδοποιούν εγκαίρως για απειλές και ευκαιρίες και να προσφέρουν στην πολιτική ηγεσία εναλλακτικές επιλογές.
Η σχέση αυτή μπορεί να υπονομευτεί όταν:
η κυβέρνηση δεν ορίζει σαφείς προτεραιότητες,
απουσιάζει ο συντονισμός,
οι ηγέτες αγνοούν δυσάρεστες εκτιμήσεις,
οι υπηρεσίες προσαρμόζουν την ανάλυσή τους στις επιθυμίες της εξουσίας,
οι γραφειοκρατικοί ανταγωνισμοί πολιτικοποιούν το τελικό προϊόν.
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στην ανάγκη η ανάλυση να παραμένει πολιτικά ουδέτερη. Η αποστολή της δεν είναι να δικαιολογεί μια προαποφασισμένη πολιτική, αλλά να παρουσιάζει την πραγματικότητα ακόμη και όταν αυτή συγκρούεται με τις πεποιθήσεις της ηγεσίας.
Βρετανικό και αμερικανικό μοντέλο
Στη Βρετανία οι αρμοδιότητες κατανέμονται κυρίως μεταξύ:
της MI5 για την εσωτερική ασφάλεια,
της SIS/MI6 για τις εξωτερικές ανθρώπινες πηγές,
της GCHQ για τις επικοινωνίες και τις τεχνικές πληροφορίες.
Το σύστημα είναι σχετικά συμπαγές και συντονίζεται από την κυβέρνηση και το υπουργικό συμβούλιο, ενώ προβλέπονται κοινοβουλευτικός έλεγχος και ειδικοί επίτροποι.
Το αμερικανικό σύστημα είναι μεγαλύτερο και περισσότερο αποκεντρωμένο. Η CIA, η NSA, το FBI, οι στρατιωτικές υπηρεσίες και άλλοι φορείς διατηρούν διακριτές αποστολές. Ο συντονισμός επιτυγχάνεται μέσω κεντρικών θεσμών και διυπηρεσιακών εκτιμήσεων, ενώ το Κογκρέσο και η εκτελεστική εξουσία ασκούν εξωτερικό έλεγχο.
Το κοινό χαρακτηριστικό των δύο μοντέλων είναι ο καταμερισμός αρμοδιοτήτων, η εξειδίκευση και η θεσμοθετημένη λογοδοσία.
Η κριτική στο τουρκικό σύστημα
Ο Φιντάν θεωρεί ότι το τουρκικό σύστημα του 1999 βρισκόταν ανάμεσα στο βρετανικό και το συγκεντρωτικό σοβιετικό μοντέλο. Η ΜΙΤ συγκέντρωνε ταυτόχρονα αρμοδιότητες εσωτερικής ασφάλειας, αντικατασκοπείας και εξωτερικής πληροφόρησης.
Κατά τον συγγραφέα, η αντιμετώπιση της τρομοκρατίας είχε απορροφήσει το μεγαλύτερο μέρος των δυνατοτήτων της ΜΙΤ. Έτσι, η υπηρεσία λειτουργούσε κυρίως ως μηχανισμός εσωτερικής ασφάλειας, αφήνοντας σε δεύτερη μοίρα την πολιτική, οικονομική, τεχνολογική και στρατηγική παρακολούθηση του εξωτερικού.
Η αδυναμία αυτή συνδεόταν με την κληρονομιά του Ψυχρού Πολέμου. Η Τουρκία είχε συνηθίσει να βασίζεται στις πληροφορίες των συμμάχων της στο ΝΑΤΟ. Μετά το 1991, όμως, άρχισε να ασκεί πιο ενεργητική πολιτική στα Βαλκάνια, στον Καύκασο, στην Κεντρική Ασία και στη Μέση Ανατολή. Επομένως, χρειαζόταν αυτοτελή στρατηγική γνώση προσαρμοσμένη στα δικά της συμφέροντα.
Οι προτάσεις του Φιντάν
Ο συγγραφέας προτείνει:
τη δημιουργία ισχυρής, εξειδικευμένης υπηρεσίας εξωτερικών πληροφοριών,
τον διαχωρισμό της εξωτερικής αποστολής από την εσωτερική ασφάλεια,
τη δημιουργία ιδιαίτερου οργανισμού ηλεκτρονικών και τεχνικών πληροφοριών,
αποτελεσματικότερο συντονισμό υπηρεσιών και πολιτικής ηγεσίας,
ανεξάρτητο εκτελεστικό και κοινοβουλευτικό έλεγχο,
αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας των υπηρεσιών,
αξιοποίηση πανεπιστημίων, ερευνητικών κέντρων και εξωτερικών ειδικών,
ανάπτυξη οικονομικών, τεχνολογικών και περιβαλλοντικών πληροφοριών,
προετοιμασία για τον πληροφοριακό και κυβερνοπόλεμο.
Ο νέος μηχανισμός θα έπρεπε να υποστηρίζει τη διπλωματία, τις στρατιωτικές επιχειρήσεις, τον αμυντικό σχεδιασμό, την παρακολούθηση συμφωνιών και τις τουρκικές επιχειρήσεις στο εξωτερικό.
Συνολική αποτίμηση
Η εργασία παρουσιάζει ουσιαστικά το θεωρητικό σχέδιο μιας Τουρκίας που θα εγκατέλειπε την εξάρτηση από τη Δύση και θα αποκτούσε αυτόνομη δυνατότητα συλλογής, ανάλυσης και άσκησης επιρροής στο εξωτερικό. Με αυτή την έννοια έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον, επειδή ο Φιντάν αργότερα ηγήθηκε της ΜΙΤ και ανέλαβε το υπουργείο Εξωτερικών.
Χρειάζεται, ωστόσο, προσοχή: η μελέτη αποτυπώνει την πραγματικότητα του 1999. Οι οργανωτικές περιγραφές έχουν εν μέρει ξεπεραστεί, ενώ η Τουρκία έχει έκτοτε αναμορφώσει σημαντικά τη ΜΙΤ. Η έρευνα βασίζεται αποκλειστικά σε ανοικτές πηγές, είναι κυρίως περιγραφική και δεν αποδεικνύει πάντοτε εμπειρικά ότι η δημιουργία περισσότερων χωριστών υπηρεσιών θα παρήγαγε αυτομάτως καλύτερη πολιτική. Παρ’ όλα αυτά, αποτυπώνει με σαφήνεια τη στρατηγική λογική που ακολούθησε αργότερα η Τουρκία: αυτονομία πληροφοριών, τεχνική υπεροχή, εξωτερική δράση και σύνδεση των υπηρεσιών με μια ενεργητική περιφερειακή πολιτική.
Στο σύνδεσμο που ακολουθεί το σύνολο της εργασίας στα αγγλικά
Γράφει ο Δρ Κωνσταντίνος Β. Ζορμπάς,Γενικός Διευθυντής της Ορθοδόξου Ακαδημίας Κρήτης
Η Ορθόδοξος Ακαδημία Κρήτης συμπληρώνει (σήμερα) έναν αριθμό που ασφαλώς
εντυπωσιάζει: 3.000 Συνέδρια! Τρεις χιλιάδες επιστημονικές, θεολογικές, εκκλησιαστικές,
εκπαιδευτικές και πολιτιστικές συναντήσεις. Χιλιάδες επιστήμονες, θεολόγοι, κληρικοί,
άνθρωποι των Γραμμάτων και των Τεχνών, φοιτητές και νέοι από την Ελλάδα και ολόκληρο
τον κόσμο πέρασαν όλα αυτά τα χρόνια από το Κολυμπάρι. Το πρώτο Συνέδριο της
Ακαδημίας, σε συνεργασία με το Παγκόσμιο Συμβούλιο των Εκκλησιών, είχε τίτλο
«Χριστιανική Λατρεία και σύγχρονος Άνθρωπος» (13-26.8.1968), ενώ το 3.000ό Συνέδριο
είναι το 15ο Συνέδριο Φυσικής (ICNFP 2026), ένα μεγάλο διεθνές επιστημονικό Συνέδριο, το
οποίο πραγματοποιείται στην Ορθόδοξο Ακαδημία Κρήτης από 19 έως 30 Αυγούστου 2026,
με τη συμμετοχή επιστημόνων από όλο τον κόσμο.
Πίσω όμως από τα 3.000 Συνέδρια υπάρχουν 3.000 ευκαιρίες συνάντησης. Άνθρωποι
διαφορετικών Χωρών, γλωσσών, Εκκλησιών, θρησκειών, επιστημονικών σχολών και
πολιτισμών κάθισαν γύρω από το ίδιο τραπέζι. Μίλησαν. Άκουσαν. Συμφώνησαν.
Διαφώνησαν. Αναθεώρησαν ίσως κάποια από όσα θεωρούσαν αυτονόητα. Κι αυτό είναι,
τελικά, το σημαντικότερο. Γιατί ο διάλογος δεν αρχίζει όταν συμφωνούμε. Αρχίζει ακριβώς
τη στιγμή που ανακαλύπτουμε ότι διαφωνούμε και, παρ’ όλα αυτά, επιλέγουμε να
παραμείνουμε στο ίδιο τραπέζι.
Στην αφετηρία αυτής της πορείας βρίσκονται δύο μορφές που σφράγισαν την ιστορία της
Ορθοδόξου Ακαδημίας Κρήτης: ο μακαριστός Μητροπολίτης Κισάμου και Σελίνου κυρός
Ειρηναίος (Γαλανάκης) και ο Δρ Αλέξανδρος Παπαδερός. Το όραμά τους υπερέβαινε τη
δημιουργία ενός ακόμη εκκλησιαστικού Ιδρύματος, δίπλα στο «μεγάλο Μοναστήρι», δίπλα
στο Κολυμπάρι, την Ιερὰ Πατριαρχική και Σταυροπηγιακή Μονή Οδηγητρίας Γωνιάς.
Οραματίστηκαν έναν τόπο όπου η Εκκλησία θα συναντά τον σύγχρονο άνθρωπο και τα
ερωτήματά του. Έναν χώρο στον οποίο η Ορθοδοξία δεν θα φοβάται να συνομιλήσει με την
επιστήμη, τον πολιτισμό, την κοινωνία, τις άλλες χριστιανικές παραδόσεις και τον κόσμο.
Και το όραμα αυτό γεννήθηκε στην Κρήτη. Ίσως όχι τυχαία. Γιατί η Κρήτη έμαθε μέσα στην
ιστορία της να συναντά πολιτισμούς, να δέχεται επιρροές χωρίς να χάνει την ταυτότητά της
και να μετατρέπει πολλές φορές την περιπέτεια της Ιστορίας σε δημιουργία. Αυτό ακριβώς
χρειάζεται και ο πραγματικός διάλογος: ταυτότητα χωρίς φόβο και άνοιγμα χωρίς απώλεια
της ταυτότητας.
Και εδώ βρίσκεται μία από τις σημαντικότερες παρακαταθήκες της Ακαδημίας. Η Εκκλησία
δεν έχει λόγο να φοβάται τα ερωτήματα του κόσμου. Αντιθέτως, οφείλει να τα ακούει. Να
συνομιλεί μαζί τους. Ακόμη και όταν δεν διαθέτει έτοιμες απαντήσεις.
Γιατί η πίστη δεν κινδυνεύει από το ερώτημα. Κινδυνεύει περισσότερο όταν παύει να ακούει
τον άνθρωπο που ρωτά. Στις αίθουσες της Ακαδημίας όλα αυτά τα χρόνια συναντήθηκαν
κόσμοι που κάποτε παρουσιάζονται ως αντίπαλοι.
Η Θεολογία συνομίλησε με τη Φυσική και τη Βιολογία. Η Ιατρική με τη Βιοηθική. Η
οικολογία με τη θεολογία της Δημιουργίας. Η φιλοσοφία με τις Νέες Τεχνολογίες. Η πίστη με
τα μεγάλα υπαρξιακά ερωτήματα του σύγχρονου ανθρώπου. Η Τεχνητή Νοημοσύνη, η
Γενετική, οι βιοτεχνολογίες και η τεράστια δύναμη της πληροφορίας δημιουργούν
δυνατότητες που μέχρι πριν από λίγα χρόνια ανήκαν στη σφαίρα της φαντασίας. Η Θεολογία
δεν καλείται να πολεμήσει την επιστήμη. Ούτε η επιστήμη χρειάζεται να φοβάται τη
Θεολογία. Καλούνται και οι δύο να υπηρετήσουν τον άνθρωπο.
Στην πορεία των 3.000 Συνεδρίων υπάρχουν ασφαλώς στιγμές που απέκτησαν ιδιαίτερη
ιστορική βαρύτητα. Ανάμεσά τους ξεχωρίζει η Αγία και Μεγάλη Σύνοδος της Ορθοδόξου
Εκκλησίας στην Κρήτη, τον Ιούνιο του 2016. Η Ορθόδοξος Ακαδημία Κρήτης βρέθηκε τότε
στο επίκεντρο της παγκόσμιας Ορθοδοξίας. Προκαθήμενοι, Ιεράρχες, θεολόγοι και
αντιπροσωπείες Ορθοδόξων Εκκλησιών συναντήθηκαν στο Κολυμπάρι για ένα γεγονός που
προετοιμαζόταν επί πολλές δεκαετίες. Η Σύνοδος καθιερώθηκε πλέον ως η Σύνοδος της
Κρήτης.
Για όσους είχαμε την ευθύνη να υπηρετήσουμε εκείνη την ιστορική στιγμή, η
εμπειρία αυτή δεν υπήρξε απλώς οργανωτική ή θεσμική. Υπήρξε Σχολείο ζωής. Μας δίδαξε
ότι η ενότητα δεν είναι ποτέ αυτονόητη. Χρειάζεται προσπάθεια. Υπομονή. Ταπείνωση.
Επιμονή. Και κυρίως χρειάζεται να παραμένει ανοιχτή η πόρτα του διαλόγου ακόμη και όταν
τα πράγματα γίνονται δύσκολα. Η παρουσία και η εμπιστοσύνη του Οικουμενικού
Πατριάρχου κ.κ. Βαρθολομαίου προς την Ακαδημία, πνευματικού προστάτου του Ιδρύματος,
και προς την Εκκλησία της Κρήτης αποτελούν γι’ αυτό ένα ιδιαίτερο κεφάλαιο της ιστορίας
μας. Και μαζί μια μεγάλη ευθύνη: να συνεχίσουμε να υπηρετούμε την ενότητα όχι ως
σύνθημα, αλλά ως καθημερινό εκκλησιαστικό ήθος.
Διακονώντας για πολλά χρόνια την Ορθόδοξο Ακαδημία Κρήτης, έμαθα κάτι που δεν
καταγράφεται εύκολα στις ετήσιες εκθέσεις και στους απολογισμούς. Τα συνέδρια
τελειώνουν. Οι συναντήσεις, όμως, μένουν. Ένα Πρόγραμμα μπορεί να φυλαχθεί σε ένα
αρχείο. Μια εισήγηση μπορεί να δημοσιευθεί σε έναν Επιστημονικό Τόμο. Εκείνο όμως που
δεν μπορεί εύκολα να μετρηθεί είναι η ανθρώπινη σχέση που γεννήθηκε. Ο επιστήμονας που
επέστρεψε στην Κρήτη ύστερα από χρόνια. Ο νέος ερευνητής που έκανε εδώ μια γνωριμία
καθοριστική για την πορεία του και επέστρεψε στο Κολυμπάρι. Ο Θεολόγος που συνάντησε
έναν Φυσικό και αναγκάστηκε να ξανασκεφθεί ορισμένες βεβαιότητές του. Ο επιστήμονας
που ανακάλυψε ότι η Θεολογία δεν είναι κατ’ ανάγκην αντίπαλος της επιστημονικής γνώσης
και έγινε κληρικός. Οι φιλίες που γεννήθηκαν γύρω από ένα τραπέζι και ζωντάνεψαν τον
Δήμο Πλατανιά. Συναντήσεις, όπως εκείνες του Μίκη Θεοδωράκη και του Φρανσουά
Μιτεράν στη Σπηλιά και στα Αφράτα, που συνδέθηκαν με μία ιδιαίτερα σημαντική περίοδο
της ευρωπαϊκής πορείας της Ελλάδας. Οι άνθρωποι που επέστρεψαν ξανά και ξανά. Αυτά
είναι τα πραγματικά «πρακτικά» ενός συνεδρίου. Γράφονται όχι μόνο στα βιβλία, αλλά στις
ζωές των ανθρώπων.
Υπάρχει, όμως, και μία ακόμη ευθύνη. Η Ορθόδοξος Ακαδημία Κρήτης δεν πρέπει ποτέ να
γίνει ένας διεθνής θεσμός που απλώς βρίσκεται γεωγραφικά στην Κρήτη. Πρέπει να είναι της
Κρήτης. Να ακούει την τοπική κοινωνία. Να συζητά τα προβλήματά της. Να ανοίγει τις
πόρτες της στους νέους. Να συνομιλεί με τα σχολεία, τα Πανεπιστήμια, τις Ενορίες, τους
ανθρώπους του πολιτισμού και της παραγωγής.
Γιατί η διεθνής παρουσία ενός Ιδρύματος
αποκτά πραγματική αξία όταν επιστρέφει κάτι στον τόπο που το γέννησε. Γνώση. Παιδεία.
Πολιτισμό. Προβληματισμό. Ευκαιρίες. Και, κυρίως, τη δυνατότητα της συνάντησης.
Και μετά τα 3.000 Συνέδρια, τι; Εδώ βρίσκεται το ουσιαστικότερο ερώτημα αυτής της
επετείου. Τι θα κάνουμε μετά τα 3.000 Συνέδρια; Ένας θεσμός με ιστορία κινδυνεύει κάποτε
να αγαπήσει υπερβολικά το παρελθόν του.
Αλλά η καλύτερη τιμή προς εκείνους που
δημιούργησαν την Ακαδημία δεν είναι να επαναλαμβάνουμε όσα έκαναν. Είναι να
διατηρήσουμε το θάρρος με το οποίο εκείνοι τόλμησαν να κάνουν κάτι καινούργιο. Κυρίως
σε μία δύσκολη εποχή όπου ο διάλογος έπρεπε να καλλιεργηθεί στην περίοδο του
δικτατορικού μονολόγου. Η ευλογία του Σεβασμιωτάτου Μητροπολίτου Κισάμου και
Σελίνου κ. Αμφιλοχίου, Προέδρου της Ακαδημίας, και των μελών του Διοικητικού
Συμβουλίου είναι καθοριστική για το μέλλον της.
Η Ακαδημία των επόμενων δεκαετιών πρέπει να ακούσει περισσότερο τους νέους. Και ίσως
να ενεργοποιήσει το Παράρτημά της στα Νωπήγεια, το Ευρωμεσογειακό Κέντρο Νεότητας.
Να ανοίξει ακόμη περισσότερο τον διάλογο με τα Πανεπιστήμια και τα διεθνή Ερευνητικά
Κέντρα (η ίδια η Ακαδημία είναι Ερευνητικό Κέντρο με Νόμο του Ελληνικού Κράτους). Να
τολμήσει τη συζήτηση για την Τεχνητή Νοημοσύνη, τη Βιοηθική, την κλιματική κρίση, τη
μοναξιά, τις ανισότητες, τους πολέμους, τη μετανάστευση, την ειρήνη, τον υπερ-τουρισμό, το
μέλλον της Κρήτης και της Ευρώπης. Και να υπενθυμίζει κάτι που σήμερα κινδυνεύουμε να
ξεχάσουμε: Μπορούμε να διαφωνούμε χωρίς να γινόμαστε εχθροί!
Να περάσουμε από τον αριθμό στην ευθύνη. Τα 3.000 Συνέδρια είναι ένας σημαντικός
σταθμός. Δεν είναι, όμως, ένας προορισμός. Είναι μια υπενθύμιση. Τρεις χιλιάδες φορές
άνοιξαν οι πόρτες. Τρεις χιλιάδες φορές άνθρωποι συναντήθηκαν. Τρεις χιλιάδες φορές
κάποιος μίλησε και κάποιος άλλος κλήθηκε να ακούσει. Κάποιος άνοιξε την αγκαλιά του και
κάποιος έκλαψε. Και ίσως, μέσα σε ορισμένες από αυτές τις συναντήσεις, κάποιος να έφυγε
διαφορετικός από ό,τι ήρθε. Αυτό δεν μετριέται. Αλλά ίσως αυτό να είναι τελικά το
σημαντικότερο αποτέλεσμα ενός πραγματικού διαλόγου και, ταυτόχρονα, η βαθύτερη
δικαίωση της διακονίας των ανθρώπων του Ιδρύματος.
Πίσω από κάθε ένα από τα 3.000 Συνέδρια βρίσκεται το ανθρώπινο δυναμικό της Ακαδημίας,
όλοι αυτοί που διακόνησαν και διακονούν το Ίδρυμα. Τα 3.000 Συνέδρια είναι, πάνω απ’
όλα, 3.000 στιγμές που αποδεικνύουν τη δύναμη της συλλογικής προσπάθειας.
Σε έναν κόσμο που γίνεται τεχνολογικά ισχυρότερος αλλά ανθρώπινα περισσότερο
κατακερματισμένος, χρειαζόμαστε ακόμη τόπους όπου ο άνθρωπος μπορεί να συναντήσει
τον άνθρωπο. Όπου μπορούμε να κοιτάξουμε τον άλλον στα μάτια και να του πούμε: «Δεν
συμφωνώ μαζί σου. Αλλά θέλω να σε ακούσω». Ίσως αυτή η μικρή φράση να συμπυκνώνει
περισσότερα από 3.000 Συνέδρια. Και ίσως αυτή να είναι η σημαντικότερη παρακαταθήκη
για τα επόμενα 3.000 Συνέδρια. Γιατί ο διάλογος δεν είναι η τέχνη να πείσουμε τον άλλον.
Είναι το θάρρος να επιτρέψουμε στη συνάντηση με τον άλλον να αλλάξει, έστω και λίγο, κι
εμάς
«Είναι μεγάλη μου χαρά και ικανοποίηση που δύο πρώην φοιτητές μου με τιμούν με το να μου αφιερώσουν την εξαιρετική αυτή ερευνητική τους δουλειά. Τους θυμάμαι πολύ καλά από τότε και τους συγχαίρω για την επαγγελματική τους πορεία»
Για τον Κων/νο Τσουκαλά θα γίνουν συνέδρια, αφιερώματα, εκπομπές και παρεμβάσεις που θα καλύπτουν όλο το φάσμα του έργου του, ένα έργο που, αν και επηρεασμένο από τις κατευθύνσεις του στενού του φίλου, Νίκου Πουλαντζά, έχει τη δική του αυτοτέλεια, πρωτοτυπία και διανοητική δύναμη σε εθνικό και παγκόσμιο επίπεδο. Γι’ αυτό και, πληροφορούμενοι τον θάνατό του, αποφασίσαμε να μιλήσουμε όχι για τη δουλειά του και το πόσο μας επηρέασε επιστημονικά, αλλά για την ανθρώπινη διδακτική αύρα που εξέπεμπε σε κάθε συνάντηση που είχαμε μαζί του από τα φοιτητικά μας χρόνια (1984-1988) έως πριν το θάνατό του. Για τη δουλειά του, εξάλλου, έχουμε αναφερθεί πολλάκις στις δικές μας μονογραφίες και άρθρα, με κορύφωση την κοινή μας δουλειά για την Ελληνική κρίση χρέους (Greece, FinancialisationandtheEU. ThePoliticalEcopnomyofDebt & Destruction, 2013), η οποία μεταφράστηκε στα Ελληνικά το 2015 από τις εκδόσεις Επίκεντρο. Την δουλειά μας αυτή την αφιερώσαμε στον Κων/νο. Στην παρουσίαση του βιβλίου στην Αθήνα τον Οκτώβριο του ίδιου χρόνου μαζί με τον Σάββα Ρομπόλη και τον εκδότη μας, Πέτρο Παπασαραντόπουλο, ο Κων/νος θα πει: «Είναι μεγάλη μου χαρά και ικανοποίηση που δύο πρώην φοιτητές μου με τιμούν με το να μου αφιερώσουν την εξαιρετική αυτή ερευνητική τους δουλειά. Τους θυμάμαι πολύ καλά από τότε και τους συγχαίρω για την επαγγελματική τους πορεία».
Ο Κων/νος δεν μπορούσε να μαντέψει, ούτε και ίσως να καταλάβει, το μέγεθος της επιρροής που είχαν πάνω μας οι συνομιλίες μας μαζί του οι οποίες, πέρα από τα βιβλία του, μας έδειχναν ένα τρόπο σκέψης και δράσης μέσα στην κοινωνική πραγματικότητα, μας έδειχναν μια στάση ζωής. Αλλά δεν ήμασταν οι μόνοι. Μια ολάκερη γενιά φοιτητών και φοιτητριών του έτους μας και πέρα από αυτό επηρεάστηκαν από τις διαλέξεις του και τα «πηγαδάκια» των συζητήσεων μαζί του πριν και μετά το μάθημα. Συμφοιτητές του Κων/νου και φτασμένοι δικηγόροι και δικηγορίνες στην Σόλωνος την δεκαετία του 1980 έρχονταν να ακούσουν τις αγορεύσεις του στα μαθήματά του, ειδικά όταν ήταν βράδυ. Ήταν συναρπαστικός, πολύ μεταδοτικός και πολύ διαβασμένος. Κάθε διάλεξή του ήταν τέχνη μετα-ρητορείας και ουσίας. Για δεκαετίες μας καθοδηγούσε με την πηγαία και αυτόνομη σκέψη του και το στριφνό του λόγο που μας άνοιγε νέους ατραπούς εκμάθησης και γλωσσικής σύνθεσης, το πάθος του να μας λέει και να μας ξαναλέει «να μάθετε ξένες γλώσσες, να μην μείνετε στο περιστύλιο της Νομικής». Φοιτήτριες και φοιτητές που δίδαξε ο Κων/νος είναι σήμερα καθηγητές Πανεπιστημίου σε κάθε χώρα του κόσμου, αριστεύουν ως επαγγελματίες στην Ελλάδα και το εξωτερικό, κουβαλώντας πάντα μαζί τους την αίσθηση του μέτρου, της πειθαρχίας, του δικαίου και της συλλογικής ευθύνης που μας δίδασκε. Ο φίλος μας, Τόλης Μαλάκος, το ίδιο έτος με εμάς, μας θύμησε ότι σε συνέδριο στο Λονδίνο στις αρχές της δεκαετίας του 1990, μια εποχή που ήταν σε άνοδο το νεο-φιλελεύθερο ρεύμα στη χώρα μας με προεξαίχοντα τον τραπεζίτη, Νίκο Γκαργκάνα, θα αντιπαρέλθει ως εξής το επιχείρημα για φιλελευθεροποίηση των αγορών που ο Γκαργκάνας παρουσίαζε με σειρά ποσοτικών στοιχείων και γραφημάτων. Αφού θα διακόψει την ομιλία του Γκαργκάνα στο Old Theatre της London School of Economics θα φωνάξει αγανακτησμένος (το ακροατήριο ανερχόταν σε εκατοντάδες): «Φέρτε μας νούμερα κ. Γκαργκάνα! Φέρτε μας στατιστικές! Τους φτωχούς και τους άστεγους δεν τους βλέπετε; Την αδικία δεν την βλέπετε; Το διακύβευμα είναι ένας αριστερός σοσιαλιστικός εκσυγχρονισμός, όχι αυτά που μας λέτε». Πόσο δίκιο είχε και πόσο επίκαιρη παραμένει αυτή του η έκκληση σήμερα.
Ένας από εμάς ήταν υπεύθυνος του ιδρύματος ΙΣΤΑΜΕ-Ανδρέα Παπανδρέου, παράρτημα Λονδίνου. Τον καλέσαμε σε μια ομιλία για την Ευρωπαϊκή Ένωση και για το αν η Ελλάδα θα έπρεπε να ενταχθεί στην Ευρωζώνη. Η εκδήλωση έγινε το χειμώνα του 1998. Προέδρευσε ο Perry Anderson, ο οποίος γνώριζε τον Κων/νο από τη δεκαετία του 1960. Ήταν παρόν όλη η Συντακτική Επιτροπή της NewLeftReview. Πλήθος κόσμος, φοιτητές και ακαδημαϊκοί, προσήλθαν ν’ ακούσουν την πρωτότυπη φιλοσοφική τεκμηρίωση του Κων/νου για το θέμα. Στο γεύμα που είχαμε μαζί του και σε πιο ιδιαίτερες στιγμές μας είπε: «παιδιά μου, η Ελλάδα δεν παράγει αυτόνομες εστίες εξουσίας. Παράγει μόνο μικρο-εξουσίες γραφειοκρατών και μικρο-επιτηδευματειών, οι οποίες μάλιστα είναι ετεροχρονισμένες και μάλλον ετεροκατευθυνόμενες. Ίσως μέσα στην πειθαρχία της Ευρωζώνης, παρόλο που θα επιφέρει πολλά δεινά, κάτι αλλάξει προς το καλύτερο».
Την κρίση γι’ αυτή τη θέση του Κων/νου την αφήνουμε στους αναγνώστες, διότι εμείς ως γράφοντες τον ευχαριστούμε για την ειλικρίνειά του και την ευθύτητά του. Αν η πραγματικότητα είναι αντιφατική και δυσμενής για τον άνθρωπο, έτσι είναι και ο στοχασμός ο οποίος είναι δέσμιος αυτής της πραγματικότητας. Στο ίδιο γεύμα μας έδωσε την αμέριστη υποστήριξή του και συγκατάθεση στο νέο εγχείρημά μας για το χτίσιμο μιας ακαδημαϊκής επιθεώρησης στα αγγλικά, JournalofBalkanandNearEasternStudies, δίνοντάς μας και ένα κείμενο για την νεωτερικότητα και τον εθνικισμό, το οποίο δημοσιεύτηκε στο πρώτο τεύχος, τον Μάϊο του 1999. Ο Κων/νος, μαζί με άλλους επιφανείς διανοητές, όπως οι Donald Sassoon, Peter Gowan και Stevan K. Pavlowitch, μας έδινε συμβουλές για την επιστημονική ανάπτυξη του περιοδικού από τότε. Το χρέος μας για την βοήθεια αυτή παραμένει απαράμιλο, διαρκές και πέρα από κάθε ιδιοτέλεια. Δεν βρίσκουμε λόγια να περιγράψουμε την συνεισφορά του σ’ αυτό το τεράστιο διεθνές εγχείρημα που με επιτυχία πραγματοποίησε η γενιά μας. Σήμερα το περιοδικό κλείνει 28 έτη παρουσίας. Ο Κων/νος συνέβαλε με πολλά κείμενα και συνεντεύξεις.
Σε μια συνάντησή μας στο «Dolce» (έτσι έλεγαν παλιά το «Φίλιον» στο Κολωνάκι) ήταν πολύ απαισιόδοξος. Θεωρούσε το νεο-φιλελεύθερο αναπτυξιακό μοντέλο καταστροφικό. Θεωρούσε ότι και η Κίνα έχει ακόμη ενστερνιστεί αυτή την προοπτική. Πάντα κριτικός και αναστοχαστικός δεν δίσταζε να αναπλαισιώνει/αναθεωρεί ακόμα και τον ίδιο του τον εαυτό. Σε μία συνάντησή μας ένα απόγευμα του 2016 κι ενώ περπατούσαμε από την πλατεία Κολοκοτρώνη προς την «Εφσυν» όπου αφιέρωνε καθημερινά αρκετό χρόνο ως σύμβουλος έκδοσης, τον ρωτήσαμε πως κρίνει σήμερα εν μέσω βαθιάς κρίσης την έννοια της «πολυσθένειας» και των «οικογενειακών στρατηγικών επιβίωσης» που έχουν κεντρικό ρόλο στο έργο του. Μας απάντησε άμεσα και χωρίς περιστροφές ότι χωρίς αυτές η ελληνική κοινωνία θα είχε αποσαρθρωθεί πλήρως και δεν θα επιβίωνε από τις τόσο καταστροφικές συνέπειες των μνημονίων.
Για τον Κων/νο η ποσοτική μεγένθυση των κοινωνιών σήμαινε απο-επένδυση από την ποιότητα που πρέπει ν΄αναπτύσει το ανθρώπινο είδος μέσα σε οργανωμένες κοινωνίες. Η Ελλάδα τον πλήγωνε ακόμη περισσότερο γιατί έβλεπε ότι κάθε υιοθέτηση προτύπων γινόταν με τρόπο στρεβλό και επώδυνο, πισωγυρίζοντας το κοινωνικό σύνολο αντί να το εκσυγχρονίσει με την θετική, προοδευτική έννοια του όρου. Και σε κάποια στιγμή, μετά από πολύωρη συζήτηση, γυρίζει και μας λέει: «πέντε να βγάζω σαν κι εσάς τον χρόνο δεν θέλω τίποτε άλλο!»
Έγνοια του πρωταρχική ως δάσκαλος ήταν να διαμορφώνει φοιτητές και φοιτήτριες που να προχωρούν την θεωρητική και πρακτική γνώση σε όλα τα επίπεδα. Τον συγκινούσε το «αριστεύειν», ήθελε όλους μας να μας κάνει «άριστους» και να λειτουργούμε συλλογικά.
Τον Κων/νο Τσουκαλά, όπως και τον Νίκο Πουλαντζά, δεν τους κρίνουμε. Μια κρίση για το έργο και την προσωπικότητά τους χρειάζεται μεταφυσικά κριτήρια και θεϊκό μέτρο, και τέτοια δεν διαθέτουμε. Λυπούμαστε, μόνο, που η αποδοχή του Κων/νου στην Ακαδημία Αθηνών έγινε με καθυστέρηση δεκαετιών, στις 21 Οκτωβρίου 2025. Εμείς δεν μπορούμε παρά να τους ευχαριστούμε για όσα έδωσαν όχι μόνο σε εμάς και στις γενιές των φοιτητών που γαλούχησαν, αλλά και ως διανοητικά κοσμήματα παγκόσμιας ακτινοβολίας και προβολής για την χώρα μας.
Σε μια ανάβαση του στην ανηφόρα της οδού Λυκαβητού το 1986-87 όπου μας δίδασκε το νέο του βιβλίο, Κράτος, κοινωνία, εργασία στην μεταπολεμική Ελλάδα, έφτασε λαχανιασμένος (το ίδιο συνέβαινε και μ’ έναν άλλο μέντορά μας, τον Θανάση Τζαβάρα, που μας δίδασκε κοινωνική ψυχολογία). Θα τον πειράξουμε και οι δυο μας λέγοντάς του «δάσκαλε, το κάπνισμα φταίει!» Για να πάρουμε αμέσως την απάντηση με ζωγραφισμένο στα χείλη του αυτό το μόνιμο χαμόγελο που είχε: «πάνω απ’ όλα φταίει το έτος γεννήσεως!». Και μπήκαμε στην αίθουσα όπου μας μίλησε κριτικά για το νέο βιβλίο του Ernesto Laclau και Chantal Mouffe, HegemonyandSocialistStrategy.
Ο Κων/νος Δημουλάς είναι καθηγητής και πρόεδρος του τμήματος κοινωνικής πολιτικής στο Πάντειο Πανεπιστήμιο
Ο Βασίλειος Φούσκας είναι καθηγητής διεθνούς πολιτικής και κοσμήτορας έρευνας στην νομική και οικονομική σχολή του Πανεπιστημίου του Ανατολικού Λονδίνου
Η Συμμαχία Τουρκίας–Πακιστάν–ΣαουδικήςΑραβίας, η γνωστή ως συμμαχία της Μέκκας, έχει προκαλέσει προβληματισμό στην Αθήνα, στη Λευκωσία και σε άλλες χώρες της περιοχής. Δεν υποτιμώ τη γεωπολιτική σημασία της συνεργασίας αυτής, αλλά ας έχουμε υπόψη μας ορισμένες εγγενείς αδυναμίες που προέρχονται από τη διαφορετική αντιμετώπιση των τριών χωρών έναντι σημαντικών θρησκευτικών, ιστορικών και διπλωματικών θεμάτων.
Πρώτον, υπάρχει η γνωστή, έστω και υποβόσκουσα, αντιπαράθεση μεταξύ Τουρκίας και Σαουδικής Αραβίας για την ηγεμονία στο Σουνιτικό Ισλάμ. Ο νέος Οθωμανισμός του Ερντογάν προκαλεί την καχυποψία του Ριάντ. Η Τουρκία συμπαθεί τη Μουσουλμανική Αδελφότητα, ενώ οι Σαουδάραβες είναι επιφυλακτικοί απέναντί της.
Δεύτερον, υπάρχουν ιστορικά προηγούμενα κατακτήσεων και συγκρούσεων. Οι Άραβες γενικά θεωρούν την Οθωμανική τουρκική κατάκτηση ως μία περίοδο εθνικής καταπίεσης και παρακμής του Ισλάμ, όπως υπογραμμίζει ο Γάλλος Αραβολόγος, Μαξίμ Ροντινσόν. Εξάλλου η Αραβική Εξέγερση εναντίον των Οθωμανών στον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο ξεκίνησε επισήμως στη Μέκκα, στις 10 Ιουνίου 1916.
Τρίτον, η Σαουδική Αραβία δεν φαίνεται να έχει πλήρη εμπιστοσύνη στην πιθανή προστασία που θα της παράσχει η Τουρκία, αν χρειαστεί. Γι΄ αυτό και διατηρεί την ελληνική στρατιωτική παρουσία με την Πυροβολαρχία Ρatriot της Πολεμικής Αεροπορίας μας. Άλλωστε κατά τις πρόσφατες πυραυλικές επθέσεις του Ιράν κατά διαφόρων χωρών της περιοχής η Τουρκία φάνηκε ελλιπώς εξοπλισμένη και μη εκσυγχρονισμένη στην αντιαεροπορική άμυνά της.
Τέταρτον, το Πακιστάν επιθυμεί να διατηρήσει καλές σχέσεις με το Ιράν. Αν η Σαουδική Αραβία δεχθεί επίθεση από το Ιράν, η Τουρκία -έστω και απρόθυμα- θα βοηθήσει. Η αντίδραση του Πακιστάν ποια θα είναι; Άγνωστον.
Πέμπτον, στη συμμαχία δεν μετέχουν δύο σημαντικές χώρες του Σουνιτικού Ισλάμ: Η Αίγυπτος και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα. Το Κάιρο δέχεται πιέσεις να συμμετάσχει, αλλά τελικά προβλέπω ότι θα μείνει εκτός.
Έκτον, η επισημοποίηση της στενής συνεργασίας Τουρκίας – Πακιστάν ενεργοποιεί τα ανακλαστικά του πληθυσμιακού, τεχνολογικού και στρατιωτικού γίγαντα που λέγεται Ινδία. Το Νέο Δελχί έχει ανησυχήσει προ πολλού για το πυρηνικό πρόγραμμα του Πακιστάν, καθώς και για την προμήθεια επιθετικών drones από την Τουρκία προς τον πακιστανικό στρατό.
Είναι ευκαιρία για την Ελλάδα και την Κύπρο να κινηθούμε προσεκτικά και συστηματικά ώστε να αξιοποιήσουμε τις ήδη καλές σχέσεις μας με την Ινδία. Θυμίζω ότι το καλοκαίρι του 2025 πλοία του Ινδικού Πολεμικού Ναυτικού πραγματοποίησαν ναυτικές ασκήσεις συνεργασίας με το Πολεμικό Ναυτικό της Ελλάδος και με το Ναυτικό της Εθνικής Φρουράς Κύπρου.
Πρέπει επίσης να διατηρήσουμε και να ενισχύσουμε τις φιλικές σχέσεις μας με τη Σαουδική Αραβία, δεδομένου ότι η συμμετοχή της στη Συμφωνία της Μέκκας δεν στρέφεται εναντίον μας. Παράλληλα να ενισχύσουμε τα τριμερή σχήματα με την Κύπρο, το Ισραήλ και την Αίγυπτο, καθώς και την αμυντική συνεργασία που έχουμε ως Αθήνα και Λευκωσία με τη Γαλλία.
Ο βουλευτής Ahmad Tibi δηλώνει ότι η πρακτική θυμίζει «σκοτεινές εποχές», μετά την εμφάνιση σε μέσα ενημέρωσης άνδρα με τον αριθμό «44» γραμμένο στο μέτωπό του, ο οποίος ανέφερε ότι ανακρίθηκε από Ισραηλινούς στρατιώτες
Παλαιστίνιος που σημαδεύτηκε από στρατιώτες του ισραηλινού στρατού κατά τη διάρκεια επιχείρησης στο χωριό Καμπατίγια, στη βόρεια Δυτική Όχθη, στις 17 Αυγούστου 2026. Στιγμιότυπο από το X.
Οι Ισραηλινές Ένοπλες Δυνάμεις —IDF— παραδέχθηκαν την Τρίτη ότι στρατιώτες σημάδεψαν με αριθμούς Παλαιστινίους υπόπτους που είχαν τεθεί υπό κράτηση, κατά τη διάρκεια στρατιωτικής επιχείρησης η οποία πραγματοποιήθηκε μία ημέρα νωρίτερα στο χωριό Καμπατίγια της βόρειας Δυτικής Όχθης.
Ο στρατός προέβη στην ενέργεια αυτή, παρότι είχε αναγνωρίσει και στο παρελθόν ότι η συγκεκριμένη πρακτική ήταν ανάρμοστη.
Σε ανακοίνωση προς τους Times of Israel, ο στρατός ανέφερε ότι οι διοικητές επισήμαναν στους εμπλεκόμενους στρατιώτες τη σοβαρότητα της συμπεριφοράς τους και ότι «αντλήθηκαν διδάγματα» — επαναλαμβάνοντας ουσιαστικά όσα είχε δηλώσει ο IDF και τον Απρίλιο.
Βίντεο που δημοσιεύθηκε τη Δευτέρα έδειχνε έναν Παλαιστίνιο να μιλά σε τοπικά μέσα ενημέρωσης με τον αριθμό «44» γραμμένο στο μέτωπό του, αφού είχε ανακριθεί από Ισραηλινούς στρατιώτες κατά τη διάρκεια της επιχείρησης.
Ο άνδρας δήλωσε ότι οι στρατιώτες είχαν σημαδέψει και άλλους ανθρώπους που ανακρίθηκαν. Ανέφερε επίσης ότι τον προειδοποίησαν να μη συμμετάσχει σε συγκρούσεις, εάν έποικοι εισέρχονταν στο χωριό.
Η εφημερίδα Haaretz μετέδωσε την Τρίτη ότι αριθμοί είχαν γραφτεί στο μέτωπο ή σε άλλα σημεία του σώματος αρκετών Παλαιστινίων οι οποίοι κρατήθηκαν και ανακρίθηκαν κατά τη διάρκεια της επιχείρησης.
Παλαιστινιακές πηγές που επικαλείται η εφημερίδα ανέφεραν ότι ορισμένοι από όσους συνελήφθησαν από τον στρατό ξυλοκοπήθηκαν.
Ο στρατός ανακοίνωσε τη Δευτέρα ότι, κατά τη διάρκεια μεγάλης επιχείρησης νωρίτερα την ίδια ημέρα, κομάντος της μονάδας Duvdevan συνέλαβαν δύο Παλαιστινίους που θεωρούνταν ύποπτοι για τον σχεδιασμό τρομοκρατικών επιθέσεων στην Καμπατίγια και στον γειτονικό καταυλισμό Φαρά.
Στην Καμπατίγια, οι στρατιώτες ερεύνησαν επίσης περίπου 100 κτίρια, «συνέλαβαν τρομοκράτες και ανέκριναν άλλους υπόπτους», σύμφωνα με τον IDF.
Ο βουλευτής Ahmad Tibi της συμμαχίας Hadash–Ta’al καταδίκασε έντονα το περιστατικό με ανάρτησή του στο X, χαρακτηρίζοντάς το «σοκαριστικό και αηδιαστικό». Δήλωσε ότι η ενέργεια τού θύμισε «σκοτεινές εποχές».
מזעזע ומחליא: חיילים וקצינים כותבים מספרי זיהוי על מצחם של פלסטינים בקבאטיה לפני חקירתם.
כך נראית דה־הומניזציה: מוחקים את האדם והופכים אותו למספר.
Η χρήση αριθμών πάνω στο δέρμα για την ταυτοποίηση ανθρώπων αποτελεί εδώ και πολλά χρόνια θέμα ταμπού στο Ισραήλ. Παραπέμπει στους αριθμούς που οι ναζί χάραζαν με τατουάζ στους κρατουμένους των στρατοπέδων συγκέντρωσης και εξόντωσης κατά τη διάρκεια του Ολοκαυτώματος.
Σε επίσημη απάντησή του την Τρίτη, ο ισραηλινός στρατός επιβεβαίωσε ότι οι δυνάμεις ασφαλείας σημάδεψαν υπόπτους οι οποίοι ανακρίθηκαν κατά τη διάρκεια της επιχείρησης στην Καμπατίγια.
«Οι διοικητές κατέστησαν σαφή στους στρατιώτες τη σοβαρότητα της πράξης και αντλήθηκαν τα απαραίτητα διδάγματα», ανακοίνωσε ο στρατός.
Η παραδοχή επαναλαμβάνει σχεδόν αυτολεξεί την απάντηση του στρατού σε παρόμοιο περιστατικό τον Απρίλιο. Τότε, βίντεο έδειχνε Παλαιστίνιες γυναίκες με αριθμούς γραμμένους στα χέρια τους, αφού τους είχε επιτραπεί προσωρινά να εισέλθουν στον προσφυγικό καταυλισμό της Τζενίν, ο οποίος ελέγχεται από τον ισραηλινό στρατό, προκειμένου να παραλάβουν προσωπικά τους αντικείμενα.
هكذا خرجت نساء مخيم جنين بعد تفقد منازلهن المدمرة بعد عام وأربعة أشهر من الغياب القسري.” pic.twitter.com/CeFJbWOwxq
Τότε, ο ισραηλινός στρατός είχε δηλώσει ότι οι στρατιώτες προσπαθούσαν να διασφαλίσουν την ομαλή επιστροφή των κατοίκων, κατευθύνοντάς τους σε διαφορετικά τμήματα του καταυλισμού. Ο στρατός είχε χωρίσει τον καταυλισμό σε τομείς, οι οποίοι προσδιορίζονταν με αριθμούς και γράμματα.
Σύμφωνα με τον στρατό, η ιδέα να γράφεται στο χέρι κάθε κατοίκου ο αντίστοιχος τομέας προήλθε από τους ίδιους τους Παλαιστινίους. Παρ’ όλα αυτά, χαρακτήρισε την πρακτική περίπτωση «κακής κρίσης».
Ο στρατός είχε αναφέρει τότε ότι δόθηκαν διευκρινίσεις σχετικά με την ενδεδειγμένη συμπεριφορά και ότι «αντλήθηκαν διδάγματα».
Το περιστατικό του Απριλίου σημειώθηκε κατά τη διάρκεια της παρατεταμένης αντιτρομοκρατικής επιχείρησης του ισραηλινού στρατού στην Τζενίν και σε άλλους προσφυγικούς καταυλισμούς της βόρειας Δυτικής Όχθης.
Το Ισραήλ ξεκίνησε την Επιχείρηση «Σιδερένιο Τείχος» τον Ιανουάριο του 2025, δηλώνοντας ότι στόχος της ήταν η εξάρθρωση των τρομοκρατικών οργανώσεων που δρούσαν στην περιοχή.
Ισραηλινά στρατιωτικά οχήματα κατά τη διάρκεια επιχείρησης στην πόλη Τζενίν της Δυτικής Όχθης, στις 11 Μαρτίου 2025. Φωτογραφία: Majdi Mohammed/AP.
Η επιχείρηση εκτόπισε δεκάδες χιλιάδες Παλαιστινίους.
Σε δηλώσεις του προς το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ τον προηγούμενο μήνα, ο αναπληρωτής ειδικός συντονιστής των Ηνωμένων Εθνών για την ειρηνευτική διαδικασία στη Μέση Ανατολή, Ramiz Alakbarov, υποστήριξε ότι 127 παλαιστινιακές κοινότητες «έχουν υποστεί πλήρη ή μερικό εκτοπισμό από τον Ιανουάριο του 2023». Από αυτές, οι 47 έχουν εκτοπιστεί στο σύνολό τους.
Ο Alakbarov ανέφερε επίσης ότι, μόνο κατά τη διάρκεια του 2026, περίπου 3.800 Παλαιστίνιοι στη Δυτική Όχθη «έχουν εκτοπιστεί εξαιτίας της βίας των εποίκων, των κατεδαφίσεων και των εξώσεων».
Η Συρία διαβεβαίωσε το Ισραήλ ότι δεν υπήρχε σχέδιο για τη δημιουργία τουρκικής στρατιωτικής βάσης στο αεροδρόμιο Αμπού αλ Ντουχούρ, το οποίο έπληξε την Τρίτη το Ισραήλ, δήλωσε ο Σύρος Υπουργός Εξωτερικών Ασάαντ αλ Σαϊμπάνι, απορρίπτοντας τους ισχυρισμούς περί ανάπτυξης τουρκικών δυνάμεων στην περιοχή.
Ο κ. Σαϊμπάνι ανέφερε ότι το αεροδρόμιο ανακαινιζόταν προκειμένου να χρησιμοποιηθεί από τη συριακή Πολεμική Αεροπορία και ότι Τούρκοι στρατιωτικοί είχαν επισκεφθεί τις εγκαταστάσεις στο πλαίσιο εκπαιδευτικών δραστηριοτήτων και της ευρύτερης στρατιωτικής συνεργασίας μεταξύ Δαμασκού και Άγκυρας.
Σε συνέντευξή του στο Axios την Τετάρτη, ο Σύρος Υπουργός Εξωτερικών υποστήριξε ότι οι εγκαταστάσεις παρέμεναν σε μεγάλο βαθμό άδειες και δεν είχαν ακόμη τεθεί σε επιχειρησιακή λειτουργία.
«Δεν υπήρχε πρόθεση να δημιουργηθεί τουρκική βάση εκεί, ούτε να εγκαθιδρυθεί μόνιμη τουρκική στρατιωτική παρουσία ή να αναπτυχθούν τουρκικές δυνάμεις στην περιοχή», ανέφερε.
Από την πλευρά του, ο Ισραηλινός Πρωθυπουργός Μπενιαμίν Νετανιάχου δήλωσε την Τετάρτη ότι το Ισραήλ είχε προειδοποιήσει τη Συρία πριν από το πλήγμα να μην επιτρέψει τουρκική παρουσία στη συγκεκριμένη αεροπορική βάση.
«Το μήνυμά μας ήταν πολύ σαφές. Μην το κάνετε. Υποθέτω ότι δεν κατάλαβαν ακριβώς το μήνυμα», είπε ο κ. Νετανιάχου.
Ο κ. Σαϊμπάνι υποστήριξε ότι το Ισραήλ δεν είχε καμία νόμιμη δικαιολογία για τον βομβαρδισμό, προσθέτοντας ωστόσο ότι η Συρία παραμένει ανοικτή σε διαπραγματεύσεις με το Ισραήλ με στόχο την αποκλιμάκωση.
Σύμφωνα με τον ίδιο, οι δύο πλευρές είχαν σημειώσει σημαντική πρόοδο προς την επίτευξη συμφωνίας ασφαλείας κατά τη διάρκεια ενός έτους συνομιλιών με τη μεσολάβηση των Ηνωμένων Πολιτειών. Υποστήριξε, ωστόσο, ότι στη συνέχεια το Ισραήλ υπαναχώρησε από δεσμεύσεις που είχε αναλάβει, με αποτέλεσμα η συμφωνία να μην εφαρμοστεί.
Ο Σύρος Υπουργός Εξωτερικών τόνισε ότι οποιαδήποτε μελλοντική συμφωνία θα πρέπει να λαμβάνει υπόψη τις ανησυχίες ασφαλείας και των δύο πλευρών και να σέβεται τη συριακή κυριαρχία, προειδοποιώντας ότι η συνέχιση των ισραηλινών στρατιωτικών επιχειρήσεων θα εντείνει την αστάθεια στην περιοχή.
Σαφή καταδίκη των πρόσφατων ισραηλινών αεροπορικών επιδρομών στη Συρία εξέφρασε την Πέμπτη η Τουρκία, επικρίνοντας παράλληλα τη ρητορική Ισραηλινών κυβερνητικών αξιωματούχων, μεταξύ των οποίων ο πρωθυπουργός, Μπενιαμίν Νετανιάχου και ο υπουργός Εξωτερικών, Ίσραελ Κατς.
Το τουρκικό υπουργείο Άμυνας υπογράμμισε ότι δεν θα πρέπει να δημιουργηθεί η εντύπωση πως οι ισραηλινές στρατιωτικές επιχειρήσεις εναντίον γειτονικών χωρών αποτελούν πλέον μια «συνηθισμένη και αποδεκτή» πρακτική.
Όπως ανέφερε, «για την ειρήνη και τη σταθερότητα τόσο της Συρίας όσο και της περιοχής», το Ισραήλ θα πρέπει να τερματίσει τις επιθέσεις και να τηρήσει τις υποχρεώσεις που απορρέουν από το διεθνές δίκαιο.
Παράλληλα, η Άγκυρα προχώρησε σε διευκρίνιση σχετικά με τις πληροφορίες για τουρκική στρατιωτική παρουσία στη συριακή αεροπορική βάση Αμπού αλ-Ντουχούρ, η οποία αποτέλεσε στόχο των ισραηλινών επιδρομών.
Το τουρκικό ΥΠΑΜ δήλωσε κατηγορηματικά ότι δεν υπήρχε τουρκική στρατιωτική αντιπροσωπεία στη βάση ούτε πριν ούτε κατά τη διάρκεια των ισραηλινών πληγμάτων.
Η Τουρκία επανέλαβε, ωστόσο, ότι θα συνεχίσει να στηρίζει τη Συρία στην προσπάθειά της να ενισχύσει τις στρατιωτικές της δυνατότητες και υποδομές, καθώς και να διασφαλίσει την κυριαρχία και την εδαφική της ακεραιότητα.
Η τουρκική τοποθέτηση έρχεται μετά τις δηλώσεις του ισλαμιστή Σύρου υπουργού Εξωτερικών Άσαντ Αλ-Σαϊμπάνι, ο οποίος είχε απορρίψει τους ισχυρισμούς του Μ.Νετανιάχου περί τουρκικής στρατιωτικής ανάπτυξης στη συγκεκριμένη βάση.
Μιλώντας στο Axios, ο Σαϊμπάνι υποστήριξε ότι δεν υπήρχε τουρκική στρατιωτική συγκέντρωση που να μπορούσε να δικαιολογήσει μια τέτοια εκτίμηση. Όπως ανέφερε, η βάση ήταν σε μεγάλο βαθμό άδεια και δεν είχε ακόμη αποκατασταθεί πλήρως.
Παραδέχθηκε, πάντως, ότι Τούρκοι στρατιωτικοί αξιωματικοί είχαν επισκεφθεί την εγκατάσταση λίγες ημέρες πριν από τις ισραηλινές επιδρομές, στο πλαίσιο της στρατιωτικής συνεργασίας Άγκυρας και Δαμασκού, κυρίως στους τομείς της εκπαίδευσης και της ανταλλαγής τεχνογνωσίας.
Έτσι, η τουρκική ανακοίνωση επιχειρεί να ξεκαθαρίσει ότι, παρά τη στενή στρατιωτική συνεργασία με τη Συρία, δεν υπήρχε τουρκική στρατιωτική αντιπροσωπεία στη βάση τη στιγμή των ισραηλινών πληγμάτων, ενώ παράλληλα η Άγκυρα διατηρεί την έντονη κριτική της απέναντι στις ισραηλινές επιχειρήσεις.
Από την εξορία του 1924 στην Αίγυπτο και την Ευρώπη έως την επιστροφή στην Τουρκία και τη διασπορά σε Βρετανία και Μέση Ανατολή
Η φωτογραφία που κυκλοφορεί στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης απεικονίζει μέλη της οθωμανικής αυτοκρατορικής οικογένειας στην Αίγυπτο τη δεκαετία του 1940.
Η φωτογραφία είναι αληθινή ως προς τα πρόσωπα που απεικονίζει ωστόσο έχει υποστεί επεξεργασία και επιχρωματισμό και για αυτό το λόγο δείχνει τόσο καθαρή.
Πρόκειται για απογόνους των σουλτάνων που εκδιώχθηκαν από την Τουρκία μετά την κατάργηση του σουλτανάτου και του χαλιφάτου.
Ο δημοσιογράφος Ragıp Soylu (@ragipsoylu), Turkey Bureau Chief του Middle East Eye, τη δημοσίευσε με λεπτομερή λεζάντα που ταυτοποιεί τα πρόσωπα:
• Όρθια αριστερά: Hanzade Sultan
• Καθιστοί μπροστά (από αριστερά): Sabiha Sultan, Fevziye Sultan, Neslişah Sultan, Hümeyra (Okday) Hanımsultan, Osman Fuad Efendi (καθιστός στο έδαφος), Nilüfer Hanımsultan
• Καθιστοί πίσω: Ceyda Rateb Hanım και Samire Sultan
• Όρθιοι πίσω: Prince Abdelmoneim, Prince Muhammed Ali Ibrahim, Fatma Hanım, Abubekr Rateb Bey
• Τοποθεσία: Κάιρο
Η εικόνα αυτή ανοίγει ένα παράθυρο στην ιστορία μιας δυναστείας που κυβέρνησε για πάνω από έξι αιώνες και σήμερα ζει διασκορπισμένη σε πολλές χώρες.
Η κατάρρευση και η εξορία
Η Οθωμανική Αυτοκρατορία έφτασε στο τέλος της το 1922, όταν ο τελευταίος σουλτάνος, Μεχμέτ ΣΤ΄ (Βαχιντεντίν), εκθρονίστηκε.
Το 1924 ο Μουσταφά Κεμάλ Ατατούρκ κατάργησε και το χαλιφάτο. Με νόμο της 3ης Μαρτίου 1924 περίπου 150-156 μέλη της δυναστείας Οσμάν (Οίκος του Οσμάν) στερήθηκαν την τουρκική ιθαγένεια και υποχρεώθηκαν να εγκαταλείψουν τη χώρα εντός λίγων ημερών.
Οι περιουσίες τους δημεύθηκαν ή έπρεπε να εκποιηθούν υπό πίεση.Οι εξόριστοι διασκορπίστηκαν σε διάφορα μέρη: Πολλοί κατέφυγαν στη Γαλλία (Νίκαια, Σαν Ρέμο), άλλοι στη Συρία, τον Λίβανο, την Αίγυπτο, ενώ κάποιοι έφτασαν στην Ευρώπη και αργότερα στις ΗΠΑ.
Η Αίγυπτος αποτέλεσε σημαντικό καταφύγιο τη δεκαετία του 1940, καθώς αρκετά μέλη της οικογένειας δημιούργησαν δεσμούς με την αιγυπτιακή βασιλική οικογένεια μέσω γάμων.
Εκεί τραβήχτηκε και η γνωστή φωτογραφία με σουλτάνες, πρίγκιπες και πριγκίπισσες σε πιο απλό περιβάλλον από τα παλάτια της Κωνσταντινούπολης.
Η ζωή στην εξορία δεν ήταν εύκολη. Πολλοί έχασαν την οικονομική τους άνεση και αναγκάστηκαν να εργαστούν σε διάφορα επαγγέλματα.
Ορισμένοι έλαβαν βοήθεια από φιλικές βασιλικές οικογένειες, κυρίως της Αιγύπτου, μέχρι την αιγυπτιακή επανάσταση του 1952 που τους έφερε νέα προβλήματα.
Η επιστροφή και η σύγχρονη εποχή
Το 1951-1952 επετράπη η επιστροφή των γυναικών μελών της οικογένειας στην Τουρκία. Για τους άνδρες η απαγόρευση άρθηκε το 1973-1974.
Πολλοί υιοθέτησαν το επώνυμο Οσμάνογλου (Osmanoğlu, «γιος του Οσμάν») και απέκτησαν ξανά τουρκική ιθαγένεια.
Σήμερα επικεφαλής του Οίκου του Οσμάν είναι ο Χαρούν Οσμάν Οσμάνογλου (γεννημένος το 1932 στη Δαμασκό), δισέγγονος του σουλτάνου Αμπντούλ Χαμίτ Β΄.
Ανέλαβε το 2021 μετά τον θάνατο του μεγαλύτερου αδελφού του, Ντουντάρ Αλί Οσμάν. Ζει στην Κωνσταντινούπολη και έχει παιδιά και εγγόνια.
Οι απόγονοι της δυναστείας ζουν σήμερα σε διάφορες χώρες:
• Τουρκία: Πολλοί έχουν επιστρέψει και διαμένουν κυρίως στην Κωνσταντινούπολη. Ο σημερινός αρχηγός της οικογένειας και αρκετοί συγγενείς του ζουν εκεί.
• Ηνωμένο Βασίλειο: Σημαντικός κλάδος βρίσκεται στην Αγγλία. Η Αϊσέ Γκιουλνέβ Οσμάνογλου (απόγονος των σουλτάνων Μουράτ Ε΄ και Μεχμέτ Ε΄) ζει στο Σάσεξ με τον Βρετανό σύζυγό της και τα πέντε παιδιά τους. Άλλοι μέλη διαμένουν στην περιοχή της Οξφόρδης και στο Μπάκιγχαμσαϊρ.
• Γαλλία και άλλες ευρωπαϊκές χώρες: Ιστορικά κέντρα εξορίας παραμένουν τόποι κατοικίας για ορισμένους κλάδους.
• Μέση Ανατολή: Υπάρχουν απόγονοι σε Συρία, Λίβανο και αλλού, όπου γεννήθηκαν κατά την περίοδο της εξορίας.
• Ηνωμένες Πολιτείες και αλλού: Μικρότεροι κλάδοι έχουν εγκατασταθεί σε διάφορα μέρη του κόσμου.
Οι σημερινοί Οσμάνογλου ζουν ως ιδιώτες. Δεν διεκδικούν θρόνο ούτε πολιτικό ρόλο. Πολλοί ασχολούνται με επιχειρήσεις, συγγραφή, ιστορική έρευνα ή απλώς ιδιωτική ζωή.
Κάποιοι διατηρούν ενδιαφέρον για την οθωμανική κληρονομιά και συμμετέχουν σε πολιτιστικές εκδηλώσεις.
Η δυναστεία που κάποτε κυβερνούσε από τη Βουδαπέστη μέχρι την Υεμένη και από την Αλγερία μέχρι το Ιράκ έχει μετατραπεί σε μια διεθνή οικογένεια ιδιωτών.
Η φωτογραφία από την Αίγυπτο των δεκαετιών του 1940 αποτελεί μια από τις τελευταίες εικόνες μιας βασιλικής ζωής σε εξορία, πριν οι απόγονοι ενσωματωθούν πλήρως στον σύγχρονο κόσμο.
Γράφει ο Δρ Κωνσταντίνος Β. Ζορμπάς, Γενικός Διευθυντής της Ορθοδόξου Ακαδημίας Κρήτης
