FOREIGN AFFAIRS
17 Μαρτίου 2026
Σε άρθρο του στο Foreign Affairs, ο Nate Swanson υποστηρίζει ότι ο πόλεμος που εξαπέλυσαν οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ κατά του Ιράν μπορεί να προκάλεσε σοβαρά στρατιωτικά πλήγματα, δεν πέτυχε όμως τον κεντρικό πολιτικό του στόχο. Αντί, όπως επισημαίνει το Foreign Affairs, να λυγίσει στρατηγικά η Τεχεράνη, η σύγκρουση φαίνεται να δημιούργησε τις συνθήκες ώστε το Ιράν να διεκδικεί πλέον ρόλο στον καθορισμό των όρων μιας μελλοντικής κατάπαυσης του πυρός.
Ο Νέιτ Σουάνσον είναι μόνιμος ανώτερος συνεργάτης και διευθυντής του έργου στρατηγικής για το Ιράν στο Ατλαντικό Συμβούλιο. Διετέλεσε διευθυντής για το Ιράν στο Συμβούλιο Εθνικής Ασφαλείας (2022 – 2025). Το 2025, υπηρέτησε στην ομάδα διαπραγματεύσεων της κυβέρνησης Τραμπ για το Ιράν.
Πριν από 17χρόνια, ενώ υπηρετούσα ως αξιωματούχος του γραφείου για το Ιράν στο Υπουργείο Εξωτερικών των ΗΠΑ, ρώτησα έναν πιο έμπειρο συνάδελφο για την τελευταία εμπρηστική δήλωση του Μαχμούντ Αχμαντινετζάντ, τότε προέδρου του Ιράν. Ο συνάδελφός μου απάντησε: «Σταματήστε να δίνετε προσοχή στον Αχμαντινετζάντ. Εστιάστε μόνο στον Ανώτατο Ηγέτη του Ιράν Αλί Χαμενεΐ. Αυτός παίρνει τις σημαντικές αποφάσεις». Πρόσθεσε: «Αλλά μην ανησυχείτε. Η αλλαγή έρχεται. Ο Χαμενεΐ» -ο οποίος ήταν τότε 69 ετών και πιστεύεται ευρέως ότι είχε καρκίνο- «θα μπορούσε να πεθάνει ανά πάσα στιγμή».
Ο Χαμενεΐ δεν πέθανε. Μόλις πριν από δύο εβδομάδες, όταν ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ και ο Ισραηλινός πρωθυπουργός Μπενιαμίν Νετανιάχου έκαναν αυτό που η φύση δεν είχε κάνει και τερμάτισαν την 36χρονη διακυβέρνηση της Ισλαμικής Δημοκρατίας από τον ανώτατο ηγέτη. Ο Χαμενεΐ άφησε μια καταδικαστική κληρονομιά. Από την άνοδό του το 1989, το ιρανικό ριάλ έχει χάσει σχεδόν όλη την αξία του έναντι του δολαρίου. Αν και πλούσιο σε φυσικούς πόρους, το Ιράν αντιμετωπίζει συνεχώς ελλείψεις ηλεκτρικής ενέργειας και νερού. Τον τελευταίο χρόνο, οι τιμές των τροφίμων αυξήθηκαν κατά περισσότερο από 70%.
Όπως σημειώνει το Foreign Affairs, τα οικονομικά προβλήματα του Ιράν είναι σε μεγάλο βαθμό συνέπεια μιας εξωτερικής πολιτικής που έχει σχεδιαστεί για να αντιτίθεται στα συμφέροντα των ΗΠΑ. Όταν αντιμετώπισε τη λαϊκή δυσαρέσκεια, o Χαμενεΐ αντιστάθηκε σταθερά στις μεταρρυθμίσεις και κατέφυγε στη βία για να καταστείλει τον λαό του – κυρίως τον Ιανουάριο 2026, όταν το καθεστώς του δολοφόνησε δεκάδες χιλιάδες πολίτες του. Αλλά σαφώς προετοίμασε το Ιράν για αυτή τη στιγμή. Αντιμέτωπο με μια πραγματικά υπαρξιακή απειλή, το Ιράν έχει εξαπολύσει μια πολύ πιο σκόπιμη, αποκεντρωμένη και αποτελεσματική απάντηση από ό,τι περίμεναν πολλοί, χτυπώντας όχι μόνο ισραηλινό έδαφος και διπλωματικές και στρατιωτικές εγκαταστάσεις των ΗΠΑ, αλλά και πολιτικούς στόχους σε όλο τον Περσικό Κόλπο, συμπεριλαμβανομένων αεροδρομίων, ξενοδοχείων και ενεργειακών υποδομών.
Ο Τραμπ πιθανότατα θέλει να ανακηρύξει σύντομα τη νίκη του. Ο ιρανικός στρατός έχει υποβαθμιστεί σοβαρά. Το Ισραήλ μπορεί να έχει περιορισμένα πυραυλικά αναχαιτιστικά συστήματα και η διατήρηση της σταθερότητας των παγκόσμιων αγορών θα απαιτήσει το άνοιγμα του Στενού του Ορμούζ, το οποίο το Ιράν έχει κηρύξει κλειστό για τους εχθρούς του. Αλλά δεν μπορεί να επιβάλει την παράδοση σε μια κυβέρνηση που αρνείται να παραδοθεί. Ακόμα και μετά τη σοβαρή ζημιά στον στρατό του Ιράν, το καθεστώς που εγκαθίδρυσε ο Χαμενεΐ έχει ισχυρά κίνητρα για να συνεχίσει τις συγκρούσεις και διατηρεί μια ποικιλία εργαλείων για να διατηρήσει έναν πόλεμο φθοράς.
Επομένως, όπως σημειώνει το Foreign Affairs, ο πόλεμος, επομένως, οδεύει προς ένα σημείο καμπής όπου όλες οι πιθανές επιλογές είναι κακές. Για να συμφωνήσει σε μια κατάπαυση του πυρός, η Τεχεράνη σχεδόν σίγουρα θα απαιτήσει διαβεβαιώσεις ότι οι ΗΠΑ θα περιορίσουν τις μελλοντικές ισραηλινές επιθέσεις στο Ιράν. Παρόλο που ο Τραμπ διατηρεί σημαντική επιρροή στον Νετανιάχου λόγω της εξάρτησης του Ισραήλ από την αμερικανική στρατιωτική βοήθεια, αυτό εξακολουθεί να αποτελεί ένα τεράστιο ζήτημα. Πολύ σύντομα, ο πρόεδρος των ΗΠΑ θα αντιμετωπίσει την επιλογή μεταξύ της εντατικοποίησης ενός αντιδημοφιλούς πολέμου ή να τον τερματίσει, με το να αποσπάσει μια παραχώρηση από το Ισραήλ που το Ιράν θα μπορούσε να την παρουσιάσει ως θρίαμβο.
ΑΝΕΠΙΘΥΜΗΤΕΣ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ
Παρά την τακτική ευφυΐα της κοινής τους επίθεσης με το Ισραήλ, τονίζει το αμερικανικό περιοδικό, η στρατηγική επιτυχία παραμένει άπιαστη για τις ΗΠΑ. Ο Τραμπ κήρυξε πόλεμο εναντίον μιας χώρας 92 εκατομμυρίων κατοίκων χωρίς σαφές σχέδιο για το τι θα συνέβαινε μετά τη σίγαση των όπλων. Αρχικά δήλωσε ότι η νίκη θα επιτυγχανόταν εάν ο ιρανικός λαός εξεγερθεί και διαλύσει ο ίδιος την Ισλαμική Δημοκρατία – ένα εξαιρετικό και μη ρεαλιστικό αίτημα. Η φρικτή καταστολή του καθεστώτος τον Ιανουάριο δεν οδήγησε σε ουσιαστικές αποστασίες από το καθεστώς ή τις υπηρεσίες ασφαλείας, και οι ηγέτες της κυβέρνησης έχουν ήδη δείξει ότι είναι πρόθυμοι να σκοτώσουν όσους από τους δικούς τους ανθρώπους χρειαστεί προκειμένου να παραμείνουν στην εξουσία.
Το 2023, ενώ υπηρετούσα ως διευθυντής για το Ιράν στο Συμβούλιο Εθνικής Ασφαλείας, παρακολούθησα μια διπλωματική συνάντηση με έναν Ιρανό αξιωματούχο μετά από μια μεγάλη διαμαρτυρία. Παραδόξως, ο αξιωματούχος αναγνώρισε την έντονη αντίθεση του στην Ισλαμική Δημοκρατία. Ωστόσο, προειδοποίησε ότι οι ΗΠΑ δεν κατάλαβαν ότι ένας ίσος αριθμός Ιρανών ήταν έτοιμοι να πεθάνουν για το καθεστώς και επεσήμανε ότι οι περισσότεροι Ιρανοί ήθελαν απλώς μια καλύτερη καθημερινή ζωή. Αν και δεν το ανέλυσε σε αριθμούς, άρχισα να το σκέφτομαι αυτό ως την αναλογία 20-20-60 %. Το 20% των Ιρανών είναι αφοσιωμένοι στην πτώση της Ισλαμικής Δημοκρατίας, το 20% στη διατήρησή της και το υπόλοιπο 60% σε μια καλύτερη ζωή.
Υπέθεσα εδώ και καιρό, γράφει ο συντάκτης του άρθρου, ότι μετά τον θάνατο του Χαμενεΐ, οι Ιρανοί που ήθελαν μια καλύτερη ζωή θα ένωσαν τις δυνάμεις τους με εκείνους που ήταν σθεναρά αντίθετοι στην Ισλαμική Δημοκρατία και θα ανάγκαζαν τους ηγέτες της χώρας να ακολουθήσουν μια διαφορετική πορεία από αυτήν που είχε χαράξει ο ανώτατος ηγέτης. Αλλά η πικρή ειρωνεία είναι ότι η προσέγγιση των ΗΠΑ και του Ισραήλ στον πρόσφατο πόλεμο χάρισε στον Χαμενεΐ έναν μαρτυρικό θάνατο – ένα δώρο στο καθεστώς, καθώς απέσπασε την προσοχή από τις αποτυχίες της Ισλαμικής Δημοκρατίας. Ανέδειξε ως διάδοχό του τον σκληροπυρηνικό γιο του Χαμενεΐ και έστρεψε μεγάλο μέρος της προσοχής του έθνους στην επιβίωση από μια εξωτερική επίθεση. Όλα αυτά τα αποτελέσματα απλώς περιθωριοποιούν τη σιωπηλή πλειοψηφία των Ιρανών που θέλουν απλώς ένα κάποια ευημερία.
Προχωρώντας, το Ιράν δεν χρειάζεται να σημειώνει μεγάλες στρατιωτικές επιτυχίες κάθε μέρα. Το καθεστώς χρειάζεται μόνο να προκαλεί αρκετές περιοδικές ζημιές για να κρατά τους περιφερειακούς εταίρους, τις αγορές και το αμερικανικό κοινό σε αγωνία. Παρά τις καταστροφικές ζημιές στο ιρανικό ναυτικό και σε άλλους κλάδους του στρατού, οι περιοδικές επιθέσεις με μη-επανδρωμένα αεροσκάφη σε δεξαμενόπλοια που επιχειρούν να διασχίσουν το Στενό του Ορμούζ είναι πιθανώς αρκετές για να διατηρήσουν την κυκλοφορία σε ένα ναυτιλιακό κανάλι που ευθύνεται για το ένα πέμπτο της παγκόσμιας προσφοράς πετρελαίου.
Υπάρχουν, φυσικά, τεράστιοι κίνδυνοι σε αυτή τη στρατηγική. Θα μπορούσε να ενώσει τις χώρες του Κόλπου εναντίον της Τεχεράνης και να προκαλέσει περαιτέρω κλιμάκωση. Το Ιράν πρέπει επίσης να διατηρήσει ορισμένες επιθετικές δυνατότητες σε εφεδρεία. Αυτός μπορεί να είναι ο λόγος για τον οποίο δεν ζήτησε περισσότερα από τους Χούθι στην Υεμένη, δεν πραγματοποίησε ευρείες κυβερνοεπιθέσεις και δεν εξαπέλυσε τρομοκρατικές ενέργειες εναντίον αμερικανικών συμφερόντων εκτός της Μέσης Ανατολής.
Αλλά ο Χαμενεΐ προφανώς στοιχημάτισε ότι ακόμα κι αν πέθαινε, το καθεστώς του θα μπορούσε να διαχειριστεί περισσότερες απώλειες από ό,τι οι ΗΠΑ ή τα κράτη του Κόλπου.
ΣΚΥΛΛΑ ΚΑΙ ΧΑΡΙΒΔΗ
Αν και ο παραλληλισμός είναι ατελής, οι τρέχουσες τακτικές και ο στόχος του Ισραήλ φαίνεται να μοιάζουν με εκείνους που υποστήριξαν την εκστρατεία του 2024 για την εξουδετέρωση της Χεζμπολάχ στον Λίβανο. Αυτή η προσπάθεια περιελάμβανε μια σειρά από επιθέσεις εξόντωσης της ηγεσίας της Χεζμπολάχ και μια ταχεία υποβάθμιση της ικανότητας της πολιτοφυλακής να πιέζει το Ισραήλ. Το Ισραήλ μετέτρεψε αυτά τα τακτικά οφέλη σε ένα status quo που του επέτρεπε να «κουρεύει το γρασίδι» περιοδικά, συνεχίζοντας να χτυπά την οργάνωση με λίγες επιπτώσεις, όταν χρειαζόταν. Οι Ισραηλινοί ηγέτες κατανοούν ότι ο Τραμπ μπορεί να επιδιώξει να τερματίσει γρήγορα αυτή τη συγκεκριμένη σύγκρουση, αλλά δεν θα αρκεστούν μακροπρόθεσμα σε μια κατάπαυση του πυρός που σε μεγάλο βαθμό θα αφήσει το καθεστώς της Ισλαμικής Δημοκρατίας στη θέση του. [Για τους Ισραηλινούς] θα είναι μόνο θέμα χρόνου πριν επιχειρήσουν να επαναφέρουν τη σύγκρουση και να αποδυναμώσουν περαιτέρω το Ιράν.
Ο Τραμπ φαίνεται να επικεντρώνεται περισσότερο στην ενίσχυση της κληρονομιάς του παρά σε οποιονδήποτε συγκεκριμένο στόχο. Οι αναφορές του στη «μικρή εκδρομή του» στο Ιράν απηχούν ένα καύχημα σαν αυτό του 1898 από τον Υπουργό Εξωτερικών των ΗΠΑ Τζον Χέι ότι η τετράμηνη σύγκρουση της χώρας του με την Ισπανία ήταν ένας «υπέροχος μικρός πόλεμος» που κατέδειξε την αμερικανική δύναμη και δόξα. Κάποια στιγμή, το κόστος για το οπλοστάσιο των ΗΠΑ και την παγκόσμια οικονομία θα απαιτήσει από τον Τραμπ να τερματίσει την παράσταση. Ωστόσο, επιθυμώντας να αποφύγει τη μοίρα της Χεζμπολάχ, η Ισλαμική Δημοκρατία δεν επιδιώκει μια εκτροπή. Οι Ιρανοί ηγέτες θέλουν να παρατείνουν τον πόλεμο όσο το δυνατόν περισσότερο και να κάνουν τον πρόεδρο των ΗΠΑ λιγότερο πρόθυμο για μια μελλοντική σύγκρουση.
Όπως σημειώνει το Foreign Affairs, ο Τραμπ θα μπορούσε να συνεχίσει τον πόλεμο στο Ιράν επιμένοντας στην καταστροφική αεροπορική εκστρατεία του. Αλλά αυτό ήδη αποφέρει μειωμένα αποτελέσματα, δεδομένου ότι ο αμερικανικός στρατός έχει ήδη χτυπήσει τους περισσότερους στόχους του. Η εναλλακτική λύση είναι να στείλει αμερικανικές δυνάμεις στο έδαφος. Αυτό συνεπάγεται τρομερούς κινδύνους και είναι ακριβώς αυτό που ο Τραμπ, ως υποψήφιος για την προεδρία, έχει επανειλημμένα δεσμευτεί να μην κάνει ποτέ. Αλλά μπορεί να είναι ο μόνος τρόπος για να διασφαλιστεί ένα ιρανικό καθεστώς πιο δεκτικό στις απαιτήσεις του. Ο Τραμπ μπορεί επίσης να εξετάσει μικρότερες, πιο στοχευμένες επιχειρήσεις που σχετίζονται με την ασφάλεια στη θάλασσα ή το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν. Αλλά και αυτές θα έθεταν σημαντικούς κινδύνους για τους Αμερικανούς στρατιώτες και πιθανότατα θα προκαλούσαν αντίποινα – και υπάρχει μικρή πιθανότητα να οδηγήσουν στη συνθηκολόγηση του Ιράν.
Το καθεστώς του Ιράν επιθυμεί να αποφύγει την τύχη της Χεζμπολάχ
Εναλλακτικά, ο Τραμπ θα μπορούσε να αναθέσει τον πόλεμο σε τρίτους εξοπλίζοντας πολιτικές ή εθνοτικές παρατάξεις που αντιτίθενται στο καθεστώς της Τεχεράνης. Αυτό θα ήταν μια συνταγή για καταστροφή: η κινητοποίηση των Κούρδων ή οποιασδήποτε άλλης εθνοτικής αυτονομιστικής ομάδας θα κρατούσε πολλούς αντικαθεστωτικούς Ιρανούς στην πατρίδα τους και θα κατακερμάτιζε την αντιπολίτευση. Μια τέτοια κίνηση θα μπορούσε να οδηγήσει στον θάνατο μερικών ακόμη Ιρανών στρατιωτών, αλλά θα ήταν εξαιρετικά απίθανο να μειώσει ουσιαστικά την ικανότητα του καθεστώτος να καταστείλει την εσωτερική διαφωνία. Θα έθετε επίσης τον κίνδυνο να επιδεινώσει τις περιφερειακές συγκρούσεις και να οδηγήσει σε μαζική μετανάστευση.
Αυτό αφήνει μία επιλογή: να προσπαθήσει να επιτύχει μια επίσημη κατάπαυση του πυρός. Θεωρητικά, φυσικά, ο Τραμπ θα μπορούσε απλώς να δηλώσει ότι η υποβάθμιση του ιρανικού στρατού και η δολοφονία του Χαμενεΐ συνιστούν νίκη και να αποχωρήσει. Αλλά αυτό είναι πιο δύσκολο από ό,τι ακούγεται. Δεν μπορεί να εμποδίσει μονομερώς την Τεχεράνη από το να επιτεθεί σε αμερικανικά περιουσιακά στοιχεία ή στα κράτη του Κόλπου. Το Ιράν θα προτιμούσε να διεξάγει έναν παρατεταμένο πόλεμο με τις ΗΠΑ τώρα παρά επαναλαμβανόμενους πολέμους με το Ισραήλ τα επόμενα χρόνια. Ακόμα κι αν οι ΗΠΑ αποσυρθούν μονομερώς από τη μάχη, εάν μια μελλοντική σύγκρουση Ιράν-Ισραήλ φαίνεται αναπόφευκτη, το Ιράν πιθανότατα θα συνεχίσει να στοχεύει τα αμερικανικά συμφέροντα στην περιοχή, καθώς και στα κράτη του Κόλπου και τις ενεργειακές υποδομές.
Ο στρατηγικός στόχος του Ιράν τώρα, καταλήγει το άρθρο, είναι να επιβάλει τόσο υψηλό κόστος στις ΗΠΑ και τα κράτη του Κόλπου που ο Τραμπ θα επιλέξει μια κατάπαυση του πυρός που περιλαμβάνει περιορισμό στις μελλοντικές ισραηλινές ενέργειες. Στην ουσία, το Ιράν θέλει να αναγκάσει τον Τραμπ να επιλέξει μεταξύ των συμφερόντων ασφαλείας του Ισραήλ και της σταθερότητας των παγκόσμιων αγορών. Το συμπέρασμα είναι ότι ο πόλεμος που ξεκίνησε ο Τραμπ δεν έχει καλό τέλος. Και κάθε μέρα που συνεχίζεται φαίνεται να καθυστερεί ένα καλύτερο μέλλον για τον ιρανικό λαό. Αυτή είναι μια τραγωδία που μόνο ο Χαμενεΐ και ο Τραμπ, μαζί, θα μπορούσαν να μηχανευτούν.
FOREIGN AFFAIRS
