Ο Ντόναλντ Τραμπ ανήμερα της λήξης του τελεσιγράφου στο Ιράν, κλιμάκωσε τις απειλές του, προειδοποιώντας την Τεχεράνη ότι εάν δεν «λογικευτεί» έστω και στην εκπνοή της διορίας και δεν συναινέσει στα αιτήματα της Ουάσινγκτον, τότε ο στρατός των ΗΠΑ «θα εξολοθρεύσει ολόκληρο τον πολιτισμό του Ιράν».
«Ένας ολόκληρος πολιτισμός θα πεθάνει απόψε, για να μην επιστρέψει ποτέ ξανά. Δεν θέλω να συμβεί αυτό, αλλά πιθανότατα θα συμβεί. Ωστόσο, τώρα που έχουμε πλήρη και ολοκληρωτική αλλαγή καθεστώτος, όπου επικρατούν διαφορετικά, εξυπνότερα και λιγότερο ριζοσπαστικά μυαλά, ίσως κάτι επαναστατικά υπέροχο μπορεί να συμβεί, ποιος ξέρει;», έγραψε στο Truth Social και πρόσθεσε:
«Θα μάθουμε απόψε, σε μια από τις πιο σημαντικές στιγμές στη μακρά και περίπλοκη ιστορία του κόσμου. 47 χρόνια εκβιασμών, διαφθοράς και θανάτου θα τελειώσουν επιτέλους. Ο Θεός να ευλογεί τον μεγάλο λαό του Ιράν!».
Ο αντιπρόεδρος των ΗΠΑ, Τζ. Ντ. Βανς, από την Ουγγαρία όπου πραγματοποιεί επίσημη επίσκεψη για την υποστήριξη του Βίκτορ Όρμπαν στις επικείμενες εκλογές, εμφανίστηκε περισσότερο «μετριοπαθής». Όπως επισήμανε βρίσκονται σε εξέλιξη διαπραγματεύσεις και θα γίνουν πολλές ακόμη επαφές πριν τη λήξη του τελεσιγράφου, απόψε το βράδυ. «Ελπίζω ότι θα καταλήξουμε σε μια καλή λύση», είπε.
Ωστόσο δεν παρέλειψε να απειλήσει και αυτός την Τεχεράνη. «Πρέπει να γνωρίζουν ότι έχουμε εργαλεία στη διάθεσή μας που μέχρι στιγμής δεν έχουμε αποφασίσει να χρησιμοποιήσουμε. Ο πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών μπορεί να αποφασίσει να τα χρησιμοποιήσει και θα τα χρησιμοποιήσει αν οι Ιρανοί δεν αλλάξουν την πορεία τους», δήλωσε. Σε κάθε περίπτωση, διαμήνυσε, οι ΗΠΑ έχουν πετύχει τους βασικούς στόχους τους και «ο πόλεμος θα τελειώσει σύντομα».
Λίγο μετά την ανάρτησή του στο Truth Social, ο Ντόναλντ Τραμπ μίλησε και στο Fox News, υποστηρίζοντας πως οι ΗΠΑ είναι έτοιμες να προχωρήσουν σε σφοδρά πλήγματα κατά του Ιράν, εάν δεν τηρηθεί η προθεσμία που έχει τεθεί, αλλά «εάν οι διαπραγματεύσεις προχωρήσουν και υπάρξει κάτι συγκεκριμένο, αυτό θα μπορούσε να αλλάξει». Ερωτηθείς για το εάν βρισκόμαστε πιο κοντά στη μία ή στην άλλη εξέλιξη, ο πρόεδρος των ΗΠΑ απέφυγε να απαντήσει, λέγοντας πως «δεν θέλει να δώσει πιθανότητες».
Τα τρία σενάρια με τη λήξη του τελεσίγραφου
Καθώς οι διαπραγματεύσεις – στην πραγματικότητα – είναι απίθανο να δώσουν κάποιο ουσιαστικό αποτέλεσμα μέχρι το βράδυ, το κρίσιμο ερώτημα είναι εάν ο Ντόναλντ Τραμπ θα υλοποιήσει τις απειλές του ή εάν θα επικαλεστεί κάποια «πρόοδο» στις συνομιλίες ώστε να αναβάλει την επιχείρηση για τον «αφανισμό» του Ιράν. Ο πρόεδρος των ΗΠΑ έχει επανειλημμένα διατυπώσει απειλές προς την Τεχεράνη. Κάποιες τις έχει κάνει πράξη, αλλά σε άλλες περιπτώσεις έχει υπαναχωρήσει. Η Wall Street Journal, σταθμίζοντας τα δεδομένα και τις προηγούμενες πρακτικές του Τραμπ, αξιολογεί τα τρία πιθανά σενάρια με τη λήξη του τελεσιγράφου:
► Καμία ενέργεια
Αυτό φαίνεται το λιγότερο πιθανό σενάριο, καθώς ο Τραμπ έχει «ποντάρει» στην πίεση και αν υποχωρήσει, ενδέχεται να χάσει διαπραγματευτική ισχύ απέναντι στο Ιράν. Με βάση τον τρόπο που έχει χρησιμοποιήσει την πολιτική των απειλών στο παρελθόν (για παράδειγμα με τους δασμούς), σπάνια θέτει προθεσμία και στη συνέχεια την αγνοεί. Παρ’ όλα αυτά, στρατιωτικά πλήγματα στην κλίμακα που προτείνει θα αποτελούσαν σημαντική κλιμάκωση, και δεν είναι σαφές αν ο αμερικανικός στρατός και οι υπηρεσίες πληροφοριών έχουν καταλήξει σε συγκεκριμένο σχέδιο υλοποίησης. Ούτε εάν έχουν τη δυνατότητα να τα υλοποιήσουν.
► «Συμφωνία» ή «συνομιλίες»
Ο Τραμπ θα μπορούσε να ανακοινώσει ότι οι διαπραγματευτές σημειώνουν πρόοδο ή ότι έχει επιτευχθεί μια περιορισμένη συμφωνία. Σε αυτή την περίπτωση, θα μπορούσε είτε να αποσύρει την απειλή στρατιωτικής δράσης είτε να τη μεταθέσει κατά πέντε ή δέκα ημέρες. Εξάλλου, μια τέτοιου είδους «παράταση» έχει οδηγήσει και στη σημερινή προθεσμία. Αρκετές χώρες επιδιώκουν μια τέτοια εξέλιξη, και ο Τραμπ – όπως και ο Βανς – υπαινίχθηκαν ότι ανταλλάσσονται προτάσεις, κάτι που θα μπορούσε να αποτελέσει προοίμιο συμφωνίας. Ωστόσο έχει χαρακτηρίσει την τελευταία πρόταση της Τεχεράνης «ανεπαρκή».
► Στρατιωτικά πλήγματα
Ο Τραμπ δήλωσε την Κυριακή ότι το Ιράν επιχειρεί να «κερδίζει χρόνο» στις διαπραγματεύσεις, καθυστερώντας συνεχώς χωρίς να καταλήγει σε συμφωνία. Αν θεωρήσει ότι συμβαίνει το ίδιο και τώρα, είναι πιθανό να εγκρίνει στρατιωτικά πλήγματα αμέσως μετά την προθεσμία. Θα μπορούσε είτε να προχωρήσει σε πλήρη επίθεση, όπως έχει απειλήσει, είτε να ξεκινήσει με μια σειρά κλιμακούμενων επιθέσεων, επιδιώκοντας να αυξήσει την πίεση προς το Ιράν και να το οδηγήσει στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων.
Μπορεί ο Τραμπ να «αφανίσει» το Ιράν
Στρατιωτικοί αναλυτές, μιλώντας σε διεθνή δυτικά ΜΜΕ, εκτιμούν πως οι ΗΠΑ προφανώς έχουν την ικανότητα να προκαλέσουν σφοδρά πλήγματα στο Ιράν, αλλά εκφράζουν αμφιβολίες κατά πόσο μπορούν να προκαλέσουν αυτό που ο Τραμπ παρουσίασε ως «αφανισμό». Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχουν και οι δηλώσεις του Ντόναλντ Τζένσεν, πρώην Αμερικανού διπλωμάτη, ο οποίος τόνισε πως οι τελευταίες απειλές του Τραμπ «είναι εξαιρετικά ανησυχητικές». «Δεν πιστεύω ότι είναι δυνατόν οποιαδήποτε χώρα να εξαφανίσει τον ιρανικό πολιτισμό, όμως σίγουρα η προοπτική επίθεσης στις ιρανικές υποδομές – και ιδιαίτερα στο ηλεκτρικό δίκτυο – φαίνεται να έχει ενισχυθεί ακόμη περισσότερο τις τελευταίες ώρες», σημείωσε στο Al Jazeera.
Το ερώτημα που θέτει ο Τζένσεν είναι από που προέρχεται η πίεση στον Τραμπ για να υλοποιήσει έναν τόσο επικίνδυνο σχέδιο, παρότι σε μεγάλο βαθμό η κοινή γνώμη στην Αμερική – αλλά και στο εσωτερικό των Ρεπουμπλικάνων – αντιτίθεται στον πόλεμο. «Πιθανότατα προέρχεται από… την πίεση που αισθάνεται ο ίδιος να επιτύχει τους φιλόδοξους στόχους που έθεσε για αυτόν τον πόλεμο», συμπεριλαμβανομένου του τερματισμού του πυρηνικού προγράμματος του Ιράν και της ανατροπής του καθεστώτος. «Θα μπορέσει να τους πετύχει; Δεν είναι ακόμη σαφές, παρά την αναμφισβήτητη στρατιωτική υπεροχή των ΗΠΑ και τη δυνατότητά τους να καταστρέψουν το ηλεκτρικό δίκτυο».
Καταλήγοντας Ντόναλντ Τζένσεν σημείωσε και μια εξαιρετικά άβολη πραγματικότητα που αναδείχθηκε από τις εξελίξεις μέχρι τώρα στον πόλεμο κατά του Ιράν. «Ένα από τα πράγματα που βλέπουμε είναι μια πιο έντονη… ανάδειξη των ορίων της αμερικανικής ισχύος στην περιοχή, κάτι που πλέον πρέπει επίσης να λαμβάνεται υπόψη», τόνισε.
Το χρονολόγιο των τελεσιγράφων του Τραμπ
- 21 Μαρτίου: Ο Τραμπ εκδίδει τελεσίγραφο 48 ωρών προς το Ιράν να ανοίξει τα Στενά του Ορμούζ, διαφορετικά θα αντιμετωπίσει αμερικανικές επιθέσεις σε μονάδες ηλεκτροπαραγωγής.
- 23 Μαρτίου: Ο Τραμπ αναβάλλει την προθεσμία για πέντε ημέρες, επικαλούμενος πρόοδο σε διαπραγματεύσεις με το Ιράν, τις οποίες ωστόσο η Τεχεράνη επισήμως τις διέψευσε.
- 26 Μαρτίου: Εκδίδει νέα προθεσμία 10 ημερών, με λήξη το βράδυ της 6ης Απριλίου.
- 4 Απριλίου: Δηλώνει ότι το Ιράν έχει 48 ώρες για να καταλήξει σε συμφωνία, επαναλαμβάνοντας την προθεσμία της 6ης Απριλίου.
- 5 Απριλίου: Ο Τραμπ μεταθέτει την προθεσμία κατά μία ακόμη ημέρα, έως το βράδυ της 7ης Απριλίου, λέγοντας ότι το Ιράν «δεν θα έχει καμία μονάδα ηλεκτροπαραγωγής… ούτε γέφυρες όρθιες» αν οι ηγέτες του «δεν κάνουν κάτι» μέχρι τότε.
- Αργότερα στις 5 Απριλίου: Ανακοινώνει μια πιο συγκεκριμένη προθεσμία μέσω κοινωνικών δικτύων: «Τρίτη, 8:00 μ.μ. ώρα Ανατολικής Ακτής!»
- 6 Απριλίου: Ο Τραμπ δηλώνει ότι η τελευταία προθεσμία είναι οριστική και ότι είναι «εξαιρετικά απίθανο» να την παρατείνει. Αναφέρει ότι το Ιράν μπορεί να «εξουδετερωθεί» μέσα σε «ένα βράδυ».
- 7 Απριλίου: Κλιμακώνει τη ρητορική του, δηλώνοντας ότι «ένας ολόκληρος πολιτισμός θα πεθάνει απόψε» σε ανάρτηση περίπου 12 ώρες πριν τη λήξη της προθεσμίας. «Εάν οι διαπραγματεύσεις προχωρήσουν και υπάρξει κάτι συγκεκριμένο, αυτό θα μπορούσε να αλλάξει», τόνισε.
Η απάντηση του Ιράν στις απειλές Τραμπ – «Διακοπή των διπλωματικών επαφών»
Τρεις ανώτεροι αξιωματούχοι, που μίλησαν στους New York Times, ισχυρίστηκαν ότι μετά τις νέες απειλές του Τραμπ για «εξολόθρευση ολόκληρου του πολιτισμού του Ιράν», η Τεχεράνη διέκοψε τις διαπραγματευτικές προσπάθειες με τις ΗΠΑ, ενημερώνοντας το Πακιστάν ότι δεν θα συμμετέχει πλέον σε συνομιλίες για κατάπαυση του πυρός. Σημειώνεται πάντως πως και στο παρελθόν η Τεχεράνη, παρότι είχε διαψεύσει συνομιλίες μεταξύ των δύο πλευρών, παρασκηνιακά συνέχιζε τις διπλωματικές επαφές, μέσω τρίτων χωρών, όπως το Πακιστάν, η Τουρκία και η Αίγυπτος.
Η ίδια πηγή δήλωσε επίσης στο Reuters ότι, αν η κατάσταση βγει εκτός ελέγχου, σύμμαχοι της Τεχεράνης ενδέχεται να προχωρήσουν στο κλείσιμο του στρατηγικής σημασίας περάσματος Bab el-Mandeb, μπλοκάροντας και τη ναυσιπλοΐα στην Ερυθρά Θάλασσα. Παράλληλα, επανέλαβε ότι το Ιράν δεν πρόκειται να ανοίξει τα Στενά του Ορμούζ αν προηγουμένως δεν λάβει «σαφείς εγγυήσεις» από τις ΗΠΑ.
Δημοκρατικοί κατά Τραμπ: «Είναι άρρωστος, σταματήστε τον!».
Οι δηλώσεις Τραμπ περί «αφανισμού» του Ιράν προκάλεσαν σφοδρές αντιδράσεις και στο εσωτερικό των ΗΠΑ. Εκπρόσωποι του Δημοκρατικού Κόμματος εξαπέλυσαν πυρά κατά του Αμερικανού Προέδρου. Ο επικεφαλής των Δημοκρατικών στη Γερουσία, Τσακ Σούμερ, τον χαρακτήρισε «άρρωστο άτομο», υπογραμμίζοντας πως κάθε Ρεπουμπλικανός που για πολιτικούς λόγους δεν συμπαρατάσσεται με την καταψήφιση αυτού του «αυθαίρετου πολέμου» φέρει την ευθύνη για κάθε συνέπεια.
«Το Κογκρέσο πρέπει άμεσα να τερματίσει αυτόν τον απερίσκεπτο πόλεμο πριν ο Τραμπ μας οδηγήσει στον Τρίτο Παγκόσμιο Πόλεμο. Είναι ώρα κάθε Ρεπουμπλικανός να βάλει το πατριωτικό καθήκον πάνω από το κόμμα και να σταματήσει αυτή την παράνοια. Αρκετά», τόνισε και ο επικεφαλής των Δημοκρατικών στη Βουλή των Αντιπροσώπων, Χακίμ Τζέφρις.
Ο βουλευτής Τζέισον Κρόου, υπογράμμισε πως η απειλή «για εξάλειψη ενός πολιτισμού αποτελεί έγκλημα πολέμου». «Ο στρατός μας πρέπει να ακολουθεί μόνο νόμιμες εντολές. Κάθε Αμερικανός με συνείδηση οφείλει να το απορρίψει», είπε, για να προσθέσει ο βουλευτής Τζιμ ΜακΓκόβερν πως «η γενοκτονική απειλή του Προέδρου των Ηνωμένων Πολιτειών να διαπράξει εγκλήματα πολέμου είναι παράνομη τόσο βάσει του ομοσπονδιακού όσο και του διεθνούς δικαίου».
